Adhyaya 180

Verse 1

ऋषय ऊचुः । अत्यद्भुतमिदं सूत यत्त्वया समुदाहृतम् । ब्रह्मणा यत्कृतो यज्ञस्तत्र क्षेत्रे महात्मना

Los sabios dijeron: «Oh Sūta, es sumamente maravilloso lo que has narrado: cómo Brahmā, el magnánimo, realizó allí un sacrificio, en esa región sagrada».

Verse 2

अग्निष्टोमादयो यज्ञा ये वर्तन्ते धरातले । यष्टव्यस्तेषु यज्ञेषु स एव हि सुरेश्वरः

El Agniṣṭoma y los demás sacrificios que se celebran sobre la tierra: entre esos yajñas, ciertamente es ese mismo Señor de los dioses quien debe oficiarlos.

Verse 3

तेनैव यजता तत्र को हीष्टः प्रब्रवीहि नः । ऋत्विजः के स्थितास्तत्र यैस्तत्कर्म मखोद्भवम् । तत्प्रत्यक्षे कृतं सर्वमेतन्नः कौतुकं परम्

Cuando él mismo celebraba allí el sacrificio, ¿qué deidad era la principal objeto de adoración? Dínoslo. ¿Qué sacerdotes ṛtvij estaban presentes allí, por quienes se llevó a cabo esa obra sacrificial nacida del makha (yajña)? Todo ello se hizo ante sus propios ojos; ésta es nuestra mayor maravilla.

Verse 4

का चैव दक्षिणा दत्ता तेन तेषां द्विजन्मनाम् । कोऽध्वर्युर्विहितस्तत्र येन तद्यजनं कृतम्

¿Y qué dakṣiṇā, la ofrenda remuneratoria, dio él a aquellos sacerdotes dos veces nacidos? ¿Y quién fue designado allí como Adhvaryu, por quien ese sacrificio se realizó conforme al rito?

Verse 5

को होता कश्च वाऽग्नीध्रः को ब्रह्मा तत्र संस्थितः । उद्गाता कः स्थितस्तत्र ह्याचार्यो यज्ञकर्मणि

¿Quién era el Hotṛ y quién el Agnīdhra? ¿Quién estaba allí sentado como Brahmā, el sacerdote supervisor? ¿Y quién permanecía allí como Udgātṛ—en verdad, quién era el ācārya en la obra del sacrificio?

Verse 6

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि सर्वं यज्ञस्य संभवम् । वृत्तांतं यच्च तत्रस्थ माश्चर्यं द्विजपुंगवाः

Dijo Sūta: «Os relataré por completo el origen y el desarrollo de ese sacrificio, y también la historia del prodigio que allí aconteció, oh los mejores entre los dos veces nacidos.»

Verse 7

ये सदस्याः स्थितास्तत्र ऋत्विजश्च द्विजोत्तमाः । दक्षिणा याः प्रदत्ताश्च तेभ्यस्तेन महात्मना

A aquellos miembros de la asamblea del sacrificio que allí estaban—los sacerdotes oficiantes y los mejores entre los dos veces nacidos—el magnánimo les otorgó la dakṣiṇā, los dones sacrificiales que habían sido concedidos.

Verse 8

यजता देवदेवेन ब्रह्मणाऽमिततेजसा । यज्ञकामं चतुर्वक्त्रं ज्ञात्वा देवः शतक्रतुः

Cuando el Dios de los dioses, Brahmā de esplendor inconmensurable, celebraba el yajña—sabiendo que el de cuatro rostros deseaba consumar el sacrificio—Indra, señor de cien ritos (Śatakratu), lo advirtió y respondió.

Verse 9

सर्वैः सुरगणैः सार्धं साहाय्यार्थमुपागतः । तथा च भगवाञ्छंभुः सर्वदेवगणैः सह

Llegó junto con todas las huestes de los dioses para prestar auxilio. Del mismo modo, el Bienaventurado Śambhu (Śiva) también acudió, acompañado por toda la asamblea de deidades.

Verse 10

तान्दृष्ट्वाऽभ्यागतान्ब्रह्मा मर्त्यधर्मसमाश्रितान् । प्रोवाच विनयोपेतः कृतांजलिपुटः स्थितः

Al verlos llegar, Brahmā—adoptando la cortesía propia entre los mortales—habló con humildad, permaneciendo en pie con las manos unidas en reverencia.

Verse 11

स्वागतं वः सुरश्रेष्ठाः प्रसादः क्रियतां मम । निविश्यतां यथान्यायं स्थानेषु रुचिरेषु च

Sed bienvenidos, oh los mejores entre los dioses; concededme vuestra gracia. Tomad asiento, según el debido orden, en los lugares deleitosos que han sido dispuestos.

Verse 12

धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यद्यूयं स्वयमागताः । मंत्राहूता यथा कृच्छ्रात्सर्वसत्रेषु गच्छथ

Dichoso soy; agraciado soy, pues habéis venido por vuestra propia voluntad. En otras grandes sesiones sacrificiales, en cambio, sólo acudís cuando sois invocados por mantras, y aun así con dificultad.

Verse 13

देवा ऊचुः । येन यच्चात्र कर्तव्यं तच्छीघ्रं वद पद्मज । यज्ञे तव महाभाग तस्य तत्त्वं समादिश

Los dioses dijeron: «Oh Padmaja (nacido del loto), dinos pronto qué debe hacerse aquí y por quién ha de cumplirse cada deber. Oh muy afortunado, instrúyenos en el verdadero método y principio de tu sacrificio».

Verse 14

ब्रह्मोवाच । विश्वकर्मन्द्रुतं गच्छ यज्ञमण्डपसिद्धये । पत्नीशालां ततश्चैव यज्ञवेदीस्तथैव च

Brahmā dijo: «Oh Viśvakarman, ve de inmediato para que el pabellón del sacrificio quede debidamente concluido. Luego construye la sala para la esposa del oficiante, y también los altares del sacrificio».

Verse 15

कुण्डानि चैव सर्वाणि यथास्थानेषु कारय । यज्ञपात्राणि सर्वाणि ग्रहाश्च चमसास्तथा

«Haz que se construyan todos los fosos de fuego en sus lugares correspondientes. Y prepara todos los recipientes del sacrificio: también los grahas y los cucharones (camasas)».

Verse 16

यूपाश्च यत्प्रमाणेन कर्तव्याः सचषालकाः । पचनार्थं तथा गर्ताः कर्तव्या यत्प्रमाणतः

«Que los postes sacrificiales (yūpas) se hagan conforme a las medidas prescritas, junto con sus accesorios. Asimismo, que se hagan los hoyos para la cocción según las normas adecuadas».

Verse 17

इष्टिकानां सहस्राणि दश चाष्टशतानि च । कर्तव्यानि त्वया शीघ्रं चयनानीति सत्वरम्

Diez mil ladrillos, y además ochocientos más, debes hacerlos con presteza—prepáralos al instante para la colocación del altar sagrado.

Verse 18

तथा हिरण्मयश्चापि पुरुषः कार्य एव हि । तथेत्युक्ता ततस्त्वष्टा शीघ्राच्छीघ्रतरं ययौ

Y también debe hacerse una efigie de hombre en oro. Así interpelado, Tvaṣṭṛ, el artífice divino, respondió: «Así sea», y partió con la mayor rapidez.

Verse 19

ततस्तु पद्मजः प्राह देवाचार्यं बृह स्पतिम् । बृहस्पते त्वमानीहि यज्ञार्हानृत्विजोऽखिलान्

Entonces el Nacido del Loto (Brahmā) habló a Bṛhaspati, preceptor de los dioses: «Oh Bṛhaspati, trae aquí a todos los ṛtvij, los sacerdotes oficiantes dignos de este sacrificio».

Verse 20

यावत्षोडशसंख्याश्च नान्यस्यैतद्धि युज्यते । त्वया शक्र सदा कार्या शुश्रूषा च द्विजन्मनाम्

«Han de ser dieciséis en número, pues ningún otro orden es apropiado. Y tú, oh Śakra (Indra), debes siempre servir con diligencia a los dvija, los dos veces nacidos».

Verse 21

हस्तपादावमर्द्दश्च श्रांतानां पृष्ठमर्द्दनम् । धनाध्यक्ष त्वया देया दक्षिणा कालसंभवा

«Masajea sus manos y pies, y frota la espalda de los fatigados. Y tú, oh administrador de la riqueza, entrega la dakṣiṇā, el honorario sacrificial, en el tiempo debido».

Verse 22

सुवस्त्राणि हिरण्यं च तथान्यद्वापि वांछितम् । त्वया विष्णो सदा कार्यं कृत्याकृत्यपरीक्षणम्

Provee vestiduras finas y oro, y también cuanto se desee. Y tú, oh Viṣṇu, debes examinar siempre lo que ha de hacerse y lo que no debe hacerse.

Verse 23

युक्तं कृतमथो नैव सावधानेन सर्वदा । लोकपालाश्च ये सर्वे रक्षंतु सकला दिशः । भूतप्रेतपिशाचानां प्रवेशं राक्षसोद्भवम्

Que nada se haga de modo impropio; manteneos siempre vigilantes. Y que todos los Lokapālas, guardianes de los mundos, protejan cada dirección, impidiendo la entrada de bhūtas, pretas y piśācas—nacidos de fuerzas rākṣasicas.

Verse 24

यो यं कामयते कामं किंचिद्वस्त्रं धनं च वा । विचार्य तस्य तद्देयं सर्वयज्ञाधिपेन तु

Cualquier deseo que alguien anhele—sea alguna vestidura o riqueza—tras la debida consideración, eso mismo debe serle concedido por el Señor que preside todos los sacrificios.

Verse 25

आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवा मरुद्गणाः । भवंतु परिवेष्टारो भोक्तुकामजनस्य च

Que los Ādityas, los Vasus, los Rudras, los Viśvedevas y las huestes de los Maruts sean asistentes y servidores de quienes han venido deseosos de participar (en la ofrenda sagrada).

Verse 26

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो विश्वकर्मा त्वरान्वितः । अब्रवीत्पंकजभवं संसिद्धो यज्ञमण्डपः

Entretanto, Viśvakarmā llegó presuroso y dijo al Nacido del Loto (Brahmā): «El pabellón del sacrificio está plenamente preparado».

Verse 27

सर्वमन्यत्समादिष्टं यत्त्वयोक्तं चतुर्मुख

Todo lo demás, oh Señor de Cuatro Rostros, ha sido dispuesto también conforme a lo que ordenaste.

Verse 28

ततो बृहस्पतिः प्राह समभ्येत्य पितामहम् । समानीता मया देव ब्राह्मणा यज्ञकर्मणि

Entonces Bṛhaspati se acercó a Pitāmaha (Brahmā) y dijo: «Oh Señor, he traído a los brāhmaṇas para la labor del yajña».

Verse 29

विप्राः षोडशसंख्याश्च ऋत्विक्कर्मणि योजय । स्वयं परीक्ष्य देवेश यज्ञकर्मप्रसिद्धये

«Asigna a los brāhmaṇas—dieciséis en número—las funciones de los ṛtvij; y tras examinarlos tú mismo, oh Señor de los dioses, para que la obra del yajña se cumpla con éxito.»

Verse 30

ततो ब्रह्मा स्वयं दृष्ट्वा तान्परीक्ष्य प्रयत्नतः । ऋत्विक्त्वे च नियोज्याथ ततश्चक्रे तदर्हणम्

Entonces Brahmā mismo los contempló y los examinó con esmero; y, tras designarlos como ṛtvij, realizó para ellos los debidos ritos de honra.

Verse 31

ऋषय ऊचुः । ऋत्विजां चैव सर्वेषां सूत नामानि कीर्तय । येन यो विहितस्तत्र पदार्थः सूत तं वद

Los sabios dijeron: «Oh Sūta, recita los nombres de todos los ṛtvij; y dinos también, oh Sūta, qué función y cometido particular fue asignado allí a cada uno».

Verse 32

सूत उवाच । भृगुर्हौत्रे ततस्तेन वृतो ब्राह्मणसत्तमाः । मैत्रावरुणसंज्ञस्तु तथैव च्यवनो मुनिः

Dijo Sūta: «Para el oficio de Hotṛ fue elegido Bhṛgu, el más excelso entre los brāhmaṇas. Y para la función de Maitrāvaruṇa, asimismo, fue designado el sabio Cyavana».

Verse 33

अच्छावाको मरीचिश्च ग्रावस्तुद्गालवो मुनिः । पुलस्त्यश्च तथा ऽध्वर्युः प्रस्थातात्रिश्च संस्थितः

«Marīci sirvió como Acchāvāka; el sabio Gālava como Grāvastut; Pulastya como Adhvaryu; y Atri quedó establecido como Prasthātṛ».

Verse 34

तत्र रैभ्यो मुनिर्नेष्टा तत्रोन्नेता सनातनः । ब्रह्मा च नारदो गर्गो ब्राह्मणाच्छंसिरेव च

Allí, el sabio Raibhya sirvió como sacerdote Neṣṭṛ; y allí mismo Sanātana actuó como Unnetṛ. Brahmā en persona, junto con Nārada y Garga, y también el sacerdote Brāhmaṇācchaṃsin, estuvieron presentes y fueron designados.

Verse 35

आग्नीध्रश्च भरद्वाजो होता पाराशरस्तथा । तथैव तत्र क्षेत्रे च उद्गाता गोभिलो मुनिः

«Bharadvāja sirvió como Āgnīdhra; y del mismo modo Pārāśara fue Hotṛ. En aquel campo sagrado, el sabio Gobhila llegó a ser Udgātṛ».

Verse 36

तथैव कौथुमो जज्ञे प्रस्तौता यज्ञकर्मणि । शांडिल्यः प्रतिहर्त्ता च सुब्रह्मण्यस्तथांगिराः

«Del mismo modo, Kauthuma llegó a ser Prastotṛ en el rito del yajña; Śāṇḍilya fue Pratihartṛ; y Aṅgiras también sirvió como sacerdote Subrahmaṇya».

Verse 37

तस्य यज्ञस्य सिद्ध्यर्थमित्येते षोडशर्त्विजः । वस्त्राभरणशोभाढ्या विनयेन कृताश्च ते

Para la consumación exitosa de aquel yajña, fueron designados estos dieciséis ṛtvij—resplandecientes con finas vestiduras y ornamentos, y dotados de humilde disciplina.

Verse 38

ततः कृत्वा स्वयं ब्रह्मा सर्वेषामर्हणक्रियाम् । गृह्योक्तेन विधानेन ततः प्रोवाच सादरम्

Entonces Brahmā mismo realizó para todos los ritos de honor, conforme al procedimiento enseñado en la tradición Gṛhya; y después les habló con respetuosa solemnidad.

Verse 39

एषोऽह शरणं प्राप्तो युष्माकं द्विजसत्तमाः । अनुगृह्णीत मां सर्वे दीक्षायै यज्ञकर्मणः

«He venido a buscar refugio en vosotros, oh los mejores entre los dvija (los dos veces nacidos). Sedme propicios todos, para que reciba la dīkṣā, la consagración para la obra de este yajña.»

Verse 180

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे ब्रह्मयज्ञोपाख्याने यज्ञमण्ड पप्राप्तब्राह्मणसत्कारपूर्वकर्त्विगादिस्थानयोजनापूर्वकाध्वरकर्मारंभोनामाशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

Así concluye el capítulo ciento ochenta—en el episodio del Brahma‑yajña del Śrī Skanda Mahāpurāṇa, en la Saṃhitā de ochenta y un mil versos, en el sexto libro, el Nāgara Khaṇḍa—que describe el homenaje a los brāhmaṇas llegados al pabellón sacrificial, la asignación de asientos y oficios para los ṛtvij y otros, y el inicio del rito del sacrificio.