Adhyaya 221

Verse 1

भर्तृयज्ञ उवाच । एतस्मात्कारणात्कश्चित्तस्मिन्नहनि पार्थिव । ददाति नैव च श्राद्धं पितॄनुद्दिश्य कर्हिचित् । वंशच्छेदभयाद्राजन्सत्यमेतन्मयोदितम्

Dijo Bhartṛyajña: Por esta causa, oh rey, en ese día nadie ofrece dádivas ni realiza el Śrāddha teniendo en mente a los Pitṛs (antepasados), por temor a que se corte la propia estirpe. Oh rey, es verdad lo que he declarado.

Verse 2

श्राद्धं विनापि दातव्यं तद्दिने मधुना सह । पायसं ब्राह्मणाग्र्येभ्यः सघृतं तृप्तिकारणात्

Aun sin realizar un śrāddha formal, en ese día debe hacerse una ofrenda, junto con miel. Debe darse pāyasa (arroz con leche ritual), con ghee, a los brāhmaṇas excelsos, pues ello es causa de satisfacción para los Pitṛs.

Verse 3

खड्गमांसं कालशाकं मांसं वाध्रीणसोद्भवम् । प्रदेयं ब्राह्मणेभ्यश्च तत्समंतादुदाहृतम्

Carne de rinoceronte, la hierba llamada kālaśāka y la carne obtenida del animal llamado vādhrīṇasa: todo esto también debe darse a los brāhmaṇas; así se declara aquí plenamente.

Verse 4

त्रिःपिबश्चेंद्रियक्षीणः सर्वयूथानुगस्तथा । एष वाध्रीणसः प्रोक्तः पितॄणां तृप्तिदः सदा

«Triḥpiba», «aquel cuyos sentidos están debilitados» y «seguidor de toda manada»: así se describe al vādhrīṇasa; se dice que siempre otorga satisfacción a los Pitṛs.

Verse 5

तस्याभावेऽपि दातव्यं क्षीरौदनमनुत्तमम् । तस्मिन्नहनि विप्रेभ्यः पितॄणां तुष्टये नृप

Aun si aquello faltare, debe ofrecerse el excelente arroz con leche (kṣīraudana). En ese día, oh rey, ha de darse a los brāhmaṇas para la satisfacción de los Pitṛs (ancestros).

Verse 6

तस्याभावेऽपि दातव्यं जलं तिलविमिश्रितम् । सदर्भं सहिरण्यं च हिरण्यशकलान्वितम्

Aun si eso también faltare, debe darse agua mezclada con sésamo; junto con hierba darbha y con oro, provisto de pequeñas láminas de oro.

Verse 7

यच्छ्रेयो जायते पुंसः पक्षश्राद्धेन पार्थिव । कृतेन तत्फलं कृत्स्नं तस्मिन्नहनि पार्थिव

Cualquier bien que le nazca al hombre por realizar el śrāddha quincenal, oh rey—al cumplir esta observancia en ese día, se obtiene íntegro su fruto, oh rey.

Verse 8

पितॄनुद्दिश्य चाऽज्येन मधुना पायसेन च । कालशाकेन मधुना खड्गमांसेन वा नृप

Dirigiendo la ofrenda a los Pitṛs, oh rey, puede hacerse con ghee, con miel y con pāyasa; o con kālaśāka y miel, o bien con carne de rinoceronte.

Verse 9

श्राद्धं विनापि दत्तेन श्रुतिरेषा पुरातनी । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पित्र्यर्क्ष्ये समुपस्थिते । त्रयोदश्यां नभस्यस्य हस्तगे दिननायके

Ésta es una antigua tradición de la śruti: aun cuando falte un śrāddha formal, el don ofrecido conserva fuerza religiosa. Por ello, con todo empeño, cuando haya llegado el asterismo de los Pitṛs—en el día decimotercero del mes Nabhasya, cuando el Sol esté en Hasta—debe cumplirse la dádiva prescrita.

Verse 10

दरिद्रेणापि दातव्यं हिरण्यशकलान्वितम् । तोयं तिलैर्युतं राजन्पितॄणां तुष्टिमिच्छता

Aun el pobre debe ofrecer agua mezclada con sésamo, provista de pequeñas láminas de oro, si desea la satisfacción de los Pitṛs, oh rey.

Verse 11

आनर्त उवाच । मांसं विगर्हितं विप्र यतः शास्त्रे निगद्यते । तस्मात्तत्क्रियते केन श्राद्धं कीर्तय मेऽखिलम्

Ānarta dijo: «Oh brāhmana, puesto que la carne es censurada en los śāstras, ¿quién (y de qué modo) realiza esa ofrenda de carne? Explícame por completo el rito de Śrāddha».

Verse 12

स्वमांसं परमांसेन यो वर्धयति निर्दयः । स नूनं नरकं याति प्रोक्तमेतन्महर्षिभिः

Quien, sin compasión, engorda su propia carne con la carne de otro, sin duda va al infierno; así lo han declarado los grandes sabios.

Verse 13

त्वं च तस्य प्रभावं मे प्रजल्पसि द्विजो त्तम । विशेषाच्छ्राद्धकृत्ये च तदेवं मम संशयः

Y tú, oh el mejor de los nacidos dos veces, háblame de su poder, especialmente en el rito de Śrāddha; por eso ésta es mi duda.

Verse 14

भर्तृयज्ञ उवाच । सत्यमेतन्महाभाग मांसं सद्भिर्विगर्हितम् । श्राद्धे प्रयुज्यते यस्मात्तत्तेऽहं वच्मि कारणम्

Bhartṛyajña dijo: «Es verdad, oh noble: la carne es censurada por los justos. Pero, puesto que se emplea en el Śrāddha, te diré la razón de ello».

Verse 15

यदा चारंभिता सृष्टिर्ब्रह्मणा लोककारिणा । संपूज्य च पितॄन्देवान्नांदीमुखपुरःसरान् । तदा खड्गः समुत्पन्नः पूर्वं वाध्रीणसश्च यः

Cuando Brahmā, artífice de los mundos, inició por vez primera la creación, y tras venerar debidamente a los Pitṛs y a los dioses—encabezados por los Nāndīmukhas—entonces surgieron primero el khaḍga (rinoceronte) y también los vādhrīṇasa.

Verse 16

ततो ये पितरो दिव्या ये च मानुषसम्भवाः । जगृहुस्ते ततः सर्वे बलिभूतमिवात्मनः

Entonces los Pitṛs—tanto los divinos como los nacidos entre los humanos—todos ellos los aceptaron, como si fuesen ofrendas (bali) destinadas a sí mismos.

Verse 17

तानुवाच ततो ब्रह्मा एतौ तु पितरो मया । युष्मभ्यं कल्पितौ सम्यग्बलिभूतौ प्रगृह्यताम्

Entonces Brahmā les dijo: “Oh Pitṛs, estos dos han sido debidamente destinados por mí para vosotros; convertidos en ofrendas (bali), aceptadlos.”

Verse 18

एताभ्यां परमा प्रीतिर्युष्मभ्यं संभविष्यति । मम वाक्यादसंदिग्धं परमेतौ नरो भुवि

“De estos dos nacerá para vosotros el gozo supremo. Por mi palabra—sin duda—estos dos serán los más eminentes entre las criaturas sobre la tierra.”

Verse 19

नैव संप्राप्स्यते पापं युष्मदर्थंहनन्नपि । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन दातव्यं भूतिमिच्छता

“No se incurrirá en pecado—ni siquiera si se mata—por causa vuestra. Por ello, quien anhele prosperidad debe, con todo empeño, ofrecerlo como dána (don sagrado).”

Verse 20

खड्गवाध्रीणसोद्भूतं मांसं श्राद्धे सुतृप्तिदम् । तौ चापि परमौ दिव्यौ स्वर्गं लोकं गमिष्यतः

La carne nacida del khaḍga (rinoceronte) y del vādhrīṇasa, cuando se emplea en el Śrāddha, otorga plena satisfacción; y esos dos, supremamente divinos, irán al mundo celestial.

Verse 21

श्राद्धदस्य परं श्रेयो भविष्यति सुदुर्लभम् । पितॄणां चाक्षया तृप्तिर्भवेद्द्वादशवार्षिकी

Para quien ofrece en el Śrāddha, surgirá la dicha suprema, difícil de alcanzar; y los Pitṛs (ancestros) obtendrán una satisfacción imperecedera que dura doce años.

Verse 22

एतस्मात्कारणाच्छस्तं मांसमाभ्यां नराधिप । तस्मिन्नहनि नान्यत्र विनियोगोऽस्य कीर्तितः

Por esta misma razón, oh rey, se ha prescrito el uso de la carne de esos dos. Y en ese día en particular no se declara otro empleo: su aplicación se enseña sólo para ese rito.

Verse 23

रोहिताश्व उवाच । अप्राप्तखड्गमांसस्य तथा वाध्रीणसस्य च । कथं श्राद्धं भवेद्विप्र पितॄणां तृप्तिका रकम्

Dijo Rohitāśva: Si no se consigue la carne del khaḍga (rinoceronte) y tampoco la del vādhrīṇasa, ¿cómo, oh brāhmana, puede realizarse el Śrāddha para dar satisfacción a los ancestros?

Verse 24

मार्कण्डेय उवाच । मधुना सह दातव्यं पायसं पितृतुष्टये । तेन वै वार्षिकी तृप्तिः पितॄणां चोपजायते

Mārkaṇḍeya dijo: Para complacer a los ancestros, debe ofrecerse pāyasa (arroz con leche) junto con miel. Con esa ofrenda, en verdad, los Pitṛs alcanzan contento por un año entero.

Verse 25

आजं च पिशितं राजञ्छिशुमारसमुद्भवम् । मांसं प्रतुष्टये प्रोक्तं वत्सरं मासवर्जितम्

Oh rey, también la carne de cabra, y la carne nacida del śiśumāra, se declara que otorga una satisfacción especial por un año (con un mes excluido).

Verse 26

तदभावे वराहस्य दशमासप्रतुष्टिदम् । मांसं प्रोक्तं महाराज पितॄणां नात्र संशयः

Si aquello falta, oh gran rey, se dice que la carne de jabalí concede satisfacción por diez meses a los Pitṛ; de ello no hay duda.

Verse 27

आरण्यमहिषोत्थेन तृप्तिः स्यान्नवमासिकी । रुरोश्चैवाष्टमासोत्था एणस्य सप्तमासिका

De la carne del búfalo salvaje surge satisfacción por nueve meses; de la del ciervo ruru, por ocho; y de la del ciervo eṇa, por siete meses.

Verse 28

शम्बरोर्मासषट्कं च शशकस्य तु पञ्चकम् । चत्वारः शल्लकस्योक्तास्त्रयो वा तैत्तिरस्य च

Del śambara viene satisfacción por seis meses; de la liebre, por cinco. Para el śallaka se indican cuatro meses, y para el taittira también tres meses.

Verse 29

मासद्वयं च मत्स्यस्य मासमेकं कपिञ्जले । नान्येषां योजयेन्मांसं पितृकार्ये कथंचन

El pescado otorga satisfacción por dos meses, y el kapiñjala por un mes. No debe emplearse en modo alguno la carne de otras criaturas en el rito para los Pitṛ.

Verse 30

एतेषामेव मांसानि पावनानि नृपोत्तम

Oh, el mejor de los reyes: sólo las carnes de éstos, recién enumerados, son purificadoras.

Verse 31

आनर्त उवाच । कस्मादेते पवित्राः स्युर्येषां मांसं प्रचोदितम् । श्राद्धे च तन्ममाचक्ष्व यथावद्द्विजसत्तम

Dijo Ānarta: ¿Por qué se consideran puros éstos, aquellos cuya carne se recomienda? Explícamelo debidamente en el rito de śrāddha, oh el mejor entre los nacidos dos veces.

Verse 32

भर्तृयज्ञ उवाच । सृष्टिं प्रकुर्वता तेन पशवो लोककारिणा । खड्गवाध्रीणसादीनां पश्चात्सृष्टाः स्वयंभुवा

Bhartṛyajña dijo: Cuando el Señor Auto-nacido, bienhechor de los mundos, emprendió la creación, surgieron los animales destinados al yajña, después de haber creado seres como el rinoceronte, el tigre y otros semejantes.

Verse 33

एकादशप्रमाणेन ततश्चान्ये नृपोत्तम । अजश्च प्रथमं सृष्टः स तथा मेध्यतां गतः

Luego, oh mejor de los reyes, otros fueron creados según la medida de once; y la cabra fue creada primero, y asimismo llegó a ser tenida por medhya, apta para la pureza sacrificial.

Verse 34

तथैते प्रथमं सृष्टाः पशवोऽत्र नराधिप । सस्यानि सृजता तेन तिलाः पूर्वं च निर्मिताः

Así también, oh rey, estos animales fueron creados aquí desde el principio. Y cuando Él creó los granos, las semillas de sésamo fueron formadas ante todo.

Verse 35

श्राद्धार्थं व्रीहयः सृष्टा वन्येषु च प्रियंगवः । गोधूमाश्च यवाश्चैव माषा मुद्राश्च वै नृप

Para el rito de Śrāddha fue creado el arroz; y entre los granos del bosque, también el priyaṅgu. Asimismo el trigo, la cebada, el frijol negro (māṣa) y el mudga, oh rey.

Verse 36

नीवाराश्चापि श्यामाकाः प्रवक्ष्यामि यथाक्रमम् । तृप्तिं मांसेन वाञ्छंति मांसं मांसेन वर्जितम्

También los granos nīvāra y śyāmāka—los expondré en su debido orden. Buscan la satisfacción mediante “māṃsa”; mas “māṃsa” es aquello que está libre de “māṃsa” (de daño).

Verse 37

पुष्पजात्यो यदा सृष्टास्तदा प्राक्छतपत्रिका । सृष्टा तेन च मुख्या सा श्राद्धकर्मणि सर्वदा

Cuando fueron creadas las diversas clases de flores, primero fue creada la śatapatrikā. Por Él fue hecha la principal, siempre, para los ritos de Śrāddha.

Verse 38

धातूनि सृजता तेन रूप्यं सृष्टं स्वयंभुवा । तेन तद्विहितं श्राद्धे दक्षिणायां प्रतृप्तये

Al crear Él los metales, la plata fue creada por el Auto-nacido (Svayambhū). Por ello, en el Śrāddha fue prescrita como dakṣiṇā, para la plena satisfacción.

Verse 39

राजतेषु च पात्रेषु यद्द्विजेभ्यः प्रदीयते । पितृभ्यस्तस्य नैवाऽन्तो युगान्तेऽपि प्रजायते

Cuanto se entregue a los dvija (los dos veces nacidos) en recipientes de plata—de esa ofrenda para los pitṛs no hay fin, ni siquiera al término de una era.

Verse 40

अभावे रूप्यपात्राणां नामापि परिकीर्तयेत् । तुष्यंति पितरो राजन्कीर्तनादपि वै यतः

Si no hay vasijas de plata, al menos pronúnciese su nombre. Oh rey, los Pitṛs (antepasados) se complacen incluso con tal recuerdo y recitación.

Verse 41

रसांश्च सृजता तेन मधु सृष्टं स्वयंभुवा । तेन तच्छस्यते श्राद्धे पितॄणां तुष्टिदायकम्

Cuando el Auto-nacido (Svayambhū) creó las esencias (rasas), creó también la miel. Por ello la miel es alabada en el śrāddha, pues otorga satisfacción a los Pitṛs (antepasados).

Verse 42

यच्छ्राद्धं मधुना हीनं तद्रसैः सकलैरपि । मिष्टान्नैरपि संयुक्तं तत्पितॄणां न तृप्तये

El śrāddha ofrecido sin miel, aunque esté provisto de todos los sabores y acompañado de dulces, no llega a ser medio de satisfacción para los Pitṛs (antepasados).

Verse 43

अणुमात्रमपि श्राद्धे यदि न स्याद्धि माक्षिकम् । नामापि कीर्तयेत्तस्य पितॄणां तुष्टये यतः

Si en el śrāddha no hubiera ni una partícula de miel de abeja, al menos recítese su nombre; pues ello es causa de la satisfacción de los Pitṛs (antepasados).

Verse 44

शाकानि सृजता तेन ब्रह्मणा परमेष्ठिनौ । कालशाकं पुरः सृष्टं तेन तत्तृप्तिदायकम्

Cuando Brahmā, el Señor supremo (Parameṣṭhin), creó las hortalizas, primero creó el kālaśāka. Por ello se lo considera dador de satisfacción (en el contexto del śrāddha).

Verse 45

कालं हि सृजता तेन कुतपः प्राग्विनिर्मितः । तस्मात्कुतप काले च श्राद्धं कार्यं विजानता । य इच्छेच्छाश्वतीं तृप्तिं पितॄणामात्मनः सुखम्

En verdad, cuando Él creó el Tiempo, el kutapa (el período propicio) fue dispuesto de antemano. Por ello, quien comprende debe realizar el śrāddha en el tiempo de kutapa, si desea satisfacción perdurable para los Pitṛs y dicha para sí mismo.

Verse 46

वीरुधः सृजता तेन विधिना नृपसत्तम । दर्भास्तु प्रथमं सृष्टाः श्राद्धार्हास्तेन ते स्मृताः

Oh excelso rey, cuando el Ordenador creó las plantas conforme al rito, la hierba darbha fue creada primero; por eso se la recuerda como especialmente apta para el śrāddha.

Verse 47

श्राद्धार्हान्ब्राह्मणांस्तेन सृजता पद्मयोनिना । दौहित्राः प्रथमं सृष्टाः श्राद्धार्हास्तेन ते स्मृताः

Cuando el Nacido del Loto (Brahmā) creó a los brāhmaṇas dignos del śrāddha, creó primero a los dauhitras (hijos de la hija); por eso se los recuerda como especialmente elegibles para el śrāddha.

Verse 48

अपि शौचपरित्यक्तं हीनांगाधिकमेव वा । दौहित्रं योजयेच्छ्राद्धे पितॄणां परितुष्टये

Aunque un dauhitra carezca de pureza ritual, o tenga miembros deficientes o de más, aun así debe incluirse al hijo de la hija en el śrāddha, para la plena satisfacción de los Pitṛs.

Verse 49

पशून्विसृजता तेन पूर्वं गावो विनिर्मिताः । तेन तासां पयः शस्तं श्राद्धे सर्पिर्विशेषतः

Cuando Él creó a los animales, las vacas fueron formadas primero. Por ello, su leche es alabada para el śrāddha, y en especial el ghee (mantequilla clarificada).

Verse 50

तस्माच्छ्राद्धे घृतं शस्तं प्रदत्तं पितृतुष्टये

Por ello, en el śrāddha es especialmente loable ofrecer ghee (ghṛta), pues con ello se colma la satisfacción de los Pitṛs, los ancestros venerables.

Verse 51

प्रजाश्च सृजता तेन पूर्वं दृष्टा द्विजोत्तमाः । तस्मात्प्रशस्तास्ते श्राद्धे पितृतृप्तिकराः सदा

Cuando Él dio origen a los seres, primero fueron vistos los dvijottamas, los más excelsos entre los dos veces nacidos. Por eso, en el śrāddha son alabados, pues siempre procuran la satisfacción de los Pitṛs.

Verse 52

देवांश्च सृजता तेन विश्वेदेवाः कृताः पुरः । तेन ते प्रथमं पूज्याः प्रवृत्ते श्राद्धकर्मणि

Cuando Él se dispuso a crear a los dioses, los Viśvedevās fueron formados primero. Por ello, al emprenderse el rito del śrāddha, deben ser adorados antes que todos los demás.

Verse 53

ते रक्षंति ततः श्राद्धं यथावत्परितर्पिताः । छिद्राणि नाशयंति स्म श्राद्धे पूर्वं प्रपूजिताः

Una vez debidamente saciados con las ofrendas, ellos protegen el śrāddha. Adorados en primer lugar, destruyen las faltas y omisiones que pudieran surgir en el rito.

Verse 54

एतैर्मुख्यतमैः सृप्तैः फूरा श्राद्धं विनिर्मितम् । स्वयं पितामहेनैव ततो देवा विनिर्मिताः

Una vez gratificados debidamente estos seres principales, quedó establecido el śrāddha en su forma completa. Luego, por el propio Pitāmaha (Brahmā), fueron creados los demás dioses.

Verse 55

तेन ते सर्वलोकेषु गताः ख्यातिं पुरा नृप

Por ello, oh Rey, desde antiguo alcanzaron renombre en todos los mundos.

Verse 56

एतच्छ्राद्स्य सत्रत्वं मया ते परिकीर्तितम् । पितॄणां परमं गुह्यं दत्तस्याक्षयकारकम्

Así te he declarado la naturaleza “a modo de satra” de este Śrāddha. Es el supremo secreto para los Pitṛs (ancestros), y hace imperecedero en mérito todo cuanto se ofrece en él.

Verse 57

यश्चैतत्कीर्तयेच्छ्राद्धे क्रियमाणे नृपोत्तम । विप्राणां भोक्त्तुकामानां तच्छ्राद्धं त्वक्षयं भवेत्

Oh el mejor de los reyes, quien recite esto mientras se realiza el Śrāddha—cuando los brāhmaṇas están por comer—hace que ese Śrāddha sea imperecedero en su recompensa.

Verse 58

यश्चैतच्कृणुयाद्राजन्सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । विहितस्य भवेत्पुण्यं यच्छ्राद्धस्य तदाप्नुयात्

Oh Rey, quien lo realice con la debida fe obtiene el mérito de un Śrāddha correctamente prescrito; en verdad, alcanza el fruto pleno que tal Śrāddha está destinado a otorgar.

Verse 221

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे सृष्ट्युत्पत्तिकालिकब्रह्मोत्सृष्टश्राद्धार्हवस्तुपरिगणनवर्णनं नामैकविंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

Así concluye, en el Śrī Skanda Mahāpurāṇa—en la compilación de ochenta y un mil versos—el capítulo doscientos veintiuno, en el sexto Nāgara Khaṇḍa, en la Māhātmya de la región sagrada de Hāṭakeśvara, en la sección Śrāddha-kalpa, titulado: «Descripción de la enumeración de los objetos aptos para el Śrāddha, enseñada por Brahmā en el tiempo de la creación».