Adhyaya 46

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । अन्यानि तत्र तीर्थानि यानि संति महामते । तानि कीर्तय सर्वाणि परं कौतूहलं हि नः

Los sabios dijeron: «Oh magnánimo, ¿qué otros tīrtha, lugares sagrados de baño, hay en esa región? Relátalos todos, pues nuestra curiosidad es grande»។

Verse 2

सूत उवाच । तत्र सारस्वतं तीर्थमन्यदस्ति सुशोभनम् । यत्र स्नातोऽतिमूकोऽपि भवेद्वाक्यविचक्षणः

Sūta dijo: «Allí hay otro tīrtha espléndido, llamado Sārasvata Tīrtha. Quien se baña allí, aun siendo muy mudo, se vuelve hábil y perspicaz en el habla»।

Verse 3

लभते चेप्सितान्कामान्मानुषान्दैविकानपि । ब्रह्मलोकादिपर्यतांस्तथालोकान्द्विजोत्तमाः

Oh mejores de los nacidos dos veces, él obtiene los fines deseados—humanos y también divinos—y alcanza mundos que se extienden hasta Brahmaloka.

Verse 4

पुरासीत्पार्थिवो ना्ना विख्यातो बलवर्धनः । समुद्रवलयामुर्वीं बुभुजे यो भुजार्जिताम्

En tiempos antiguos hubo un rey célebre llamado Balavardhana; gozó de la tierra ceñida por el océano, conquistada por la fuerza de sus propios brazos.

Verse 5

तस्य पुत्रः समुत्पन्नः सर्वलक्षणसंयुतः । तस्य नाम पिता चक्रे संप्राप्ते द्वादशेऽहनि । अम्बुवीचिरिति स्पष्टं समाहूय द्विजोत्तमान्

A él le nació un hijo, dotado de todos los signos auspiciosos. Al llegar el duodécimo día, el padre celebró el rito del nombre, convocó a los mejores de los dos veces nacidos y le impuso claramente el nombre de “Ambuvīci”.

Verse 6

ततः स ववृधे बालो लालितस्तेन भूभुजा । मूकभावं समापन्नो न शक्रोति प्रजल्पितुम्

Después, el niño creció, mimado y criado por aquel rey; pero cayó en la mudez y no podía hablar en absoluto.

Verse 7

ततोऽस्य सप्तमे वर्षे संप्राप्ते बलवर्धनः । पंचत्वं समनुप्राप्तः संग्रामे शत्रुभिर्हतः

Entonces, al cumplirse el séptimo año del niño, Balavardhana halló su fin: abatido por los enemigos en la batalla, pasó al estado de los cinco elementos.

Verse 8

ततो मूकोऽपि बालोपि मंत्रिभिस्तस्य भूपतेः । स सुतः स्थापितो राज्ये अभावेऽन्यसुतस्य च

Entonces, aunque era mudo y aún niño, los ministros de aquel rey instalaron a ese hijo en el trono, pues no había otro hijo.

Verse 9

एवं तस्य महीपस्य राज्यस्थस्य जडात्मनः । बालत्वे वर्तमानस्य राज्यं विप्लवमध्यगात्

Así, aquel rey, aunque asentado en la soberanía, de ánimo torpe y aún en la niñez, hizo que el reino cayera en medio de la turbación y el desorden.

Verse 10

ततो जलचरन्यायः संप्रवृत्तो महीतले । पीड्यंते सर्वलोकास्तु दुर्बला बलवत्तरैः

Entonces, sobre la tierra prevaleció la “ley de las criaturas acuáticas”: los fuertes oprimían a los débiles, y todos los pueblos quedaban afligidos.

Verse 11

ततस्ते मंत्रिणः प्रोचुर्वसिष्ठं स्वपुरोहितम् । वचोऽर्थं नृपतेरस्य कुरूपायं महामुने

Entonces aquellos ministros se dirigieron a Vasiṣṭha, su sacerdote real: «Oh gran sabio, concibe un remedio para la desgracia de este rey».

Verse 12

पश्य कृत्स्नं धरापृष्ठे शून्यतां समुपस्थितम् । जडत्वान्नृपतेरस्य तस्मात्कुरु यथोचितम्

«Mira: sobre toda la faz de la tierra ha sobrevenido un vacío; por la torpeza e incapacidad de este rey, haz, pues, lo que sea debido».

Verse 13

ततस्तु सुचिरं ध्यात्वा दीनान्प्रोवाच मंत्रिणः । सर्वानार्तिसमोपेताञ्छृण्वतस्तस्य भूपतेः

Luego, tras meditar largamente, habló a los ministros abatidos, cargados de toda aflicción, mientras aquel rey escuchaba.

Verse 14

अस्ति सारस्वतं तीर्थं सर्वकामप्रदं नृणाम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे तत्रायं स्नातु भूपतिः

Existe un vado sagrado llamado Sārasvata, que concede a los hombres todos los anhelos. En la santa región de Hāṭakeśvara, que este rey se bañe allí.

Verse 15

अथ तद्वचनात्सद्यः स गत्वा तत्र सत्वरम् । स्नानात्तीर्थेऽथ संजातस्तत्क्षणात्स कल स्वनः

Al oír esas palabras, fue allí de inmediato, con presteza. Y al bañarse en aquel tīrtha, en ese mismo instante su habla se volvió clara y perfecta.

Verse 16

तत्प्रभावं सरस्वत्याः स विज्ञाय महीपतिः । श्रद्धया परया युक्तो ध्यायमानः सरस्वतीम्

Al comprender el gran poder espiritual de Sarasvatī, el rey, colmado de fe suprema, comenzó a meditar en la Diosa Sarasvatī.

Verse 17

ततस्तूर्णं समादाय मृत्तिकां स नदीतटात् । चकार भारतीं देवीं स्वयमेव चतुर्भुजाम्

Entonces, tomando con presteza arcilla de la ribera del río, él mismo modeló una imagen de la Diosa Bhāratī, de cuatro brazos.

Verse 18

दधतीं दक्षिणे हस्ते कमलं सुमनोहरम् । अक्षमालां तथान्यस्मिञ्जिततारक वर्चसम्

La hizo sostener en una mano derecha un loto hermosísimo; y en otra mano, un rosario (akṣamālā) resplandeciente, cuyo fulgor superaba al de las estrellas.

Verse 19

कमण्डलुं तथान्यस्मिन्दिव्यवारिप्रपूरितम् । पुस्तकं च तथा वामे सर्वविद्यासमुद्भवम्

Y en la otra mano colocó un kamaṇḍalu colmado de agua divina; y en la mano izquierda de la Diosa, un libro: la fuente misma de donde nace todo saber.

Verse 20

ततो मेध्ये शिलापृष्ठे तां निवेश्य प्रयत्नतः । पूजयामास सद्भक्त्या धूपमाल्पानुलेपनैः

Luego, colocándola con cuidado sobre una superficie de piedra purificada, la adoró con sincera devoción, ofreciendo incienso y sencillos ungüentos perfumados.

Verse 21

चकार च स्तुतिं पश्चाच्छ्रद्धापूतेन चेतसा । तदग्रे प्रयतो भूत्वा स्वरेण महता नृपः

Después, con el corazón purificado por la fe, el rey—atento ante ella—entonó un himno de alabanza con voz fuerte y clara.

Verse 22

सदसद्देवि यत्किञ्चिद्बन्धमोक्षात्मकं पदम् । तत्सर्वं गुप्तया व्याप्तं त्वया काष्ठं यथाग्निना

Oh Diosa, cuanto existe—bueno o malo—todo estado que sea de atadura o de liberación: todo ello está penetrado por ti en secreto, como el fuego oculto en la madera.

Verse 23

सर्वस्य सिद्धिरूपेण त्वं जनस्य हृदि स्थिता । वाचारूपेण जिह्वायां ज्योतीरूपेण चक्षुषि

Como forma misma de la realización, moras en el corazón de todos; como palabra, habitas en la lengua; y como luz, habitas en los ojos.

Verse 24

भक्तिग्राह्यासि देवेशि त्वमेका भुवनत्रये । शरणागतदीनार्तपरित्राणपरायणे

Oh Diosa Soberana, sólo por la devoción se te alcanza; eres la Única en los tres mundos, siempre dispuesta a amparar a quienes buscan refugio, a los pobres y a los afligidos.

Verse 25

त्वं कीर्तिस्त्वं धृतिर्मेधा त्वं भक्तिस्त्वं प्रभा स्मृता । त्वं निद्रा त्वं क्षुधा कीर्तिः सर्वभूतनिवासिनी

Tú eres la fama; tú eres la firmeza y la inteligencia; tú eres la devoción, y se te recuerda como resplandor. Tú eres el sueño; tú eres el hambre; tú eres el renombre—moradora en todos los seres.

Verse 26

तुष्टिः पुष्टिर्वपुः प्रीतिः स्वधा स्वाहा विभावरी । रतिः प्रीतिः क्षितिर्गंगा सत्यं धर्मो मनस्विनी

Oh Diosa Soberana, tú eres Contento y Nutrición; tú eres la belleza del cuerpo y el Amor. Tú eres Svadhā (ofrenda a los antepasados) y Svāhā (ofrenda a los dioses), y eres la Noche. Tú eres deleite y afecto; tú eres la Tierra y el Gaṅgā; tú eres Verdad y Dharma, y el poder de una mente firme y discerniente.

Verse 27

लज्जा शांतिः स्मृतिर्दक्षा क्षमा गौरी च रोहिणी । सिनीवाली कुहू राका देवमाता दितिस्तथा

Tú eres modestia y paz; tú eres memoria y destreza; tú eres paciencia y perdón. Tú eres Gaurī y Rohiṇī; tú eres Sinīvālī, Kuhū y Rākā (las fases lunares), y eres Devamātā, y también Diti.

Verse 28

ब्रह्माणी विनता लक्ष्मीः कद्रूर्दाक्षायणी शिवा । गायत्री चाथ सावित्री कृषिर्वृष्टिः श्रुतिः कला

Tú eres Brahmāṇī y Vinatā; tú eres Lakṣmī y Kadrū; tú eres Dākṣāyaṇī, Śivā. Tú eres Gāyatrī y también Sāvitrī; tú eres la agricultura y la lluvia; tú eres Śruti (la Escritura revelada) y todo arte sagrado.

Verse 29

बलानाडी तुष्टिकाष्ठा रसना च सरस्वती । यत्किञ्चित्त्रिषु लोकेषु बहुत्वाद्यन्न कीर्तितम्

¡Oh Diosa! Tú eres Balānāḍī, Tuṣṭikāṣṭhā y Rasānā; tú eres la misma Sarasvatī. Cuanto existe en los tres mundos, por su inmensidad, no ha sido por mí nombrado por completo.

Verse 30

इंगितं नेंगितं तच्च तद्रूपं ते सुरेश्वरि । गन्धर्वाः किन्नरा देवाः सिद्धविद्याधरोरगाः

¡Oh Sureshvarī, Señora de los dioses! El movimiento y la quietud—ese mismo estado—son tu forma. Gandharvas, Kinnaras, Devas, Siddhas, Vidyādharas y Nāgas…

Verse 31

यक्षगुह्यकभूताश्च दैत्या ये च विनायकाः । त्वत्प्रसादेन ते सर्वे संसिद्धिं परमां गताः

Yakṣas, Guhyakas y Bhūtas, los Daityas y también los Vināyakas: todos ellos, por tu gracia, han alcanzado la consumación suprema.

Verse 32

तथान्येऽपि बहुत्वाद्ये न मया परिकीर्तिताः । आराधितास्तु कृच्छ्रेण पूजिताश्च सुविस्तरैः । हरंतु देवताः पापमन्ये त्वं कीर्तिताऽपि च

Así también, muchos otros—por ser innumerables—no han sido plenamente alabados por mí. A algunos sólo se les aplaca con esfuerzo y se les rinde culto con ritos muy extensos. Que otras deidades aparten el pecado; pero tú—con sólo ser cantada—también lo apartas.

Verse 33

एवं स्तुता सा देवेशी भूभुजा तेन भारती । ययौ प्रत्यक्षतां तूर्णं प्राह चेदं सुहर्षिता

Así alabada por aquel rey, la Diosa, Soberana de los dioses—Bhāratī—se manifestó prontamente ante sus ojos y, llena de júbilo, pronunció estas palabras:

Verse 34

सरस्वत्युवाच । स्तोत्रेणानेन भूपाल भक्त्या सुस्थिरया सदा । परितुष्टास्मि तेनाशु वरं वृणु यथेप्सितम्

Sarasvatī dijo: Oh rey, por este himno—y por tu devoción, siempre firme y constante—he quedado plenamente complacida. Elige pronto un don conforme a tu deseo.

Verse 35

राजोवाच । अद्यप्रभृति मद्वाक्यात्त्वया स्थेयमसंशयम् । अत्रार्चायां त्रिलोकेस्मि न्यावत्कीर्तिर्मम स्थिरा

El rey dijo: Desde hoy, por mi palabra, debes morar aquí sin duda—en esta imagen sagrada—en los tres mundos, mientras mi fama permanezca perdurable.

Verse 36

यस्त्वामाराधयेत्सम्यगत्रस्थां मन्निमित्ततः । भक्त्यानुरूपमेवाशु तस्मै देयं त्वया हि तत्

A quien te adore debidamente aquí, en este mismo lugar, por mi causa, concédele pronto el don que corresponda a su devoción.

Verse 37

सरस्वत्युवाच । यो मामत्र स्थितां नित्यं स्नात्वाऽत्र सलिले शुभे । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां पूजयिष्यति मानवः

Sarasvatī dijo: Quien, tras bañarse cada día en estas aguas auspiciosas, me venere mientras permanezco en este lugar—en especial en el octavo y el decimocuarto día lunar—

Verse 38

तस्याहं वांछितान्कामान्संप्रदास्यामि पार्थिव । सूत उवाच । एवं तत्र स्थिता देवी स्वयमेव सरस्वती

A ese devoto le concederé los deseos anhelados, oh rey. Sūta dijo: Así, la propia diosa Sarasvatī quedó establecida allí, en aquel lugar sagrado.

Verse 39

ततःप्रभृति लोकानां हिताय परमेश्वरी । अष्टम्यां च चतुर्दश्यामुपवासपरायणः

Desde entonces, para el bien de los mundos, la Diosa Suprema instituyó esta observancia: en el octavo y en el decimocuarto día lunar, uno debe entregarse al ayuno.

Verse 40

यस्तां पूजयते मर्त्यः श्वेतपुष्पानुलेपनैः । स स्याद्वाग्ग्मी सुमेधावी सदा जन्मनिजन्मनि

Cualquier mortal que la venere con flores blancas y ungüentos perfumados se vuelve elocuente y de mente aguda, en cada nacimiento, una y otra vez.

Verse 41

सरस्वत्याः प्रसादेन जायमानः पुनःपुनः । अन्वयेऽपि न तस्यैव कश्चिन्मूर्खः प्रजायते

Por la gracia de Sarasvatī, aunque uno nazca una y otra vez, en su linaje jamás nace un necio.

Verse 42

यो धर्मश्रवणं तस्याः पुरतः कुरुते नरः । स नूनं वसति स्वर्गे तत्प्रभावाद्युगत्रयम्

Quien, ante su presencia, realiza la escucha del dharma, ciertamente mora en el cielo, por ese poder, durante tres yugas.

Verse 43

विद्यादानं नरो यश्च तस्या ह्यायतने सदा । करोति श्रद्धया युक्तः सोऽश्वमेधफलं लभेत्

Y quien, lleno de fe, ofrece siempre el don del conocimiento en su sagrado santuario, alcanza el fruto meritorio del sacrificio Aśvamedha.

Verse 44

यो यच्छति द्विजेन्द्राय धर्मशास्त्रसमुद्भवम् । पुस्तकं वाजिमेधस्य स समग्रं फलं लभेत्

Quien entregue a un brāhmana eminente un libro nacido de la tradición del Dharmaśāstra, alcanzará íntegro el fruto del sacrificio Vājimedha.

Verse 458

यो वेदाध्ययनं तस्याः करोति पुरतः स्थितः । सोऽग्निष्टोमस्य यज्ञस्य कृत्स्नं फलमवाप्नुयात्

Quien, estando en su presencia, recite y estudie el Veda, alcanzará el fruto íntegro del yajña Agniṣṭoma.