Adhyaya 31: The Manifestation of Viṣṇu’s Form for Cosmic Governance (the Vaiṣṇava Creation Narrative)

Verse 1

महातपा उवाच । मनोर् नाम मनुत्वं च यदेतत् पठ्यते किल । प्रयोजनवशाद् विष्णुरसावेव तु मूर्त्तिमान् ॥ ३१.१ ॥

Mahātapā dijo: «En verdad, lo que se recita como “el nombre de Manu” y “la condición de ser Manu” —ese mismo es Viṣṇu, encarnado, que asume forma conforme a un propósito determinado».

Verse 2

योऽसौ नारायणो देवः परात्परतरॊ नृप । तस्य चिन्ता समुत्पन्ना सृष्टिं प्रति नरोत्तम ॥ ३१.२ ॥

Oh rey, ese Nārāyaṇa, el dios más allá de lo supremo, concibió una intención dirigida a la creación, oh el mejor de los hombres.

Verse 3

सृष्टा चेयं मया सृष्टिः पालनिया मयैव ह । कर्मकाण्डं त्वमूर्त्तेन कर्तुं नैवेह शक्यते । तस्मान्मूर्त्तिं सृजाम्येकां यया पाल्यमिदं जगत् ॥ ३१.३ ॥

“Esta creación ha sido creada por mí, y en verdad debe ser protegida por mí mismo. Pero el ámbito de la acción ritual (karmakāṇḍa) no puede realizarse aquí por quien carece de forma. Por eso creo una única forma encarnada, mediante la cual este mundo sea gobernado y preservado.”

Verse 4

एवं चिन्तयतस्तस्य सत्याभिध्यायिनो नृप । प्राक्सृष्टिजातं राजन् वै मूर्त्तिमत् तत्पुरो बभौ ॥ ३१.४ ॥

Mientras así meditaba, oh rey—cuyo santo propósito (abhidhyāya) era infaliblemente eficaz—apareció ante él, en verdad, una forma corpórea, nacida de la creación primordial.

Verse 5

पुरोभूते ततस्तस्मिन् देवो नारायणः स्वयम् । प्रविशन्तं ददर्शाथ त्रैलोक्यं तस्य देहतः ॥ ३१.५ ॥

Entonces, cuando aquella manifestación se presentó ante él, se vio al propio dios Nārāyaṇa entrar; y desde su cuerpo se contemplaron los tres mundos.

Verse 6

ततः सस्मार भगवान् वरदानं पुरातनम् । वागादीनां ततस्तुष्टः प्रादात् तस्य पुनर्वरम् ॥ ३१.६ ॥

Entonces el Bienaventurado Señor recordó la antigua concesión de un don; y después, complacido con su palabra y conducta afín, le otorgó de nuevo un don.

Verse 7

सर्वज्ञः सर्वकर्त्ता त्वं सर्वलोकनमस्कृतः । त्रैलोक्यविघ्ननाशाच्च त्वं भव विष्णुः सनातनः ॥ ३१.७ ॥

Tú eres omnisciente; tú eres el hacedor de todo; eres venerado por todos los mundos. Y, como destructor de los obstáculos en los tres mundos, sé Viṣṇu, el Eterno.

Verse 8

देवानां सर्वदा कार्यं कर्त्तव्यं ब्रह्मणस्तथा । सर्वज्ञत्वं च भवतु तव देव न संशयः ॥ ३१.८ ॥

La tarea de los dioses debe cumplirse siempre, y asimismo la de Brahmā. Y que la omnisciencia sea tuya, oh Deva; no hay duda de ello.

Verse 9

एवमुक्त्वा ततो देवः प्रकृतिस्थो बभूव ह । विष्णुरप्यधुना पूर्वां बुद्धिं सस्मार च प्रभुः ॥ ३१.९ ॥

Habiendo hablado así, el dios entró entonces en un estado asentado en Prakṛti, la naturaleza primordial. Y también Viṣṇu, el Soberano, recordó la antigua Buddhi, el Intelecto que existía antes.

Verse 10

तदा सञ्चिन्त्य भगवान् योगनिद्रां महातपाः । तस्यां संस्थाप्य भगवानिन्द्रियार्थोद्भवाः प्रजाः । ध्यात्वा परेण रूपेण ततः सुष्वाप वै प्रभुः ॥ ३१.१० ॥

Entonces el Bienaventurado Señor, gran asceta, meditó en la yoga-nidrā, el sueño yóguico. Habiendo establecido en ese estado a las criaturas nacidas de los objetos de los sentidos, y contemplando la forma suprema, el Señor en verdad se durmió.

Verse 11

तस्य सुप्तस्य जठरान्महत्पद्मं विविसृष्टम् । सप्तद्वीपवती पृथ्वी ससमुद्रा सकानना ॥ ३१.११ ॥

Del vientre de Aquel que yacía dormido fue emitido un gran loto; y la Tierra, provista de siete continentes, surgió junto con los océanos y los bosques.

Verse 12

तस्य रूपस्य विस्तारं पातालं नालसंस्थितम् । कर्णिकायां तथा मेरुस्तन्मध्ये ब्रह्मणो भवः ॥ ३१.१२ ॥

En la extensión de esa forma, Pātāla está situado en el tallo; y asimismo Meru está en la corola central. En su mismo centro se halla el origen de Brahmā.

Verse 13

एवं दृष्ट्वा परं तस्य शरीरस्य तु सम्भवम् । मुमुचे तच्छरीरस्थो वायुर् वायुं समं सृजत् ॥ ३१.१३ ॥

Habiendo así contemplado el ulterior surgimiento de ese cuerpo, el Viento, que moraba en ese cuerpo, fue liberado, engendrando un viento igual a sí mismo.

Verse 14

अविद्याविजयं चेमं शङ्खरूपेण धारय । अज्ञानच्छेदनार्थाय खङ्गं तेऽस्तु सदा करे ॥ ३१.१४ ॥

Lleva esta victoria sobre la ignorancia en la forma de la caracola sagrada; y para cortar la no‑ciencia, que una espada permanezca siempre en tu mano.

Verse 15

कालचक्रमिमं घोरं चक्रं त्वं धारयाच्युत । अधर्मगजघातार्थं गदां धारय केशव ॥ ३१.१५ ॥

Oh Acyuta, porta este terrible Rueda del Tiempo: el disco. Oh Keśava, lleva la maza para abatir al “elefante” del adharma (injusticia).

Verse 16

मालेयं भूतमाता ते कण्ठे तिष्ठतु सर्वदा । श्रीवत्सकौस्तुभौ चेमौ चन्द्रादित्यच्छलेन ह ॥ ३१.१६ ॥

Oh Madre de los seres, que esta guirnalda permanezca siempre en tu cuello; y que estos dos—Śrīvatsa y Kaustubha—estén presentes bajo el semblante de la Luna y el Sol.

Verse 17

मारुतस्ते गतिर्वीर गरुत्मान् स च कीर्तितः । त्रैलोक्यगामिनी देवी लक्ष्मीस्तेऽस्तु सदाश्रये । द्वादशी च तिथिस्तेऽस्तु कामरूपी च जायते ॥ ३१.१७ ॥

Oh héroe, que Māruta (el Viento) sea tu curso; y que Garutmān (Garuḍa) sea también proclamado para ti. Oh refugio perpetuo, que la diosa Lakṣmī—que recorre los tres mundos—sea tuya. Y que la tithi de Dvādaśī sea tuya; y que uno llegue a poder asumir formas a voluntad.

Verse 18

घृताशनो भवेद्यस्तु द्वादश्यां त्वल्परायणः । स स्वर्गवासी भवतु पुमान् स्त्री वा विशेषतः ॥ ३१.१८ ॥

Quienquiera que, con recursos modestos, tome ghee como alimento en Dvādaśī—sea varón o, en especial, mujer—que llegue a morar en el cielo.

Verse 19

एष विष्णुस्तवाख्यातो मूर्तयो देवदानवान् । हन्ति पाति शरीराणि सृजत्यन्यानि चात्मनः ॥ ३१.१९ ॥

Éste es Viṣṇu, así te ha sido descrito: mediante formas encarnadas entre los dioses y los dānavas, Él destruye y protege los cuerpos, y de Sí mismo también hace surgir otras formas.

Verse 20

युगे युगे सर्वगोऽयं वेदान्ते पुरुषो ह्यसौ । न हीनबुद्ध्या वक्तव्यो मनुष्योऽयं कदाचन ॥ ३१.२० ॥

En cada yuga, este Puruṣa lo penetra todo; en verdad, en el Vedānta se le enseña como el Puruṣa supremo. Nunca debe hablarse de Él como si fuera sólo un hombre, por una comprensión inferior.

Verse 21

य एवँ शृणुयात् सर्गं वैष्णवं पापनाशनम् । स कीर्तिमिह संप्राप्य स्वर्गलोके महीयते ॥ ३१.२१ ॥

Quienquiera que escuche este relato vaiṣṇava de la creación, proclamado como destructor del demérito, alcanza fama en este mundo y es honrado en la morada celestial.