Adhyaya 232
El capítulo 232 es un discurso teológico de consagración del lugar, narrado por Īśvara, que establece la santidad de Prabhāsa. En su peregrinar por los bosques, los Pāṇḍava llegan a Prabhāsa y permanecen por un tiempo cerca del āśrama con ánimo sereno. Surge entonces una dificultad ritual: la hospitalidad hacia numerosos brāhmaṇas se ve impedida porque el agua está lejos. A instancias de Draupadī, los Pāṇḍava excavan un pozo (kūpa) junto al āśrama para disponer de agua cercana. Luego arriba Kṛṣṇa desde Dvārakā con compañeros yādava, entre ellos Pradyumna y Sāmba. Se produce un intercambio formal: Kṛṣṇa pregunta a Yudhiṣṭhira qué don desea. Yudhiṣṭhira pide la presencia perpetua de Kṛṣṇa (nitya-sānnidhya) en el pozo y proclama una soteriología devocional: quien se bañe allí con bhakti alcanzará, por la gracia de Kṛṣṇa, el destino vaiṣṇava. Īśvara confirma el don, y Kṛṣṇa se retira. El capítulo concluye con una phalaśruti prescriptiva: realizar śrāddha en ese sitio otorga mérito comparable al Aśvamedha; tarpaṇa y snāna conceden beneficios proporcionales; un momento especial—la luna llena de Jyeṣṭha con adoración a Savitrī—conduce al “estado supremo”. Para quienes buscan el fruto completo de la peregrinación, se recomienda el go-dāna (donación de una vaca).
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कूपं त्रैलोक्यपूजितम् । पश्चिमे तस्य तीर्थस्य पांडवानां महात्मनाम्
Īśvara dijo: «Luego, oh Mahādevī, ve al pozo venerado en los tres mundos: el pozo sagrado de los magnánimos Pāṇḍavas, situado al oeste de ese tīrtha.»
Verse 2
यदाऽरण्यमनुप्राप्ताः पांडवाः पृथिवीतले । भ्रममाणा महादेवि प्रभासं क्षेत्रमागताः
«Cuando los Pāṇḍavas entraron en la espesura sobre la tierra y vagaban errantes, oh Mahādevī, llegaron al sagrado kṣetra de Prabhāsa.»
Verse 3
ततस्ते न्यवसंस्तत्र किंचित्कालं समाहिताः । गत्वा क्षेत्रं महापुण्यं ततः कृष्णाऽब्रवीदिदम्
«Entonces permanecieron allí algún tiempo, con la mente recogida. Llegados a esa región sagrada de grandísimo mérito, Kṛṣṇā (Draupadī) pronunció estas palabras.»
Verse 4
ब्राह्मणानां सहस्राणि भुंजते भवतां गृहे । दूरे जलाश्रयश्चैव न तावंतश्च किंकराः
Miles de brāhmanes comen en vuestra morada; mas el lugar del agua está lejos y no hay suficientes servidores.
Verse 5
तस्माज्जलाश्रयः कार्यं आश्रमस्य समीपतः । यत्र स्नानं करिष्यामि युष्माकं संप्रसादतः
Por ello, debe hacerse un estanque o depósito de agua cerca del āśrama, para que, con vuestro benévolo consentimiento y amparo, yo pueda bañarme allí.
Verse 6
ततस्तु पांडवाः सर्वे सहितास्ते वरानने । अखनंस्तत्र ते कूपं द्रौपदीवाक्यप्रेरिताः
Entonces, oh de bello rostro, todos los Pāṇḍavas reunidos, impulsados por las palabras de Draupadī, cavaron allí un pozo.
Verse 7
अथाजगाम तत्रैव भगवान्देवकीसुतः । श्रुत्वा समागतान्पार्थान्द्वारावत्याः सबांधवः
Entonces llegó también allí el Bienaventurado Señor, el hijo de Devakī. Al oír que los hijos de Pāṇḍu habían llegado, vino desde Dvāravatī junto con sus parientes.
Verse 8
प्रद्युम्नेन च सांबेन गदेन निषधेन च । युयुधानेन रामेण चारुदेष्णेन धीमता
Con Pradyumna y Sāmba, con Gada y Niṣadha, con Yuyudhāna, con Rāma y con el sabio Cārudeṣṇa…
Verse 9
अन्यैः परिवृतः शूरैर्यादवैर्युद्ध दुर्मदैः । ते समेत्य यथान्यायं समस्ता यदुपुंगवाः
Rodeados por otros héroes Yādava, soberbios en la lid, todos los más eminentes del linaje de Yadu se reunieron y se encontraron conforme al debido orden y a la recta norma.
Verse 10
ततः कथावसाने च कस्मिंश्चित्कारणांतरे । वासुदेवः पांडुसुतमिदं वचनमब्रवीत्
Luego, concluida la conversación, en cierta ocasión surgida por una causa particular, Vāsudeva dirigió estas palabras a un hijo de Pāṇḍu.
Verse 11
युधिष्ठिर महाबाहो किं ते कामकरोम्यहम् । राज्यं धान्यं धनं चापि अथवा रिपुनाशनम्
Oh Yudhiṣṭhira, de poderosos brazos, ¿qué don deseas que te conceda? ¿Un reino, grano y sustento, riquezas, o incluso la destrucción de tus enemigos?
Verse 12
युधिष्ठिर उवाच । शक्तस्त्वं यादवश्रेष्ठ सर्वकर्मस्वसंशयः । प्रतिज्ञातं त्वया पूर्वं वर्षैर्द्वादशभिः प्रियम्
Dijo Yudhiṣṭhira: Tú eres capaz, oh el mejor de los Yādavas, en toda empresa, sin duda alguna. Antes prometiste conceder lo que es querido, al cabo de doce años.
Verse 13
तन्नास्ति त्रिषु लोकेषु यन्न सिद्ध्यति भूतले । त्वयि तुष्टे जगन्नाथ सर्वदेवनमस्कृते
Nada hay en los tres mundos que no pueda lograrse en la tierra, oh Señor del universo, cuando Tú estás complacido, oh Aquel a quien todos los dioses rinden reverencia.
Verse 14
अवश्यं यदि तुष्टोऽसि मम सर्वजगत्पते । अत्र सांनिध्यमागच्छ कूपे नित्यं जनार्दन
Si en verdad estás complacido conmigo, oh Señor de todos los mundos, ven y mora aquí en presencia perpetua—en este pozo, oh Janārdana.
Verse 15
अत्रागत्य नरो यस्तु भक्त्या स्नानं समाचरेत् । स यातु वैष्णवं स्थानं प्रसादात्तव केशव
Quien venga aquí y se bañe con devoción, por Tu gracia, oh Keśava, que alcance la morada vaiṣṇava.
Verse 16
ईश्वर उवाच । एवं भविष्यतीत्युक्त्वा तदाऽमन्त्र्य युधिष्ठिरम् । प्रययौ द्वारकां कृष्णः सर्वलोकनमस्कृतः
El Señor dijo: «Así será». Dicho esto, y tras despedirse de Yudhiṣṭhira, Kṛṣṇa—venerado por todos los mundos—partió hacia Dvārakā.
Verse 17
तस्मिञ्छ्राद्धं नरः कृत्वा वाजिमेधफलं लभेत् । प्रसादाद्देवदेवस्य विष्णोरमिततेजसः
Quien realice allí el śrāddha obtendrá el fruto del sacrificio Aśvamedha—por la gracia de Viṣṇu, Dios de dioses, de esplendor inconmensurable.
Verse 18
तदर्धं तर्पणेनैव स्नानात्पादमवाप्नुयात् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र श्राद्धं समाचरेत्
Con el tarpaṇa solamente se obtiene la mitad de ese mérito, y con el baño se alcanza una cuarta parte. Por ello, con todo empeño debe realizarse allí el śrāddha.
Verse 19
ज्येष्ठस्य पौर्णमास्यां यः स्नानं श्राद्धं करिष्यति । सावित्रीं चैव संपूज्य स यास्यति परमं पदम्
Quien, en la luna llena de Jyeṣṭha, realice el baño ritual y el śrāddha, y además venere a Sāvitrī, alcanzará el estado supremo.
Verse 20
गोदानं तत्र देयं तु सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः
Quienes anhelan el fruto pleno de la peregrinación deben, en verdad, ofrecer allí el don de una vaca.