Adhyaya 204

Verse 1

आनर्त उवाच । प्रोक्ताऽस्माकं त्वया विप्र शुद्धिर्नागरसंभवा । वंशजा विस्तरेणैव यथा पृष्टोऽसि सुव्रत

Ānarta dijo: Oh brâmana, nos has explicado la purificación Nāgara que surge del linaje, con todo detalle, tal como se te pidió, oh tú de excelentes votos.

Verse 2

सांप्रतं शीलजां ब्रूहि नष्टवंशश्च यो भवेत् । पितामहं न जानाति न च मातामहीं निजाम् । तस्य शुद्धिः कथं कार्या नागरोऽस्मीति यो वदेत्

Ahora explica la purificación basada en la conducta (śīla): si el linaje de alguien se ha perdido —no conoce a su abuelo paterno ni a su propia abuela materna—, ¿cómo ha de hacerse la purificación para quien declara: «Soy un Nāgara»?

Verse 3

विश्वामित्र उवाच । एतदर्थं पुरा पृष्टो भर्तृयज्ञश्च नागरैः । नष्टवंशकृते राजन्यथा पृष्टोऽस्मि वै त्व या

Viśvāmitra dijo: Por esta misma causa, en tiempos antiguos, Bhartṛyajña fue interrogado por los Nāgaras acerca de un linaje perdido; tal como ahora me preguntas tú, oh rey.

Verse 4

भर्तृयज्ञ उवाच । नष्टवंशस्तु यो ब्रूयान्नागरोऽस्मीति संसदि । तस्य शीलं प्रविज्ञेयं ततः शुद्धिं समादिशेत्

Bhartṛyajña dijo: Si alguien de linaje perdido declara en la asamblea: «Soy un Nāgara», debe averiguarse con cuidado su śīla, su conducta; y después se le prescribirá la purificación adecuada.

Verse 5

नागराणां तु ये धर्मा व्यवहाराश्च केवलाः । तेषु चेद्वर्तते नित्यं संभाव्यो नागरो हि सः

Quien vive constantemente conforme a los deberes y a la recta conducta social propios de los Nāgaras, ése debe ser tenido por un Nāgara verdadero y digno de estima.

Verse 6

तस्य शुद्धिकृते देयं धटं ब्राह्मणसत्तमाः । धटे तु शुद्धिमापन्ने ततोऽसौ शुद्धतां व्रजेत्

Para su purificación, oh excelentísimos brāhmaṇas, debe entregársele un dhaṭa. Cuando ese dhaṭa haya quedado purificado, entonces él mismo alcanzará la pureza.

Verse 7

श्राद्धार्हः कन्यकार्हश्च सोमार्हश्च विशेषतः । सामान्यपदयोग्यश्च समस्ते स्थानकर्मणि

Es digno de recibir ofrendas en el śrāddha, digno para los ritos concernientes a una doncella y, de modo especial, digno para los ritos relacionados con Soma; y también es apto para desempeñar funciones ceremoniales comunes en todos los rituales según el lugar y la ocasión.

Verse 8

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि नरोत्तम । द्वितीया जायते शुद्धिर्यथा नष्टान्वये द्विजे । तस्माद्वद महाराज यद्भूयः श्रोतुमर्हसि

Te he contado todo lo que preguntaste, oh el mejor de los hombres, sobre cómo surge una segunda pureza incluso para un nacido dos veces cuyo linaje se ha oscurecido. Por lo tanto, oh gran rey, habla: ¿qué más deseas escuchar?

Verse 9

आनर्त उवाच । तस्मात्ते नागरा भूत्वा विप्राश्चाष्टकुलोद्भवाः । सर्वेषामुत्तमा जाताः प्राधान्येन व्यवस्थिताः

Ānarta dijo: 'Por lo tanto, habiéndose convertido en Nāgaras, esos brāhmaṇas, nacidos de ocho linajes, se convirtieron en los mejores entre todos y se establecieron en la preeminencia'.

Verse 10

तपसः किं प्रभावः स तेषां वा यजनोद्भवः । विद्योद्भवोऽथवा विप्र किं वा दानसमुद्भवः

¿Es su eminencia el resultado de la austeridad, o nace del sacrificio? ¿O surge del conocimiento, oh brāhmaṇa, o es producida por actos de caridad?

Verse 11

विश्वामित्र उवाच । ते सर्वे गुणसंपन्ना यथान्ये नागरास्तथा । विशेषश्चापरस्तेषां ते शक्रेण प्रतिष्ठिताः

Viśvāmitra dijo: 'Todos ellos están dotados de virtudes, al igual que otros Nāgaras. Sin embargo, tienen una distinción adicional: fueron establecidos por Śakra (Indra)'.

Verse 12

तेन ते गौरवं प्राप्ताः सर्वेषां तु द्विजन्मनाम्

Por ese establecimiento divino, alcanzaron honor entre todos los nacidos dos veces.

Verse 13

आनर्त उवाच । कस्मिन्काले तु ते विप्राः शक्रे णात्र प्रतिष्ठिताः । किमर्थं च वदास्माकं विस्तरेण महामते

Ānarta dijo: «¿En qué tiempo estableció aquí Śakra (Indra) a aquellos brāhmaṇas? ¿Y por qué motivo? Cuéntanoslo con detalle, oh magnánimo».

Verse 14

विश्वामित्र उवाच । हिरण्याक्ष इति ख्यातः पुराऽसीद्दानवो त्तमः । अभवत्तस्य संग्रामः शक्रेण सह दारुणः

Viśvāmitra dijo: «Antaño hubo un excelso Dānava llamado Hiraṇyākṣa. Entre él y Śakra (Indra) se libró una batalla terrible».

Verse 15

तत्र देवासुरे युद्धे मृता भूरिदिवौकसः । दानवाश्च महाराज परस्परजिगीषवः

En aquella guerra entre Devas y Asuras, muchos moradores del cielo perecieron; y también los Dānavas, oh gran rey, cayeron, pues cada bando ansiaba vencer al otro.

Verse 16

अथ ते दानवाः संख्ये शक्रेण विनिपातिताः । विद्याबलेन ताञ्छुक्रः सजीवान्कुरुते पुनः

Entonces aquellos Dānavas, abatidos en la batalla por Śakra (Indra), fueron devueltos a la vida por Śukra mediante el poder de su saber sagrado.

Verse 17

देवाश्च निधनं प्राप्ता न जीवंति कथंचन । कस्यचित्त्वथ कालस्य विष्णुं प्रोवाच वृत्रहा

Pero los Devas que hallaron la muerte no volvieron a la vida de ningún modo. Pasado algún tiempo, Vṛtrahā (Indra) se dirigió a Viṣṇu.

Verse 18

धारातीर्थमृतानां च प्रहारैः सन्मुखैः प्रभो । या गतिश्च समादिष्टा तां मे वद जनार्दन

Oh Señor—dímelo, oh Janārdana: ¿qué destino ha sido ordenado para quienes mueren en Dhārātīrtha, abatidos en la gran batalla, de frente y en la primera línea, recibiendo los golpes?

Verse 19

पराङ्मुखा मृता ये च पलायनपरायणाः । तेषामपि गतिं ब्रूहि यादृग्जायेतवाच्युत

Y aquellos que mueren de espaldas, entregados sólo a la huida—dime también su destino, oh Acyuta: ¿qué estado alcanzan?

Verse 20

विष्णुरुवाच । धारातीर्थमृतानां च सन्मुखानां महाहवे । यथा चोच्छिन्नबीजानां पुनर्जन्म न विद्यते

Dijo Viṣṇu: Para quienes mueren en Dhārātīrtha, en la gran batalla, de frente al enemigo, no hay renacimiento; como semillas cercenadas, no vuelven a brotar.

Verse 21

ये पुनः पृष्ठदेशे तु हन्यते भयविक्लवाः । भुज्यमानाः परैस्ते च प्रेताः स्युस्त्रिदशाधिप

Pero quienes son muertos por la espalda, temblando de miedo y dominados por otros, se vuelven pretas (espíritus inquietos), oh señor de los Treinta (Indra).

Verse 22

इन्द्र उवाच । केचिद्देवा मृता युद्धे युध्यमानाश्च सन्मुखाः । तथैवान्ये मया दृष्टा हन्यमानाः पराङ्मुखाः । प्रेतत्वं दानवानां च सर्वेषां स्यान्न वा प्रभो

Indra dijo: Algunos Devas murieron en la guerra luchando de frente; asimismo vi a otros ser abatidos mientras se volvían. Y en cuanto a los Dānavas, oh Señor: ¿se volverán todos pretas, o no?

Verse 23

विष्णुरुवाच । असंशयं सहस्राक्ष हता युद्धे पराङ्मुखाः । प्रेतत्वे यांति ते सर्वे देवा वा मानुषा यदि

Dijo Viṣṇu: Sin duda, oh de los mil ojos, quienes caen en batalla dando la espalda, todos van al estado de preta, sean Devas o sean humanos.

Verse 24

विषादग्नेः कुलघ्नानां तया चैवात्मघातिनाम् । दंष्ट्रिभिर्हतदेहानां शृंगिभिश्च सुरेश्वर । प्रेतत्वं जायते नूनं सत्यमेतदसंशयम्

Para los consumidos por el fuego del desaliento, para los asesinos de su linaje y también para los que se quitan la vida; y para aquellos cuyos cuerpos son destrozados por bestias de colmillos o por criaturas de cuernos—oh Señor de los dioses—surge ciertamente la condición de preta. Esto es verdad, sin duda.

Verse 25

इन्द्र उवाच । कथं तेषां भवेन्मुक्तिः प्रेतत्वाद्दारुणाद्विभो । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व येन यत्नं करोम्यहम्

Indra dijo: «Oh Señor omnipenetrante, ¿cómo pueden ellos alcanzar la liberación de la terrible condición de preta? Dímelo todo, para que yo me esfuerce conforme a ello».

Verse 26

श्रीभगवानुवाच । तेषां संयुज्यते श्राद्धं कन्यासंस्थे दिवाकरे । कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां नभस्यस्य सुरेश्वर

El Bienaventurado Señor dijo: «Para ellos, el śrāddha debe realizarse debidamente cuando el Sol esté en Kanyā (Virgo), en el decimocuarto día lunar (caturdaśī) de la quincena oscura (kṛṣṇa-pakṣa) del mes Nabhasya (Bhādrapada), oh Señor de los dioses».

Verse 27

गयायां भक्तिपूर्वं तु पितामहवचो यथा । ततः प्रयांति ते मोक्षं सत्यमेतदसंशयम्

Pero cuando se realiza en Gayā con devoción, conforme al mandato de Pitāmaha (Brahmā), entonces ellos avanzan hacia la liberación. Esto es verdad, sin duda.

Verse 28

इन्द्र उवाच । कस्मात्तत्र दिने श्राद्धं क्रियते मधुसूदन । शस्त्रैर्विनिहतानां च सर्वं मे विस्तराद्वद

Indra dijo: «Oh Madhusūdana, ¿por qué se realiza el śrāddha en ese día en particular? Y, en especial, para quienes fueron abatidos por armas: dímelo todo con detalle».

Verse 29

श्रीभगवानुवाच । भूतप्रेतपिशाचैश्च कूष्मांडै राक्षसैरपि । पुरा संप्रार्थितः शंभुर्दिने तत्र समागते । अद्यैकं दिवसं देव कन्यासंस्थे दिवाकरे

El Señor Bienaventurado dijo: «Antaño, cuando llegó aquel día, Śambhu fue fervorosamente suplicado por bhūtas, pretas, piśācas, kūṣmāṇḍas y rākṣasas: “Oh Deva, hoy—cuando el Sol está en Kanyā—concédenos un solo día…”».

Verse 30

अस्माकं देहि येन स्यात्तृप्तिर्वर्षसमुद्भवा । प्रदत्ते वंशजैः श्राद्धे दीनानां त्वं दयां कुरु

«Concédenos aquello por lo cual nuestra satisfacción pueda surgir durante todo el año. Cuando nuestros descendientes ofrezcan el śrāddha, ten compasión de nosotros, los desdichados.»

Verse 31

श्रीभगवानुवाच । यः करिष्यति वै श्राद्धमस्मिन्नहनि संस्थिते । कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां नभस्यस्य च वंशजः । भविष्यति परा प्रीतिर्यावत्संवत्सरः स्थितः

El Señor Bienaventurado dijo: «Cualquier descendiente que realice el śrāddha en este mismo día—en la caturdaśī de la quincena oscura (kṛṣṇa-pakṣa) del mes de Nabhasya (Bhādrapada)—obtendrá para los difuntos una satisfacción suprema mientras dure el año.»

Verse 32

यः पुनस्तु गयां गत्वा युष्मद्वंशसमुद्भवः । करिष्यति तथा श्राद्धं तेन मुक्तिमवाप्स्यथ

«Pero si, además, un descendiente nacido en vuestro linaje va a Gayā y allí realiza el śrāddha de ese modo, entonces, por ello, alcanzaréis la liberación.»

Verse 33

शस्त्रेण निहतानां च स्वर्गस्थानामपि ध्रुवम् । न करिष्यति यः श्राद्धं तस्मिन्नहनि संस्थिते

Y en cuanto a los muertos por armas—aunque con certeza estén establecidos en el cielo—quien no celebre el śrāddha cuando llegue ese día…

Verse 34

क्षुत्पिपासार्तदेहाश्च पितरस्तस्य दुःखिताः । स्थास्यंति वत्सरं यावदेतदाह पितामहः

Sus antepasados (pitṛ), afligidos en el cuerpo por hambre y sed, permanecerán sufriendo hasta por un año—así lo declaró Pitāmaha (Brahmā).

Verse 35

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तस्मिन्नहनि कारयेत् । अन्यमुद्दिश्य तत्सर्वं प्रेतानामिह जायते

Por ello, con todo empeño debe hacerse el rito en ese mismo día; pues cuanto se realiza aquí con la intención de dedicarlo a otro, en verdad se vuelve únicamente para los pretas (espíritus de los difuntos).

Verse 36

ततो भगवता दत्ता तेषां चैव तु सा तिथिः श्रा । द्धकर्मणि संजाते विना शस्त्रहतं जनम्

Entonces el Señor Bienaventurado les asignó esa misma tithi (fecha lunar); cuando se emprende el rito del śrāddha, debe hacerse así—excluyendo al que fue muerto por arma (pues rige una norma distinta).

Verse 37

संमुखस्यापि संग्रामे युध्यमानस्य देहिनः । कदाचिच्चलते चित्तं तीक्ष्णशस्त्रहतस्य च

Aun para el guerrero que combate cara a cara en la batalla, la mente puede a veces vacilar—con mayor razón en quien es abatido por un arma afilada.

Verse 204

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्र माहात्म्ये शक्रविष्णुसंवादे प्रेतश्राद्धकथनंनाम चतुरधिकद्विशततमोऽध्यायः

Así concluye, en el venerable Skanda Mahāpurāṇa—en la Saṃhitā Ekāśīti-sāhasrī, en el sexto libro, el Nāgara Khaṇḍa—en el Māhātmya del kṣetra de Śrī Hāṭakeśvara, en el diálogo entre Śakra y Viṣṇu, el capítulo doscientos cuatro, titulado “Relato del Preta-Śrāddha”.