Adhyaya 146: The Greatness of Hṛṣīkeśa at Rurukṣetra: The Origin Narrative of Ruru and the Sacred Site

Verse 1

अथ रुरुक्षेत्रस्थहृषीकेशमाहात्म्यम् ॥ सूत उवाच ॥ शालग्रामस्य माहात्म्यं श्रुत्वा गुह्यं महौजसम् ॥ विस्मयं परमं गत्वा हृष्टा वचनमब्रवीत् ॥

Ahora (comienza) el relato de la grandeza de Hṛṣīkeśa, tal como se halla en Rurukṣetra. Sūta dijo: Al oír la grandeza secreta y poderosa de Śālagrāma, ella, colmada de gozo y llegada a un asombro supremo, pronunció estas palabras.

Verse 2

धरण्युवाच ॥ अहो क्षेत्रस्य माहात्म्यं यत्त्वया भाषितं हरे ॥ एतच्छ्रुत्वा महाभाग जातास्मि विगतज्वरा ॥

Dharā (la Tierra) dijo: «¡Ah, la grandeza de este lugar sagrado que has proclamado, oh Hari! Al oírlo, oh muy afortunado, he quedado libre de la aflicción febril».

Verse 3

रुरुषण्डमिति प्रोक्तं यत्त्वया परमार्चितम् ॥ रुरुर्नाम कथं को वा आसीत्पूर्वं जनार्दन ॥

«Lo has declarado “Ruruṣaṇḍa” y lo has honrado en sumo grado. Pero, ¿cómo llegó a llamarse “Ruru”, y quién fue Ruru antiguamente, oh Janārdana?»

Verse 4

यन्नाम्ना परमं क्षेत्रं हृषीकेश त्वयाश्रितम् ॥ कथयस्व जगन्नाथ यद्यनुग्राह्यता मयि ॥

Dime, oh Hṛṣīkeśa, por el nombre de quién este supremo lugar sagrado está vinculado a Ti. Explícalo, Señor del mundo, si soy digno de recibir Tu gracia.

Verse 5

श्रीवराह उवाच ॥ आसीत्पुरा महाभागो देवदत्त इति द्विजः ॥ भृगुवंशे समुत्पन्नो वेदवेदाङ्गपारगः ॥

Śrī Varāha dijo: «Antiguamente hubo un ilustre brahmán llamado Devadatta, nacido en el linaje de Bhṛgu, plenamente versado en los Vedas y en las ciencias auxiliares».

Verse 6

यज्ञविद्यासु कुशलो व्रतनिष्ठोऽतिथिप्रियः ॥ तत्राश्रमपदं पुण्यं पुण्यद्रुमलतान्वितम् ॥

Era diestro en las ciencias del yajña, firme en sus votos y amante de acoger a los huéspedes. Allí tenía un santo lugar de ermita, adornado con árboles y enredaderas sagrados.

Verse 7

शान्तैर्मृगगणैः कीर्णं कन्दमूलफलान्वितम् ॥ तत्र तीव्रं तपोऽतप्यद्देवदत्तो मुनीश्वरः ॥

Estaba colmado de apacibles manadas de ciervos y provisto de tubérculos, raíces y frutos. Allí Devadatta, señor entre los sabios, practicó una austeridad intensa.

Verse 8

वर्षाणामयुतं साग्रं तत इन्द्रो व्यचिन्तयत् ॥ कामं वसन्तसहितं गन्धर्वान् स सखीन् पुनः ॥

Tras algo más de diez mil años, Indra se inquietó y se puso a deliberar. Entonces volvió a convocar a Kāma junto con Vasantā y a los Gandharvas, sus compañeros.

Verse 9

उवाच मधुरं वाक्यं क्षुब्धेन्द्रियमनाः प्रभुः ॥ अहो सखायः किञ्चिन्मे महत्कार्यमुपस्थितम् ॥

El Señor, con los sentidos y la mente conmovidos, habló dulcemente: «Oh amigos, se me ha presentado una gran tarea».

Verse 10

तदिन्द्रस्य वचः श्रुत्वा ते काममलयानिलाः ॥ प्रत्य्यूचुर्देवराजानमाज्ञापय निजं प्रियम् ॥

Al oír las palabras de Indra, ellos—Kāma y la brisa de Malaya—respondieron al rey de los dioses: «Ordena lo que te sea querido, tu deseo».

Verse 11

जितेन्द्रियस्यापि मनः कस्य संक्षोभयामहे ॥ कं वा सुतीव्रात्तपसो भ्रंशयामः सुपेशलम् ॥

«¿De quién podríamos perturbar la mente, aun si ha conquistado sus sentidos? ¿O a quién podríamos hacer caer de la austeridad—tan intensa y tan refinada?»

Verse 12

आज्ञाप्रसादं ते लब्ध्वा वद शीघ्रं सुखी भव ॥ इत्युक्तः शतमन्युर्वै प्रत्युवाचाथ मानयन् ॥

«Habiendo obtenido tu benévolo asentimiento a mi mandato, habla pronto—estate en paz». Así interpelado, Śatamanyu (Indra) respondió entonces, mostrándoles respeto.

Verse 13

तदैव मे गता चिन्ता भवतां दर्शनं यदा ॥ जातमेवाखिलं कार्यं मम तच्छृणुताखिलाः ॥

«En ese mismo instante se disipó mi preocupación cuando obtuve vuestra presencia. Todo lo que debe hacerse para mí ha surgido ya—escuchadlo, todos vosotros».

Verse 14

हिमशैले महारम्ये हृषीकेशाश्रितो मुनिः ॥ देवदत्त इति ख्यातस्तपस्यति महत्तपः ॥

En una montaña nevada sumamente hermosa, un sabio, refugiado en Hṛṣīkeśa, conocido con el nombre de Devadatta, practica una gran austeridad.

Verse 15

जिघृक्षुर्मे पदं नूनं तत्तपो विनिवर्त्यताम् ॥ इत्युक्तास्ते तदाज्ञां वै गृहीत्वा शिरसा द्रुतम् ॥

Sin duda desea alcanzar mi puesto; por ello, que se detenga esa austeridad. Así instruidos, aceptaron de inmediato aquella orden, inclinando la cabeza.

Verse 16

प्रस्थानाय मतिं चक्रुः कामदेवपुरःसराः ॥ प्रस्थाप्याग्रे वसन्तं च मलयानिलमेव च ॥

Guiados por Kāmadeva, resolvieron partir, enviando primero por delante a la Primavera y a la brisa de Malaya como precursores.

Verse 17

ततः सुरपतिः शक्रः प्रम्लोचां नाम नामतः ॥ प्रशस्य प्रणयात्पूर्वं मानयन्निदमब्रवीत् ॥

Entonces Śakra, señor de los dioses, llamándola por su nombre—Pramlocā—la elogió primero con afecto y, honrándola, dijo lo siguiente.

Verse 18

गच्छ स्वस्तिमती देवि विजयाय मुनेर्भुवि ॥ यत्राश्रमपदं तस्य देवदत्तस्य वै मुनेः ॥

«Ve, diosa de buen augurio, para la victoria sobre el sabio en la tierra, allí donde está el lugar del āśrama de ese sabio Devadatta.»

Verse 19

तथा कुरुष्व भद्रं ते हृषीकेशसमीपतः ॥ इन्द्रस्याज्ञां समादाय ययौ तस्याश्रमं प्रति ॥

«Hazlo así; que te vaya bien, cerca de Hṛṣīkeśa». Recibida la orden de Indra, se encaminó hacia el āśrama de aquel asceta.

Verse 20

समीपोपवने रम्ये नानाद्रुमलताकुले ॥ मधुरालापबहुले कोकिलानां कलाकुले ॥

En un hermoso bosquecillo cercano, poblado de diversas clases de árboles y enredaderas, colmado de dulces cantos y resonante con las notas de los cucos,

Verse 21

रसालमञ्जरीव्याप्तरसामोदालिसंकुले ॥ गुंजन्मत्तालिसन्नादश्रुतिश्रुतिधरान्विते ॥

rebosante del perfume de los brotes floridos del mango, colmado de enjambres embriagados por esa dulce fragancia, y acompañado por el zumbido de las abejas, como un resonar continuo y nítido.

Verse 22

गन्धर्वगीतसम्मिश्रे मलयानिलशीतले ॥ सम्प्फुल्लपङ्कजवने सुनिर्मलजलाशये ॥

mezclado con el canto de los Gandharvas, refrescado por las brisas de Malaya, con un bosque de lotos plenamente florecidos y con un estanque de agua extraordinariamente pura,

Verse 23

मुनिप्रभावसन्त्यक्तक्रौर्यस्थलजलाशये ॥ मधुरामोद मधुरे चित्तक्षोभविधायिनि ॥

donde, por el influjo del muni, se había abandonado la crueldad, tanto en la tierra como en las aguas; dulce por su suave fragancia, y sin embargo capaz de suscitar agitación en la mente.

Verse 24

प्रविश्य सा वरारोहा गीतं सुमधुरं जगौ ॥ यदा ध्यानादुपरतः समाधेर्विरताश्चिरात् ॥

Al entrar, aquella mujer de noble porte cantó un canto sumamente dulce. Cuando él se retiró de la meditación—habiendo cesado desde hacía largo tiempo del samādhi—

Verse 25

गान्धर्वं प्रारभंस्ते तु गन्धर्वाः सुरसम्मताः ॥ तस्मिन्नेव क्षणे लब्ध्वा अवसरं पञ्च सायकः ॥

Entonces los Gandharvas, aprobados por los dioses, comenzaron la música gandharva; en ese mismo instante, al hallar una ocasión, actuó el de las cinco flechas (Kāma).

Verse 26

विचकर्ष धनुः पुष्पं सायकान् समयूयुजत् ॥ संलक्ष्य तं मुनिं शान्तं भाविदैवबलात्कृतम् ॥

Tensó el arco de flores y ajustó las flechas; observando a aquel sabio sereno, llevado a tal estado por la fuerza del destino inminente,

Verse 27

श्रुत्वा तन्मधुरं गीतं पञ्चमालापसुन्दरम् ॥ क्षुब्धचित्तः समभवत्स मुनिः संशितव्रतः ॥

Al oír aquel canto dulce—hermoso en su quinta modulación—su mente se turbó, aunque era un sabio de votos austeros.

Verse 28

विचचाराश्रमपदं पश्यन्सन्तुष्टमानसः ॥ दूराद्ददर्श तन्वङ्गीं क्रीडन्तीं कन्दुकेन ताम् ॥

Deambuló por el recinto del āśrama, contemplando con el ánimo satisfecho; desde lejos vio a aquella de miembros esbeltos, jugando con una pelota.

Verse 29

दृष्ट्वैव तां तु चार्वङ्गीं विद्धः कामेन पत्रिणा ॥ तस्याः समीपमगमत्स्मयमानो महामुनिः ॥

Al ver a aquella mujer de hermosos miembros, el gran sabio—herido por Kāma con su flecha emplumada—se acercó a ella sonriendo.

Verse 30

सापि दृष्ट्वा देवदत्तं सज्जन्ती हरिणेक्षणा ॥ कटाक्षयन्ती सहसा लज्जमाना विगूहति ॥

Ella también, al ver a Devadatta, se sintió atraída por él; de ojos de cierva, lanzó miradas de soslayo y, de pronto avergonzada, procuró ocultarse.

Verse 31

करेण कन्दुकं घ्नन्ती चञ्चलाक्षी सुपेशला ॥ स्रंसता केशपासेन गलत्पुष्पेण राजता ॥

Con la mano golpeaba una pelota; de mirada inquieta y muy graciosa, resplandecía con las trenzas sueltas y con flores que se deslizaban.

Verse 32

मनो हरन्ती तस्यर्षेः ललितैर्विभ्रमोद्भवैः ॥ एतस्मिन्नन्तरे तस्या दक्षिणः पवनोऽहरत् ॥

Cautivando la mente de aquel rishi con gestos juguetones y gráciles, en ese mismo instante un suave viento del sur levantó (sus vestiduras).

Verse 33

वासः सूक्ष्मं गलन्नीवि काञ्चीदामगुणान्वितम् ॥ पुष्पबाणोऽप्यविध्यत्तं दृष्ट्वा अवसरमन्तिके ॥

Su fino vestido, con el nudo de la cintura deslizándose y visible el cordón del ceñidor; al ver la ocasión tan cercana, incluso el de la Flecha de Flores (Kāma) lo hirió.

Verse 34

सम्मोहितः स तु मुनिर्गत्वान्तिकमथाब्रवीत् ॥ का त्वं कस्यासि सुभगे वनेऽस्मिन्किञ्चिकीर्षसि ॥

Pero el sabio, confundido, se acercó y dijo: «¿Quién eres tú, afortunada? ¿De quién eres? ¿Qué intentas hacer en este bosque?»

Verse 35

मादृशान्किं मृगयसे बाहुपाशेन वा मृगान् ॥ बद्ध्वा गृहीत्वा वामोरु किं वाऽस्मान्कर्तुमिच्छसि ॥

«¿Cazas a hombres como yo —o a ciervos— con el lazo de tus brazos? Tras atarlos y apresarlos, oh de hermosos muslos, ¿qué deseas hacernos?»

Verse 36

सर्वथाऽस्मांस्तवाधीनान् यद्यद्वा कारयिष्यति ॥ तत्तत्कुर्मो वयं नित्यं तदधीनाः स्म सर्वथा ॥

«De todas las maneras estamos bajo tu poder; lo que sea que nos hagas hacer, eso mismo haremos siempre; en todo dependemos por completo de ti.»

Verse 37

रममाणस्तया सार्द्धं भुञ्जन्भोगान्मनोरमान् ॥ तपःप्रभावोपनतान्दिवारात्रमतन्द्रितः ॥

Gozando con ella, disfrutó de placeres encantadores—surgidos por el poder de su austeridad—sin cesar, día y noche, sin desfallecer.

Verse 38

बहूनहर्गणानेवं रममाणो यदृच्छया ॥ सुप्तोत्थित इवाकस्माद्विवकेन समन्वितः ॥

Así, durante muchos días, siguió gozando por azar; pero de pronto—como quien despierta del sueño—quedó dotado de discernimiento.

Verse 39

निर्वेदं प्राप्तवान् सद्यस् ततो वाच भृशातुरः ॥ अहो भागवती माया ययाहं भृशमोहितः ॥

Al alcanzar de inmediato el desapego, habló luego, hondamente afligido: «¡Ay! esta māyā divina (bhāgavatī), por la cual he sido profundamente engañado».

Verse 40

जानन्नपि तपोभ्रंशं प्राप्तो दैवबलात्कृतः ॥ अग्निकुण्डसमा नारी घृतकुम्भसमः पुमान् ॥

Aunque lo sabía, por la fuerza del destino fue llevado a una caída de la austeridad. «La mujer es como un foso de fuego; el hombre, como una vasija de ghee».

Verse 41

इति प्रवादो मूर्खाणां विचारान्महदन्तरम् ॥ घृतकुम्भोऽग्नियोगेन द्रवते न तु दर्शनात् ॥

Tal es un dicho de necios, muy alejado de la reflexión. Una vasija de ghee se derrite por el contacto con el fuego, no por el mero hecho de ser vista.

Verse 42

पुमांस्त्रीदर्शनादेव द्रवते यद्विमोहितः ॥ नापराधस्त्वतो नार्याः स्वयं यदजितेन्द्रियः ॥

Si un hombre, engañado, «se derrite» con solo ver a una mujer, entonces la culpa no es de la mujer; es suya, pues no ha conquistado sus sentidos.

Verse 43

इत्युक्त्वाऽसौ निवृत्तात्मा विससर्ज सुराङ्गनाम् ॥ प्रम्लोचा दैववशगो मनस्येतदचिन्तयत् ॥

Dicho esto, él, con el ánimo vuelto atrás (de la tentación), despidió a la doncella celestial. Pramlocā, sometida al poder del destino, reflexionó así en su mente.

Verse 44

उपसर्गो महानत्र तपसो भ्रंशकारकः ॥ त्यक्त्वाश्रममिमं चान्यत्स्थानं गत्वा समाहितः ॥

Aquí hay una gran perturbación, capaz de hacer caer de la austeridad. Abandonando este āśrama, iré a otro lugar y, con la mente recogida, permaneceré concentrado.

Verse 45

तपस्तीव्रं समास्थाय शोषयिष्ये कलेवरम् ॥ इति निश्चित्य मनसा गत्वा भृग्वाश्रमं प्रति ॥

Decidido en su mente: «Emprendiendo una austeridad intensa, marchitaré este cuerpo», se dirigió hacia el āśrama de Bhṛgu.

Verse 46

पश्यन्भृग्वाश्रमं रम्यमुत्तरं गतवान् शनैः ॥ गण्डक्याः पूर्वभागे तु विविक्तं विजनं शुभम् ॥

Al ver el deleitoso āśrama de Bhṛgu, avanzó lentamente hacia el norte. En la ribera oriental del Gaṇḍakī había un lugar apartado, deshabitado y auspicioso.

Verse 47

दृष्ट्वा तीरेषु विश्रान्तस्तपोभूमिमचिन्तयत् ॥ भृगुतुङ्गं समासाद्य शङ्कराराधने रतः ॥

Tras observar alrededor y descansar en las riberas, meditó sobre un lugar apto para la austeridad. Al llegar a Bhṛgu-tuṅga, se entregó a la adoración de Śaṅkara.

Verse 48

अतप्यत तपो घोरं शिवदर्शनलालसः ॥ अथ दीर्घेण कालेन सन्तुष्टः स महेश्वरः ॥

Ansiando la visión de Śiva, practicó una austeridad feroz. Entonces, tras largo tiempo, Maheśvara quedó complacido con él.

Verse 49

रुरुरित्येव विख्याता पितुरेवाश्रमे स्थिता ॥ युवभिः प्रार्थ्यमानापि चित्ते कञ्चन नाध्यगात ॥

Fue conocida con el nombre de “Rurū” y permaneció en el āśrama de su padre; aunque los jóvenes la solicitaban en matrimonio, no aceptó a ninguno en su corazón.

Verse 50

लिङ्गरूपधरः साक्षादुपर्यपि तथा ह्यधः ॥ तिर्यक् च जलधाराभिर्युक्तस्तत्तापशान्तिकृत् ॥

Manifestado en la forma misma de un liṅga, presente arriba y asimismo abajo, y también en torno; unido a corrientes de agua, apaciguaba el ardor de aquella austeridad.

Verse 51

उवाच च प्रसन्नात्मा मुने पश्य च मां शिवम् ॥ मामेवावेहि विष्णुं त्वं मा पश्यस्वान्तरं मम ॥

Y con ánimo sereno dijo: «Oh sabio, mírame como a Śiva; reconóceme en verdad como Viṣṇu: no percibas en mí separación alguna».

Verse 52

पूर्वमन्तरभावेन दृष्टवानसि यन्मम ॥ तेन विघ्नोऽभवद्येन गलितं त्वत्तपो महत् ॥

Porque antes me contemplaste con sentido de diferencia, surgió un obstáculo por el cual tu gran austeridad se vio menguada.

Verse 53

आवामेकेन भावेन पश्यंस्त्वं सिद्धिमाप्स्यसि ॥ तपःप्रभावाल्लिङ्गानि प्रादुर्भूतानि यत्र वै ॥

Si nos contemplas con una sola disposición, alcanzarás la siddhi; pues en ese lugar, por el poder de la austeridad, los liṅgas se manifestaron en verdad.

Verse 54

समङ्गमिति विख्यातमेतत्स्थानं भविष्यति ॥ स्नात्वाऽत्र गण्डकीतीर्थे मम लिङ्गानि योऽर्च्चयेत् ॥

Este lugar llegará a ser célebre con el nombre de “Samaṅgama”. Tras bañarse aquí, en el vado sagrado del Gaṇḍakī, quienquiera que venere mis liṅgas—

Verse 55

तस्य योगफलं सम्यग्भविष्यति न संशयः ॥ इति दत्त्वा वरं शम्भुस्तत्रैवान्तरधीयत ॥

—para él, el fruto de la práctica del yoga se manifestará plenamente, sin duda. Habiendo concedido así el don, Śambhu desapareció allí mismo.

Verse 56

प्रम्लोचापि मुनेर्गर्भं सम्प्राप्याश्रममन्तिकात् ॥ प्रसूतां कन्यकां त्यक्त्वा स्वर्गमेव जगाम ह ॥

Pramlocā también, tras concebir del sabio y llegar a las cercanías del āśrama, abandonó a la niña recién nacida y se fue sola al cielo.

Verse 57

पुनर्जातमिवात्मानं मन्यमाना शुचिस्मिता ॥ सापि कन्या मृगैस्तत्र रुरुभिर्वर्द्धिता सती ॥

Con una sonrisa pura, se consideró a sí misma como si hubiera renacido; y aquella niña, virtuosa, fue allí criada por los ciervos, por los ciervos ruru.

Verse 58

ततः सुनिश्चयं कृत्वा तपसे धृतमानसा ॥ चिन्तयन्ती जगन्नाथं भगवन्तं रमापतिम् ॥

Entonces, tras tomar una firme determinación y afirmar su mente para la austeridad (tapas), contempló a Jagannātha: el Bienaventurado, el Señor de Ramā (Lakṣmī).

Verse 59

मासे सा प्रथमे बाला फलाहारपरायणा ॥ एकान्तरे दिनं प्राप्य द्वितीये त्रिदिनान्तरे ॥

En el primer mes, la joven se sostuvo devotamente con frutos; en el segundo, comía tras un intervalo de un día, y luego a intervalos de tres días.

Verse 60

तृतीये पञ्चमे दिने चतुर्थे सप्तमान्तरे ॥ पञ्चमे नवरात्रेण षष्ठे पञ्चदशाहके ॥

En el tercer mes comía al quinto día; en el cuarto, tras un intervalo de siete días; en el quinto, tras nueve noches; en el sexto, tras quince días.

Verse 61

मासेन सप्तमे चैव शीर्णपर्णाशनाष्टमे ॥ त्यक्त्वा तान्यपि सा बाला वाय्वाहारा बभूव ह ॥

En el séptimo mes comía sólo una vez al mes; en el octavo, se sustentaba de hojas marchitas. Abandonando aun eso, la joven llegó a vivir sólo del aire.

Verse 62

सैवं वर्षशतं स्थित्वा हरावेकार्गमानसा ॥ समाधिना समा भूत्वा स्थाणुवन्निश्चला अभवत् ॥

Así, permaneciendo cien años con la mente fija en un solo punto en Hari, por el samādhi alcanzó ecuanimidad y quedó inmóvil como una columna.

Verse 63

द्वन्द्वानि नाविदच्छापि आत्मभूतान्तरं विना ॥ परां काष्ठां समापन्ना प्रकाशमयकान्तिधृक् ॥

Ya no percibía los pares de opuestos, ni nada distinto de lo que se había vuelto su propio Ser; alcanzó la cumbre suprema, portando un fulgor hecho de luz.

Verse 64

सन्निरुद्धेन्द्रियग्रामाः नाचक्षत बहिःस्थितम् ॥ तदा हृषीकाण्याविश्य संहृत्य स्वं हृदो बहिः ॥

Con el conjunto de sus sentidos totalmente refrenado, no percibió lo que estaba fuera. Entonces, entrando en los sentidos, Él los recogió de nuevo, sacándolos desde su corazón hacia afuera.

Verse 65

स्थितोऽहं वसुधे देवि अक्ष्णोः प्रत्यक्षतां गतः ॥ हृषीकाणि नियम्याहं यतः प्रत्यक्षतां गतः ॥

«Estoy presente, oh Vasudhā, diosa, habiendo llegado a ser visible directamente ante tus ojos. Porque he regulado los sentidos, he llegado a esa visibilidad directa.»

Verse 66

हृषीकेश इति ख्यातो नाम्ना तत्रैव संस्थितः ॥ सा मां यदैव नापश्यदुन्मील्य नयने ततः ॥

Allí era conocido por el nombre «Hṛṣīkeśa», y permaneció en ese mismo lugar. Cuando ella aún no lo veía, entonces abrió los ojos.

Verse 67

बहिः स्थितं च मां दृष्ट्वा प्रणनाम कृताञ्जलिः ॥ गद्गदस्वरसंयुक्ता अश्रुक्लिन्नविलोचना ॥

Al verme de pie afuera, se postró con las palmas unidas; su voz se quebraba por la emoción y sus ojos estaban humedecidos por las lágrimas.

Verse 68

अयि बाले विशालाक्षि तुष्टोऽहं तपसस्तव ॥ वरं याचय मत्तस्त्वं यत्ते मनसि वर्तते ॥

«Oh joven doncella de grandes ojos, estoy complacido con tu austeridad. Pídeme un don, lo que sea que haya en tu mente.»

Verse 69

अदेयमपि ते दद्मि यदन्येषां सुदुर्ल्लभम् ॥ इति श्रुत्वा प्रभोर्वाक्यं प्रणम्य च पुनः पुनः ॥

«Aun aquello que no debería darse, te lo daré: algo sumamente raro para los demás». Al oír las palabras del Señor, ella se postró una y otra vez.

Verse 70

स्तुत्वा तं देवदेवेशं प्रबद्धकरसंपुटा ॥ ददासि चेद्वरं मह्यं देवदेव जगत्पते ॥

Habiendo alabado a aquel Devadeveśa, Señor de los dioses, con las manos juntas en reverencia, dijo: «Si me concedes un don, oh Dios de dioses, Señor del mundo—».

Verse 71

रोमाञ्चिततनुश्चासीत्कदम्बमुकुलाकृतिः ॥ तथा भूतां तु तां दृष्ट्वा प्रावोचमहमाṅ्गनाम् ॥

Su cuerpo se erizó, tomando la forma de un capullo de kadamba. Al verla así transformada, hablé a aquella mujer.

Verse 72

अनेनैव स्वरूपेण भगवन्स्थातुमर्हसि ॥ स्थितोऽस्म्यत्रैव भद्रं ते अपरं वरयाशु मे ॥

«En esta misma forma, oh Bienaventurado Señor, debes permanecer. Yo permanezco aquí mismo—bendición para ti; concédeme pronto otro don».

Verse 73

यदि प्रसन्नो देवेश तदा मां कुरु पावनीम् ॥ मन्नाम्ना क्षेत्रमेतच्च ख्यातं भवतु नान्यथा ॥

«Si estás complacido, oh Señor de los dioses, hazme purificadora. Y que este lugar sagrado sea célebre por mi nombre, y no de otro modo».

Verse 74

तामहं देवि सुभगे प्रावोचं पुनरेव हि ॥ तीर्थानां परमं तीर्थं तव देहो भवत्वयम् ॥

Le dije de nuevo: «Oh Señora afortunada, que este—tu cuerpo—llegue a ser el tīrtha supremo entre todos los tīrthas».

Verse 75

तव नाम्नां च विख्यातमेतत्क्षेत्रं भविष्यति ॥ तव तीर्थे कृतस्नानस्त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥

Y este lugar sagrado llegará a ser célebre por tu nombre. El hombre que se haya bañado en tu tīrtha y haya guardado ayuno durante tres noches—

Verse 76

विलोक्य मां भवेत्पूतो मम वाक्यान्न संशयः ॥ ब्रह्महत्यादि पापानि ज्ञात्वाऽज्ञात्वा कृतान्यपि ॥

Al verme, queda purificado; no hay duda alguna en mis palabras. Incluso pecados como el brahminicidio, cometidos a sabiendas o sin saberlo—

Verse 77

सापि कालेन सञ्जाता तीर्थभूता तथाऽभवत् ॥ एतत्ते कथितं देवि रुरुमाहात्म्यमुत्तमम् ॥

Con el tiempo, ella también llegó a ser, y así se convirtió en un tīrtha. Esto te ha sido relatado, oh Señora: la excelente grandeza (māhātmya) de Ruru.

Verse 78

रुरुक्षेत्रस्य प्रभवमेतद्गुह्यं परं मम ॥

Éste es el origen de Ruru-kṣetra: mi secreto supremo.

Verse 79

यास्यन्ति विलयं क्षिप्रमेवमेतन्न संशयः ॥ इति दत्त्वा वरांस्तस्यै तत्रैवान्तरहितः स्थितः

«Pronto llegarán a la disolución; de esto no hay duda». Habiéndole concedido así los dones, permaneció allí mismo, volviéndose invisible.

Verse 80

तस्य मे चिन्तयानस्य यूयमेव परा गतिः ॥ भवत्प्रसादात्स्वस्थोऽहं निर्भयस्तद्विचिन्त्यताम्

Mientras considero este asunto, sólo vosotros sois mi supremo refugio. Por vuestra gracia estoy en paz y sin temor; que esto sea debidamente ponderado.

Verse 81

ललितैः स्वैर्विलासैस्तं मोहयित्वा वशं कुरु ॥ यथा मत्प्रीतिरतुला त्वं मे कार्यकरी सदा

Con tus graciosos encantos y juegos, confúndelo y somételo, para que mi afecto sea sin igual y tú cumplas siempre mis designios.

Verse 82

चकर्ष च धनुः कामः पुनःपुनरतन्द्रितः ॥ देवव्रतोऽपि स मुनिः क्षुब्धात्मा नियतोऽपि सन्

Y Kāma, incansable, una y otra vez tensó su arco; incluso aquel sabio Devavrata, aunque disciplinado, se agitó en lo íntimo.

Verse 83

अथ तां हसमानां च गृहीत्वा दक्षिणे करे ॥ समालिङ्ग्य विषज्जन्तीं रमयामास मोहितः

Entonces, tomándola—sonriente—de la mano derecha, la abrazó mientras ella se aferraba; y él, también engañado, se deleitó con ella.

Verse 84

गण्डकीसङ्गमे स्नात्वा सन्तर्प्य पितृर्देवताः ॥ विष्णुं शिवं च सम्पूज्य तपःस्थानं विचिन्तयन्

Habiéndose bañado en la confluencia del Gaṇḍakī, habiendo satisfecho a los antepasados y a las deidades con ofrendas, y habiendo venerado debidamente a Viṣṇu y a Śiva, meditó en un lugar apto para las austeridades.

Verse 85

देवदत्तोऽपि स मुनिः सम्प्राप्य ज्ञानमुत्तमम् ॥ शिवोपदिष्टमार्गेण सायुज्यं परमं गतः

Aquel sabio Devadatta también, tras alcanzar el conocimiento supremo, llegó al estado supremo de unión (sāyujya) por el sendero enseñado por Śiva.

Verse 86

तत्तेजसा वृतं सर्वं तदा दृष्ट्वा वसुन्धरे ॥ अहं विस्मयमापन्नस्तस्याः प्रत्यक्षतां गतः

Oh Vasundharā, al ver entonces que todo estaba envuelto por aquel resplandor, quedé lleno de asombro y llegué a su presencia manifiesta.

Verse 87

दुर्लभं ते वरं दद्मि तपसाहं प्रतोषितः ॥ इत्युक्त्वा मां प्रणम्याह रुरुः सा संशितव्रता

«Te concedo un don difícil de obtener, pues estoy plenamente complacido por tu austeridad». Dicho esto, aquella Ruru, de votos firmes, se inclinó ante mí y me habló.