Adhyaya 1: Narada Questions Pulastya: The Vamana Purana Begins and Satī’s Monsoon Lament

Verse 1

त्रैलोक्यराज्यमाक्षिप्य बलेरिन्द्राय यो ददौ श्रीधराय नमस्तस्मै छद्मवामनरूपिणे

Salutación a Śrīdhara (Viṣṇu), quien, tras arrebatar a Bali la soberanía de los tres mundos, la otorgó a Indra, asumiendo la forma disfrazada de Vāmana.

Verse 2

पुलस्त्यमुषिमासीनमाश्रमे वाग्विदां वरम् नारदः परिपप्रच्छ पुराणं वामनाश्रयम्

Nārada interrogó al sabio Pulastya—sentado en su ermita, el más excelso entre los conocedores de la palabra sagrada—acerca del Purāṇa centrado en Vāmana.

Verse 3

कथं भगवता ब्रह्मन् विष्णुना प्रभविष्णुना वामनत्वं धृतं पूर्वं तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः

Oh Brāhmaṇa (sabio), ¿cómo fue que el Bienaventurado Señor—Viṣṇu, el supremamente poderoso—en tiempos antiguos asumió el estado/la forma de Vāmana? Dímelo, pues yo pregunto.

Verse 4

कथं च वैष्णवनो भूत्वा प्रह्लादो दैत्यसत्तमः त्रिदशैर्युयुधे सार्थमत्र मै संशयो महान्

¿Y cómo, en verdad, Prahlāda—el mejor entre los Daityas—siendo devoto de Viṣṇu, combatió junto con los dioses? En esto tengo una gran duda.

Verse 5

श्रूयते च द्विजश्रेष्ठ दक्षस्य दुहिता सती शङ्करस्य प्रिया भार्या बभुव वरवर्णिनी

Y se oye, oh el mejor de los brahmanes, que Satī, hija de Dakṣa, llegó a ser la amada esposa de Śaṅkara (Śiva), ella de excelente tez.

Verse 6

किमर्थं सा परित्यज्य स्वरीरं वरानना जाता हिमवतो गेहे गिरीन्द्रस्य महात्मनः

¿Por qué motivo aquella de hermoso rostro abandonó su propio cuerpo y nació en la casa de Himavat, el magnánimo señor de las montañas?

Verse 7

पुनश्च देवदेववस्य पत्नीत्वमगमच्छुभा एतन्मे संशयं छिन्धि सर्ववित् त्वं मतो ऽसि मे

Y además, ¿cómo alcanzó la auspiciosa (diosa) la condición de consorte del Dios de los dioses? Disipa esta duda mía, pues te tengo por omnisciente.

Verse 8

तीर्थानां चैव माहात्म्यं दानानां चैव सत्तम व्रतानां विविधानां च विधिमाचक्ष्व मे द्विज

Oh el mejor de los virtuosos, explícame la grandeza de los tīrtha (lugares sagrados), la de los dāna (donaciones), y también la norma de los diversos vrata (votos), oh dos veces nacido.

Verse 9

एवभुक्तो नारदेन पुलस्त्यो सुनिसत्तमः प्रोवाच वदतां श्रेष्ठो नारदं तपसो निधिम

Así interpelado por Nārada, Pulastya —el mejor entre los virtuosos— habló; el más eminente de los oradores se dirigió a Nārada, tesoro de austeridad (tapas).

Verse 10

पुलस्त्य उवाच पुराणं वामनं वक्ष्ये क्रमान्निखिलमादितः अवधानं स्थिरं कृत्वा शृणुष्व मुनिसत्त्म

Dijo Pulastya: «Expondré por completo el Vāmana Purāṇa, en el debido orden, desde el comienzo. Con atención firme, escucha, oh el mejor de los sabios».

Verse 11

पुरा हैमवती देवी मन्दरस्थं महेश्वरम् उवाच वचनं दृष्ट्वा ग्रीष्मकालमुपस्थितम्

Antiguamente, la diosa Haimavatī (Pārvatī), al ver que había llegado la estación del verano, dirigió sus palabras a Maheśvara, que moraba en Mandara.

Verse 12

ग्रीष्मः प्रवृत्तो देवेश न च ते विद्यते गृहम् यत्र वातातपौ ग्रीष्मे स्थितयोर्नौ गमिष्यतः

«Ha comenzado el verano, oh Señor de los dioses, y no tienes morada; cuando en el estío nos alcancen el viento y el ardor del sol, ¿adónde iremos?»

Verse 13

एवमुक्तो भवान्या तु शङ्करो वाक्यमब्रवीत् निराश्रयो ऽहं सुदती सदारण्यचरः शुभे

Así interpelado por Bhavānī, Śaṅkara respondió: «Oh de hermosos dientes, oh dama auspiciosa, yo no tengo morada fija; siempre habito y deambulo por el bosque.»

Verse 14

इत्युक्ता शङ्करेणाथ वृक्षच्छायासु नारद निदाघकालमनयत् समं शर्वेण सा सती

Dicho esto por Śaṅkara, oh Nārada, Satī (Pārvatī) pasó la estación del verano bajo la sombra de los árboles, junto con Śarva (Śiva).

Verse 15

निदाघान्ते समुद्रभूतो निर्जनाचरितो ऽद्भुतः घनान्धकारिताशो वै प्रावृट्कालोषतिरागवान्

Al término del verano, surgió la maravillosa estación de las lluvias, frecuentadora de parajes solitarios; las direcciones quedaron oscurecidas por densas nubes, y su ímpetu fue sumamente intenso.

Verse 16

तं दृष्ट्वा दक्षतनुजा प्रावृट्कालमुपस्थितम् प्रोवाच वाक्यं देवेशं सती सप्रणयं तदा

Al ver que había llegado la estación de las lluvias (prāvṛṭ), Satī, hija de Dakṣa, habló entonces con afecto al Señor de los dioses, Maheśvara.

Verse 17

विवान्ति वाता हृदयावदारणा गर्जन्त्यमी लोयधरा महेश्वर स्फुरन्ति नीलाभ्रगणेषु विद्युतो वाशन्ति केकारवमेव बर्हिणः

Soplan los vientos, desgarrando el corazón; estos nubarrones portadores de lluvia truena, oh Maheśvara. El relámpago fulgura entre las masas de nubes azul oscuro, y los pavos reales claman con su llamado «ke-kā».

Verse 18

पतन्ति धारा गगनात् परिच्युता बका बलाकाश्च सरन्ति तोयदान् कदम्बसर्ज्जार्जुनकेतकीद्रुमाः पुष्पाणि मुञ्चन्ति सुमारुताहताः

Caen las corrientes de lluvia, soltadas desde el cielo. Garzas y grullas se mueven cerca de las nubes dadoras de agua. Los árboles kadamba, sāla/sarjja, arjuna y ketakī sueltan sus flores, sacudidos por la brisa suave.

Verse 19

श्रुत्वैव मघस्य दृढं तु गर्जितं त्यजन्ति हंसाश्च सरांसि तत्क्षणात् यथाश्रयान् योगिगणः समन्तात् प्रवृद्धमूलानपि संत्यजन्ति

Al oír de inmediato el firme trueno de la nube (Magha), los cisnes abandonan al instante los lagos. Del mismo modo, las huestes de yoguis por doquier dejan incluso moradas bien arraigadas (los apegos).

Verse 20

इमानि यूथानि वने मृगाणां चरन्ति धावन्ति रमन्ति शंभो तथाचिराभाः सुतरां स्फुरन्ति पश्येह नीलेषु घनेषु देव नूनं समृद्धिं सलिलस्य दृष्ट्वा चरन्ति शूरास्तरुणद्रुमेषु

Estas manadas de ciervos en el bosque vagan, corren y se recrean, oh Śambhu. Y los relámpagos resplandecen aquí con gran intensidad en las nubes oscuras y densas, oh Deva. Sin duda, al ver la abundancia de agua, las criaturas audaces se mueven entre los árboles jóvenes.

Verse 21

उद्वत्त्वेगाः सहसैव निम्नगा जाताः शशङ्काङ्कितचारुमैले किमत्र चित्रं यदनुज्ज्वलं जनं निषेव्य योषिद् भवति त्वशीला

Los ríos, con sus corrientes súbitamente crecidas, se han vuelto encantadores, marcados por la luna sobre su hermosa superficie oscura. ¿Qué tiene de extraño que una mujer, al frecuentar a un hombre opaco y sin brillo, llegue a ser de mala conducta?

Verse 22

नीलैश्च मेघैश्च समावृतं नभः पुष्षैश्च सर्ज्जा मुकुलैश्च नीपाः फलैश्च बिल्वाः पयसा तथापगाः पत्रैः सपद्मैश्च महासरांसि

El cielo está cubierto de nubes oscuras; los árboles śarjja rebosan de flores; los nīpa, de capullos. Los bilva están cargados de frutos; los ríos corren llenos de agua; y los grandes lagos se cubren de hojas y de lotos.

Verse 23

काले सुरौद्रे ननु ते ब्रवीमि गृहं कुरुष्वात्र महाचजलोत्तमे सुनिर्वृता येन भवामि शंभो

En esta estación de ardiente calor, te lo digo: construye aquí una morada, en esta excelsa gran montaña, oh Śambhu, para que yo habite con sosiego y plena satisfacción.

Verse 24

इत्थं त्रिनेत्रः श्रुतिरामणीयकं श्रुत्वा वचो वाक्यमिदं बभाषे न मे ऽस्ति वित्तं गृहसंचयार्थे मृगारिचर्मावरणं मम प्रिये

Así, el de los tres ojos, tras oír sus gratas palabras, respondió: «No tengo riquezas para levantar un hogar. Mi amada, mi cobertura es la piel de una bestia salvaje».

Verse 25

ममोपवीतं भुजगेश्वरः शुभे कर्णे ऽपि पद्मश्च तथैव पिङ्गलः केयूरमेकं मम कम्बलस्त्वहिर्द्वितीयमन्यो भुजगो धनञ्जयः

«Oh afortunada, el señor de las serpientes es mi upavīta, mi cordón sagrado. Padma y asimismo Piṅgala están en mis orejas. Un brazalete mío es la serpiente Kambala; el segundo brazalete es otra serpiente, Dhanañjaya».

Verse 26

सव्येतरे तक्षक उत्तरे तथा नीलो ऽपि नीलाञ्जनतुल्यवर्णः श्रोणीतटे राजति सुप्रतिष्ठः

En el otro lado está Takṣaka; y asimismo arriba está Nīla, cuyo color se asemeja al colirio oscuro. Supratiṣṭha resplandece en la región de la cadera.

Verse 28

पुलस्त्य उवाच इति वचनमथोग्रं शङ्करात्सा मृडानी ऋतमपि तदसत्यं श्रीमदाकर्ण्य भीता अवनितसमवेक्ष्य स्वामिनो वासकृच्छ्रात् परिवदति सरोषं लज्जयोच्छ्वस्य चोष्म् वम्प्_1.27 देव्युवाच कथं हि देवदेवेश प्रावट्कालो गमिष्यति वृक्षमूले स्थिताया मे सुदुःखेन वदाम्यतः

Pulastya dijo: Al oír aquellas palabras ásperas de Śaṅkara, Mṛḍānī—aunque eran veraces—se llenó de temor. Bajando la mirada al suelo, afligida por la dureza de tal morada, habló con ira, exhalando un aliento ardiente por vergüenza. La Diosa dijo: «Oh Señor de los dioses, ¿cómo pasará para mí la estación de las lluvias, permaneciendo al pie de un árbol? Hablo así por un dolor inmenso».

Verse 30

शङ्कर उवाच घनावस्थितदेहायाः प्रावृट्घनखण्डमुन्नतमारुह्य तस्थौ सह दक्षकन्यया ततो ऽभवन्नाम तेदश्वरस्य जीमूतकेतुस्त्विति विश्रुतं दिवि

Śaṅkara dijo: Ella, cuyo cuerpo estaba formado por densas nubes, ascendió a una elevada masa de nubes de lluvia y permaneció allí junto con la hija de Dakṣa. Entonces aquel excelente caballo recibió el nombre de «Jīmūtaketu», célebre en el cielo.