Adhyaya 209: Description of the Greatness of the Pativratā (Marital Fidelity and Ethical Devotion)

Verse 1

अथ पतिव्रतामाहात्म्यवर्णनम् ॥ नारद उवाच ॥ कर्मणा केन राजेन्द्र तपसा वा तपोधनाः ॥ उत्तमां च गतिं यान्ति कृष्णवासः प्रशंस मे ॥

Entonces comienza la exposición de la grandeza de las pativratā (esposas fieles). Nārada dijo: «Oh rey, ¿por qué acción o por qué austeridad alcanzan los ascetas el estado supremo? Oh Kṛṣṇavāsa, explícamelo y ensálzalo para mí.»

Verse 2

एवमुक्तस्तु धर्मात्मा नारदेनाब्रवीत्तदा ॥ यम उवाच ॥ न तस्य नियमो विप्र तपो नैव च सुव्रत ॥

Así interpelado, el justo respondió entonces a Nārada. Yama dijo: «Para ese logro, oh brāhmaṇa, no hay observancia (niyama), ni tampoco austeridad, oh hombre de buenos votos.»

Verse 3

उपवासो न दानं वा न देवो वा महामुने ॥ यादृशी तु भवेद्विप्र शृणु तत्त्वं समासतः ॥

No es el ayuno, ni la limosna, ni siquiera el culto a la deidad, oh gran sabio. Más bien, oh brāhmaṇa, escucha en breve el principio: qué clase de conducta es ésta.

Verse 4

प्रसुप्ते या प्रस्वपिति जागर्ति विबुधे स्वयम् ॥ भुङ्क्ते तु भोजिते विप्र सा मृत्युम् जयति ध्रुवम् ॥

Aquella que duerme cuando (su esposo) se ha dormido, que despierta cuando él ha despertado, y que come cuando él ha sido alimentado—oh brāhmaṇa—ciertamente vence a la muerte.

Verse 5

मौने मौना भवेद्या तु स्थिते तिष्ठति या स्वयम् ॥ सा मृत्युम् जायते विप्र नान्यत्पश्यामि किञ्चन ॥

La que guarda silencio cuando él está en silencio, y la que se mantiene en pie cuando él está en pie—oh brāhmaṇa—vence a la muerte; no veo nada más (decisivo).

Verse 6

एकदृष्टिरेकमना भर्त्तुर्वचनकारिणी ॥ तस्या बिभीमहे सर्वे ये तथान्ये तपोधन ॥

De mirada única, de mente única, cumplidora de la palabra de su esposo: ante tal mujer todos nosotros sentimos reverente temor, y también los demás ascetas, oh rico en austeridad.

Verse 7

देवानामपि सा साध्वी पूज्या परमशोभना ॥ भर्त्रा चाभिहिता यापि न प्रत्याख्यायिनी भवेत् ॥

Esa mujer virtuosa es digna de honor incluso entre los devas, supremamente resplandeciente; y aun cuando su esposo le hable, no debe ser de las que rechazan sus palabras.

Verse 8

वर्त्तमानापि विप्रेन्द्र प्रत्याख्यातापि वा सदा ॥ न दैवतं सम्प्रयाति पत्युर्न्यं कदाचन ॥

Oh el mejor de los brahmanes: aunque ella viva apartada, o aunque sea rechazada continuamente, jamás, en ningún tiempo, acude a otra “divinidad” que no sea su esposo.

Verse 9

सा न मृत्युमुखं याति एवं या स्त्री पतिव्रता ॥ एवं या तु भवेद्नित्यं भर्त्तुः प्रियहिते रता ॥

Tal mujer no va a la «boca de la muerte»; así es la mujer consagrada a su esposo. Del mismo modo, la que siempre se ocupa de lo que es grato y beneficioso para su marido (así se describe).

Verse 10

एष माता पिता बन्धुरेष मे दैवतं परम् ॥ एवं शुश्रूषते या तु सा मां विजयते सदा ॥

«Él es para mí madre, padre y pariente; él es mi supremo refugio divino». La mujer que sirve (a su esposo) de este modo, ella me supera/vence siempre.

Verse 11

पतिव्रता तु या साध्वी तस्यां चाहं कृताञ्जलिः ॥ भर्तारमनुध्यायन्ती भर्तारमनुगच्छती ॥

Pero a esa mujer virtuosa, consagrada a su esposo, también yo le rindo reverencia con las palmas juntas. Meditando en su marido, ella sigue tras su marido.

Verse 12

भर्तारमनुशोचन्ती मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ गीतवादित्रनृत्यानि प्रेक्षणीयान्यनेकशः ॥

Lamentando (o anhelando profundamente) a su esposo, ella no ve la «puerta de la muerte». Cantos, instrumentos musicales y danzas, muchos tipos de espectáculos dignos de verse—

Verse 13

न शृणोति न पश्येद्या मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ स्नान्ती च तिष्ठती वापि कुर्वन्ती वा प्रसाधनम् ॥

La mujer que no escucha ni mira tales entretenimientos—no ve la puerta de la muerte. Ya sea que esté bañándose, de pie, o incluso ocupada en adornarse—

Verse 14

नान्यं या मनसा पश्येन्मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ देवतार्चयन्तं वा भुज्यमानमपि द्विज ॥

La que, en su mente, no mira hacia otro (hombre)—no ve la puerta de la muerte. Ya sea que su esposo esté adorando a las deidades o incluso comiendo, oh dos veces nacido—

Verse 15

पतिं न त्यजते चित्तान्मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ भानौ चानुदिते वापि उत्थाय च तपोधन ॥

No abandona a su esposo en su corazón; no ve la puerta de la muerte. Y aun cuando el sol no haya salido, levantándose temprano, oh tesoro de austeridad—

Verse 16

गृहं मार्जयते नित्यं मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ चक्षुर्देहश्च भावश्च यस्या नित्यं सुसंवृतम् ॥

Limpia la casa cada día; no ve la puerta de la muerte. Sus ojos, su cuerpo y su disposición están siempre bien contenidos y resguardados.

Verse 17

शौचाचारसमायुक्ता सापि मृत्युम् न पश्यति ॥ भर्तुर्मुखं प्रपश्येद्या भर्त्तुश्चित्तानुसारिणी ॥

Dotada de pureza y recta conducta, ella tampoco ve la muerte. La que contempla el rostro de su esposo y se conforma con la intención de su corazón—

Verse 18

वर्तते च हिते भर्त्तुर्मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ एवं कीर्त्तिमतां लोके दृश्यन्ते दिवि देवताः ॥

Cuando ella permanece en lo que es beneficioso para su esposo, no contempla la “puerta de la muerte”. Así, en el mundo, los dotados de fama son vistos, como las deidades en el cielo.

Verse 19

मया तस्मात्तु विप्रर्षे यथावृत्तं यथाश्रुतम् ॥ गुह्यमेतत्ततो दृष्ट्वा पूजयामि पतिव्रताः ॥

Por ello, oh vidente brahmán, lo he relatado tal como ocurrió y tal como fue oído. Reconociendo que esto es una enseñanza secreta, por eso honro a las pativratā, las esposas fieles a su esposo.

Verse 20

अनुवेष्टनभावेन भर्त्तारमनुगच्छति ॥ सा तु मृत्युमुखद्वारं न गच्छेद्ब्रह्मसम्भव ॥

Con una actitud de estrecha asistencia y firme acompañamiento, ella sigue a su esposo. Sin embargo, no va a la puerta que es la boca de la muerte, oh nacido de Brahmā.

Verse 21

मानुषाणां च भार्या वै तत्र देशे तु दृश्यते ॥ कथितैव पुरा विप्र आदित्येन पतिव्रता ॥

Y en verdad, allí en esa región se ve a una esposa entre los humanos. Antaño, oh brahmán, la pativratā, la esposa devota, fue descrita por Āditya, el Sol.