Adhyaya 143: Exposition of the Glory of the Mandāra Sacred Grove

Verse 1

अथ मन्दारमहिमनिर्णूपणम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि एकान्तं शृणु सुन्दरि ॥ स्थानं मे परमं गुह्यं मद्भक्तानां सुखावहम्

Ahora, la exposición de la grandeza de Mandāra. Śrī Varāha dijo: De nuevo declararé algo más; escucha en secreto, oh hermosa: mi morada suprema y oculta, que trae bienestar a mis devotos.

Verse 2

जाह्नव्या दक्षिणे कूले विन्ध्यपृष्ठसमाश्रितम् ॥ मन्दारेति च विख्यातं सर्वभागवतप्रियम्

En la ribera meridional de la Jāhnavī (Gaṅgā), asentado sobre la cordillera Vindhya, hay un lugar célebre llamado Mandāra, amado por todos los devotos de la tradición Bhāgavata.

Verse 3

तत्र त्रेतायुगॆ भूमे रामो नाम महाद्युतिः ॥ भविष्यति न सन्देहः स च मां स्थापयिष्यति

Allí, en la era de Tretā, oh Tierra, surgirá uno de gran resplandor llamado Rāma—no hay duda—y él me establecerá allí.

Verse 4

नारायणमुखाच्छ्रुत्वा धर्मकामा वसुन्धरा ॥ उवाच मधुरं वाक्यं लोकनाथं जनार्दनम्

Habiéndolo oído de la boca de Nārāyaṇa, Vasundharā (la Tierra), deseosa de dharma, pronunció dulces palabras a Janārdana, Señor del mundo.

Verse 5

धरण्युवाच ॥ देवदेव महादेव हरे नारायण प्रभो ॥ मन्दारेति त्वया प्रोक्तं देवधर्मार्थसंयुतम्

La Tierra dijo: Oh Dios de dioses, oh gran Señor—oh Hari, oh Nārāyaṇa, oh Soberano—tú has declarado ‘Mandāra’ como dotado de carácter divino, de dharma y de propósito (artha).

Verse 6

मन्दारे कानि कर्माणि कुर्वन्ति च ततो नराः ॥ कांश्च लोकान्प्रपद्यन्ते तत्र कर्मकृतो नराः

¿Qué acciones realizan las personas en Mandāra? ¿Y a qué mundos llegan allí quienes han realizado tales actos?

Verse 7

मन्दारे कानि गुह्यानि रहस्यं किञ्च तत्र वै ॥ वक्तुमर्हस्यशेषेण परं कौतूहलं मम ॥

“¿Qué asuntos ocultos hay en Mandāra, y cuál es en verdad la enseñanza secreta allí? Debes explicarlo por completo, pues mi curiosidad es profunda.”

Verse 8

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु सुन्दरि यत्नेन यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ कथयिष्यामि ते गुह्यां मन्दारस्य महाक्रियाम् ॥

Śrī Varāha dijo: “Escucha con esmero, oh hermosa, lo que me preguntas. Te relataré el rito grandioso y secreto relacionado con Mandāra.”

Verse 9

क्रीडमानोऽस्महं तत्र मन्दारे पुष्पिते तदा ॥ मन्दारपुष्पमादाय मनोज्ञं न्यस्य वै हृदि ॥

“Mientras me recreaba allí en Mandāra, cuando estaba en flor, tomé una grata flor de Mandāra y la puse sobre mi corazón.”

Verse 10

विन्ध्ये च मत्प्रभावेण मन्दारश्च महाद्रुमः ॥ स्थितोऽहं तत्र सुभगे भक्तानुग्रहकाम्यया ॥

“Y en la región de Vindhya, por mi poder, está presente el gran árbol Mandāra. Permanezco allí, oh afortunada, deseando otorgar gracia a los devotos.”

Verse 11

दर्शनीयतमं स्थानं मनोज्ञं च शिलातलम् ॥ यत्र तिष्ठाम्यहं देवि मन्दारद्रुममाश्रितः ॥

“Un lugar sumamente digno de contemplarse y una grata plataforma de piedra: allí permanezco, oh Devī, amparándome en el árbol Mandāra.”

Verse 12

विस्मयं शृणु सुश्रोणि मन्दारेऽस्मिन्महाद्रुमे ॥ द्वादश्यां च चतुर्दश्यां स पुष्पति महाद्रुमः ॥

Escucha una maravilla, oh de hermosas caderas: en este gran árbol Mandāra, en el duodécimo y en el decimocuarto día lunar, ese gran árbol florece.

Verse 13

तत्र मध्याह्नवेलायां वीक्ष्यमाणो जनैस्ततः ॥ ततोऽन्यदिनमासाद्य दृश्यते न कदाचन ॥

Allí, a la hora del mediodía, es contemplado por la gente; pero luego, al llegar otro día, no se ve jamás (de ese modo).

Verse 14

अथ प्राणान्प्रमुच्येत कुण्डे मन्दारसंस्थिते ॥ तपः कृत्वा वरारोहे मम लोकं स गच्छति ॥

Entonces, si alguien abandona la vida en el estanque situado en Mandāra, y habiendo practicado austeridad (tapas), oh de nobles miembros, esa persona va a mi morada.

Verse 15

तस्य चोत्तरपार्श्वे च प्रापणं नाम वै गिरिः ॥ तिस्रो धाराः पतन्त्यत्र दक्षिणां दिशमाश्रिताः ॥

Y en su lado septentrional hay en verdad una montaña llamada Prāpaṇa. Aquí caen tres corrientes, orientadas hacia la dirección del sur.

Verse 16

स्नानकुण्डमिति ख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥ दक्षिणे पतते धारा स्रवते चोत्तरामुखम् ॥

En esa región, mi supremo tīrtha es conocido como «Snāna-kuṇḍa». La corriente cae por el lado sur y fluye con su boca orientada al norte.

Verse 17

तस्मिन् मन्दारकुण्डे तु एकभक्तोषितो नरः ॥ स्नानं करोति शुद्धात्मा स गच्छेत् परमां गतिम् ॥

En ese estanque de Mandāra, el hombre que ha observado el voto de una sola comida y se baña allí con la mente purificada alcanza el destino supremo.

Verse 18

तत्र स्नातो वरारोहे एकरात्रोषितो नरः ॥ मोदनं दक्षिणे शृङ्गे तस्मिन् मेरौ शिलोच्चये ॥

Oh de hermosas caderas, el hombre que se baña allí y permanece una sola noche halla deleite en la cumbre meridional de ese Meru, la elevada montaña de piedra.

Verse 19

तस्य पूर्वोत्तरे पार्श्वे गुह्यं वैकुण्ठकारणम् ॥ यत्र धारा पतत्येका हरिद्रावर्णसन्निभा ॥

En su flanco noreste hay un lugar oculto, llamado en verdad “causa de Vaikuṇṭha”; allí cae una sola corriente, semejante al color de la cúrcuma.

Verse 20

यस्तत्र कुरुते स्नानम् एकरात्रोषितो नरः ॥ नाकपृष्ठं समासाद्य मोदते सह दैवतैः ॥

Quienquiera que se bañe allí, tras haber permanecido una sola noche, llega a la superficie del cielo (nāka) y se regocija junto con los dioses.

Verse 21

तथात्र मुञ्चते प्राणान् कृतकृत्यः सुनिश्चितः ॥ तारयित्वा कुलं सर्वं मम लोकं प्रपद्यते ॥

Asimismo, si aquí abandona el aliento vital, habiendo cumplido lo que debía hacerse y con firme determinación, hace cruzar a todo su linaje y alcanza mi morada.

Verse 22

तस्य दक्षिणपूर्वेण समस्रोतो वराङ्गने ॥ पतते विन्ध्यशृङ्गेषु अगाधश्च महाह्रदः ॥

Al sureste de ello, oh de nobles miembros, un arroyo de curso parejo desciende entre las cumbres de la cordillera Vindhya; y allí hay un gran lago insondable.

Verse 23

तत्र स्नानं तु कुर्वीत एकभक्तोषितो नरः ॥ मोदते पूर्वपार्श्वे तु तस्मिन् मेरौ शिलोच्चये ॥

Allí debe realizarse el baño ritual; quien ha observado el voto de una sola comida se regocija en el lado oriental de aquel elevado Meru pedregoso.

Verse 24

अथात्र मुञ्चते प्राणान् मम चित्तव्यवस्थितः ॥ छित्वा वै सर्वसंसारं मम लोकं स गच्छति ॥

Entonces, si aquí abandona el aliento vital con la mente establecida en mí, habiendo cortado en verdad la totalidad del saṃsāra, él va a mi morada.

Verse 25

मन्दारस्य तु पूर्वेण गुह्यं कोटरसंस्थितम् ॥ यत्र धारा पतत्येका मुसलाकृतिका शुभा ॥

Al oriente de Mandāra hay un lugar secreto situado en una cavidad; allí cae una sola corriente auspiciosa, con forma de maza.

Verse 26

तत्र स्नानं प्रकुर्वीत पञ्चभक्तोषितो नरः ॥ मोदते पूर्वपार्श्वे च मेरौ तस्मिन् शिलोच्चये ॥

Allí debe realizarse debidamente el baño ritual; quien observa el régimen de cinco comidas (según el lenguaje votivo del texto) se regocija en el lado oriental de aquel elevado Meru pedregoso.

Verse 27

अथात्र मुञ्चते प्राणान् कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ मेरुशृङ्गं समुत्सृज्य मम लोकं च गच्छति ॥

Entonces, tras cumplir una observancia sumamente ardua, aquí abandona los alientos vitales; dejando la cumbre del Meru, se dirige a mi morada divina.

Verse 28

तत्र स्नानं प्रकुर्वीत अहोरात्रोषितो नरः ॥ मोदते दक्षिणे शृङ्गे महामेरौ शिलोच्चये ॥

Allí, el hombre debe realizar el baño ritual, tras permanecer un día y una noche; se regocija en la cumbre meridional del Gran Meru, en la elevada altura rocosa.

Verse 29

अथात्र मुञ्चते प्राणान्कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ मेरुशृङ्गं परित्यज्य मम लोकं प्रपद्यते ॥

Entonces, tras emprender una observancia sumamente ardua, aquí abandona los alientos vitales; dejando atrás la cumbre del Meru, alcanza mi reino.

Verse 30

दक्षिणे पश्चिमे भागे मन्दारस्य यशस्विनि ॥ अत्र धारा पतत्येका आदित्यसमतेजसा ॥

En el célebre Mandāra, en la región suroccidental, cae aquí una sola corriente, con un resplandor comparable al del Sol.

Verse 31

तत्र स्नानं प्रकुर्वीत अहोरात्रोषितो नरः ॥ मोदते पश्चिमे भागे ध्रुवो यत्र प्रवर्तते ॥

Allí, el hombre debe realizar el baño ritual, tras permanecer un día y una noche; se regocija en la región occidental, donde se dice que Dhruva permanece firme en su curso.

Verse 32

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मव्यवस्थितः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो मम लोके च मोदते ॥

Entonces, establecido en la observancia prescrita por mí, aquí abandona los alientos vitales; libre de todo pecado, se regocija en mi morada.

Verse 33

तस्य पश्चिमपार्श्वे तु गुह्यं देवसमन्वितम् ॥ चक्रावर्त्तमिति ख्यातमगाधश्च महाह्रदः ॥

En su lado occidental hay un lugar secreto, acompañado por seres divinos, conocido como «Cakrāvartta»; y también hay un gran lago de profundidad insondable.

Verse 34

स्नानं करोति यस्तत्र पञ्चभक्तोषितो नरः ॥ मोदते मेरुशृङ्गेषु स्वच्छन्दगमनालयः ॥

Quienquiera que se bañe allí—habiendo vivido conforme al «régimen de las cinco comidas»—se regocija entre las cumbres de Meru, con una morada (o estado) de libre movimiento sin impedimento.

Verse 35

अथ वै मुञ्चते प्राणांश्चक्रवर्ती महायशाः ॥ शृङ्गान्सर्वान्परित्यज्य मोदते मम सन्निधौ ॥

Entonces, en verdad, el ilustre Cakravartin abandona sus alientos vitales; dejando atrás todas las cumbres, se regocija en mi presencia.

Verse 36

दिशं वायव्यमाश्रित्य तस्मिन्विन्ध्यशिलोच्चये ॥ तिस्रो धाराः पतन्त्यत्र मुसलाकृतयः शुभाः ॥

Dirigiéndose hacia la dirección noroeste, en aquella elevada altura rocosa de Vindhya, caen allí tres corrientes auspiciosas, con forma de mazas (musala).

Verse 37

अथात्र मुञ्चते प्राणान् तस्मिन्गुह्ये यशस्विनि ॥ सर्वसङ्गं परित्यज्य मम लोकं स गच्छति ॥

Ahora, cuando aquí abandona los alientos vitales, en ese célebre y secreto tīrtha, dejando todo apego, va a mi mundo.

Verse 38

तस्य विक्रोशमात्रेण दक्षिणां दिशमाश्रितः ॥ गुह्यो गभीरको नाम अगाधश्च महाह्रदः ॥

A una distancia de un krośa de allí, hacia el sur, hay un gran lago, secreto, llamado Gabhīraka, y es insondable.

Verse 39

तत्र स्नानं प्रकुर्वीत अष्टरात्रोषितो नरः ॥ मोदते सर्वद्वीपेषु स्वच्छन्दगमनालयः ॥

El hombre que se baña allí, tras permanecer ocho noches, se regocija en todos los dvīpas (continentes), poseyendo una morada que permite ir a voluntad.

Verse 40

अथ वै मुञ्चते प्राणान्मम कर्मव्यवस्थितः ॥ सर्वद्वीपान् परित्यज्य मम लोकं प्रपद्यते ॥

Y entonces, en verdad, quien está establecido en la disciplina que yo prescribo abandona los alientos vitales; dejando todos los dvīpas, alcanza mi mundo.

Verse 41

तस्य पश्चिमपार्श्वे तु गुह्यं वै परमं महत् ॥ सप्त धाराः पतन्त्यत्र अगाधश्च महाह्रदः ॥

En su lado occidental, además, hay en verdad un secreto supremo y grandioso; aquí caen siete corrientes, y hay un gran lago insondable.

Verse 42

तत्र स्नानं प्रकुर्वीत अहोरात्रोषितो नरः ॥ मोदते शक्रलोके तु स्वच्छन्दगमनालयः ॥

El hombre que se baña allí, habiendo permanecido un día y una noche, se regocija en el mundo de Śakra, poseyendo una morada desde la cual puede moverse a voluntad.

Verse 43

अथ वै मुञ्चते प्राणान्स्वकर्मपरिनिष्ठितः ॥ सर्वसङ्गं परित्यज्य मम लोकं प्रपद्यते ॥

Y entonces, en verdad, quien está firmemente establecido en su propio deber prescrito abandona los alientos vitales; dejando todo apego, alcanza mi mundo.

Verse 44

क्षेत्रस्य मण्डलं तस्य कथ्यमानं मया शृणु ॥ स्यमन्तपञ्चकं चैव मन्दारस्य गिरौ मम ॥

Escucha de mí la delimitación del circuito de ese campo sagrado, tal como se describe; y también el lugar llamado Syamanta-pañcaka en mi monte Mandāra.

Verse 45

तत्र तिष्ठामि सुश्रोणि विन्ध्यस्य गिरिमूर्द्धनि ॥ मन्दारे परमं गुह्यं तस्मिन्गुह्यशिलोच्चये ॥

Allí permanezco, oh de hermosas caderas, en la cumbre del monte Vindhya: en Mandāra, en el supremo lugar secreto, en aquella oculta cima rocosa.

Verse 46

लाङ्गले मुसलं चैव शङ्खस्तिष्ठति चाग्रतः ॥ तव चैव प्रियार्थाय मम भक्तसुखावहम् ॥

El arado y la maza, y también la caracola, están colocados al frente; en verdad, por lo que te es querido, trayendo bienestar a mis devotos.

Verse 47

एतन्न जानते केचिन्मम माया विमोहिताः ॥ मुच्य भाऽगवताञ्छुद्धान्ये च वाराहमाश्रिताः

Algunos no comprenden esto, engañados por mi māyā. Pero los devotos purificados—y quienes se acogen a Varāha (a su tradición y enseñanza)—son liberados de la atadura.

Verse 48

ततो ममाभवच्चिन्ता मन्दारे पर्वतस्थिते ॥ तत्रैकादशकुण्डानि निस्सृतानि गिरौ धरे

Entonces, oh Tierra, surgió en mí una preocupación acerca de Mandāra, situado en la montaña; allí, en ese monte, brotaron once estanques sagrados (kuṇḍas).

Verse 49

तत्राथ मुंचते प्राणान्मम कर्मपरायणः ॥ सर्वसङ्गं परित्यज्य मम लोकं स गच्छति

Allí, quien está entregado a mi práctica prescrita abandona el aliento vital; dejando todo apego, esa persona se dirige a mi morada.

Verse 50

तस्य दक्षिणपार्श्वे तु गुह्यं विन्ध्यविनिःसृतम् ॥ पञ्च धाराः पतन्त्यत्र मुसलाकृतयः शुभाः

En su flanco meridional hay un rasgo oculto que brota del Vindhya; aquí caen cinco corrientes auspiciosas, con forma de mazas (musala).

Verse 51

तत्र स्नानं प्रकुर्वीत मम चित्तव्यवस्थितः ॥ मोदते सर्वशृङ्गेषु चैकीचित्तं समाश्रितः

Allí debe realizarse el baño ritual, con la mente establecida en mí; acogido a la atención de un solo punto, uno se regocija en todas las cumbres.

Verse 52

दक्षिणे संस्थितं चक्रं वामे स्थाने च वै गदा ॥ य एतच्छृणुयान्नित्यं गुह्यं मन्दारसंस्थितम्

A la derecha está colocado el disco (cakra), y a la izquierda, en verdad, la maza (gadā). Quien escuche diariamente este relato secreto, establecido en Mandāra…