Adhyaya 216

Verse 1

आनर्त उवाच । अन्येऽपि विविधाः कालाः सन्ति पुण्यतमा द्विज । कस्माच्चेंदुक्षये श्राद्धं विशेषा त्समुदाहृतम्

Dijo Ānarta: «Oh dvija (nacido dos veces), existen también muchos otros tiempos sumamente meritorios. ¿Por qué, entonces, se ensalza de modo especial el ofrecer el Śrāddha cuando la Luna mengua?»

Verse 2

एतन्मे सर्वमाचक्ष्व विस्तरेण महामुने

«Explícame todo esto con detalle, oh gran sabio.»

Verse 3

भर्तृयज्ञ उवाच । सत्यमेतन्महाराज श्राद्धार्हाः संति भूरिशः । कालाः पितृगणानां च तृप्तिदास्तुष्टिदाश्च ये

Dijo Bhartṛyajña: «Así es en verdad, oh gran rey. Son muchas las ocasiones aptas para el Śrāddha: tiempos que otorgan satisfacción y gozo a las huestes de los Pitṛ, los Ancestros».

Verse 4

मन्वाद्या वा युगाद्याश्च तेषां संक्रांतयोऽपराः । व्यतीपातो गजच्छाया ग्रहणं सोम सूर्ययोः

«Entre tales ocasiones están los comienzos de los Manus y de los Yugas; sus diversas saṅkrānti, las transiciones solares; el Vyatīpāta, la Gaja-chāyā, y los eclipses de la Luna y del Sol.»

Verse 5

एतेषु युज्यते श्राद्धं प्रकर्तुं पितृतृप्तये । तथा तीर्थे विशेषेण पुण्य आयतने शुभे

«En tales ocasiones conviene realizar el Śrāddha para la satisfacción de los Pitṛ; y del mismo modo, es especialmente apropiado en un tīrtha, asiento sagrado y propicio del mérito.»

Verse 6

श्राद्धार्हैर्ब्राह्मणैः प्राप्तैर्द्रव्यैर्वा पितृवल्लभैः । अपर्वण्यपि कर्तव्यं सदा श्राद्धं विचक्षणैः

«Cuando se dispone de brāhmaṇas dignos del Śrāddha, o cuando se tienen ofrendas queridas por los Pitṛ, los prudentes deben realizar el Śrāddha aun en días que no sean tithis festivos; en verdad, el Śrāddha ha de hacerse siempre que sea posible.»

Verse 7

सोमक्षये विशेषेण शृणुष्वैकमना नृप । अमा नाम रवे रश्मिसहस्रप्रमुखः स्थितः

«Ahora escucha con mente unificada, oh rey, la enseñanza especial acerca del menguar de la Luna. En el Sol mora un poder llamado Amā, el principal entre miles de rayos.»

Verse 8

यस्य स्वतेजसा सूर्यः प्रोक्तस्त्रैलोक्यदीपकः । तस्मिन्वसति येनेन्दुरमावस्या ततः स्मृता

Por su propio resplandor, el Sol es llamado “la lámpara de los tres mundos”; cuando la Luna mora en ese resplandor/poder, ese día es recordado como Amāvasyā (luna nueva).

Verse 9

अक्षया धर्मकृत्ये सा पितृकृत्ये विशेषतः । अग्निष्वात्ता बर्हिषद आज्यपाः सोमपास्तथा

Esa Amāvasyā es de mérito inagotable para las obras de dharma, y muy especialmente para los ritos destinados a los Ancestros. En tal ocasión, las clases de Pitṛs—Agniṣvāttas, Barhiṣads, Ājyapas y Somapas—se hallan particularmente vinculadas al rito.

Verse 10

रश्मिपा उपहूताश्च तथैवायंतुनाः परे । तथा श्राद्धभुजश्चान्ये स्मृता नान्दीमुखा नृप

Oh Rey, los Pitṛs llamados Raśmipās, los Upahūtas, los Āyaṃtunās, y otros conocidos como Śrāddhabhujas, son recordados como los Pitṛs Nandīmukha.

Verse 11

एते पितृगणाः ख्याता नव देवसमुद्भवाः । आदित्या वसवो रुद्रा नासत्यावश्विनावपि

Estos grupos de Pitṛs son célebres como nueve, nacidos de los Devas: los Ādityas, los Vasus, los Rudras y también los Nāsatyas (los Aśvins).

Verse 12

सन्तर्पयन्ति ते चैतान्मुक्त्वा नान्दीमुखान्पितॄन् । ब्रह्मणा ते समादिष्टाः पितरो नृपसत्तम

Oh excelso rey, dejando aparte a los Pitṛs Nandīmukha, ellos satisfacen con ofrendas (agua y alimento) a estos otros; esos Pitṛs fueron designados para ello por Brahmā.

Verse 13

तान्संतर्प्य ततः सृष्टिं कुरुते पद्मसंभवः

Después de satisfacerlos, Padmasaṃbhava (Brahmā, el nacido del loto) procede entonces a realizar la creación.

Verse 14

पितरो अन्येऽपि मर्त्या निवसन्ति त्रिविष्टपे । द्विविधास्ते प्रदृश्यंते सुखिनोऽसुखिनः परे

Otros Pitṛs también—que antes fueron mortales—habitan en Triviṣṭapa (el cielo). Se los ve de dos clases: unos dichosos y otros desdichados.

Verse 15

येभ्यः श्राद्धानि यच्छंति मर्त्य लोके स्ववंशजाः । ते सर्वे तत्र संहृष्टा देववन्मुदिताः स्थिताः

Aquellos a quienes sus propios descendientes ofrecen śrāddha en el mundo de los hombres—todos ellos permanecen allí jubilosos, gozosos como los dioses.

Verse 16

येषां यच्छन्ति ते नैव किंचित्किञ्चित्स्ववंशजाः । क्षुत्पिपासाकुला स्ते च दृश्यन्ते बहुदुःखिताः

Pero aquellos por quienes sus propios descendientes no ofrecen nada en absoluto—se los ve afligidos por hambre y sed, padeciendo mucho.

Verse 17

कस्यचित्त्वथ कालस्य पितरः सुरपूजिताः । अग्निष्वात्तादयः सर्वे त्रिदशेन्द्रमुपस्थिताः

Luego, en cierto tiempo, los Pitṛs—venerados por los dioses, comenzando por los Agniṣvāttas—se presentaron todos ante el señor de los Treinta, Indra.

Verse 18

भक्त्या दृष्टा महाराज सहस्राक्षेण पूजिताः । तथान्यैर्विबुधैः सर्वैः प्रस्थिताः स्वे निकेतने

Oh gran rey, fueron contemplados con devoción y venerados por Sahasrākṣa (Indra). Asimismo, honrados por todos los demás dioses, partieron hacia su propia morada.

Verse 19

पितृलोकं महाराज दुर्लभं त्रिदशैरपि । तान्दृष्ट्वा प्रस्थितान्राजन्पितरो मर्त्यसंभवाः

Oh gran rey, Pitṛloka es difícil de alcanzar incluso para los dioses. Al verlos partir, los Pitṛs, nacidos también como mortales, volvieron su atención conmovidos.

Verse 20

क्षुत्पिपासार्दिता ये च त ऊचुर्दैन्यमाश्रिताः । स्तुत्वाऽथ सुस्तवैर्दिव्यैः पितृसूक्तैश्च पार्थिव

Oh rey, quienes estaban afligidos por el hambre y la sed hablaron en estado de humildad; y luego, tras alabar con excelentes himnos divinos y con los sagrados Pitṛ-sūkta dirigidos a los Ancestros, presentaron su súplica.

Verse 21

वेदोक्तैरपरैश्चैव पितृतुष्टिकरैः परैः । ततः प्रोचुश्च संहृष्टाः पितरस्तान्सुरोद्भवाः

Con otros cantos también—sancionados por los Vedas, excelentes y que otorgan satisfacción a los Pitṛs—entonces los Pitṛs, nacidos de los dioses, llenos de gozo, les hablaron.

Verse 22

प्रसन्नाः स्मो वयं सर्वे युष्माकं शंसितव्रताः । तस्माद्ब्रूत वयं येन यच्छामो वो हृदि स्थितम्

«Todos estamos complacidos —dijeron—, pues vuestros votos son dignos de alabanza. Por tanto, hablad: ¿de qué modo podremos concederos lo que guardáis en el corazón?»

Verse 23

पितर ऊचुः । वयं हि पितरः ख्याता मनुष्याणामिहागताः । स्वर्गे स्वकर्मणा नित्यं निवसाम सुरैः सह

Dijeron los Pitṛs: «En verdad, somos conocidos como los Pitṛs; hemos venido aquí por el bien de los seres humanos. En el cielo, por el poder de nuestros propios méritos, moramos eternamente junto a los dioses».

Verse 24

विमानेषु विचित्रेषु संस्थिताः सर्वतोदिशम् । वांछितेषु च लोकेषु यामो ध्वजपताकिषु

«Apostados en maravillosos carros celestes por todas las direcciones, viajamos a los mundos que deseamos, engalanados con estandartes y pendones».

Verse 25

हंसबर्हिण जुष्टेषु संसेव्येष्वप्सरोगणैः । गन्धर्वैर्गीयमानाश्च स्तूयमानाश्च गुह्यकैः

«En moradas frecuentadas por cisnes y pavos reales, atendidos por huestes de Apsaras, cantados por los Gandharvas y alabados por los Guhyakas, permanecemos en honor».

Verse 26

परं सन्तिष्ठमानानामस्माकं त्रिदशैः सह । अत्यर्थं जायते तीव्रा क्षुत्पिपासा सुदारुणा

«Y, sin embargo, aun permaneciendo allí junto a los treinta dioses, en nosotros surge un hambre y una sed intensísimas y terribles».

Verse 27

यस्या मन्यामहे चित्ते वह्निमध्यगता वयम् । भक्षयामः किमेतान्हि पक्षिणो विविधानपि । हंसादीन्मधुरालापान्किं वा चाप्सरसां गणान्

«Es tan feroz que en la mente sentimos como si estuviéramos en medio del fuego. ¿Qué podríamos comer? ¿A estas diversas aves, incluso a los cisnes de dulce canto y a los demás, o acaso a las mismas compañías de Apsaras?»

Verse 28

यदि कश्चित्क्षुधाविष्टः कञ्चिदादाय पक्षिणम् । गुप्तो गृह्णाति भक्षार्थं हन्तुं शक्तोऽपि सोऽपि न

Si alguien, vencido por el hambre, toma en secreto un ave para alimento—aunque tenga fuerza, aun él no logra decidirse a matarla.

Verse 29

अजराश्चामराश्चैव स्वर्गे ये स्वर्गगाः खगाः । तथा मनोरमा वृक्षा नन्दनादि वनेषु च

Y las aves que se mueven por el cielo son sin vejez y sin muerte; del mismo modo, los árboles deleitosos en bosques como Nandana y otros están allí.

Verse 30

फलिता ये प्रदृश्यंते प्राप्यांश्चापि मनोरमाः । तत्फलानि वयं सर्वे गृह्णीमः पितरो यदि

Esos frutos se ven plenamente maduros y tan encantadores de tomar; ¡ojalá nosotros, los Pitṛs, pudiéramos recoger para nosotros mismos esos frutos deleitosos!

Verse 31

न त्रुटंत्यपि यत्नेन समाकृष्टानि तान्यपि । एतल्लेखापगातोयं तृषार्त्ता यदि यत्नतः । प्रपिबामो न हस्तेषु तच्च तोयं पुनः स्पृशेत्

Aunque nos esforcemos en arrancarlos, ni aun así se desprenden. Y cuando, atormentados por la sed, intentamos beber el agua del río Lekhā, el agua no permanece en nuestras manos: se escurre, y la tocamos de nuevo en vano.

Verse 32

भुंजानश्च न कोऽप्यत्र दृश्यतेऽत्र पिबन्नपि । तस्मात्त्रिविष्टपावासो ह्यस्माकं घोरदारुणः

Aquí no se ve a nadie comiendo, ni siquiera bebiendo. Por eso, nuestra morada en el mismo Triviṣṭapa (cielo) se ha vuelto terrible y áspera.

Verse 33

एते सुरगणाः सर्वे ये चान्ये गुह्यकादयः । दृश्यंतेऽत्र विमानस्था सर्वे संहृष्टमानसाः

Todas estas huestes de dioses—y otros como los Guhyakas—se ven aquí, sentados en sus vimānas celestes, con la mente de todos colmada de júbilo.

Verse 34

क्षुत्पिपासापरित्यक्ता नानाभोगसमाश्रयाः । कदाचिच्च वयं सर्वे भवामस्तादृशा इव

Libres de hambre y sed, sostenidos por múltiples deleites—en ocasiones, también nosotros todos llegamos a ser como si fuéramos semejantes a ellos (los dioses).

Verse 35

क्षुत्पिपासापरित्यक्ताः सतोषं परमं गताः । तत्किं कारणमेतद्यत्क्षुत्पि पासा प्रजायते

Aunque habíamos dejado atrás el hambre y la sed y alcanzado la suprema satisfacción, ¿cuál es la causa de que el hambre y la sed vuelvan a surgir?

Verse 36

आकस्मिकी च बाधा नः कदाचिन्न प्रणश्यति । तथा कुरुत भद्रं वो यथा तुष्टिः प्रजायते

Y esta aflicción repentina nuestra nunca se desvanece del todo. Así pues, obrad—que el bien os sea propicio—de tal modo que nazca (en nosotros) la satisfacción.

Verse 37

शाश्वती नो यथाऽन्येषां देवानां स्वर्गवासिनाम् । यूयं हि पितरो यस्माद्देवानां भावितात्मनाम्

Que nuestra condición se vuelva perdurable, como la de otros dioses que moran en el cielo; pues vosotros sois en verdad los Pitṛs, los Padres ancestrales, de los dioses de alma perfeccionada.

Verse 38

वयं चैव मनुष्याणां तेन वः शरणं गताः । पितर ऊचुः । अस्माकमपि चैवैषा कष्टावस्था प्रजायते

Y nosotros, siendo los Pitṛs de los seres humanos, por ello hemos venido a vosotros en busca de amparo. Dijeron los Pitṛs: «También para nosotros surge esta misma condición dolorosa»។

Verse 39

शक्राद्या विबुधा व्यग्राः श्राद्धं यच्छंति नो यदा । ततश्चागत्य तान्सर्वे देवान्संप्रार्थयामहे

Cuando Indra y los demás dioses, atareados en sus asuntos, nos conceden las ofrendas de śrāddha, entonces nos acercamos y suplicamos con fervor a todos esos dioses.

Verse 40

ततस्तृप्तिं प्रगच्छामस्तैर्देवैस्तर्पिता वयम् । युष्माकं वंशजा ये च प्रयच्छंति समाहिताः

Después alcanzamos plena satisfacción, pues aquellos dioses nos han complacido debidamente mediante el tarpana. Y los nacidos en vuestro linaje que, con mente recogida, ofrecen las oblaciones debidas—por ellos quedamos saciados.

Verse 41

कथं न तृप्तिमायातास्ते सर्वे तैः प्रतर्पिताः । यत्र प्रमादिभिर्वंश्यैर्न तर्प्यंते कथंचन

¿Cómo no habrían de llegar todos a la satisfacción, si han sido debidamente complacidos por ellos? Pero allí donde los descendientes negligentes no ofrecen satisfacción de modo alguno, allí los antepasados jamás pueden quedar contentos.

Verse 42

क्षुत्पिपासाकुलाः सर्वे ते तदा स्युर्न संशयः । किं पुनर्नरकस्था ये धर्मराजनिवेशने

Entonces, sin duda, todos ellos quedarían afligidos por el hambre y la sed. ¡Cuánto más aquellos que moran en el infierno, en la morada de Dharmarāja!

Verse 43

एतद्धि कारणं प्रोक्तं युष्माकं च कथंचन । क्षुत्पिपासोद्भवं रौद्रं युष्माभिर्यदुदीरितम्

En verdad, ésta se declara como la causa también en vuestro caso. Esa condición feroz nacida del hambre y la sed, de la que habéis hablado, surge de esto: el descuido de las ofrendas debidas.

Verse 44

तदस्माकं विभागं चेद्यूयं यच्छत सत्तमाः । सर्वे कव्यस्य दत्तस्य तत्कुर्मो वै हितं शुभम्

Por tanto, oh los mejores de los seres, si nos concedéis nuestra parte debida, entonces todos realizaremos lo benéfico y auspicioso en retribución por el kavya, la ofrenda funeraria que se entrega.

Verse 45

ब्रह्माणं प्रार्थयित्वा च स्वयं गत्वा तदंतिकम् । बाढमित्येव तैरुक्ते तत आदाय तानपि

Habiendo suplicado a Brahmā y yendo él mismo a su presencia, cuando ellos respondieron: «Así sea», entonces (él) los tomó consigo también.

Verse 46

दिव्याः पितृगणाः प्राप्ता विधेः सदनमुत्तमम् । नांदीमुखान्पुरस्कृत्य पितॄन्यांस्तर्पयेद्विधिः

Las huestes divinas de los Pitṛs llegaron a la excelsa morada de Vidhī (Brahmā). Poniendo al frente a los antepasados Nāndīmukha, Vidhī ofreció tarpaṇa, la libación de satisfacción, a los demás Pitṛs.

Verse 47

सृष्टिकाले तु संप्राप्ते वृद्धिकामः सुरेश्वरः । अथ तैः सह ते सर्वे स्तुत्वा तं कमलासनम् । प्रणिपत्य स्थिताः सर्वे पितरो विनयान्विताः

Cuando llegó el tiempo de la creación, el Señor de los dioses, deseoso de prosperidad, entonces—junto con ellos—alabó a Aquel que está sentado en el loto (Brahmā). Todos los Pitṛs, colmados de humildad, se postraron y permanecieron de pie con reverencia.

Verse 48

पितॄंस्तान्विनयोपेतान्प्रणिपातपुरःसरान् । विधिः प्रोवाच राजेंद्र सांत्वयञ्श्लक्ष्णया गिरा

Oh rey, al ver a aquellos Pitṛs dotados de humildad y guiados por la postración, Vidhī (Brahmā) les habló, consolándolos con palabras suaves.

Verse 49

ब्रह्मोवाच । किमर्थं पितरः सर्वे समायाता ममांतिकम् । देवतानां मया सार्धं संपूज्याः सर्वदा स्थिताः

Dijo Brahmā: «¿Con qué propósito habéis venido todos vosotros, Pitṛs, a mi presencia? Por mí permanecéis siempre como dignos de adoración, junto con las deidades».

Verse 50

तथान्येऽपि च दृश्यंते युष्माभिः सह संगताः । य एते मानवा काराः स्वल्पतेजोन्विताः स्थिताः

Y también se ven otros reunidos aquí con vosotros: estos seres humanos que están de pie, dotados de sólo un escaso resplandor.

Verse 51

पितर ऊचुः । पितरो मानवा ह्येते स्वर्गं प्राप्ताः स्वकर्मभिः । देवानां मध्यसंस्थाश्च पीड्यंते क्षुत्पिपासया

Los Pitṛs dijeron: «Estos son, en verdad, antepasados humanos. Por sus propias obras han alcanzado el cielo; pero, morando en medio de los dioses, padecen hambre y sed».

Verse 52

यदा यच्छंति नो वंश्याः कव्यं चैव प्रमादतः । तदा गच्छंति नो तृप्तिं यानैर्यांति यथा सुराः

«Siempre que nuestros descendientes nos ofrecen el kavya—aunque sólo de cuando en cuando, por negligencia—entonces alcanzamos satisfacción y nos desplazamos en vehículos celestiales como los dioses».

Verse 53

तदैतैः प्रार्थनाऽस्माकं कृता शाश्वततृप्तये । न च शक्ता वयं दातुं तेन त्वां समुपस्थिताः

Por ello, éstos nos han suplicado por una satisfacción eterna. Mas no tenemos poder para otorgarla; por eso hemos acudido a ti.

Verse 54

यथा स्युर्देवता व्यग्रास्तदाऽस्माकमपि प्रभो कव्यं विना भवेदेषा दशा कष्टा सुरेश्वर

Así como los dioses se afligen, así también nosotros, oh Señor. Sin el kavya, nos sobreviene esta condición dolorosa, oh Soberano de los dioses.

Verse 55

तस्मात्कुरु प्रसादं नः समेमेतैः सुरेश्वर । यथा स्याच्छाश्वती तृप्तिः स्वस्थानस्थायिनामपि

Por tanto, oh Señor de los dioses, concédenos tu gracia junto con éstos, para que haya satisfacción eterna aun para quienes permanecen en sus propios ámbitos.

Verse 56

एतेऽस्माकं प्रदास्यंति कव्यं यन्निजवंशजैः । प्रदत्तं तेन संप्राप्ता वयं देव त्वदन्तिकम्

Éstos nos darán el kavya ofrecido por sus propios descendientes. Por ese don, oh Dios, hemos llegado a tu presencia.

Verse 57

देवानां चैव यत्कव्यं तन्नास्माकं प्रतृ प्तये । यतः क्रियाविहीनं तन्न तेषां विद्यते क्रिया

Y el kavya destinado a los dioses no nos otorga satisfacción. Pues, en nuestro caso, carece del rito debido; esa acción ritual no les corresponde a ellos respecto de nosotros.

Verse 58

पितॄनुद्दिश्य यत्कव्यं ब्राह्मणेभ्यः प्रदीयते । स्नातैर्धौतांबरैर्मर्त्यैस्तद्भवेत्तृप्तिदं महत्

El kavya (ofrenda del śrāddha) que, teniendo presentes a los Pitṛs, se entrega a los Brāhmaṇas por mortales que se han bañado y visten ropas limpias, se vuelve un gran don que otorga plena satisfacción a los Pitṛs.

Verse 59

पितॄणां सर्वदेवेश इत्येषा वैदिकी श्रुतिः । न स्नातस्याधिकारोऽस्ति देवानां च द्विजातिवत्

«Por los Pitṛs debe obrarse, oh Señor de todos los dioses»: así lo proclama la enseñanza védica. Quien no se ha bañado no posee derecho ritual; lo mismo ocurre respecto a los dioses, oh dvija (dos veces nacido).

Verse 60

पीयूषमपि तैर्दत्तं तेन नः स्यान्न तृप्तये

Aunque esos (no aptos) ofrecieran incluso el néctar mismo (pīyūṣa), aun así no nos daría satisfacción a nosotros, los Pitṛs.

Verse 61

तस्मान्मानुषदत्तैर्नो यथा कव्ये प्रजायते । स्वर्गस्थानां परा तृप्तिः सममेतैस्तथा कुरु

Por ello, dispón que, mediante las ofrendas dadas por los seres humanos, se produzca nuestra parte debida en el kavya del śrāddha; y, por estos mismos ritos, asegura igualmente la suprema satisfacción de quienes moran en el cielo.

Verse 62

भर्तृयज्ञ उवाच । तच्छ्रुत्वा सुचिरं ध्यात्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । तानुवाच ततः सर्वान्पितॄन्पार्थिवसत्तम

Dijo Bhartṛyajña: Al oír esto y meditarlo largamente, Brahmā, el Abuelo de los mundos, habló entonces a todos aquellos Pitṛs, oh el mejor de los reyes.

Verse 63

ब्रह्मोवाच । अस्मिंस्त्रेतायुगे संज्ञा हव्यकव्यसमुद्भवा । संप्रयाता युगे युग्मे कलौ न प्रभविष्यति

Dijo Brahmā: En este Tretā-yuga ha surgido el orden sagrado ligado a las oblaciones havya para los dioses y a las ofrendas kavya para los Pitṛs (ancestros); pero, al pasar los yugas por pares, en el Kali-yuga no prosperará.

Verse 64

यथायथा युगानां च ह्रास एष भविष्यति । तथातथा जना दुष्टा भविष्यंत्यन्यभक्तिकाः

Así como los yugas van menguando, así también los hombres se volverán cada vez más perversos, entregados a sendas extrañas e impuras y a lealtades desviadas.

Verse 65

न दास्यंति यथोक्तानि ते कव्यानि कथंचन । ततः कष्टतराऽवस्था पितॄणां संभविष्यति

De ningún modo ofrecerán las ofrendas kavya tal como se prescriben; por ello, para los Pitṛs (ancestros) sobrevendrá una condición aún más penosa.

Verse 66

तस्मादहं करिष्यामि सुखोपायं शरीरिणाम् । येन सन्तर्पिता यूयं परां तृप्तिमवाप्स्यथ

Por ello estableceré un medio fácil para los seres encarnados; por él, vosotros (Pitṛs), debidamente satisfechos, alcanzaréis la suprema plenitud.

Verse 67

पितुः पितामहस्यैव तत्पितुश्च ततः परम् । समुद्देशेन दत्तेन ब्राह्मणेभ्यः प्रभक्तितः

Para el padre, el abuelo y el padre de éste, y aún más allá: cuando se da una dádiva a los brāhmaṇas con devoción sincera, nombrando explícitamente en la dedicación a los ancestros, esa ofrenda llega a ellos.

Verse 68

सर्वेषां स्यात्परा तृप्तिर्यावन्मां पितरोऽधुना । तथा मातामहानां च पक्षे नास्त्यत्र संशयः

Así, todos los Pitṛs (antepasados) alcanzarán la suprema satisfacción, hasta mi propia línea de progenitores paternos aun ahora; y asimismo en la rama del abuelo materno—de ello no hay duda.

Verse 69

त्रिभिः सन्तर्पितास्तेऽपि तर्पिताः स्युर्ममावधि । युष्माकं तृप्तये यश्च सुखोपायो भविष्यति

Cuando esos tres (en cada linaje) quedan satisfechos, también los demás, hasta mi propio límite, quedan satisfechos. Y el medio fácil que servirá para vuestra satisfacción será declarado así.

Verse 70

तं शृणुध्वं महाभागा गदतो मम सांप्रतम् । पितॄनन्नेन येनैव समुद्दिश्य द्विजोत्तमान्

Escuchad ahora, oh afortunados, mientras hablo. Mediante esa misma ofrenda de alimento—consagrada a los Pitṛs y dirigida a los más excelsos de los dos veces nacidos (brāhmaṇas)—ha de cumplirse el rito.

Verse 71

तर्पयिष्यंति तेनैव पिण्डान्दास्यंति भक्तितः । तन्नाम्ना तेन वस्तृप्तिः शाश्वती संभविष्यति

Por ese mismo medio ellos satisfarán a los Pitṛs y, con devoción, ofrecerán piṇḍas. Por ese mismo nombre y rito, vuestra satisfacción llegará a ser perdurable.

Verse 72

तस्माद्गच्छत सन्तुष्टाः स्वानि स्थानानि पूर्वजाः

Por tanto, partid satisfechos hacia vuestras propias moradas, oh antepasados.

Verse 73

ततस्ते सहितास्तैस्तु स्वानि स्थानानि भेजिरे । विमानैः सूर्यसंकाशैर्गत्वा पार्थिवसत्तम

Entonces, acompañados por ellos, alcanzaron sus propias moradas; partieron en vimānas, carros celestes resplandecientes como el sol, oh excelso entre los reyes.

Verse 74

अथ संगच्छता राजन्कालेन महता ततः । तच्चापि न ददुः श्राद्धं मर्त्यास्त्रिपुरुषं च यत्

Pero, al transcurrir mucho tiempo, oh rey, los mortales no ofrecieron ni siquiera ese śrāddha, la ofrenda destinada a las tres generaciones.

Verse 75

नित्यं पितॄन्समुद्दिश्य बहवोऽत्र नराधिप । कव्यभागान्पुनस्तेषां तथा पूर्वं यथा नृप

Muchos aquí, oh señor de los hombres, dedican ofrendas a los Pitṛs de continuo; pero, oh rey, sus porciones ancestrales (kavya-bhāga) no fueron recibidas como antes.

Verse 76

क्षुत्पिपासोद्भवापीडा महती समजायत । तेषां च दैविकानां च पितॄणां नृपसत्तम

Una gran aflicción nacida del hambre y la sed sobrevino también a aquellos Pitṛs divinos, oh el mejor de los reyes.

Verse 77

समेत्याथ पुनः सर्वे ब्रह्माणं शरणं गताः । प्रोचुश्च प्रणिपत्योच्चैः सुदीनाः प्रपितामहम्

Entonces todos se reunieron de nuevo y buscaron refugio en Brahmā. En honda desdicha, postrándose, clamaron en voz alta al Prāpitāmaha, el Gran Antepasado.

Verse 78

भगवन्न प्रयच्छंति नित्यं नो वंशसंभवाः । श्राद्धानि दौःस्थ्यमापन्नास्तेन सीदामहे विभो

¡Oh Señor! Los nacidos en nuestro linaje no ofrecen regularmente nuestros śrāddhas. Por ello hemos caído en la penuria y languidecemos, oh Poderoso.

Verse 79

यथा पूर्वं तथा देव तदुपायं प्रचिन्तय । कंचिद्येन दरिद्रा वै प्रीणयंति च ते पितॄन्

Por tanto, oh Dios, concibe un medio para que sea como antes: algún método por el cual incluso los pobres puedan alegrar y satisfacer a sus Pitṛs (antepasados).

Verse 80

भर्तृयज्ञ उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा तानाह प्रपितामहः । कृपाविष्टो महाराज सर्वान्पितृगणांस्तथा

Dijo Bhartṛyajña: Al oír sus palabras, el Prāpitāmaha (el gran antepasado), conmovido por la compasión, se dirigió a todas aquellas huestes de Pitṛs, oh gran rey.

Verse 81

सत्यमेतन्महाभागा दौःस्थ्यं यांति दिनेदिने । जना यथायथा याति युगं श्रेष्ठं च पृष्ठतः

Esto es verdad, oh afortunados: día tras día los seres caen en la penuria. Según avanzan las gentes en su conducta, la era más noble queda atrás, retrocediendo.

Verse 82

तथापि च करिष्यामि युष्मदर्थमसंशयम् । उपायं लघु सन्तृप्तिर्येन वोऽत्र भवि ष्यति

Aun así, sin duda actuaré por vuestro bien. Proveeré un medio por el cual, aquí mismo, vuestra satisfacción se alcanzará con facilidad.

Verse 83

अमानाम रवे रश्मिसहस्रप्रमुखः स्थितः । तस्मिन्वसति येनेन्दुरमावास्या ततः स्मृता

En el día llamado Amā, el Sol se yergue con sus mil rayos principales; y porque entonces se dice que la Luna mora en él, ese día es recordado como Amāvāsyā.

Verse 84

तस्मिन्नहनि ये श्राद्धं पितॄनुद्दिश्य चात्मनः । करिष्यंति नरा भक्त्या ते भविष्यंति सुस्थिताः

En ese día, los hombres que con devoción realicen el śrāddha—ofreciéndolo a los Pitṛs y para su propio bien espiritual—quedarán firmemente establecidos en el bienestar.

Verse 85

धनधान्यसमोपेता सर्वशत्रुविवर्जिताः । अपमृत्युपरित्यक्ता मम वाक्याद संशयम्

Serán colmados de riqueza y grano, quedarán libres de todo enemigo y serán librados de una muerte prematura; esto lo aseguro con mi palabra, sin duda alguna.

Verse 86

भर्तृयज्ञ उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा बभूवुर्हृष्टमानसाः । पितरः कव्यमासाद्य प्रहष्टेनांतरात्मना

Dijo Bhartṛyajña: Al oír sus palabras, los Pitṛs se alegraron en el corazón; al recibir su debida oblación (kavya), se regocijaron en lo íntimo.

Verse 87

ययुः स्वानि निकेतानि प्रेषिताः पद्मयोनिना । अमावास्यादिनं प्राप्य श्राद्धं दत्तं स्ववंशजैः

Enviados por el Nacido del Loto (Brahmā), fueron a sus propias moradas; y cuando llegó el día de Amāvāsyā, el śrāddha fue ofrecido por sus propios descendientes.

Verse 88

संतृप्ता मासमात्रं च तस्थुः संतुष्टमानसाः । गच्छता त्वथकालेन दौःस्थ्यं प्राप्य नरा भुवि । दर्शेऽस्मिन्नपि नो श्राद्धं प्रायः कुर्वंति केचन

Saciados y con la mente satisfecha, permanecieron así cerca de un mes. Pero al pasar el tiempo, los hombres en la tierra volvieron a caer en la penuria; y aun en este día de Darśa (luna nueva), algunos por lo común no realizan el śrāddha.

Verse 89

ततः पितृगणाः सर्वें ये दिव्या ये च मानुषाः । क्षुत्पिपासाकुला भूयो ब्रह्माणं शरणं गताः

Entonces todas las huestes de los Pitṛs—tanto los divinos como los humanos—afligidas de nuevo por el hambre y la sed, acudieron a Brahmā en busca de amparo.

Verse 91

भगवन्निंदुक्षये श्राद्धं प्रोक्तं मासं त्वया विभो । अस्माकं प्रीणनार्थाय यत्करिष्यंति मानवाः

Oh Señor, oh Poderoso: cuando la luna mengua, has declarado que todo un mes es propicio para el śrāddha. Es para nuestra complacencia, para que los hombres realicen ritos que alegren a los Pitṛs.

Verse 92

दौःस्थात्तदपि नो कुर्युः प्रायशस्तु पितामह । तेनास्माकं परा पीडा क्षुत्पिपासासमुद्भवा

Sin embargo, por la pobreza, a menudo ni siquiera eso realizan, oh Abuelo venerable. De ello nace para nosotros un dolor extremo, surgido del hambre y la sed.

Verse 93

तस्मात्कुरु प्रसादं नो यथा पूर्वं सुरेश्वर । तथापि दुःस्थताभाजस्तर्पयिष्यंति नोऽधुना

Por ello, concédenos tu gracia como antes, oh Señor de los dioses, para que aun los cargados de pobreza puedan ahora saciarnos con ofrendas y tarpaṇa.

Verse 94

भर्तृयज्ञ उवाच । अथ ब्रह्मापि संचिन्त्य तानुवाच कृपान्वितः । युष्मदर्थं मयोपायश्चिंतितः पितरो लघुः

Dijo Bhartṛyajña: Entonces Brahmā también, tras reflexionar, les habló con compasión: «Oh Pitṛs, por vuestro bien he concebido un medio sencillo».

Verse 95

येन तृप्तिं परां यूयं गमिष्यथ पित्रीश्वराः । अमावास्योद्भवं श्राद्धमलब्ध्वापि च वत्सरम्

«Por este medio, oh señores entre los Pitṛs, alcanzaréis la suprema satisfacción, aun cuando durante un año entero no recibáis el śrāddha vinculado al día de amāvāsyā (luna nueva)».

Verse 96

यथा मम प्रसादेन तच्छृणुध्वं समाहिताः । आषाढ्याः पंचमे पक्षे कन्यासंस्थे दिवाकरे

«Para que sea por mi gracia—escuchad con la mente recogida. En Āṣāḍha, en la quinta quincena, cuando el sol esté asentado en Kanyā (Virgo)…»

Verse 97

मृताहनि पुनर्यो वै श्राद्धं दास्यति मानवः । तस्य संवत्सरंयावतृप्ताः स्युः पितरो ध्रुवम्

«Quien entre los hombres ofrezca de nuevo el śrāddha en el día del aniversario de la muerte, hará que sus Pitṛs queden, sin duda, satisfechos durante todo un año.»

Verse 98

एवं ज्ञात्वा करिष्यंति प्रेतपक्षे नरा भुवि । श्राद्धं यूयं न संदेहो भविष्यथ सुतर्पिताः

«Sabiendo esto, los hombres en la tierra realizarán el śrāddha en el Pretapakṣa, la quincena dedicada a los difuntos. Sin duda, entonces quedaréis plenamente satisfechos.»

Verse 99

यावत्संवत्सरं तेन एकेनापि तु सत्तमाः । तस्मिन्नपि च यः श्राद्धं युष्माकं न प्रदास्यति

«¡Oh excelentísimos! Aun con ese único rito, por todo un año… y aun así, quien no ofrezca el śrāddha para vosotros…»

Verse 100

शाकेनाऽपि दरिद्रोऽसावंत्यजत्वमुपेष्यति । आसनं शयनं भोज्यं स्पर्शं संभाषणं तथा

«Aunque fuese pobre, aun con simples verduras podría haberlo realizado; ese hombre caerá en la condición de paria (outcaste). (Se le negarán) asiento, lecho, alimento, contacto y hasta la palabra.»

Verse 102

न सुखं धनधान्यं च तेषां भावि कथंचन । तस्माद्गच्छत चाव्यग्राः स्वस्थानं पितरो द्रुतम्

«Para ellos no habrá dicha, ni riqueza ni grano alguno. Por eso, id—sin inquietud—deprisa a vuestra propia morada, oh Pitṛs.»

Verse 103

कलिकालेऽपि संप्राप्ते दारुणे निर्धेने जने । वर्षांते श्राद्धमेकं हि प्रकरिष्यंति मानवाः

«Aun cuando haya llegado la terrible era de Kali y la gente esté empobrecida, los seres humanos realizarán al menos un śrāddha al final del año.»

Verse 104

येनाखिलं भवेद्वर्षं युष्माकं प्रीतिरुत्तमा

«Por ello, a lo largo de todo el año, surja vuestra suprema complacencia.»

Verse 105

भर्तृयज्ञ उवाच । तच्छ्रुत्वा पितरो हृष्टा जग्मुः स्वंस्वं निकेतनम् । वर्षांतेऽपि समासाद्य श्राद्धं न स्युर्बुभुक्षिताः

Dijo Bhartṛyajña: Al oír esto, los Pitṛs se regocijaron y cada uno fue a su propia morada. Y cuando llegue el fin del año, no permanecerán hambrientos, pues se realizará el śrāddha.

Verse 106

अथ येऽत्र दुरात्मानो निःशंकाः कृपणात्मकाः । कलिना मोहिताः श्राद्धं वत्सरांतेऽपि नो ददुः

Pero los malvados de aquí—desvergonzados y de naturaleza avara—engañados por Kali, no ofrecen śrāddha ni siquiera al fin del año.

Verse 107

तेषां तु पितरो भूयो दिव्यैःपितृभिरन्विताः । ब्रह्माणं शरणं जग्मुः प्रोचुस्ते दीनमानसाः

Pero los Pitṛs de esas gentes, de nuevo acompañados por los Pitṛs divinos, fueron a Brahmā en busca de refugio; y con el corazón afligido hablaron así.

Verse 108

भगवन्वत्सरांतेऽपि कन्यासंस्थे दिवाकरे । नास्माकं वंशजाः श्राद्धं प्रयच्छंति दुरात्मकाः

«Oh Señor Bienaventurado, aun al fin del año, cuando el Sol se halla en Kanyā (Virgo), nuestros descendientes, de mente perversa, no nos ofrecen el śrāddha.»

Verse 109

तेन संपीडिता देव क्षुत्पिपासा समाकुलाः । वयं शरणमापन्नास्तत्प्रतीकारमाचर

Por ello, oh Dios, oprimidos y atormentados por el hambre y la sed, hemos buscado refugio en ti. Por tanto, establece un remedio para esto.

Verse 110

यथा पूर्वं महाभाग वदोपायं लघूत्तमम् । एकाहिकेन श्राद्धेन येनास्माकं हि शाश्वती । प्रीतिः संजायते देव त्वत्प्रसादात्सुरेश्वर

Como antes, oh muy afortunado, dinos el medio mejor y más sencillo—por el cual, mediante un śrāddha de un solo día, nazca en nosotros una satisfacción perdurable, oh Dios, oh Señor de los Devas, por tu gracia.

Verse 111

वंशक्षयेऽपि संजाते ह्यस्माकं पतनं भवेत्

Aun cuando el linaje llegue a extinguirse, nuestra caída habría de acontecer.

Verse 112

भर्तृयज्ञ उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा चिरं ध्यात्वा पितामहः । कृपया परयाविष्टस्ततः प्रोवाच सादरम्

Dijo Bhartṛyajña: Al oír sus palabras, el Abuelo primordial (Brahmā) meditó largo tiempo. Luego, colmado de suprema compasión, les habló con reverencia.

Verse 113

ब्रह्मोवाच । अन्यो युष्मत्प्रतुष्ट्यर्थमुपायश्चिंतितो मया । स लघुर्येन वोऽत्यंतं तृप्तिर्भवति शाश्वती

Dijo Brahmā: He concebido otro medio para vuestra plena satisfacción—un medio sencillo—por el cual vuestro contento se vuelve absoluto y eterno.

Verse 114

गयाशिरः समासाद्य श्राद्धं दास्यंति येऽत्र वः । अप्येकं तत्प्रभावेन दिव्यां गतिमवाप्स्यथ

Al llegar a Gayāśiras, quienes realicen aquí un śrāddha por vosotros—aunque sea uno solo—por su propio poder alcanzaréis un estado divino.

Verse 115

अपि पापात्मनः पुंसो ब्रह्मघ्नस्यापि देहिनः । अपि रौरवसंस्थस्य कुम्भीपाकगतस्य च

Aun para un hombre pecador—aun para el encarnado que ha matado a un brāhmaṇa—aun para quien mora en Raurava o ha caído en Kumbhīpāka (infierno), así es.

Verse 116

प्रेतभावगतस्यापि यस्य श्राद्धं प्रदास्यति । गयाशिरसि वंशस्थस्तस्य मुक्तिर्भविष्यति

Aunque alguien haya caído en la condición de preta, si un descendiente de su linaje ofrece su śrāddha en Gayāśiras, la liberación será suya.

Verse 117

एतन्मम वचः श्रुत्वा सांप्रतं भुवि मानवाः । निःस्वा अपि करिष्यंति श्रादमेकं हि तत्र च । गयाशिरसि सुव्यक्तं युष्माकं मुक्तिदायकम्

Al oír estas palabras mías, ahora los hombres en la tierra—aun los pobres—realizarán allí al menos un solo śrāddha. Pues en Gayāśiras se manifiesta claramente como el dador de vuestra liberación.

Verse 118

भर्तृयज्ञ उवाच । तच्छ्रुत्वा पितरस्तस्य वचनं परमेष्ठिनः । अनुज्ञातास्ततस्तेन स्वानि स्थानानि भेजिरे

Dijo Bhartṛyajña: Al oír aquella declaración de Parameṣṭhin (Brahmā), los Padres (Pitṛs), habiendo recibido de él el permiso, regresaron entonces a sus propias moradas.

Verse 119

ततःप्रभृति श्राद्धानि प्रवृत्तानि धरातले । पिंडदानसमे तानि यावदापुरुषत्रयम्

Desde entonces, los ritos de śrāddha se establecieron en la tierra. Se los tiene por equivalentes a la ofrenda de piṇḍa, y su alcance (en mérito y deber) se extiende hasta tres generaciones.

Verse 120

पूर्वं ब्रह्मादितः कृत्वा ये केचित्पुरुषा गताः । परलोकं समुद्दिश्य तान्नराञ्छक्तितो नृप

Oh Rey, orientando el rito hacia el más allá, los hombres deben, según su capacidad, realizarlo por todos aquellos que partieron antes, comenzando por Brahmā y en adelante.

Verse 121

तत्संख्यानां द्विजेंद्राणां दत्तवंतोऽपि वांछितम् । अदैवत्यमिदं श्राद्धं दरिद्राणां सुखावहम्

Aun ofreciendo (dádivas) a ese número de brāhmaṇas excelsos, se alcanza lo deseado. Este śrāddha es “sin dependencia de otras deidades” y es fuente de bienestar para los pobres.

Verse 122

पितॄणां देवतानां च मनुष्याणां सुतृप्ति दम् । तस्माच्छ्राद्धं प्रकर्तव्यं पुरुषेण विजानता

El śrāddha otorga plena satisfacción a los Pitṛs, a los dioses y aun a los seres humanos. Por ello, el hombre sabio debe ciertamente realizar el śrāddha.

Verse 123

पितॄणां वांछता तृप्तिं कालेष्वेतेषु यत्नतः । गयायां च विशेषेण लोकद्वयमभीप्सता

Quien busca la satisfacción de los Pitṛs debe, con diligencia, realizar el rito en estos tiempos apropiados—y especialmente en Gayā—si desea el bien en ambos mundos (aquí y en el más allá).

Verse 124

न ददाति नरः श्राद्धं पितॄणां चन्द्रसंक्षये । क्षुत्पिपासापरीतांगाः पितरस्तस्य दुःखिताः

Si un hombre no ofrece śrāddha a los Pitṛs durante la mengua de la luna (tiempo de luna nueva), sus antepasados quedan afligidos, abatidos por el hambre y la sed.

Verse 125

प्रेतपक्षं प्रतीक्षंते गुरुवांछासमन्विताः । कर्षुका जलदं यद्वद्दिवानक्तमतंद्रिताः

Con anhelo intenso, aguardan la quincena de los antepasados (Pitṛ-pakṣa), como los labradores, vigilantes día y noche, esperan la nube de lluvia.

Verse 126

प्रेतपक्षे व्यतिक्रांते यावत्कन्यां गतो रविः । तावच्छ्राद्धं च वांछंति दत्तं स्वैः पितरः सुतैः

Aunque haya pasado el Pitṛ-pakṣa, hasta que el Sol entre en Kanyā (Virgo), los Pitṛs aún desean el Śrāddha ofrecido por sus propios hijos.

Verse 127

ततस्तुलागतेप्येके सूर्ये वांछंति पार्थिव । श्राद्धं स्ववंशजै र्दत्तं क्षुत्पिपासासमाकुलाः

Y aun cuando el Sol ha entrado en Tulā (Libra), oh rey, algunos Pitṛs siguen anhelando el Śrāddha ofrecido por sus descendientes, atormentados por el hambre y la sed.

Verse 128

तस्मिन्नपि व्यतिक्रांते काले चांलिं गते रवौ । निराशाः पितरो दीनास्ततो यांति निजालयम्

Cuando también ese tiempo ha pasado y el Sol ha seguido su curso, los Pitṛs—sin esperanza y abatidos—regresan entonces a su propia morada.

Verse 129

मासद्वयं प्रतीक्षंते गृहद्वारं समाश्रिताः । वायुभूताः पिपासार्ताः क्षुत्क्षामाः पितरो नृणाम्

Durante dos meses los Pitṛs de los hombres esperan, detenidos a las puertas de sus casas; hechos sutiles como el viento, afligidos por la sed y debilitados por el hambre.

Verse 130

यावत्कन्यागतः सूर्यस्तुलास्थश्च महीपते । तथा दर्शदिने तद्वद्ब्रह्मणो वचनान्नृप

Mientras el Sol haya entrado en Kanyā (Virgo) y permanezca en Tulā (Libra), oh señor de la tierra—y asimismo en el día de Darśa (luna nueva)—así es, oh rey, conforme a la declaración de Brahmā.

Verse 131

तस्माच्छ्राद्धं सदा कार्यं पितॄणां तृप्तिमिच्छता । तिलोदकं विशेषेण यथा ब्रह्मवचो नृप

Por ello, quien desee la satisfacción de los Pitṛ (ancestros) debe realizar siempre el Śrāddha—y en especial ofrecer tilodaka, agua con sésamo—pues así lo declara la palabra de Brahmā, oh rey.

Verse 132

वित्ताभावेऽपि दर्शायां श्राद्धं देयं विपश्चिता । तदभावे च कन्यायां संस्थिते दिवसाधिपे

Aun cuando falte la riqueza, el sabio debe ofrecer el Śrāddha en el día de Darśā (luna nueva). Si eso no fuera posible, entonces debe realizarse cuando el Sol—señor del día—esté situado en Kanyā (Virgo).

Verse 133

तदभावे गयायां च सकृच्छ्राद्धं हि निर्वपेत् । येन नित्यं प्रदत्तस्य श्राद्धस्य फलमश्नुते

Si ni siquiera eso es posible, entonces en Gayā debe realizarse el Śrāddha una sola vez; con ello se participa del fruto del Śrāddha como si se hubiera ofrecido diariamente.

Verse 134

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि नराधिप । येनैतत्क्रियते श्राद्धं जनैः पितृ परायणैः

Oh soberano de los hombres, te he expuesto todo cuanto me preguntaste; por este medio realizan el Śrāddha las gentes entregadas a los Pitṛ, sus ancestros.

Verse 135

अमावास्यां विशेषेण प्रेतपक्षे च पार्थिव

Especialmente en el día de Amāvāsyā (luna nueva) y también durante la quincena de los difuntos (Pretapakṣa), oh rey.

Verse 136

यश्चैतां शृणुयात्पुण्यां श्राद्धोत्पत्तिं पठेच्च वा । स सर्वदोषनिर्मुक्तः श्राद्धदानफलं लभेत्

Quien escuche este santo relato del origen del Śrāddha —o lo recite— queda libre de toda falta y obtiene el fruto de ofrecer el Śrāddha.

Verse 137

श्राद्धकाले पठेद्यस्तु श्राद्धोत्पत्तिमिमां नरः । अक्षयं तद्भवेच्छ्राद्धं सर्वच्छिद्रविवर्जितम्

Pero el hombre que recita este relato del origen del Śrāddha en el tiempo mismo del Śrāddha, hace que su Śrāddha sea imperecedero y libre de toda deficiencia.

Verse 138

असद्द्रव्येण वा चीर्णमनर्हैर्ब्राह्मणैरपि । अभुक्तं कामहीनं वा मन्त्रहीनमथापि वा

Aunque se haya realizado con materiales impropios, o incluso con brāhmaṇas indignos; aunque quedara sin ser comido, o se hiciera sin la debida intención, o incluso sin mantras—

Verse 139

सर्वं संपूर्णतां याति कीर्तनात्पार्थिवोत्तम । अस्याः श्राद्धसमुत्पत्तेः कीर्तनाच्छ्रवणादपि

Oh el mejor de los reyes, todo ello alcanza plenitud por la recitación; en verdad, por recitar o incluso por escuchar este relato del origen del Śrāddha.

Verse 216

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटके श्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे श्राद्धोत्पत्तिवर्णनंनाम षोडशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

Así concluye el capítulo doscientos dieciséis, llamado “Descripción del origen del Śrāddha”, en el Śrāddha-kalpa, dentro del Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya del sexto Nāgara Khaṇḍa del Skanda Mahāpurāṇa, en la Ekāśītisāhasrī Saṃhitā.