Adhyaya 179

Verse 1

सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति पुष्करत्रितयं शुभम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्वपातकनाशनम्

Dijo Sūta: «Además, allí existe también una tríada auspiciosa de Puṣkara (aguas sagradas). En la región de Hāṭakeśvara, destruye todos los pecados».

Verse 2

यस्मिन्दृष्टेऽथवा स्पृष्टे कीर्तिते वा द्विजोत्तमाः । पातकं नाशमायाति भास्करेण तमो यथा

Oh, los mejores de los dos veces nacidos: con solo verlo, tocarlo o incluso alabarlo, el pecado perece, como la oscuridad es destruida por el sol.

Verse 3

पुनंति सर्वतीर्थानि स्नानाद्दानादसंशयम् । पुष्करालोकनादेव सर्वपापैः प्रमुच्यते

Todos los tīrtha purifican sin duda mediante el baño y la caridad; pero con solo contemplar Puṣkara, uno queda libre de todos los pecados.

Verse 4

ऋषय ऊचुः । श्रूयते पुष्करंनाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । ब्रह्मणा निर्मितं तत्र यच्च योजनमात्रकम्

Los sabios dijeron: «Hemos oído hablar del tīrtha llamado Puṣkara, célebre en los tres mundos—creado por Brahmā—y cuya extensión allí se dice que mide una yojana».

Verse 5

उत्तरे चन्द्रभागाया नद्या यावत्सरस्वती । दक्षिणे करतोयायाः सीमेयं पुष्करत्रये

Al norte se halla el límite desde el río Candrabhāgā hasta el Sarasvatī; al sur, desde el Karatoyā: tal es el confín sagrado del Puṣkara triple.

Verse 6

अस्माकं तु पुरा सूत त्वयोक्तं वियति स्थितम् । एतन्नः कौतुकं सूत तत्कथं हाटकेश्वरे । तत्र क्षेत्रे समायातं तस्मात्त्वं वक्तुमर्हसि

Antaño, oh Sūta, nos dijiste que estaba situado en el cielo. Esta es nuestra curiosidad, oh Sūta: ¿cómo llegó a Hāṭakeśvara, en aquel campo sagrado? Por ello, debes explicárnoslo.

Verse 7

सूत उवाच । सत्यमेतन्महाभागा यद्भवद्भिरुदाहृतम् । तस्मिन्क्षेत्रे द्विजश्रेष्ठास्तच्छृणुध्वं समाहिताः

Dijo Sūta: Es verdad, oh nobles, tal como habéis declarado. Por ello, oh los mejores entre los dos veces nacidos, escuchad con la mente recogida acerca de esa región sagrada.

Verse 8

सर्वतो विस्तराद्वच्मि नमस्कृत्य स्वयं भुवम्

Habiendo rendido homenaje con una reverencia a Svayaṃbhū (Brahmā), lo relataré por completo y con detalle, desde todos los aspectos.

Verse 9

ब्रह्मलोके निवसतो ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । देवर्षिर्नारदः प्राप्तो भ्रांत्वा लोकत्रयं मुनिः

Mientras Brahmā —nacido de lo Inmanifestado— moraba en Brahmaloka, llegó allí el sabio divino Nārada, tras haber vagado por los tres mundos.

Verse 10

स नत्वा शिरसा पादावुपविष्टस्त दग्रतः

Inclinó la cabeza ante los pies (de Brahmā) y luego se sentó delante de Él.

Verse 11

ब्रह्मोवाच । कस्माद्वत्स चिराद्दृष्टः कुतः प्राप्तोऽधुना भवान् । क्व भ्रांतस्त्वं समाचक्ष्व ब्रूहि वत्सात्र कारणम्

Brahmā dijo: Hijo mío, ¿por qué te veo tras tanto tiempo? ¿De dónde has llegado ahora? ¿Por dónde has vagado? Dímelo, querido—expón aquí la causa.

Verse 12

नारद उवाच । मर्त्यलोकाद्विभो प्राप्तः सांप्रतं च त्वरान्वितः । तव पादप्रपूजार्थं सत्येनात्मानमालभे

Nārada dijo: Oh Señor, acabo de llegar del mundo de los mortales y he venido con premura. Para adorar tus pies, hablo con verdad y deposito mi propio ser ante Ti en sincera entrega.

Verse 13

ब्रह्मोवाच । किंवदन्तीं ममाचक्ष्व मर्त्यलोकसमुद्भवाम् । कीदृशाः पार्थिवास्तत्र कीदृशा द्विजसत्तमाः । कीदृशा व्यवहाराश्च वर्तन्ते तत्र सांप्रतम्

Brahmā dijo: Cuéntame el relato que surge del mundo mortal. ¿Cómo son allí los reyes? ¿Cómo son los más excelsos entre los dos veces nacidos? ¿Y qué clase de tratos sociales y conductas prevalecen allí en el presente?

Verse 14

नारद उवाच । मर्त्यलोके कलिर्जातः सांप्रतं सुरसत्तम

Nārada dijo: Oh el mejor entre los dioses, ahora Kali ha surgido en el mundo de los mortales.

Verse 15

राजानः सत्पथं त्यक्त्वा तथा लोभपरायणाः । पीडयंति च लोकांश्च अर्थहेतोः सुनिर्घृणाः

Los reyes, abandonando la senda justa y entregados a la codicia, oprimen al pueblo por causa de la riqueza, totalmente sin compasión.

Verse 16

शौर्यभावपरित्यक्ताः परदारविमर्दकाः । पूजयन्ति न ते विप्रान्न देवान्न गुरूनपि

Habiendo abandonado el espíritu de valentía y mancillando a las esposas ajenas, no honran a los brahmanes, ni a los dioses, ni siquiera a sus maestros.

Verse 17

वेदविक्रय कर्तारो ब्राह्मणाः शौचवर्जिताः । पापप्रतिग्रहासक्ताः सन्ध्याहीनाः सुनिर्घृणाः

Los brahmanes se vuelven vendedores del Veda, desprovistos de pureza; apegados a aceptar dádivas pecaminosas, sin los ritos de Sandhyā, y crueles.

Verse 18

कृषिकर्मरता नित्यं वैश्यवत्पशुपालकाः । वैश्याः सर्वे समुच्छेदं प्रयाता धरणीतले

Quienes se ocupan siempre de la labranza y del pastoreo viven sólo como vaiśyas; y en la tierra, la clase vaiśya, como tal, se ha extinguido por completo.

Verse 19

शूद्रा नित्यं धर्मकामाः शूद्राश्चैव तपस्विनः । लोकयात्राक्रियाः सर्वे प्रहसंति व्यपत्रपाः

Los śūdras desean siempre el dharma, y los śūdras incluso se vuelven ascetas; mientras que los deberes tradicionales que sostienen la vida social son objeto de burla por todos, sin pudor.

Verse 20

यस्य चास्ति गृहे वित्तं तरुण्यश्च तथा स्त्रियः । तेनतेन समं सख्यं प्रकुर्वन्ति नरा भुवि

En la tierra, los hombres traban amistad en pie de igualdad con quien tenga en su casa riqueza, juventud y mujeres a su disposición.

Verse 21

विधवानां व्रतस्थानां सर्वेषां लिंगिनां तथा । हृदि स्थितो महान्कामो व्रतचर्याबहिःस्थिताः

Aun entre las viudas entregadas a los votos, y entre todos los que llevan signos religiosos, un gran deseo permanece sentado en el corazón; su observancia del voto queda sólo por fuera, no por dentro.

Verse 22

तीर्थानि विप्लवं यांतिपापलोकश्रितानि च । कलेभींतानि सर्वाणि प्रद्रवन्ति दिशो दश

En la era de Kali, los tīrtha, los vados sagrados, caen en desorden; y los que son frecuentados por multitudes pecadoras quedan afligidos. Aterrados por Kali, todos los tīrtha parecen huir hacia las diez direcciones.

Verse 23

अहं तत्र स्थितो यस्मात्कलिकाले पितामह

Oh Pitāmaha (Brahmā), pues en la era de Kali yo permanezco establecido allí.

Verse 24

कलिकाले विशेषेण स्वैरिण्यो ललितस्पृहाः । भर्त्रा विवदमानाश्च स्त्रियः कार्मणतत्पराः । वृथा व्रतानि कुर्वंति त्यक्त्वा ताः स्वपतेः कथाम्

Especialmente en la era de Kali, las mujeres se vuelven caprichosas, deseosas de placeres; discuten con el marido y se entregan a ritos de hechizo y manipulación. Abandonando el recto camino de fidelidad a su propio esposo, realizan votos en vano.

Verse 26

स्वर्गे वा मस्तके चैव पाताले चाथ पादयोः । सांप्रतं मर्त्यलोके च मया दृष्टमनेकशः

Ya sea en el cielo, en la coronilla, en Pātāla o a los pies—y ahora también en el mundo de los mortales—lo he visto repetidas veces, de muchas maneras.

Verse 27

श्वश्रूणां च वधूनां च तथा जनकपुत्रयोः । बांधवानां विशेषेण तथा च स्वामिभृत्ययोः

Entre suegras y nueras, entre padres e hijos, especialmente entre parientes—y asimismo entre amos y servidores—se ve la discordia.

Verse 28

चौराणां पार्थिवानां च दम्पत्योश्च विशेषतः । स्वल्पोदकास्तथा मेघाः स्वल्पसस्या च मेदिनी

Entre ladrones y reyes, y sobre todo entre esposo y esposa, prevalece la contienda. Las aguas escasean, las nubes dan poco, y la tierra produce cosechas mezquinas.

Verse 29

कलिर्बलिष्ठः सुतरां वरदानेन ते कृतः । यदा मर्त्ये भवेद्युद्धं कंडूतिर्जायते हृदि

Kali ha sido hecho sumamente poderoso por la merced del don que le otorgaste. Cuandoquiera que estalla la guerra entre los mortales, nace en mi corazón una comezón de inquietud.

Verse 30

अहं मर्त्ये परिभ्रांतश्चिरात्तेन समागतः । भूयो यास्यामि तत्रैव कण्डूतिर्महतीस्थिता

He vagado largo tiempo por el mundo de los mortales y ahora me he encontrado con él. Con todo, volveré de nuevo a ese mismo lugar, pues una gran inquietud se ha apoderado de mí.

Verse 31

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य नारदस्य पितामहः । पुष्करस्य कृते जातश्चिन्ताव्याकु लतेंद्रियः

Al oír aquellas palabras de Nārada, el Abuelo del mundo (Brahmā) se llenó de inquietud por Puṣkara; sus sentidos quedaron turbados por la preocupación.

Verse 32

मर्त्ये च मामकं तीर्थं पुष्करंनाम विश्रुतम् । नाशं यास्यति तन्नूनं कलिकालपरिप्लुतम्

Y en el mundo de los mortales, mi propio tīrtha, célebre con el nombre de Puṣkara, anegado por la era de Kali, sin duda irá a la ruina.

Verse 33

तस्मादन्यत्र नेष्यामि कलिर्यत्र न विद्यते । येन तत्र विमुंचामि निजं तीर्थं च पुष्करम्

Por eso lo conduciré a otro lugar, donde no exista la era de Kali, para que allí establezca mi propio vado sagrado, Puṣkara.

Verse 34

कलिकाले च संप्राप्ते सर्वप्राणिभयंकरे । तत्र प्रयांतु तीर्थानि सर्वा ण्येव विशेषतः

Cuando llegue el tiempo de Kali, temible para todos los seres, entonces, en verdad, que todos los tīrthas, especialmente, partan hacia ese lugar (donde Kali no está).

Verse 35

गते कलौ प्रयास्यंति निजस्थानमसंशयम्

Cuando Kali haya pasado, volverán a sus propias moradas, sin duda alguna.

Verse 36

एवं निश्चित्य मनसा हस्तस्थं कमलं ततः । प्रोवाच सादरं तच्च स्वयं ध्यात्वा पितामहः

Así, resuelto en su mente, Pitāmaha (Brahmā), tras meditar en su interior, habló con reverencia al loto que sostenía en su mano.

Verse 37

पत त्वं पद्म भूपृष्ठे कलिर्यत्र न विद्यते । येनानयामि तत्रैव पुष्करं तीर्थमात्मनः

Cae, oh loto, sobre la faz de la tierra donde Kali no existe; pues por esa señal llevaré y estableceré allí mi propio tīrtha sagrado: Puṣkara.

Verse 38

ततस्तत्प्रेषितं तेन पद्मं भ्रांत्वा महीतले । समस्ते पतितं क्षेत्रे हाटकेश्वरसंभवे

Entonces el loto, enviado por él, vagó por la tierra; y al fin cayó en el campo sagrado asociado con Hāṭakeśvara.

Verse 39

दृष्ट्वा वेदविदो विप्रान्स्वाध्यायनिरताञ्छुचीन् । तेषां यज्ञक्रियाभिश्च यज्ञोपांतैः समंततः

Allí vio a brāhmaṇas conocedores de los Vedas, puros y entregados al svādhyāya (recitación propia); y en torno a ellos, por doquier, se realizaban ritos de yajña y sus observancias auxiliares.

Verse 40

यूपाद्यैः सर्वतो व्याप्ते सदिशे गगनांगणे । ऋग्यजुःसामघोषेण तथा चाथर्वजेन च

El patio del cielo, en todas direcciones, estaba colmado de postes sacrificiales y demás; y resonaba con los cantos de los Vedas Ṛg, Yajus y Sāma, y también con las recitaciones del Atharvan.

Verse 41

दिग्मण्डले तथा व्याप्ते नान्यः संश्रूयते ध्वनिः । तथा च तार्किकाणां च विवादेषु महत्सु च

Cuando todo el círculo de las direcciones quedó así colmado, no se oyó ningún otro sonido. Del mismo modo, entre los lógicos se daban grandes disputas y debates.

Verse 42

वेदांतानां समस्तानां व्याख्याने बहुधा कृते । दृश्यन्ते मुनयो यत्र संस्थिता नियमेषु च

Allí donde se exponían de muchas maneras las explicaciones de todos los Vedānta, se veían a los sabios—firmes en disciplinas y observancias.

Verse 43

एकाहारा निराहारा एकांतरकृताशनाः । त्रिरात्रोपोषिताश्चान्ये कृच्छ्रचांद्रायणे रताः

Unos vivían con una sola comida al día; otros no comían nada; algunos comían en días alternos. Otros ayunaban tres noches, entregados a austeras observancias como los votos de Kṛcchra y Cāndrāyaṇa.

Verse 44

महापाराकिणश्चान्ये तथा मासोपवासिनः । अश्मकुट्टाशिनश्चान्ये दन्तोलूखलिकास्तथा

Otros practicaban la gran austeridad de Pārāka; otros guardaban ayunos de un mes. Algunos comían sólo lo machacado sobre piedra, y otros seguían la austeridad de “diente y mortero”, viviendo de lo que podían moler con sus propios dientes.

Verse 45

शीर्णपर्णाशिनश्चैके फलाहारा महर्षयः । तद्दृष्ट्वा तादृशं क्षेत्रं संयुक्तं विविधैर्गुणैः

Algunos grandes sabios comían hojas marchitas; otros vivían sólo de frutos. Al contemplar aquel lugar sagrado, unido a tan diversas excelencias, reconocieron su extraordinaria santidad.

Verse 46

ततस्तत्पतितं तत्र पुण्यं ज्ञात्वा महीतले । यत्र स्थानेऽपतत्पूर्वं तस्मादुच्चलितं पुनः

Entonces, al reconocer la santidad del lugar en la tierra donde había caído, se elevó de nuevo desde el mismo sitio en que antes había descendido.

Verse 47

अन्यस्मिंश्च ततः स्थाने द्वितीये द्विजसत्तमाः । तस्मादपि तृतीये तु तृतीयं पंकजं हितम्

Y después, oh mejores de los nacidos dos veces, se trasladó a otro lugar, un segundo sitio; y de allí a un tercero, donde quedó establecido un tercer loto auspicioso.

Verse 48

ततो गर्तात्रयं जातं तेषु स्थानेषु च त्रिषु । गर्तासु च जल जातं स्वच्छं स्फटिकसंनिभम्

Entonces se formaron tres hondonadas en aquellos tres lugares; y en esas hondonadas brotó agua, clara y pura, semejante al cristal.

Verse 49

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तः स्वयमेव पितामहः । तत्र स्थाने द्विजश्रेष्ठा यज्ञकर्मप्रसिद्धये

Entretanto, Pitāmaha (Brahmā) mismo llegó allí, oh mejores de los brahmanes, a ese lugar para el feliz cumplimiento de los ritos del sacrificio.

Verse 50

दृष्ट्वा समंततः क्षेत्रं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । नानाविप्रैः समाकीर्णं वेदवेदांगपारगैः । तपस्विभिस्तथानेकैर्व्रतचर्यापरायणैः

Al contemplar por todas partes la región sagrada llamada Hāṭakeśvara, atestada de numerosos brahmanes—versados en los Vedas y los Vedāṅgas—y de muchos ascetas entregados a la austeridad y a la disciplina de los votos, (Brahmā se llenó de admiración).

Verse 51

अहो क्षेत्रमहो क्षेत्रं पुण्यं रम्यं द्विजप्रियम् । तस्मायज्ञं करिष्यामि क्षेत्रेऽस्मिंश्च द्विजाश्रये

¡Oh, qué kṣetra sagrado—qué kṣetra verdaderamente sagrado—piadoso, deleitoso y amado por los dos veces nacidos! Por ello celebraré un yajña en este kṣetra, refugio de los brahmanes.

Verse 52

आनयिष्यामि तच्चापि पुष्करत्रितयं शुभम् । गर्तास्वेतासु पुण्यासु ज्येष्ठं मध्यं कनीयकम्

Y también traeré aquí la auspiciosa tríada de Puṣkara—el mayor, el medio y el menor—para establecerla en estos hoyos sagrados.

Verse 53

कलिकाले च संप्राप्ते येन लोपं न गच्छति । स्वयं निश्चित्य मनसा चोपविश्य धरातले

Cuando llegó la era de Kali, meditó cómo esta tradición sagrada no habría de caer en decadencia. Decidiéndolo en su propio corazón, se sentó entonces sobre la tierra para contemplar y determinar el medio de preservarla.

Verse 54

ध्यात्वा च सुचिरं कालमानयामास तत्र च । पुष्करत्रितयं श्रेष्ठं ज्येष्ठमध्यकनीयकम्

Tras meditar durante larguísimo tiempo, llevó allí la excelsa tríada de Puṣkara: el mayor, el medio y el menor (los tīrtha de Puṣkara).

Verse 55

ततोऽब्रवीत्स हृष्टात्मा ह्येतद्धि पुष्कर त्रयम् । मया सम्यक्समानीतं कलिकालभयेन च

Entonces, con el corazón jubiloso, declaró: «En verdad, esta misma tríada de Puṣkara ha sido traída y establecida por mí correctamente, por temor a los peligros de la era de Kali».

Verse 56

येऽत्र स्नानं करिष्यंति श्रद्धया परया युताः । ते यास्यंति परां सिद्धिमक्षयां मत्प्रसादतः

Quien se bañe aquí con fe suprema alcanzará la más alta realización espiritual, imperecedera—por mi gracia.

Verse 57

ये च श्राद्धं करिष्यंति कार्तिक्यां सुसमाहिताः । करिष्यंति गयाशीर्षे तेषां पुण्यं महत्तमम्

Y quienes, con firme recogimiento, realicen el śrāddha en el mes de Kārttika—haciéndolo en Gayāśīrṣa—obtendrán el mérito más grande.

Verse 58

तत्राद्यात्पुष्करात्पुण्यं लभिष्यंति शताधिकम् । मया यज्ञः कृतस्तत्र कार्तिक्यां पूर्वपुष्करे

Allí, desde el Puṣkara primero (Ādya), obtendrán mérito cien veces mayor y aún más. Pues allí—en el Puṣkara anterior, en el mes de Kārttika—yo realicé un sacrificio (yajña).

Verse 59

वैशाख्यां च करिष्यामि अत्राहं च द्वितीयके

Y también en Vaiśākha, realizaré el rito aquí—en el segundo Puṣkara.

Verse 60

एवमुक्त्वा ततो ब्रह्मा ह्यादिदेश सदागतिम् । ममादेशाद्द्रुतं वायो समानय पुरंदरम्

Dicho esto, Brahmā dio entonces una orden a Vāyu, veloz en su movimiento: «Por mi mandato, trae pronto a Purandara (Indra)».

Verse 61

आदित्यैर्वसुभिः सार्धं रुद्रैश्चैव मरुद्गणैः । गंधर्वैर्लोकपालैश्च सिद्धैर्विद्याधरैस्तथा

Junto con los Ādityas y los Vasus, con los Rudras y las huestes de los Maruts; junto con los Gandharvas, los Lokapālas, y asimismo los Siddhas y los Vidyādharas: que todos acudan.

Verse 62

येन मे स्यात्सहायत्वं समस्ते यज्ञकर्मणि । तच्छ्रुत्वा सकलं वायुर्गत्वा शक्रनिवेशनम् । कथयामास तत्सर्वं यदुक्तं परमेष्ठिना

«Para que yo tenga auxilio en la totalidad de los actos del yajña». Al oírlo, Vāyu fue a la morada de Śakra y relató por completo todo cuanto había dicho el Supremo Señor, Brahmā.

Verse 63

सत्वरं प्रययौ तत्र सर्वैर्देवगणैः सह । प्रणिपत्य ततस्तं स ब्रह्माणं वाक्यमब्रवीत्

Apresurándose, fue allí con todas las huestes de los dioses. Luego se postró y habló a Brahmā con estas palabras.

Verse 64

आदेशो दीयतां देव ह्यहमाकारितस्त्वया । यदर्थं तत्करिष्यामि तस्माच्छीघ्रं निवेदय

«Oh Señor, concédeme tu mandato, pues he sido llamado por ti. Dime pronto el propósito, para que yo lo cumpla.»

Verse 65

ब्रह्मोवाच । मया शक्रात्र चानीतं सुपुण्यं पुष्करत्रयम् । कलिकालभयाच्चैव करिष्ये तदहं स्थिरम्

Brahmā dijo: «Oh Śakra, he traído aquí la tríada de Puṣkara, de mérito excelso; y por temor a la era de Kali, la estableceré firmemente.»

Verse 66

अग्निष्टोमत्रयं कृत्वा वैशाख्यां च यथार्चितम् । संभारमाहरस्वाशु तदर्थं सर्वमेव हि

Habiendo realizado los tres ritos de Agniṣṭoma, y habiendo adorado en Vaiśākha según lo prescrito—trae sin demora todos los materiales necesarios para ese propósito.

Verse 67

ब्राह्मणांश्च तदर्हांश्च वेदवेदांगपारगान् । तच्छ्रुत्वा विनयाच्छक्रस्तथेत्युक्त्वा त्वरान्वितः । संभारानानयामास तदर्हांश्च द्विजोत्तमान्

(Trae) a los brāhmaṇas dignos de ese rito—los que han dominado los Vedas y sus auxiliares (Vedāṅga). Al oírlo, Śakra, con humildad, dijo: «Así sea», y, lleno de premura, trajo los requisitos y a los excelentes “dos veces nacidos” aptos para la tarea.

Verse 68

ततश्चकार विधिवद्यज्ञं स प्रपितामहः । यथोक्तविधिना सर्वं तथा संपूर्णदक्षिणम्

Después, aquel Prāpitāmaha (Brahmā) celebró el sacrificio conforme al rito—todo exactamente según lo prescrito, y con la dakṣiṇā (donativo sacrificial) plenamente cumplida.

Verse 179

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्करत्रयोत्पत्तिपूर्वकं यज्ञसमारंभार्थमुपकरणानयनब्राह्मणामन्त्रणादि प्रकारकथनंनामैकोनाशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

Así, en el Śrī Skanda Mahāpurāṇa, en la Saṃhitā de ochenta y un mil versos, en el sexto libro—el Nāgara-khaṇḍa—dentro del Māhātmya del Hāṭakeśvara-kṣetra, concluye el capítulo 179, titulado: «Relato de los diversos procedimientos—comenzando con el surgimiento de la tríada de Pushkaras—tales como traer los implementos e invitar a los brāhmaṇas para iniciar el sacrificio».