Adhyaya 17: King Prajāpāla’s Visit to Sage Mahātapā’s Hermitage and the Doctrinal Praise of Nārāyaṇa

Verse 1

धरण्युवाच । ये ते मणौ तदा देव उत्पन्ना नरपुङ्गवाः । तेषां वरो भगवता दत्तस्त्रेतायुगे किल ॥ १७.१ ॥

Dijo Dharaṇī (la Tierra): «Oh dios, aquellos varones eminentes que entonces nacieron en Maṇau: en verdad, el Bhagavān les concedió un don en el Tretā-yuga».

Verse 2

राजानो भवितारो वै कथं तेषां समुद्भवः । किं च चक्रुर्हि ते कर्म पृथङ् नामानि शंस मे ॥ १७.२ ॥

«En verdad, los reyes que han de venir: ¿cómo surgieron? ¿Y qué obras realizaron? Además, refiéreme sus nombres distintos, uno por uno.»

Verse 3

श्रीवराह उवाच । सुप्रभो मणिजो यस्तु राजा नाम्ना महामनाः । तस्योत्पत्तिं वरारोहे शृणु त्वं भूतधारिणि ॥ १७.३ ॥

Śrī Varāha dijo: «Hubo un rey de gran ánimo, llamado Suprabha, nacido de Maṇija. Oh de bellas caderas, portadora de los seres, escucha mientras relato su origen.»

Verse 4

आसीद् राजा महाबाहुरादौ कृतयुगे पुरा । श्रुतकीर्तिरिति ख्यातस्त्रैलोक्ये बलवत्तरः ॥ १७.४ ॥

Al comienzo, en el antiguo Kṛta Yuga, hubo un rey de poderosos brazos, célebre con el nombre de Śrutakīrti, el más fuerte en los tres mundos.

Verse 5

तस्य पुत्रत्वमापेदे सुप्रभो मणिजो धरे । प्रजापालेति वै नाम्ना श्रुतकीर्तिर्महाबलः ॥ १७.५ ॥

¡Oh Dharā (Tierra)!, Maṇija—también llamado Suprabha—llegó a ser su hijo; y él, célebre por su fama y de gran fuerza, fue en verdad llamado con el nombre de «Prajāpāla».

Verse 6

सैकस्मिंश्चिद् दिने प्रायाद् विपिनं श्वापदाकुलम् । तत्रापश्यदृषेर्धन्यं महदाश्रममण्डलम् ॥ १७.६ ॥

Luego, cierto día, partió hacia un bosque colmado de fieras. Allí contempló el bendito y vasto recinto del āśrama de un sabio ṛṣi.

Verse 7

तस्मिन् महातपा नाम ऋषिः परधार्मिकः । तपस्तेपे निराहारो जपन् ब्रह्म सनातनम् ॥ १७.७ ॥

Allí había un ṛṣi llamado Mahātapā, supremamente entregado al dharma. Practicaba austeridades: ayunando, recitaba el Brahman eterno.

Verse 8

तत्रासौ पार्थिवः श्रीमान् प्रवेशाय मतिं तदा । चकार चाविशद् राजा प्रजापालो महातपाः ॥ १७.८ ॥

Allí, aquel ilustre rey concibió entonces la intención de entrar; y el soberano Prajāpāla—protector de los súbditos, grande en austeridad—entró.

Verse 9

तस्मिन् वराश्रमपदे वनवृक्षजात्या धराप्रसूतोजितमार्गजुष्टाः । लतागृहाः इन्दुरविप्रकाशिनो नायासितज्ञाः कुलभृङ्गराजाः ॥ १७.९ ॥

En aquella excelente región del āśrama, por senderos frecuentados y colmados de árboles nacidos de la tierra, moraban las abejas reales de noble linaje en moradas hechas de enredaderas, resplandecientes con la luz de la luna y del sol, y ajenas a todo esfuerzo.

Verse 10

सुरक्तपद्मोदरकोमलाग्र-नखाङ्गुलीभिः प्रसृतैः सुराणाम् । वराङ्गनाभिः पदपङ्क्तिमुच्चै-र्विहाय भूमिं त्वपि वृत्रशत्रोः ॥ १७.१० ॥

Con sus dedos de manos y pies—cuyas uñas, tiernas en la punta, eran como la suavidad interior de los lotos de rojo profundo—aquellas doncellas celestiales, al extenderse, dejaron sobre la tierra una elevada hilera de huellas, aun en el ámbito del Matador de Vṛtra.

Verse 11

क्वचित् समीपे तमतीव हृष्टैर् नानाद्विजैः षट्छृरणैश्च मत्तैः । वासद्भिरुच्चैर्विविधप्रमाणाः शाखाः सुपुष्पाः समयोगयुक्ताः ॥ १७.११ ॥

En algún lugar cercano había muchas aves, sobremanera gozosas, y también criaturas embriagadas con “seis cuernos” (lectura difícil), que moraban en lo alto. Allí, ramas de diversas medidas, copiosamente floridas, estaban unidas en una conjunción armoniosa.

Verse 12

कदम्बनीपार्जुनशिलाशाल-लतागृहस्थैर्मधुरस्वरेण । जुष्टं विहङ्गैः सुजनप्रयोगा निराकुला कार्यधृतिर्यथास्थैः ॥ १७.१२ ॥

Es frecuentado por aves de dulce canto, entre árboles kadamba, nīpa y arjuna, con arboledas de śāla sobre roca y pabellones cubiertos de enredaderas. Allí, por la conducta de los buenos, la capacidad de llevar a cabo las tareas permanece sin turbación y firme, como naturalmente establecida.

Verse 13

मखाग्निधूमैरुदिताग्निहोमै- स्ततः समन्तात् गृहमेदिभिर्द्विजैः । सिंहैरिवाधर्म्मकरी विदारितः स तीक्ष्णदंष्ट्रैर्वरमत्तकेसरैः ॥ १७.१३ ॥

Rodeado por todas partes por los dos veces nacidos, cabezas de familia—cuyos fuegos sacrificiales se alzaban con humo y cuyos agnihotra ardían—, él, agente del adharma, fue despedazado como presa de león, por leones de colmillos agudos y melenas espléndidas, ebrias de brío.

Verse 14

एवं स राजा विविधानुपायान् वराश्रमे प्रेक्षमाणो विवेश । तस्मिन् प्रविष्टे तु स तीव्रतेजा महातपाः पुण्यकृतां प्रधानः । दृष्टो यथा भानुरनन्तभानुः कौश्यासने ब्रह्मविदां प्रधानः ॥ १७.१४ ॥

Así, el rey, observando diversos medios y circunstancias, entró en el excelente ermitaño. Una vez dentro, contempló a un gran asceta de ardiente energía—el principal entre los hacedores de mérito—, como el sol de resplandor infinito, sentado sobre un asiento de hierba kuśa, el primero entre los conocedores de Brahman.

Verse 15

दृष्ट्वा स राजा विजयी मृगाणां मतिं विसस्मार मुनेः प्रसङ्गात् । चकार धर्मं प्रति मानसं सोऽनुत्तमं प्राप्य नृपो मुनिं सः ॥ १७.१५ ॥

Al ver aquello, el rey victorioso olvidó su intención respecto de los ciervos por la compañía del sabio. Habiendo alcanzado a ese muni insuperable, el monarca orientó entonces su mente hacia el dharma.

Verse 16

स मुनिस्तं नृपं दृष्ट्वा प्रजापालमकल्मषम् । अभ्यागतक्रियां चक्रे आसनस्वागतादिभिः ॥ १७.१६ ॥

Aquel sabio, al ver al rey —protector del pueblo y sin mancha moral—, realizó los ritos acostumbrados de acogida al huésped, comenzando por ofrecer asiento y palabras de bienvenida.

Verse 17

ततः कृतासनो राजा प्रणम्य ऋषिपुङ्गवम् । पप्रच्छ वसुधे प्रश्नमिमं परमदुर्लभम् ॥ १७.१७ ॥

Entonces el rey, tras tomar asiento y postrarse ante el más excelso de los rishis, formuló (oh Vasudhā) esta pregunta sumamente rara.

Verse 18

भगवन् दुःखसंसारमग्नैः पुम्भिस्तितीर्षुभिः । यत्कार्यं तन्ममाचक्ष्व प्रणते शंसितव्रत ॥ १७.१८ ॥

Oh Bienaventurado, para los hombres sumergidos en el saṃsāra colmado de dolor y que desean cruzarlo, ¿qué debe hacerse? Dímelo a mí, que me postro, oh tú cuyos votos son alabados.

Verse 19

महातपा उवाच । संसारार्णवमज्जमानमनुजैः पोतः स्थिरोऽतिध्रुवः कार्यः पूजनदानहोमविविधैर्यज्ञैः समं ध्यानैः । कीलैः कीलितमोक्षभिः सुरभटैरूर्ध्वं महारज्जुभिः प्राणाद्यैरधुना कुरुष्व नृपते पोतं त्रिलोकेश्वरम् ॥ १७.१९ ॥

Mahātapā dijo: «Para los hombres que se hunden en el océano del saṃsāra, debe forjarse una “barca” firme y sumamente estable mediante actos de adoración, dádivas, oblaciones (homa) y los diversos sacrificios (yajña), junto con meditaciones. Asegúrala con los “clavos” de la liberación, elévala con grandes “cuerdas” —comenzando por las disciplinas del prāṇa— y ahora, oh rey, haz de esa barca el medio soberano para atravesar los tres mundos».

Verse 20

नारायणं नरकहरं सुरेशं भक्त्या नमस्कुर्वति यो नृपीष । स वीतशोकः परमं विशोकं प्राप्नोति विष्णोः पदमव्ययं तत् ॥ १७.२० ॥

Oh señor de los reyes, quien con devoción se inclina y rinde homenaje a Nārāyaṇa—el que aparta el infierno y Señor de los dioses—queda libre de aflicción y alcanza la morada imperecedera de Viṣṇu, el estado supremo sin tristeza.

Verse 21

नृप उवाच । भगवन् सर्वधर्मज्ञ कथं विष्णुः सनातनः । पूज्यते मोक्षमिच्छद्भिः पुरुषैर्वद तत्त्वतः ॥ १७.२१ ॥

Dijo el rey: «Oh Bhagavān, conocedor de todo dharma, ¿cómo debe ser adorado el eterno Viṣṇu por los hombres que desean la liberación? Explícalo conforme a la verdad, en sus principios esenciales.»

Verse 22

महातपा उवाच । शृणु राजन् महाप्राज्ञ यथा विष्णुः प्रसीदति । पुरुषाणां तथा स्त्रीणां सर्वयोगीश्वरॊ हरिः ॥ १७.२२ ॥

Mahātapā dijo: «Escucha, oh rey de gran sabiduría, de qué modo Viṣṇu—Hari, Señor de todas las disciplinas del yoga—se muestra propicio tanto a los hombres como a las mujeres.»

Verse 23

सर्वे देवाः सपितरो ब्रह्माद्याश्चाण्डमध्यगाः । विष्णोः सकाशादुत्पन्ना इतीयं वैदिकी श्रुतिः ॥ १७.२३ ॥

Todos los dioses, junto con los Pitṛs (Padres ancestrales), y Brahmā y los demás que moran dentro del huevo cósmico, se dice que surgieron de la presencia de Viṣṇu; así lo declara esta śruti védica, revelación autorizada.

Verse 24

अग्निस्तथाश्विनौ गौरी गजवक्त्रभुजङ्गमाः । कार्तिकेयस्तथादित्यो मातरो दुर्गया सह ॥ १७.२४ ॥

Agni, los dos Aśvins, Gaurī, los seres serpiente (Nāgas) asociados con el de rostro de elefante (Gaṇeśa), Kārttikeya, Āditya, y las Madres (Mātṛkās) junto con Durgā.

Verse 25

दिशो धनपतिर् विष्णुर् यमो रुद्रः शशी तथा । पितरश्चेति संभूताः प्राधान्येन जगत्पतेः ॥ १७.२५ ॥

Las deidades rectoras de las direcciones, Dhanapati (Kubera), Viṣṇu, Yama, Rudra, así como la Luna y los Pitṛs: todos ellos surgieron como manifestaciones principales del Señor del mundo.

Verse 26

हिरण्यगर्भस्य तनौ सर्वं एव समुद्भवाः । पृथक्पृथक् ततो गर्वं वहमानाः समन्ततः ॥ १७.२६ ॥

Del cuerpo de Hiraṇyagarbha, en verdad, surgieron todos los seres; después, cada uno, en su forma distinta, llevaba el orgullo por doquier.

Verse 27

अहं योग्यस्त्वहं याज्य इति तेषां स्वनो महान् । श्रूयते देवसमितौ सागरक्षुब्धसन्निभः ॥ १७.२७ ॥

«Yo soy digno; yo soy apto para quien debe realizarse el rito»—así se oye su gran clamoreo en la asamblea de los dioses, semejante al bramido del mar agitado y turbulento.

Verse 28

तेषां विवादमानानां वह्निरुत्थाय पार्थिव । उवाच मां यजस्वेति ध्यायध्वं मामिति ब्रुवन् ॥ १७.२८ ॥

Mientras disputaban, oh Rey, el Fuego se alzó y habló diciendo: «Adoradme» y «Meditad en mí», así les dirigió la palabra.

Verse 29

प्राजापत्यमिदं नूनं शरीरं मद्विनाकृतम् । विनाशमुपपद्येत यतो नाहं महानहम् ॥ १७.२९ ॥

Este cuerpo es, sin duda, creación de Prajāpati; si fuese formado sin mí, caería en destrucción, pues entonces yo no sería el «gran aham», el principio que sostiene la conciencia del yo.

Verse 30

एवमुक्त्वा शरीरं तु त्यक्त्वा वह्निर्विनिर्ययौ । निर्गतेऽपि ततस्तस्मिंस्तच्छरीरं न शीऱ्यते ॥ १७.३० ॥

Dicho esto, el Fuego se retiró, abandonando el cuerpo. Aun después de haber salido de allí, aquel cuerpo no se corrompió.

Verse 31

ततोऽश्विनौ मूर्तिमन्तौ प्राणापानौ शरीरगौ । आवां प्रधानावित्येवमूचतुर्याज्यसत्तमौ ॥ १७.३१ ॥

Entonces los dos Aśvins, corporizados como los alientos vitales Prāṇa y Apāna que moran en el cuerpo, hablaron así: «Nosotros dos somos los más preeminentes», oh el mejor entre los dignos de adoración.

Verse 32

एवमुक्त्वा शरीरं तु विहाय क्वचिदास्थितौ । तयोऽपि क्षयं कृत्वा क्षेत्री तत्पुरमास्थितः ॥ १७.३२ ॥

Dicho esto, abandonaron el cuerpo y se establecieron en cierto lugar. Y tras poner fin también a aquellos dos, el señor del recinto sagrado (kṣetrī) tomó morada en esa ciudad.

Verse 33

ततो वागब्रवीद् गौरी प्राधान्यं मयि संस्थितम् । सा अप्येवमुक्त्वा क्षेत्रात् तु निष्चक्राम बहिः शुभा ॥ १७.३३ ॥

Entonces habló Gaurī: «La preeminencia está establecida en mí». Y tras decirlo, la auspiciosa salió del kṣetra hacia afuera.

Verse 34

तया विनापि तत्क्षेत्रं वागूनं व्यवतिष्ठत । ततो गणपतिर् वाक्यमाकाशाख्योऽब्रवीत् तदा ॥ १७.३४ ॥

Aun sin ella, aquel recinto sagrado permaneció establecido como Vāgūna. Entonces, en ese momento, Gaṇapati pronunció palabras; y quien era llamado Ākāśākhya también habló.

Verse 35

न मया रहितं किञ्चिच्छरीरं स्थायि दूरतः । कालान्तरेत्येवमुक्त्वा सोऽपि निष्क्रम्य देहतः ॥ १७.३५ ॥

«Ningún cuerpo permanece, ni aun por largo tiempo, lejos de mí». Dicho así—«con el transcurso del tiempo»—él también partió, dejando el cuerpo.

Verse 36

पृथग्भूतस्तथाप्येतच्चरीरं नाप्यनीनशत् । विनाकाशाख्यतत्त्वेन तथापि न विशीर्यते ॥ १७.३६ ॥

Aunque se ha diferenciado en partes distintas, este cuerpo aún no es destruido; incluso sin el principio llamado ‘ākāśa’ (espacio/éter), no se desintegra.

Verse 37

सुषिरैस्तु विहीनं तु दृष्ट्वा क्षेत्रं व्यवस्थितम् । शरीरधातवः सर्वे ते ब्रूयुर्वाक्यमेव हि ॥ १७.३७ ॥

Pero al contemplar el ‘kṣetra’—el cuerpo—establecido en su debido estado y, sin embargo, privado de sus aberturas, todos esos dhātu (constituyentes corporales) hablarían en verdad sólo una declaración, como testimonio.

Verse 38

अस्माभिर्व्यतिरिक्तस्य न शरीरस्य धारणम् । भवतीत्येवमुक्त्वा ते जहुः सर्वे शरीरिणः ॥ १७.३८ ॥

Habiendo dicho: «Para aquello que está separado de nosotros, no tiene lugar el sostén de un cuerpo», todos esos seres encarnados abandonaron entonces sus cuerpos.

Verse 39

तैर्व्यपेतमपि क्षेत्रं पुरुषेण प्रपाल्यते । तं दृष्ट्वा त्वब्रवीत् स्कन्दः सोऽहङ्कारः प्रकीर्तितः ॥ १७.३९ ॥

Aunque ese ‘kṣetra’ haya sido abandonado por ellos, todavía es preservado por un hombre. Al verlo, Skanda dijo: «Eso es lo que se proclama como ‘ahaṅkāra’, el hacer del “yo”.»

Verse 40

मया विना शरीरस्य सम्भूतिरपि नेष्यते । एवमुक्त्वा शरीरात् तु सोऽभ्यपेतः पृथक् स्थितः ॥ १७.४० ॥

«Sin mí, ni siquiera el advenimiento del cuerpo se reconoce como posible». Dicho esto, se retiró del cuerpo y permaneció aparte.

Verse 41

तेनाक्षतेन तत्क्षेत्रं विना मुक्तवदास्थितम् । तं दृष्ट्वा कुपितो भानुः स आदित्यः प्रकीर्तितः ॥ १७.४१ ॥

Sin ese akṣata (arroz intacto), aquel kṣetra (campo sagrado) quedó como si estuviera privado de liberación. Al verlo, Bhānu—el Sol—se airó; por ello es celebrado como Āditya.

Verse 42

मया विना कथं क्षेत्रमिमं क्षणमपीष्यते । एवमुक्त्वा प्रयातः स तच्छरीरं न शीऱ्यते ॥ १७.४२ ॥

«Sin mí, ¿cómo podría esta región sagrada sostenerse siquiera un instante?» Dicho esto, partió; sin embargo, aquel cuerpo no se corrompió.

Verse 43

ततः कामादिरुत्थाय गणो मातृविसंज्ञितः । न मया व्यतिरिक्तस्य शरीरस्य व्यवस्थितिः । एवमुक्त्वा स यातस्तु शरीरं तन्न शीryते ॥ १७.४३ ॥

Entonces se alzó la hueste (gaṇa) llamada “la Madre”, comenzando por Kāma, y dijo: «No hay permanencia estable para un cuerpo separado de mí». Dicho esto, se fue; sin embargo, aquel cuerpo no se corrompió.

Verse 44

ततो माया अब्रवीत् कोपात् सा च दुर्गा प्रकीर्तिता । न मया अस्य विना भूतिरित्युक्त्वा अन्तर्दधे पुनः ॥ १७.४४ ॥

Entonces Māyā habló con ira—ella, que también es celebrada como Durgā. Tras declarar: «Sin mí, no hay prosperidad para él», volvió a desaparecer.

Verse 45

ततो दिशः समुत्तस्थुरूचुश्छेदं वचो महत् । नास्माभी रहितं कार्यं भवतीति न संशयः । चतस्त्र आगताः काष्ठा अपयाताः क्षणात् तदा ॥ १७.४५ ॥

Entonces las Direcciones se alzaron y pronunciaron una gran declaración decisiva: «Sin nosotros no puede cumplirse ninguna obra; de ello no hay duda». En ese instante, los cuatro rumbos que habían venido se retiraron al momento.

Verse 46

ततो धनपतिर् वायुर् मय्यपेते क्व सम्भवः । शरीरस्येति सोऽप्येवम् उक्त्वा मूर्धानगोऽभवत् ॥ १७.४६ ॥

Luego Dhanapati (Kubera) dijo: «Cuando yo me haya retirado, ¿de dónde podrá surgir la existencia del cuerpo?» Dicho esto, él también se recogió hacia lo alto, yendo a la región de la cabeza.

Verse 47

ततो विष्णुर्मनो ब्रूयान्नायं देहो मया विना । क्षणमप्युत्सहेत् स्थातुमित्युक्त्वाऽन्तर्दधे पुनः ॥ १७.४७ ॥

Entonces Viṣṇu habló, diciendo: «Este cuerpo no puede sostenerse ni siquiera por un instante sin mí». Tras decirlo, volvió a desaparecer.

Verse 48

ततो धर्मोऽब्रवीत् सर्वमिदं पालितवानहम् । इदानीमप्युपगते कथमेतद्भविष्यति ॥ १७.४८ ॥

Entonces Dharma dijo: «Yo he salvaguardado todo esto. Ahora que ha llegado este tiempo (o estado), ¿cómo habrá de suceder esto?»

Verse 49

एवमुक्त्वा गतो धर्मस्तच्छरीरं न शीऱ्यते । ततो ब्रवीन्महादेवः अव्यक्तो भूतनायकः ॥ १७.४९ ॥

Habiendo hablado así, Dharma se retiró; y aquel cuerpo no se corrompe. Entonces habló Mahādeva—no manifestado (avyakta), señor de los seres.

Verse 50

महत्त्संज्ञो मया हीनं शरीरं नो भवेद्यथा । एवमुक्त्वा गतः शम्भुस्तच्छरीरं न शीऱ्यते ॥ १७.५० ॥

«Para que el cuerpo—renombrado como “grande”—no quede privado de mí», así habló Śambhu y se marchó; y aquel cuerpo no perece.

Verse 51

तं दृष्ट्वा पितरश्चोचुस्तन्मात्रा यावदस्मभिः । प्रगतैरेभिरेतच्च शरीरं शीऱ्यते ध्रुवम् । एवमुक्त्वा तु ते देहं त्यक्त्वाऽन्तर्धानमागताः ॥ १७.५१ ॥

Al verlo, los Pitṛs (padres ancestrales) se lamentaron: «Sólo mientras esta medida de sostén sea dada por nosotros; cuando nos hayamos ido, este cuerpo ciertamente se corromperá». Dicho esto, abandonaron el cuerpo y se hicieron invisibles.

Verse 52

अग्निः प्राणोऽपानश्च आकाशं सर्वधातवः । क्षेत्रं तद्वदहंकारो भानुः कामादयो मया । काष्ठा वायुर्विष्णुर्धर्म शम्भुस्तथेन्द्रियार्थकाः ॥ १७.५२ ॥

«El fuego (Agni), el aliento vital (prāṇa) y el aliento descendente (apāna), el éter y todos los elementos constitutivos; asimismo el kṣetra (campo), la egoidad (ahaṅkāra), el sol (bhānu), el deseo y lo demás—todo ello es por mí; las direcciones, el viento, Viṣṇu, el Dharma, Śambhu, y también los objetos de los sentidos.»

Verse 53

एतैर्मुक्तं तु तत्क्षेत्रं तत् तथैव व्यवस्थितम् । सोमेन पाल्यमानं तु पुरुषेणेन्दुरूपिणा ॥ १७.५३ ॥

Por estos medios, aquella región sagrada fue liberada (de la aflicción) y quedó establecida como antes; y es protegida por Soma, por el Puruṣa que porta la forma de la Luna.

Verse 54

एवं व्यवस्थिते सोमे षोडशात्मन्यथाक्षरे । प्राग्वत् तत्र गुणोपेतं क्षेत्रमुत्थाय बभ्रम ॥ १७.५४ ॥

Cuando Soma quedó así debidamente establecido—según el principio silábico de dieciséis aspectos—entonces, como antes, aquella región sagrada dotada de mérito se alzó y se movió allí.

Verse 55

प्रागवस्थं शरीरं तु दृष्ट्वा सर्वज्ञपालितम् । ताः क्षेत्रदेवताः सर्वा वैलक्षं भावमाश्रिताः ॥ १७.५५ ॥

Pero al ver el cuerpo en su estado anterior, preservado bajo el cuidado del Omnisciente, todas aquellas deidades guardianas del campo sagrado quedaron sobrecogidas, en asombro y turbación.

Verse 56

तमेवं तुष्टुवुः सर्वास्तं देवं परमेश्वरम् । स्वस्थानमीयिषुः सर्वास्तदा नृपतिसत्तम ॥ १७.५६ ॥

Así, todos alabaron a aquel dios, el Señor supremo; y luego todos partieron a sus propias moradas, oh el mejor de los reyes.

Verse 57

त्वमग्निस्त्वं तथा प्राणस्त्वमपानः सरस्वती । त्वमाकाशं धनाध्यक्षस्त्वं शरीरस्य धातवः ॥ १७.५७ ॥

Tú eres Agni (el fuego), y asimismo eres Prāṇa (el aliento vital); eres Apāna (el aliento descendente) y Sarasvatī. Tú eres Ākāśa (el espacio/éter); eres el supervisor de la riqueza; eres los dhātus, los constituyentes del cuerpo.

Verse 58

अहङ्कारो भवान् देव त्वमादित्योऽष्टको गणः । त्वं माया पृथिवी दुर्गा त्वं दिशस्त्वं मरुत्पतिः ॥ १७.५८ ॥

Oh dios, tú eres el ahaṅkāra (principio de la egoidad); tú eres el Āditya; tú eres el Aṣṭaka y las huestes de los Gaṇas. Tú eres Māyā; tú eres Pṛthivī (la Tierra); tú eres Durgā; tú eres las direcciones; y tú eres el señor de los Maruts (vientos y dioses de la tormenta).

Verse 59

त्वं विष्णुस्त्वं तथा धर्मस्त्वं जिष्णुस्त्वं पराजितः । अक्षरार्थस्वरूपेण परमेश्वरसंज्ञितः ॥ १७.५९ ॥

Tú eres Viṣṇu; tú eres también Dharma. Tú eres Jiṣṇu (el Victorioso); tú eres el Inconquistado. En la forma del significado imperecedero de la sílaba (akṣara), eres designado como Parameśvara, el Señor supremo.

Verse 60

अस्माभिरपयातैस्तु कथमेतद्भविष्यति । एवमत्र शरीरं तु त्यक्तमस्माभिरेव च ॥ १७.६० ॥

Pero si nos retiramos, ¿cómo podrá realizarse esto? Y así, aquí mismo, el cuerpo ha sido abandonado también por nosotros mismos.

Verse 61

तत् परं भवता देव तदवस्थं प्रपाल्यते । स्थानभङ्गो न नः कार्यः स्वयं सृष्ट्वा प्रजापते ॥ १७.६१ ॥

Por tanto, oh Deva, que ese estado sea salvaguardado por ti. Para nosotros no debe hacerse ruptura de nuestra posición establecida—oh Prajāpati—pues tú mismo nos creaste.

Verse 62

एवं स्तुतस्ततो देवस्तेषां तोषं परं ययौ । उवाच चैतान् क्रीडार्थं भवन्तोत्पादिता मया ॥ १७.६२ ॥

Así alabado, el dios alcanzó entonces suprema complacencia con ellos. Y les dijo: «Por el motivo del juego divino (līlā), por mí habéis sido engendrados».

Verse 63

कृतकृत्यस्य मे किं नु भवद्भिर्विप्रयोजनम् । तथापि दद्मि वो रूपे द्वे द्वे प्रत्येकशोऽधुना ॥ १७.६३ ॥

«Ahora que mi propósito ha sido cumplido, ¿qué separación podría haber entre vosotros y yo? Con todo, ahora os concedo, a cada uno en particular, dos formas.»

Verse 64

भूतकार्येष्वमूर्तेन देवलोके तु मूर्तिना । तिष्ठध्वमपि कालान्ते लयं त्वाविशत द्रुतम् ॥ १७.६४ ॥

En las operaciones de los elementos (bhūta-kārya), él permanece en forma inmanifestada; pero en el mundo de los dioses, en forma manifestada. Aunque permanecisteis así, al fin del tiempo la disolución (laya) os sobrevino con rapidez.

Verse 65

शरीराणि पुनर्नैवं कर्त्तव्योऽहमिति क्वचित् । मूर्त्तीनां च तथा तुभ्यं दद्मि नामानि वोऽधुना ॥ १७.६५ ॥

No deben formarse de nuevo los cuerpos de este modo en lugar alguno con el pensamiento: «Yo soy el hacedor». Y asimismo, ahora te otorgo los nombres de las formas icónicas (mūrtis).

Verse 66

अग्नेर्वैश्वानरो नाम प्राणापानौ तथाश्विनौ । भविष्यति तथा गौरी हिमशैलसुता तथा ॥ १७.६६ ॥

De Agni, el nombre es Vaiśvānara; asimismo, Prāṇa y Apāna se identifican con los Aśvins. Y también la Diosa será Gaurī, llamada igualmente hija del monte Himālaya.

Verse 67

पृथिव्यादिगणस्त्वेष गजवक्त्रो भविष्यति । शरीरधातवश्चेमे नानाभूतानि एव तु । अहंकारस्तथा स्कन्दः कार्त्तिकेयो भविष्यति ॥ १७.६७ ॥

Esta hueste que comienza con la Tierra se convertirá en Gajavaktra, el de rostro de elefante. Y estos constituyentes del cuerpo se convertirán ciertamente en los diversos seres. Asimismo, Ahaṃkāra (el principio de la egoidad) se convertirá en Skanda, es decir, Kārttikeya.

Verse 68

भानुश्चादित्यरूपोऽसौ मूर्त्तामूर्त्त च चक्षुषी । कामाद्योऽयं गणो भूयो मातृरूपो भविष्यति ॥ १७.६८ ॥

Bhānu es, en verdad, de la forma de Āditya, el Sol; y es a la vez corpóreo e incorpóreo, y actúa como los dos ojos. Este grupo que comienza con Kāma, además, volverá a ser de la forma de las Madres (Mātṛs).

Verse 69

शरीरमाया दुर्गैषा कारणान्ते भविष्यति । दश कन्या भविष्यन्ति काष्ठास्त्वेतास्तु वारुणाः ॥ १७.६९ ॥

Esta māyā corporal, difícil de comprender, surgirá al culminar el proceso causal (kāraṇa). Nacerán diez doncellas; ellas son, en verdad, las kāṣṭhās, divisiones del tiempo, pertenecientes a Varuṇa (al ámbito varuṇico de las aguas).

Verse 70

अयं वायुर्धनेशस्तु कारणान्ते भविष्यति । अयं मनो विष्णुनामा भविष्यति न संशयः ॥ १७.७० ॥

Este Vāyu, al término del ciclo causal, llegará a ser Dhaneśa. Esta Mente llegará a ser el que lleva el nombre de Viṣṇu; de ello no hay duda.

Verse 71

धर्मोऽपि यमनामा च भविष्यति न संशयः । महत्तत्त्वं च भगवान् महादेवो भविष्यति ॥ १७.७१ ॥

El Dharma también llegará a ser conocido con el nombre de Yama; no hay duda. Y el Gran Principio (mahat-tattva) llegará a ser (identificado como) el Bienaventurado Señor Mahādeva.

Verse 72

इन्द्रियार्थाश्च पितरो भविष्यन्ति न संशयः । अयं सोमः स्वयं भूत्वा यामित्रं सर्वदामराः ॥ १७.७२ ॥

Los objetos de los sentidos llegarán ciertamente a ser los Pitṛs; no hay duda. Este Soma, habiéndose manifestado por sí mismo, se vuelve aliado de Yama; y permanece siempre entre los inmortales.

Verse 73

एवं वेदान्तपुरुषः प्रोक्तो नारायणात्मकः । स्वस्थाने देवताः सर्वा देवस्तु विरराम ह ॥ १७.७३ ॥

Así, el «Purusha del Vedānta» fue descrito como de naturaleza Nārāyaṇa. Todas las deidades regresaron a sus respectivas moradas, y el dios entonces guardó silencio y cesó de hablar.

Verse 74

एवं प्रभावो देवोऽसौ वेदवेद्यो जनार्दनः । कथितो नृपते तुभ्यं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १७.७४ ॥

Así, oh rey, te ha sido descrito Janārdana, la deidad cuya naturaleza es cognoscible por los Vedas. ¿Qué más deseas escuchar?