Adhyaya 216: The Sacred Account of Gokarṇa, Śṛṅgeśvara, and Related Tīrthas

Verse 1

अथ गोकर्णशृङ्गेश्वरादिमाहात्म्यम् ॥ ब्रह्मोवाच ॥ तस्मात्स्थानादपक्रान्ते त्र्यम्बके मृगरूपिणि ॥ अन्योन्यं मन्त्रयित्वा तु मया सह सुरोत्तमाः ॥

Ahora comienza el relato sagrado de Gokarṇa, Śṛṅgeśvara y los lugares afines. Dijo Brahmā: Cuando Tryambaka, habiendo asumido la forma de un ciervo, se apartó de aquel lugar, los más excelsos de los dioses deliberaron entre sí junto conmigo.

Verse 2

त्रिधाविभक्तं तच्छृङ्गं पृथक्पृथगवस्थितम् ॥ सम्यक्स्थापयितुं देवा विधिदृष्टेन कर्मणा ॥

Aquel ‘pico/cuerno’ quedó dividido en tres y permaneció separado en lugares distintos. Los dioses procuraron establecerlo debidamente, mediante un rito conforme al procedimiento prescrito.

Verse 3

स्थापितं देवि नीत्वा वै शृङ्गाग्रं वज्रपाणिना ॥ मया तत्रैव तन्मध्यं स्थापितं विधिवत्प्रभोः ॥

Oh Diosa, habiendo hecho que Vajrapāṇi trasladara en verdad la punta del pico, yo establecí allí mismo su porción media, conforme al rito debido, para el Señor.

Verse 4

देवैर्देवर्षिभिश्चैव सिद्धैर्ब्रह्मर्षिभिस्तथा ॥ गोकर्ण इति विख्यातिः कृता वैशेषिकी वरा ॥

Por los dioses, por los rishis divinos, por los Siddhas y asimismo por los brahmarishis, se estableció una renombre excelente y singular: «(esto es) Gokarṇa».

Verse 5

विष्णुना देवतीर्थेन तन्मूलं स्थापितं ततः ॥ तस्य शृङ्गेश्वर इति नाम तत्राभवन्महत् ॥

Luego, por Viṣṇu—en asociación con el tīrtha divino—fue establecido su fundamento. Allí surgió para ello el gran nombre «Śṛṅgeśvara».

Verse 6

गोकर्ण आत्मलिङ्ग तत्र तत्रैव भगवान्स्तस्मिन्शृङ्गे त्रिधा स्थिते ॥ सान्निध्यं कल्पयामास भागेनैकेन चोन्मना ॥

En Gokarṇa, como Ātmaliṅga, el Señor—cuando aquella cumbre quedó dispuesta en triple forma—dispuso su sagrada presencia aquí y allí, mediante una sola porción de sí mismo, con la mente elevada.

Verse 7

शतं तेन तु भागानामात्मनो निहितं मृगे ॥ तस्माद्द्विकं तु भागानां शृङ्गाणां त्रितये न्यधात् ॥

Por ese acto, cien porciones de sí mismo fueron depositadas en el ciervo. De ellas, luego asignó dos porciones al triple conjunto de cumbres.

Verse 8

मार्गेण तच्छरीरेण निर्ययौ भगवान्विभुः ॥ शैशिरस्य गिरेः पादं प्रपेदे स्वयमात्मनः ॥

El Señor omnipenetrante partió por el camino, en ese mismo cuerpo, y por sí mismo alcanzó el pie del monte Śaiśira.

Verse 9

शतसङ्ख्या स्मृता व्युष्टिस्तस्मिञ्छैलेश्वरे विभोः ॥ त्रिधा विभक्ते शृङ्गेऽस्मिन्नेकाग्रगतिनिप्रभोः ॥

En aquel Śaileśvara del Señor omnipenetrante, se recuerda que el ‘alba/intervalo’ cuenta cien. En este pico dividido en tres, está el poder radiante cuya marcha es de un solo punto.

Verse 10

देवदानवगन्धर्वाः सिद्धयक्षमहोरगाः ॥ श्लेष्मातकवनं कृत्स्नं सर्वतः परिमण्डलम् ॥

Dioses, Dānavas, Gandharvas, Siddhas, Yakṣas y grandes serpientes—(todos estaban presentes); y todo el bosque de Śleṣmātaka formaba un recinto circular por todas partes.

Verse 11

तीर्थयात्रां पुरस्कृत्य प्रदक्षिण्यं च चक्रतुः ॥ फलान्निर्दिश्य तीर्थानां तथा क्षेत्रफलṃ महत्

Poniendo en primer lugar la peregrinación a los sagrados tīrthas, ambos realizaron la pradakṣiṇā; y, al indicar los frutos de los tīrthas, se expone también el gran mérito que nace de los santos kṣetras.

Verse 12

यथास्थानानि ते तस्मान्निवृत्ताश्च सुरादयः ॥ एवं तस्मान्निवृत्तेषु दैवतेषु तदा ततः

Desde aquel lugar, los dioses y los demás regresaron a sus respectivas moradas. Así, cuando las deidades se hubieron retirado, entonces, a continuación, ocurrió lo que sigue.

Verse 13

पौलस्त्यो रावणो नाम भ्रातृभिः सह राक्षसैः ॥ आगम्योग्रेण तपसा देवमाराधयद्विभुम्

Paulastya, llamado Rāvaṇa, llegó junto con sus hermanos y los rākṣasas; mediante una áspera austeridad (tapas) propició al dios, el Poderoso.

Verse 14

शुश्रूषया च परया गोकर्णेश्वरमव्ययम् ॥ यदा तु तस्य तुष्टो वै वरदः शंकरः स्वयम्

Y con un servicio devoto supremo atendió a Gokarṇeśvara, el imperecedero; y cuando Śaṅkara mismo, el otorgador de dones, quedó complacido con él,

Verse 15

तदा त्रैलोक्यविजयं वरं वव्रे स राक्षसः ॥ प्रसादात्तस्य तत्सर्वं वाञ्छितं मनसा हि यत्

Entonces aquel rākṣasa pidió como don la conquista de los tres mundos. Por la gracia de esa deidad, le fue concedido todo lo que había deseado en su corazón.

Verse 16

अवाप्य च दशग्रीवस्तदिष्टं परमेश्वरात् ॥ त्रैलोक्यविजयायाशु तत्क्षणादेव निर्ययौ

Y habiendo obtenido del Señor Supremo lo que le había sido concedido, Daśagrīva partió de inmediato para la conquista de los tres mundos, en ese mismo instante.

Verse 17

त्रैलोक्यं स विनिर्जित्य शक्रं च त्रिदशाधिपम् ॥ तदुत्पाट्यानयामास पुत्रेणेन्द्रजिता सह

Habiendo conquistado los tres mundos, también apresó a Śakra, señor de los treinta dioses; arrancándolo de su lugar, lo llevó consigo junto con su hijo Indrajit.

Verse 18

शृङ्गाग्रं यत्पुरा नीत्वा स्थापितं वज्रपाणिना ॥ तदुत्पाट्यानयामास पुत्रेणेन्द्रजिता सह

Aquel pico-cumbre que antaño, tras llevarlo, Vajrapāṇi había establecido en su lugar—él lo arrancó y se lo llevó, junto con su hijo Indrajit.

Verse 19

न शशाक यदा रक्षस्तदुत्पाटयितुं बलात् ॥ वज्रकल्पं समुत्सृज्य तदा लङ्कां विनिर्ययौ

Cuando el rākṣasa no pudo arrancarlo por la fuerza, entonces, soltando algo “semejante a un rayo”, partió hacia Laṅkā.

Verse 20

स तु दक्षिणगोकर्णो विज्ञेयस्ते महामते ॥ स्वयं प्रतिष्ठितस्तत्र स्वयं भूतपतिः शिवः

Eso debes conocerlo como Dakṣiṇa-Gokarṇa, oh magnánimo; allí Śiva, el Señor de los seres, está establecido por sí mismo, auto-manifestado en ese lugar.

Verse 21

एतत्ते कथितं सर्वं मया विस्तरतो मुने ॥ यथावदुत्तरस्तस्य गोकर्णस्य महात्मनः ॥

Oh sabio, te he narrado todo esto con amplitud, conforme al debido orden: el relato subsiguiente acerca del gran Gokarṇa, el magnánimo.

Verse 22

दक्षिणस्य च विप्रर्षे तथा शृङ्गेश्वरस्य च ॥ शैलेश्वरस्य च विभो स्थित्युत्पत्तिर्यथाक्रमम् ॥

Oh el más excelso de los brahmanes sabios, oh poderoso: he explicado, en su debido orden, el establecimiento y el surgimiento de los santuarios llamados Dakṣiṇa, Śṛṅgeśvara y Śaileśvara.

Verse 23

व्यु ष्टिः क्षेत्रस्य महती तीर्थानां च समुद्भवः ॥ प्रोक्तं सर्वं मया वत्स किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥

La gran manifestación del kṣetra sagrado y el surgimiento de sus tīrthas han sido explicados por mí por completo, querido. ¿Qué más deseas oír?

Verse 24

ततः सुरासुरगुरुर्देवं भूतमहेश्वरम् ॥ तपसोऽग्रेण संसेव्य वव्रिरे विविधान्वरान् ॥

Entonces el preceptor de dioses y asuras, tras servir al dios Bhūta-Maheśvara con la más excelsa austeridad, solicitó diversos dones.

Verse 25

तद्यावद्रावणः स्थाप्य मुहूर्त्तमुदधेस् तटे ॥ संध्यामुपासते तत्र लग्नस्तावदसौ भुवि ॥

Mientras Rāvaṇa, tras colocarlo por un breve instante en la orilla del océano, realizaba allí el culto de sandhyā, tanto tiempo permaneció fijo sobre la tierra.