Adhyaya 261

Verse 1

नारद उवाच । कथं नित्या भगवती हरपत्नी यशस्विनी । योगसिद्धिं सुमहतीं प्राप मासचतुष्टये

Dijo Nārada: ¿Cómo alcanzó la siempre auspiciosa Diosa—la gloriosa consorte de Hara—una grandísima perfección yóguica durante la observancia de cuatro meses?

Verse 2

मन्त्रराजमिमं जप्त्वा द्वादशाक्षरसंभवम् । एतन्मे विस्तरेण त्वं कथयस्व यथातथम्

Habiendo repetido este “rey de los mantras”, nacido de doce sílabas, te ruego que me lo expliques con detalle—tal como es, sin alteración.

Verse 3

ब्रह्मोवाच । चातुर्मास्ये हरौ सुप्ते पार्वती नियतव्रता । मनसा कर्मणा वाचा हरिभक्तिपरायणा

Brahmā dijo: Durante el Cāturmāsya, cuando se dice que Hari duerme, Pārvatī—firme en sus votos—se entregó por completo a la bhakti a Hari, con mente, obra y palabra.

Verse 4

चारुशृंगे पितुर्नित्यं तिष्ठंती तपसि स्थिता । देवद्विजाग्निगोऽश्वत्थातिथिपूजापरायणा

Morando sin cesar en el Cāruśṛṅga de su padre, firme en la ascesis, se entregaba a honrar a los dioses, a los brahmanes, al fuego sagrado, a las vacas, al árbol aśvattha y a los huéspedes.

Verse 5

चातुर्मास्येऽथ संप्राप्ते विमले हरिवासरे । जजाप परमं मंत्रं यथादिष्टं पिनाकिना

Luego, cuando llegó el Cāturmāsya, en un día puro y propicio de Hari, recitó el mantra supremo, exactamente como se lo había indicado el Portador del Pināka (Śiva).

Verse 6

शंखचक्रधरो विष्णुश्चतुर्हस्तः किरीटधृक् । मेघश्यामोंऽबुजाक्षश्च सूर्यकोटिसमप्रभः

Apareció Viṣṇu, portando la caracola y el disco, de cuatro brazos y coronado: oscuro como nube de lluvia, de ojos de loto y resplandeciente como diez millones de soles.

Verse 7

गरुडाधिष्ठितो हृष्टो वसन्व्याप्य जगत्त्रयम् । श्रीवत्सकौस्तुभयुतः पीतकौशेयवस्त्रकः

Sentado sobre Garuḍa, gozoso y omnipenetrante en los tres mundos, llevaba el Śrīvatsa y la gema Kaustubha, y vestía ropajes de seda amarilla.

Verse 8

सर्वाभरणशोभाभिरभिदीप्तमहावपुः । बभाषे पार्वतीं विष्णुः प्रसन्नवदनः शुभाम् । देवि तुष्टो ऽस्मि भद्रं ते कथयस्व तवेप्सितम्

Con su gran forma encendida por el esplendor de todos los ornamentos, Viṣṇu, de rostro sereno, habló a la auspiciosa Pārvatī: «Diosa, estoy complacido; bendición para ti. Dime lo que deseas».

Verse 9

पार्वत्युवाच । तज्ज्ञानममलं देहि येन नावर्त्तनं भवेत् । इत्युक्तः स महाविष्णुः प्रत्युवाच हरप्रियाम्

Dijo Pārvatī: «Concédeme ese conocimiento inmaculado por el cual no haya retorno (al renacer)». Así interpelado, Mahāviṣṇu respondió a la amada de Hara.

Verse 10

स एव देवदेवेशस्तव वक्ष्यत्यसंशयम् । स एव भगवान्साक्षी देहांतरबहिःस्थितः

Ese mismo Señor, Señor de los dioses, te lo declarará sin duda. Ese mismo Bienaventurado es el Testigo, que mora dentro del cuerpo y también más allá de él.

Verse 11

विश्वस्रष्टा च गोप्ता च पवित्राणां च पावनः । अनादिनिधनो धर्मो धर्मादीनां प्रभुर्हि सः

Él es el creador del universo y su protector, el purificador incluso de los puros. Él es el propio Dharma, sin comienzo ni fin, y en verdad el Señor de Dharma y de todo lo que de él se deriva.

Verse 12

अक्षरत्रयसेव्यं यत्सकलं ब्रह्म एव सः । मूर्त्तामूर्त्तस्वरूपेण योऽजो जन्मधरो हि सः

Él es ese Brahman pleno, venerado mediante las tres sílabas (Oṃ). En forma y sin forma permanece; aunque no nacido, asume el nacimiento por el bien del mundo.

Verse 13

ममाधिकारो नैवास्ति वक्तुं तव न संशयः । इत्युक्त्वा भगवानीशो विरराम प्रहृष्टवान्

«No tengo autoridad para decírtelo; de ello no hay duda», dijo. Habiendo hablado así, el Señor Bienaventurado guardó silencio, permaneciendo gozoso.

Verse 14

एतस्मिन्नंतरे शंभुर्गिरिजाश्रममभ्यगात् । सर्वभूत गणैर्युक्तो विमाने सार्वकामिके

En ese mismo instante, Śambhu (Śiva) llegó al eremitorio de Girijā, acompañado por huestes de seres, en el vimāna celestial que colma todos los deseos.

Verse 15

तया वै भगवान्देवः पूजितः परमेश्वरः । सखीनामपि प्रत्यक्षमाश्चर्यं समजायत

Por ella misma fue adorado el Dios Bienaventurado, el Supremo Señor; y aun para sus compañeras, un prodigio se manifestó ante sus propios ojos.

Verse 16

स्तुत्वाऽथ तं महादेवं विष्णुर्देहे लयं ययौ । अथोवाच महेशानः पार्वतीं परमेश्वरः

Tras alabar a aquel Gran Dios, Mahādeva, Viṣṇu se reabsorbió de nuevo en su propio cuerpo. Entonces Maheśāna, el Señor Supremo, se dirigió a Pārvatī.

Verse 17

विमानवरमारुह्य तुष्टोऽहं तव सुव्रते । गत्वैकांतप्रदेशं ते कथये परमं महः

«Oh tú, de nobles votos, sube a este excelente vimāna. Estoy complacido contigo; yendo contigo a un lugar apartado, te revelaré la suprema gloria sagrada.»

Verse 19

एवमुक्त्वा भगवतीं करे गृह्य मुदान्वितः । विमानवरमारोप्य लीलया प्रययौ तदा

Dicho esto, el Señor, colmado de gozo, tomó de la mano a la Diosa, la sentó en el excelente vimāna y entonces partió, con divina ligereza y juego.

Verse 21

दर्शन्यकर्णिकारांश्च कोविदारान्महाद्रुमान् । तालांस्तमालान्हिंतालान्प्रियंगून्पनसानपि

Le mostró los gratos árboles karṇikāra, los grandes árboles kovidāra, y también palmeras, árboles tamāla, palmas hiṃtāla, arbustos priyaṅgu y árboles de yaca.

Verse 22

तिलकान्बकुलांश्चैव बहूनपि च पुष्पितान् । क्षेत्राणि कलनाभानि पिञ्जराणि विदर्शयन्

También le mostró los árboles tilaka y los árboles bakula—muchos de ellos en flor—y campos que parecían de tono azul oscuro y dorado amarillento.

Verse 23

ययौ देवनदीतीरे गतं शरवणं महत् । फुल्लकाशं स्वर्णमयं शरस्तंबगणान्वितम्

Fue a la ribera del Devanadī, al gran bosque de Śaravaṇa: resplandeciente por la hierba kāśa en flor, dorado en su fulgor, y colmado de manojos de tallos de caña.

Verse 24

हेम भूमिविभागस्थं वह्निकांतिमृगद्विजम् । तत्र तीरगतानां च मुनीनामूर्ध्वरेतसाम्

Allí, el bosque se extendía sobre franjas de suelo dorado; ciervos y aves brillaban como fuego. Y en la ribera estaban los munis, ascetas de energía vital contenida.

Verse 25

आश्रमान्स विमानाग्रे तिष्ठन्पत्न्यै प्रदर्शयत् । षट्कृत्तिकाश्च ददृशे पार्वती वनसन्निधौ

De pie en la parte delantera del vimāna, señaló a su consorte los āśramas. Cerca del bosque, Pārvatī contempló entonces a las Seis Kṛttikās.

Verse 26

स्नाताः स्वलंकृताश्चन्द्रपत्न्यस्ता विरजांबराः । ऊचुस्ता योजितकरा केऽयं पुत्राय गम्यते

Habiéndose bañado, engalanadas y vestidas con ropas inmaculadas, las esposas de la Luna hablaron con las manos juntas en reverencia: «¿Quién es éste que está siendo llevado ante nuestro hijo?»

Verse 27

तत्कथ्यतां महाभागे स च ते दर्शनं गतः

«Oh afortunada, que se explique eso; y él, en verdad, ha llegado ya a tu vista.»

Verse 28

पार्वत्युवाच । मम भाग्यवशात्पुत्रः कथमुत्संगमाहरेत् । न ह्यभाग्यवशात्पुंसां क्वापि सौख्यं निरन्तरम्

Dijo Pārvatī: «Por la fuerza de mi buena fortuna, ¿cómo podría mi hijo venir a mi regazo? Pues para quienes carecen de fortuna, no se halla en parte alguna una dicha perdurable.»

Verse 29

सुतनाम्नाप्यहं दृष्ट्वा भवतीनां च दर्शनात् । किमर्थमिह संप्राप्ताः कथ्यतामविलंबितम्

«Aun viendo a quien llaman “mi hijo”, y al contemplaros a todas vosotras, ¿con qué propósito habéis venido aquí? Decídmelo sin demora.»

Verse 30

कृत्तिका ऊचुः । वयं तव सुतं न्यस्तं प्रदातुमिह सुन्दरि । चातुर्मास्ये रवौ स्नातुमागता देवनिम्नगाम्

Las Kṛttikās dijeron: «Oh hermosa, hemos venido aquí para devolverte al hijo que nos fue confiado. En la estación de Cāturmāsya, en un domingo, vinimos a bañarnos en el río divino.»

Verse 31

पार्वत्युवाच । न हास्यावसरः सख्यः सत्यमेव हि कथ्यताम् । एकांतावसरे हास्यं जायते चेतरेतरम्

Dijo Pārvatī: «Amigos, no es momento de bromas; decid sólo la verdad. En la intimidad, la risa puede surgir entre compañeros».

Verse 32

कृत्तिका ऊचुः । सत्यं वदामहे देवि तव त्रैलोक्यशोभिते । अस्य स्तंबसमूहस्य मध्यस्थं बालकं वृणु

Dijeron las Kṛttikās: «Diosa, decimos la verdad, oh tú que engalanas los tres mundos. Elige al niño que está en medio de este haz de cañas».

Verse 33

कृत्तिकानां वचः श्रुत्वा शंकिता पार्वती तदा । ददर्श बालं दीप्ताभं षण्मुखं दीप्तवर्चसम्

Al oír las palabras de las Kṛttikās, Pārvatī quedó entonces inquieta; y vio a un niño resplandeciente, de seis rostros, fulgurante de gloria.

Verse 34

तडित्कोटिप्रतीकाशं रूपदिव्यश्रिया युतम् । वह्निपुत्रं च गांगेयं कार्तिकेयं महाबलम्

Resplandecía como diez millones de relámpagos, colmado de belleza y gloria divinas: hijo de Agni, hijo de Gaṅgā, Kārttikeya de gran poder.

Verse 35

सा वत्सेति गृहीत्वा तं कुमारं पाणिना मुदा । विमानमध्यमादाय कृत्वोत्संगे ह्युवाच ह

Llamándolo «¡Hijo mío!», ella, gozosa, tomó al príncipe con su mano, lo alzó del centro de las cañas, lo puso en su regazo y habló.

Verse 36

चिरंजीव चिरं नन्द चिरं नंदय बाधवान् । इत्युक्त्वा गाढमालिंग्य मूर्ध्नि चाघ्राय तं सुतम्

Diciendo: «¡Vive largo tiempo! ¡Alégrate largo tiempo! ¡Por largo tiempo trae gozo a los tuyos!», lo estrechó en un abrazo y besó (aspiró) la coronilla de su hijo.

Verse 37

संहृष्टा परमोदारं भास्वरं हृष्टमानसम् । कार्तिकेयो महाप्रेम्णा प्रणिपत्य महेश्वरम्

Lleno de júbilo, el resplandeciente y supremamente noble Kārttikeya—con el corazón exultante—se postró con gran amor ante Maheśvara (Śiva).

Verse 38

ततः प्रांजलिरव्यग्रः प्रहृष्टेनांतरात्मना । तद्विमानं ययौ शीघ्रं तीर्त्वा नदनदीपतीन्

Luego, con las manos juntas en gesto de reverencia, sin distracción y con el alma interior colmada de gozo, partió veloz en aquel vimāna celestial, cruzando más allá de los señores de ríos y arroyos.

Verse 39

जंबुद्वीपमतिक्रम्य लक्षयोजनमायतम् । ततः समुद्रं द्विगुणं लवणोदं तथैव च

Tras rebasar Jambūdvīpa, que se extiende por cien mil yojanas, llegó luego al océano dos veces más vasto: el mar de aguas saladas.

Verse 41

दिव्यलोकसमाक्रांतं दिव्यपर्वतसंकुलम् । इक्षूदाद्विगुणं द्वीपं तद्द्वीपाद्द्विगुणः पुनः

Está colmado de regiones celestiales y poblado de montañas divinas. Desde el océano de caña de azúcar surge un continente de doble extensión, y desde ese continente, de nuevo, otro dos veces mayor.

Verse 42

तमतिक्रम्य तत्सिन्धोर्दविगुणं क्रौंचसंज्ञितम् । ततोऽपि द्विगुणः सिन्धुः सुरोदो यक्षसेवितः

Tras franquear aquel océano, hay otra región llamada Krauñca, de medida doble que ese mar; y más allá se extiende un océano aún dos veces mayor: el océano de Surā, frecuentado por los Yakṣas.

Verse 43

ततोऽपि द्विगुणं द्वीपं शाकद्वीपेतिसंज्ञितम् । अर्णवद्विगुणं तस्मादाज्यरूपं सुनिर्मितं

Más allá se extiende un continente dos veces mayor, conocido como Śākadvīpa; y más allá de él hay un océano de doble medida, bellamente dispuesto, cuya naturaleza es la de la mantequilla clarificada (ghee).

Verse 44

परमस्वादसंपूर्णं यत्र सिद्धाः समंततः । तस्माच्च द्विगुणं द्वीपं शाल्मलीवृक्षसंज्ञितम्

Aquel ámbito rebosa de la dulzura suprema, y los Siddhas moran allí por doquier. Más allá se halla un continente dos veces mayor, célebre por el nombre del árbol Śālmalī.

Verse 45

समुद्रो द्विगुणस्तत्र दधिमंडोदसंभवः । साध्या वसंति नियतं महत्तपसि संस्थिताः

Allí, el océano es doble en extensión, surgido como mar de cuajada y de su esencia. Los Sādhyas moran allí constantemente, firmes en una gran austeridad.

Verse 47

ततोऽपि द्विगुणं द्वीपं प्लक्षनामेति विश्रुतम् । क्षीरोदो द्विगुणस्तत्र यत्रयत्रमहर्षयः । षडिमानि सुदिव्यानि भौमः स्वर्ग उदाहृतः । तत्र स्वर्णमयी भूमिस्तथा रजतसंयुता

Más allá hay otro continente, dos veces mayor, célebre con el nombre de Plakṣa. Allí el océano de leche (Kṣīra) es doble en extensión, y en diversos lugares moran los grandes sabios. Estos seis son llamados sumamente divinos, proclamados como un cielo en la tierra, donde el suelo es de oro y está asimismo engalanado con plata.

Verse 48

दृष्टवा मधूपलस्वादैः सर्वकामप्रदायका । यत्र स्त्रीपुरुषाणां च कल्पवृक्षा गृहे स्थिताः

Allí hay maravillas dulces como miel y azúcar, que conceden toda dicha deseada; y allí, para mujeres y hombres, los árboles Kalpavṛkṣa, cumplidores de anhelos, se alzan dentro de sus propias moradas.

Verse 49

वासांसि भूषणानां च समूहान्हर्षयंति च । एतानि दक्षचिह्नानि द्वीपानि मुनिसत्तम

Allí también deleitan las vestiduras y los conjuntos de ornamentos. Éstos, oh el mejor de los munis, son los continentes señalados por los emblemas de Dakṣa, distinguidos por signos ordenados.

Verse 51

तन्मध्ये सुमह्द्वीपं श्वेतं नाम सुनिश्चितम् । रम्यकः पर्वतस्तत्र शतशृंगोमितद्रुमः

En su centro yace una isla inmensa, ciertamente llamada Śveta (la Isla Blanca). Allí se alza el deleitoso monte Ramyaka, de cien cumbres y árboles inconmensurables.

Verse 52

तस्य शृंगे महद्दिव्ये विमानं स्थापितं तदा । तदाऽमृतफलैर्वृक्षैः सेविते हेमवालुके

Sobre aquella gran y divina cumbre, entonces fue establecido un vimāna, palacio celeste. Aquel lugar, de arenas doradas, fue honrado por árboles que daban frutos semejantes al amṛta, néctar de inmortalidad.

Verse 53

क्षीरच्छेदेन विहृते शिलातलसुसंवृते । विविक्ते सर्वसुभगे मणिरत्नसमन्विते

Aquel lugar estaba adornado con corrientes de fulgor como leche, bien cubierto por un suelo de piedra lisa; apartado, enteramente auspicioso, y enriquecido con gemas y joyas preciosas.

Verse 54

उमायै कथयामास देवदेवः पिनाकधृक् । कार्तिकेयोऽपि शुश्राव गुह्याद्गुह्यतरं महत्

El Dios de los dioses, portador del Pināka, se lo reveló a Umā; y Kārtikeya también escuchó: una gran enseñanza, más secreta que todo secreto.

Verse 55

प्रणवेन युतं साग्रं सरहस्यं श्रुतेः परम्

Unido al Praṇava (Oṃ), completo en todas sus partes, es el secreto supremo—más allá incluso de lo oído en el Veda.

Verse 57

ईश्वर उवाच । अक्षरत्रयसंयुक्तो मन्त्रोऽयं सकृदक्षरः । माघमासहितश्चायममाक्षोहेनश्चायममायो विश्वपावनः । विष्णुगम्यो विष्णु मध्यो मन्त्रत्रयसमन्वितः । तुरीयकलयाऽशेषब्रह्मांडगणसेवितः

Īśvara dijo: Este mantra está unido a tres sílabas, y es un único sonido imperecedero, pronunciado una sola vez. Está asociado al mes de Māgha; es inmenso más allá de toda medida, libre de māyā y purificador del mundo entero. Conduce a Viṣṇu, tiene a Viṣṇu en su centro y está dotado de una tríada de mantras. Por la potencia del estado cuarto (turīya), es honrado por todas las huestes a través de los innumerables orbes del cosmos.

Verse 59

ओंकारेति प्रियोक्तिस्ते महादुःखविनाशनः । तं पूर्वं प्रणवं ध्यात्वा ज्ञानरूपं सुखाश्रयम्

La amada pronunciación «Oṃkāra» es destructora del gran dolor. Primero medita en ese Praṇava—cuya naturaleza es conocimiento, refugio mismo de la dicha.

Verse 60

पद्मासनपरो भूत्वा संपूज्य ज्ञानलोचनः

Asentado firmemente en Padmāsana, y habiendo rendido la debida adoración, el buscador—cuyos ojos son guiados por el conocimiento—(debe proseguir en la práctica).

Verse 61

नेत्रे मुकुलिते कृत्वा शुरो करौ कृत्वा तु संहतौ । चेतसि ध्यानरूपेण चिंतयेच्छिवमंगलम्

Cerrando los ojos y juntando las manos con recogimiento, el practicante firme debe contemplar en la mente—por la forma de la meditación—a Śiva, que es la Auspiciosidad misma.

Verse 62

तडित्कोटिप्रतीकाशं सूर्यकोटिसमच्छविम् । चन्द्रलक्षसमच्छन्नं पुरुषं द्योतिताखिलम् १

Debe contemplar a ese Ser Supremo: resplandeciente como diez millones de relámpagos, brillante como diez millones de soles, y suavemente fresco como si lo envolvieran cien mil lunas, iluminando todo el cosmos.

Verse 63

मूर्त्तामूर्त्तवैराजं तं सदसद्रूप मव्यम् । चिंतयित्वा विराड्रूपं न भूयःस्तनपो भवेत् । चातुर्मास्ये सकृदपि ध्यानात्कल्मषसंक्षयः

Medita en el Señor Imperecedero—Virāj—que es a la vez con forma y más allá de la forma, cuya naturaleza abarca el ser y el no-ser. Tras contemplar su forma cósmica (Virāṭ), no se nace de nuevo en existencia encarnada. Incluso una sola meditación durante la estación sagrada de cuatro meses (Cāturmāsya) destruye las impurezas del pecado.

Verse 64

विलोकयेद्योऽघविनाशनाय क्षणं प्रभुर्जन्मशतोद्भवाय

Quien contemple al Señor aunque sea por un instante, con el propósito de destruir el pecado, obtiene un mérito que de otro modo sólo surgiría tras cientos de nacimientos.

Verse 261

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये ध्यानयोगोनामैकषष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

Así concluye, en el Śrī Skanda Mahāpurāṇa—dentro de la Ekāśīti-sāhasrī Saṃhitā—del sexto libro, el Nāgara-khaṇḍa: en el Māhātmya del Hāṭakeśvara-kṣetra, en el episodio de Śeṣaśāyī, en el diálogo entre Brahmā y Nārada, en el Māhātmya de Cāturmāsya, el capítulo titulado «Dhyāna-yoga», el doscientos sesenta y uno.

Verse 988

निष्कामैर्मुनिभिः सेव्यो महाविद्यादिसेवितः । नाभितः शिरसि व्याप्त अखण्डसुखदायकः

Él es venerado por los munis sin deseo y asistido por las grandes Vidyās y otras potencias divinas. Penetrando desde el ombligo hasta la coronilla, otorga una dicha ininterrumpida.