Adhyaya 97

Verse 1

। सूत उवाच । ततः प्रभृति नो मन्दो रोहिणीशकटं द्विजाः । भिनत्ति वचनात्तस्य राज्ञो दशरथस्य च

Dijo Sūta: Desde entonces, oh brāhmaṇas, Manda (Śanaiścara) ya no rompe el «carro de Rohiṇī», por las palabras del rey Daśaratha.

Verse 2

तद्वृत्तांतं समाकर्ण्य तस्य शक्रः प्रहर्षितः । भूपालं तं समभ्येत्य ततश्चोवाच सादरम्

Al oír el relato completo de lo sucedido, Śakra (Indra) se llenó de júbilo. Se acercó a aquel rey y le habló con respetuosa cordialidad.

Verse 3

अत्यद्भुततरं कर्म त्वयैतत्पृथिवीपते । संसाधितं यदन्येन मनसापि न चिन्त्यते

Oh señor de la tierra, has consumado una obra sumamente maravillosa, tal que nadie más podría ni siquiera concebirla en su mente.

Verse 4

अत एव हि संतुष्टिः सञ्जाताद्य तवोपरि । वरं मत्तो गृहाणाद्य तदभीष्टं हृदि स्थितम्

Por esta misma razón, hoy estoy plenamente complacido contigo. Recibe ahora de mí un don: el deseo amado que mora en tu corazón.

Verse 5

राजोवाच । त्वया सह सुरश्रेष्ठ मैत्री संप्रार्थयाम्यहम् । शाश्वती सर्वकृत्येषु परमां लोकसंस्थिताम्

Dijo el rey: Oh excelso entre los dioses, te ruego amistad contigo—eterna, suprema y firmemente asentada en todos los actos y en todos los mundos.

Verse 6

इन्द्र उवाच । एवं भवतु राजेंद्र त्वया सह सदा मम । संपत्स्यते सदा मैत्री वसोरिव च शाश्वती

Dijo Indra: Así sea, oh rey de reyes. Contigo, mi amistad perdurará siempre—constante y eterna, como la de Vasu.

Verse 7

त्वया सदैव मे पार्श्वे सभायां देवसंनिधौ । आगन्तव्यं विशेषेण येन मैत्री प्रवर्धते

Ven siempre a mi lado—en la asamblea, ante la presencia de los dioses—para que nuestra amistad crezca aún más.

Verse 8

एवमुक्त्वा सहस्राक्षो जगाम त्रिदिवालयम् । राजापि चागतो हर्म्ये स्वकीये हर्षसंयुतः

Dicho esto, el de los mil ojos (Indra) partió hacia su morada celeste en Tridiva. El rey también regresó a su propio palacio, colmado de alegría.

Verse 9

रक्षयित्वा जगत्सर्वं शनैश्चर कृताद्भयात् । अप्राप्यां प्राप्य संकीर्तिं स्तूयमानस्तु बन्दिभिः

Habiendo protegido al mundo entero del temor causado por Śanaiścara (Saturno), alcanzó una fama antes inalcanzable, mientras bardos y heraldos lo alababan.

Verse 10

ततः प्रभृति नित्यं स सन्ध्याकाल उपस्थिते । सायाह्नं संविधायाथ याति शक्रस्य मंदिरे

Desde entonces, cada vez que llegaba la hora del crepúsculo, él realizaba a diario las observancias vespertinas y luego se dirigía a la morada de Śakra (Indra).

Verse 11

तत्र स्थित्वा चिरं श्रुत्वा गंधर्वाणां मनोहरम् । गीतं दृष्ट्वा च नृत्यं च तानादिविहितं शुभम्

Allí, permaneciendo largo tiempo, escuchó el canto encantador de los Gandharvas y contempló también su danza: auspiciosas ejecuciones dispuestas según melodías y ritmos.

Verse 12

विचित्रार्थाः कथाः श्रुत्वा देवर्षीणां मुखाच्च्युताः । स्वयं च कीर्तयित्वाथ प्रयाति निजमंदिरम्

Tras oír relatos maravillosos, colmados de sentido, pronunciados por los labios de los rishis divinos, y después de recitarlos él mismo, partió hacia su propia morada celestial.

Verse 13

विमानवरमारुह्य हंसबर्हिणनादितम् । मनोहरपताकाभिः समंताच्च विभूषितम्

Subiendo a un excelente vimāna, resonante con los cantos de cisnes y pavos reales, y adornado por doquier con encantadoras banderas, avanzó en esplendor.

Verse 14

यदायदा स निर्याति शक्रस्थानान्निजालयम् । तदातदाऽसने तस्य क्रियतेऽभ्युक्षणं सदा

Siempre que partía del reino de Indra hacia su propia morada, en ese mismo momento su asiento era siempre rociado ritualmente con agua consagrada.

Verse 15

शक्रादेशात्तदा वेत्ति न स भूपः कथंचन । अन्यस्मिन्दिवसे तस्य नारदो मुनिसत्तमः । कथयामास तत्सर्वमभ्युक्षणसमुद्भवम्

Por mandato de Indra, aquel rey no llegó a saber nada en absoluto. Pero otro día, Nārada, el más excelso de los sabios, le relató todo acerca de cómo había surgido aquel rito de aspersión sagrada.

Verse 16

वृत्तांतं तस्य राजर्षेस्तस्यैव गृहमागतः । तीर्थयात्रा प्रसंगेन विद्वेषपरिवृद्धये

Habiendo llegado a la misma casa de aquel rey‑ṛṣi, (Nārada) sacó a colación el asunto con motivo de una peregrinación a los tīrtha, y con ello hizo crecer la enemistad.

Verse 17

तच्छ्रुत्वा नारदेनोक्तं श्रद्धेयमपि भूपतिः । न चक्रे हृदयेऽधर्ममात्मानं परिचिंतयन्

Al oír lo dicho por Nārada—aunque era digno de fe—el rey no dejó entrar el adharma en su corazón, pues se examinaba a sí mismo con reflexión.

Verse 18

तथापि कौतुकाविष्टो गत्वा शक्रनिवेशनम् । अन्यस्मिन्दिवसे स्थित्वा चिरं तत्र समुत्थितः

Con todo, dominado por la curiosidad, fue a la morada de Indra; y en otro día, tras permanecer allí largo tiempo, se levantó (y se puso en movimiento).

Verse 19

अलक्ष्यं वीक्षयामास स्वासनं दूरमास्थितः । किंचित्सद्मांतरं प्राप्य कौतूहलसमन्वितः

Desde lejos contempló su propio asiento, permaneciendo inadvertido; y, colmado de curiosidad, llegó a cierta estancia interior del palacio.

Verse 20

ततः शक्रसमादेशादुत्थाय सुरकिंकरः । प्रोक्षयामास तोयेन पार्थिवस्य तदासनम्

Entonces, por mandato de Indra, un servidor celestial se levantó y roció con agua pura el asiento de aquel rey.

Verse 21

तद्दृष्ट्वा कोपसंपन्नः स राजाऽभ्येत्य वासवम् । प्रोवाच किमिदं शक्र प्रोक्ष्यते यन्ममासनम्

Al verlo, el rey, colmado de ira, se acercó a Vāsava (Indra) y dijo: «¿Qué es esto, oh Śakra, que se rocía mi asiento?»

Verse 22

किं मया निहता विप्राः किं वा विप्रसमुद्भवम् । शासनं लोपितं किंचित्किं वा विप्रा विनिंदिताः

«¿He dado muerte a algún brāhmaṇa? ¿O he dañado algo que provenga de los brāhmaṇas? ¿He dejado de lado, aunque sea un poco, la norma del gobierno justo conforme al dharma? ¿O he deshonrado a los brāhmaṇas?»

Verse 23

किं वा नष्टोऽस्मि संग्रामे दृष्ट्वा शत्रून्समागतान् । दैन्यं वा जल्पितं तेषां भयत्रस्तेन चेतसा

«¿O he fracasado en la batalla al ver reunidos a los enemigos? ¿O, con la mente turbada por el miedo, he pronunciado ante ellos palabras de desaliento?»

Verse 24

मम राज्येऽथवा शक्र दुर्बलो बलवत्तरैः । पीड़्यते वाथ चौराद्यैर्मुष्यते वंचकैस्तथा

«¿O, oh Śakra, en mi reino el débil es oprimido por los más fuertes? ¿O la gente es despojada por ladrones y asimismo engañada por embaucadores?»

Verse 25

किं वा राज्ये मदीये च जायते योनिविप्लवः । संकरो वाथ वर्णानां परित्यक्तविधिक्रमः

¿O acaso en mi reino ha surgido desorden en el linaje y el nacimiento? ¿O se ha producido confusión de los varṇa, abandonándose las disciplinas y los ritos debidos?

Verse 26

किं वा दुर्जनवाक्येन दूषितो दोषवर्जितः । दंड्यते मम राज्ये च केनचित्त्रिदशेश्वर

¿O, Señor de los dioses, hay alguien sin culpa a quien las palabras de los malvados manchen y luego sea castigado por alguien en mi reino?

Verse 27

किं वा चौरोऽथ पापो वा गृहीतो दोषवान्स्वयम् । मुच्यते द्रव्यलोभेन तथान्यो वा जुगुप्सितः

¿O un ladrón—u otro pecador—siendo realmente culpable y ya apresado, ha sido liberado por codicia de riquezas? ¿O se ha dejado ir a algún otro ser despreciable?

Verse 28

किंस्विन्मया परित्यक्तः कोऽप्यत्र शरणागतः । भयत्रस्तः सुभीतेन प्राणानां त्रिदशाधिप

¿He abandonado alguna vez aquí a alguien que vino buscando refugio—aterrado por el miedo, aferrado a la vida—oh Señor de los dioses?

Verse 29

कस्य वा पृष्ठमांसानि भक्षितानि मया क्वचित् । कच्चिच्च त्रिदशाधीष ब्राह्मणस्य विशेषतः

¿De quién he comido alguna vez la carne de la espalda? ¡De nadie, ciertamente—oh Señor de los dioses—y menos aún la de un brāhmaṇa!

Verse 30

किं वा दानं मया दत्त्वा ब्राह्मणाय महात्मने पश्चात्तापः । कृतः पश्चाद्दत्तं चोपेक्षितं च वा

¿O acaso, tras haber dado una dádiva a un brāhmaṇa de gran alma, sentí después arrepentimiento? ¿O, habiendo dado, descuidé más tarde esa ofrenda y el honor que le era debido?

Verse 31

किं वा राज्ये मदीये च दीनानां प्रपतंति च । अश्रुपाता दिवारात्रं दुःखितानां समंततः

¿O en mi reino los desdichados caen en la ruina, mientras las lágrimas fluyen sin cesar—día y noche—de los que sufren, por todas partes?

Verse 32

दैवं वा पैतृकं वापि किं वा कर्म गृहे मम । लोपं गच्छति देवेन्द्र क्रियते वा विधिच्युतम्

Oh Devendra, ¿se está perdiendo algún rito divino o ancestral—o algún deber en mi casa—o se está realizando en contra de la norma correcta?

Verse 33

यत्त्वया क्रियते नित्यं तोयैरभ्युक्षणं मम । आसनस्य द्रुतं ब्रूया यत्पापं विहितं मया

Dime pronto qué pecado he cometido, pues tú rocías continuamente con agua mi asiento.

Verse 34

इन्द्र उवाच । न विद्यते महाराज शरीरे तव पातकम् । न राष्ट्रे च कुले गेहे भृत्यवर्गे विशेषतः

Indra dijo: Oh gran rey, no hay pecado en tu persona; ni en tu reino, ni en tu linaje, en tu casa, ni, en especial, entre tus servidores.

Verse 35

परं शृणु प्रवक्ष्यामि यत्ते पापं भविष्यति । तेन संप्रोक्ष्यते चैव आसनं सर्वदैव तु

Escucha: te diré la falta que habrá de surgir en ti; por esa misma causa, tu asiento es rociado siempre con agua de purificación.

Verse 36

अपुत्रस्य गतिर्नास्ति न च स्वर्गं प्रपद्यते । पैतृकेण नरो ग्रस्तो य ऋणेन सदा नृप

Oh rey, para quien no tiene hijo no hay curso ulterior, ni alcanza el cielo; el hombre queda siempre apresado por la deuda ancestral (pitṛ-ṛṇa).

Verse 37

द्वेष्यतां याति देवानां पितॄणां च विशेषतः । यदा पश्यति पुत्रस्य वदनं पुरुषो नृप

Oh rey, cuando un hombre contempla el rostro de su hijo, se vuelve amado por los dioses—y en especial por los antepasados.

Verse 38

आनृण्यं समवाप्नोति पितॄणां स तदा ध्रुवम् । स त्वं नैव गतो राजन्नानृण्यं यन्मयोदितम्

Entonces, en verdad, alcanza con certeza la liberación de la deuda hacia los antepasados. Pero tú, oh rey, no has alcanzado esa condición sin deuda de la que hablo.

Verse 39

पितॄणां तेन ते नित्यमासनेऽभ्युक्षणं कृतम् । तस्माद्यतस्व पुत्रार्थं यदीच्छसि परां गतिम्

Por ello, en honor de los antepasados, se realiza cada día la aspersión sobre tu asiento. Así pues, esfuérzate por obtener un hijo, si deseas el destino supremo.

Verse 40

आत्मानं नरकात्त्रातुं पुंसंज्ञाच्च तथा नृप । एवमुक्तः स शक्रेण राजा दशरथस्तदा

Oh rey, para salvarse del infierno y asegurar también la condición de varón—así le habló Śakra (Indra); y entonces el rey Daśaratha recibió aquellas palabras.

Verse 41

दुःखेन महता युक्तो लज्जयाऽधोमुखः स्थितः । आमंत्र्याथ सहस्राक्षं गत्वाऽयोध्यां निजां पुरीम् । अमात्यानां निजं राज्यमर्पयामास सत्वरः

Abrumado por un gran dolor y, por vergüenza, con el rostro inclinado, se despidió del de los Mil Ojos (Indra). Al llegar a su propia ciudad de Ayodhyā, confió con presteza el reino a sus ministros.

Verse 42

ततः प्रोवाच तान्सर्वांस्तपः कार्यं मयाऽधुना । यावत्पुत्रस्य संप्राप्तिस्तावदेव न संशयः

Entonces les dijo a todos: «Ahora debo emprender la ascesis (tapas), y perseveraré hasta obtener un hijo; de ello no hay duda».

Verse 43

एतद्राज्यं प्रयत्नेन रक्षणीयं यथाविधि । युष्माभिर्मम वाक्येन यावदागमनं मम

«Este reino debe ser protegido con empeño y conforme al debido orden, por vosotros, según mi palabra, hasta mi regreso.»

Verse 44

मंत्रिण ऊचुः । युक्तमेतन्महाराज पुत्रार्थं यत्समुद्यमः । क्रियते पुत्रहीनस्य किं राज्येन धनेन वा

Los ministros dijeron: «Es justo, oh gran rey, que se emprenda el esfuerzo por un hijo. Para quien no tiene hijo, ¿de qué sirven el reino o la riqueza?»

Verse 45

वयं रक्षां करिष्यामस्तव राज्ये समंततः । निर्वृतिं त्वं समास्थाय कुरु पुत्रकृते तपः

«Nosotros salvaguardaremos tu reino por todos los flancos. Tú, asentado en la paz del ánimo, realiza austeridades (tapas) por el bien de obtener un hijo».

Verse 46

कार्तिकेयपुरं गत्वा यत्र पित्रा पुरा तव । तपस्तप्तं यथा लब्धा सिद्धिश्च मनसेप्सिता

«Ve a Kārtikeyapura, donde antaño tu padre practicó austeridades; por ellas alcanzó la siddhi, el logro anhelado y querido por su corazón.»

Verse 97

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्र माहात्म्ये दशरथकृततपःसमुद्योगवर्णनंनाम सप्तनवतितमोऽध्यायः

Así concluye el capítulo nonagésimo séptimo, titulado «Descripción del empeño del rey Daśaratha en emprender austeridades», en el Śrī Skanda Mahāpurāṇa, en la Ekāśītisāhasrī Saṃhitā, dentro de la sexta sección, el Nāgara Khaṇḍa, en el Māhātmya del sagrado Śrī Hāṭakeśvara Kṣetra.