Adhyaya 157

Verse 1

सूत उवाच । एवं संबोधितस्तैस्तु लोकैः पुष्पस्तदा द्विजाः । तानब्रवीत्ततः कुद्धो न करिष्यामि भोजनम्

Sūta dijo: Así interpelado por aquella gente, Puṣpa, el brāhmaṇa, les respondió entonces con ira: “No tomaré alimento.”

Verse 2

यावन्न चास्य पापस्य करिष्यामि प्रतिक्रियाम् । तद्वदध्वं महाभागा देवो वा देवताऽथवा

«Mientras no haya realizado el remedio debido para este pecado, decidme, oh nobles: ¿se ha de acudir a un deva o a alguna devatā?»

Verse 3

तथान्ये सिद्धमन्त्रा वा सद्यः प्रत्ययकारकाः । आराधिता यथा सद्यो मानुषाणां वरप्रदाः

«O bien decidme otros mantras perfectos que otorgan certeza inmediata: aquellos que, debidamente adorados, conceden al instante dones a los seres humanos.»

Verse 4

जना ऊचुः । एको देवः स्थितश्चात्र सद्यःप्रत्ययकारकः । तथैका देवता चात्र श्रूयते जगती तले

La gente dijo: «Aquí está establecido un solo deva, que otorga certeza inmediata (con frutos prontos y visibles). Y aquí, sobre la faz de la tierra, también se habla de una única devatā, una diosa en particular.»

Verse 5

पुष्प उवाच । कोऽसौ देवः कियद्दूरे कस्मिन्स्थाने व्यवस्थितः । तथा च देवता ब्रूत दयां कृत्वा ममोपरि

Puṣpa dijo: «¿Quién es ese deva? ¿A qué distancia está y en qué lugar se halla establecido? Y decidme también acerca de esa devatā: tened compasión de mí.»

Verse 6

जना ऊचुः । चमत्कारपुरे सूर्यो याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठितः । अस्ति विप्र श्रुतोऽस्माभिः सद्यः प्रत्ययकारकः

La gente dijo: «En Camatkārapura está Sūrya, el Sol, instalado por Yājñavalkya. Oh brāhmana, hemos oído que en verdad está allí, otorgando certeza inmediata: concede frutos prontos y tangibles.»

Verse 7

सूर्यवारेण सप्तम्यां फलहस्तः प्रदक्षिणाम् । यः करोति नरस्तस्य ह्यष्टोत्तरशतं द्विज

En domingo, en la Saptamī (séptimo día lunar), el hombre que realiza la pradakṣiṇā llevando un fruto en la mano—oh brāhmaṇa—debe dar ciento ocho vueltas.

Verse 8

तस्य सिद्धिप्रदः सम्यङ्मनसा वांछितं ददेत् । तथान्या शारदा नाम देवी काश्मीरसंस्थिता

Ese Sūrya otorga la siddhi y concede, con plenitud, lo que la mente anhela. Asimismo, existe otra diosa llamada Śāradā, establecida en Kāśmīra.

Verse 9

उपवासकृतेरेव सापि सिद्धिप्रदायिनी । तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां जनानां स द्विजोत्तमाः

Ella también es dadora de siddhi, precisamente mediante la observancia del upavāsa (ayuno). Al oír las palabras de aquella gente, ese excelente brāhmaṇa (Puṣpa)…

Verse 10

समुद्दिश्य चमत्कारं तस्मात्स्थानात्ततः परम् । चमत्कारपुरं प्राप्य सप्तम्यां सूर्यवासरे

Entonces, poniendo su propósito en aquel ‘Camatkāra’ (santuario de prodigios), partió de ese lugar y prosiguió; y en Saptamī, en domingo, llegó a Camatkārapura.

Verse 11

तत्रागत्य ततः स्नात्वा शुचिर्भूत्वा समाहितः । गतः संति ष्ठते यत्र याज्ञवल्क्यकृतो रविः

Al llegar allí, se bañó; quedando puro y con la mente recogida, fue al lugar donde se alza Ravi, el Sol, establecido por Yājñavalkya.

Verse 12

ततः प्रदक्षिणाः कृत्वा अष्टोत्तरशतं मिताः । नालिकेराणि चादाय श्रद्धया परयाः युतः

Entonces, tras realizar ciento ocho circunvalaciones prescritas, y tomando cocos como ofrenda, quedó colmado de la fe más excelsa.

Verse 13

ततः क्षुत्क्षामकंठः स परिश्रांतस्तदग्रतः । उपविष्टो जपं कुर्वन्सूर्येष्टैः स्तवनैस्तदा

Después, con la garganta reseca por el hambre y el cuerpo fatigado, se sentó ante la deidad. Entonces realizó japa, alabando a Sūrya con himnos gratos al Sol.

Verse 14

मंडलब्राह्मणाद्यैश्च तारं स्वरमुपाश्रितः । सप्तयुंजर वाद्यैश्च अग्निरेवेति भक्तितः

Sostenido por los brāhmaṇas del Maṇḍala y otros, elevó un canto alto y resonante; y, con la música de los siete instrumentos, proclamó con devoción: «Agni, en verdad, (es digno de adoración)».

Verse 15

आदित्यव्रतसंज्ञाद्यैः सामभिर्दृढभक्तिभाक् । क्षुरिकामंत्रपूर्वैश्च तथैवाथर्वणोद्भवैः

Firme en la devoción, lo alabó con cantos sāman conocidos por nombres como Ādityavrata; y asimismo con mantras que comienzan con la Kṣurikā, y con aquellos surgidos de la tradición del Atharva.

Verse 16

यावदन्योर्कवारस्तु नैव तुष्टो दिवाकरः । पौर्णमासीदिने प्राप्ते वैराग्यं परमं गतः

Mientras era otro día (no propicio), Divākara, el Sol, no quedaba complacido; pero cuando llegó el día de la Luna Llena, alcanzó el vairāgya supremo, la más alta desapegada pureza.

Verse 17

ततः पुष्पो विधायाथ स्नानं धौतांबरः शुचिः । भूनाम्ना साध्य भूमिं च स्थंडिलार्थं द्विजोत्तमाः

Luego, tras ofrecer las flores, se bañó; vistiendo ropas lavadas y ya purificado, aquel excelso dos veces nacido preparó el suelo con la fórmula «Bhū» para formar el sthaṇḍila, el espacio ritual del altar.

Verse 18

स्थंडिलं हस्तमात्रं च स्थंडिले प्रत्यकल्पयत् । अग्निमीऌएतिमंत्रेण ततोऽग्निं स निधाय च

Formó un sthaṇḍila de la medida de una mano, y sobre ese sthaṇḍila dispuso el rito; luego, con el mantra que comienza «Agnim īḷe…», instaló el fuego sagrado.

Verse 19

तृणैः परिस्तृणामीतिकृत्वोपस्तरणं ततः । आब्रह्मन्निति मन्त्रेण दत्त्वा ब्रह्मासनं ततः

Después, esparciendo hierba sagrada con la fórmula «paristṛṇāmi», hizo el debido lecho; y luego, con el mantra «ā brahman…», ofreció el asiento para Brahman, el principio sacerdotal y divino.

Verse 20

सुत्रामाणमिति प्रोच्य समिधःस्थापनं च यत् । प्रोक्षणीपात्रमासाद्य प्रोक्षणं कृतवांस्ततः

Recitando «Sutrāmāṇam…», colocó en su sitio las varillas de leña ritual (samidh); luego, tomando el vaso de aspersión (prokṣaṇī), realizó la aspersión purificadora.

Verse 21

पात्राणामथ सर्वेषां स्रुवादीनां यथाक्रमम् । ततः प्रकल्पयामास हविःस्थाने निजां तनुम्

A continuación dispuso todos los recipientes—comenzando por las cucharas rituales (sruva) y demás—según el orden prescrito; y luego se colocó debidamente en el lugar donde se ofrecen las oblaciones (havis).

Verse 22

न्यायं तु देवतास्थाने स आचार्यविधानतः । ग्रहणं प्रोक्षणं चैव सूर्याय त्वेति चोत्तरम्

En el recinto de la deidad, cumplió el rito correcto según la norma del maestro: tomó la ofrenda, la roció con agua purificadora y concluyó con la fórmula: «Para Sūrya: esto es para Ti».

Verse 23

अयं त इध्म आत्मेति जप्त्वाथ समिधं ततः । अग्निसोमेति मन्त्राभ्यां हुत्वा चाज्याहुती ततः

Murmurando: «Este leño es tu propio Ser», ofreció luego la leña sagrada; y después, con los dos mantras «Agnī-Soma…», vertió ofrendas de ghee en el fuego.

Verse 24

कृत्वा व्याहृतिहोमं तु भूर्भुवः स्वेति भो द्विजाः । ये ते शतेति मन्त्राद्यैर्हुत्वात्रैव च दारुणम्

¡Oh, nacidos dos veces! Tras realizar el homa con las sagradas exclamaciones «Bhūḥ, Bhuvaḥ, Svaḥ», ofreció allí mismo, con los mantras que comienzan «ye te śata…», una oblación poderosa, fiera y temible.

Verse 25

आह्वयामास वह्निं च प्रत्यक्षो भव देव मे । एवं मन्त्रेण कृत्वा तं संमुखं ज्वलनं ततः

Invocó a Agni: «Hazte manifiesto ante mí, oh mi Señor divino». Con tal mantra, hizo que el fuego llameante se presentara claramente ante él.

Verse 26

कालीकरालिकाद्याश्च सप्तजिह्वाश्च याः स्मृताः । तासामाह्वानकं कृत्वा ततो दीप्ते हविर्भुजि

Y las siete lenguas del Fuego que se recuerdan—comenzando por Kālī y Karālikā—tras invocarlas, entonces, cuando el Devorador de ofrendas ardió resplandeciente…

Verse 27

जुहाव च स मांसानि स्वानि चोत्कृत्त्य शस्त्रतः । लोमभ्यः स्वाहेति विदिशो दिग्भ्यो दत्त्वा ततः परम्

Y ofreció su propia carne, cortándola con un arma; y pronunciando '¡Svāhā a los cabellos!', hizo ofrendas a las direcciones intermedias...

Verse 28

अग्नये स्विष्टकृतैति यावदात्मानमाक्षिपेत् । तावद्धृतः स सूर्येण स्वहस्तेन समंततः

Cuando estaba a punto de arrojarse (al fuego), diciendo 'A Agni Sviṣṭakṛt (Svāhā)', en ese mismo momento fue retenido por todos lados por Sūrya con su propia mano.

Verse 29

धृतश्च सादरं तेन मा विप्र कुरु साहसम् । नेदृग्घोमः कृतः क्वापि कदाचित्केनचिद्द्विज

Reteniéndolo respetuosamente, dijo: 'Oh brāhmaṇa, no cometas tal imprudencia. Nunca, en ningún lugar, se ha realizado tal homa por nadie en ningún momento, oh nacido dos veces'.

Verse 30

तुष्टोऽहं च महाभाग ब्रूहि किं करवाणि ते । अदेयमपि दास्यामि यत्ते मनसिवर्तते

'Estoy complacido, oh grandemente afortunado. Dime, ¿qué haré por ti? Incluso lo que normalmente no se debe dar, te lo concederé, cualquier cosa que more en tu mente'.

Verse 31

पुष्प उवाच । यदि तुष्टोसि देवेश यदि देयो वरो मम । तद्देयं गुटिकायुग्मं यदर्थं प्रार्थयाम्यहम्

Puṣpa dijo: 'Si estás complacido, oh Señor de los dioses, y si se me ha de conceder un deseo, entonces concédeme ese par de píldoras (guṭikā) por las que estoy orando'.

Verse 32

वैदिशे नगरे चास्ति मणिभद्रो महाधनी । कुब्जांगः क्षत्रियो देव जरावलिसमन्वितः

En la ciudad de Vidiśā vive Maṇibhadra, inmensamente rico—un kṣatriya, oh Señor; de cuerpo jorobado y señalado por la guirnalda de la vejez.

Verse 33

अब्रह्मण्यो महानीचः कीनाशो जनदूषितः । द्वयोरेकां यदा वक्त्रे सदा चैव करोम्यहम्

Es hostil a los brāhmaṇas, vil en extremo, un avaro miserable, un corruptor entre la gente. Y cuando hay dos (porciones), siempre las vuelvo una en su boca (es decir, le reduzco sin cesar su parte).

Verse 34

तदा मे तादृशं रूपमविकल्पं भवत्विति । यदा पुनर्गृहीत्वा तां द्वितीयां प्रक्षिपाम्यहम्

Entonces, que yo asuma precisamente esa forma, sin vacilación alguna. Y cuando tome la segunda y la arroje de nuevo…

Verse 35

ततश्च सहजं रूपं मम भूयात्सुरेश्वर । वैदिशे नगरे चास्ति मणिभद्रः सुरेश्वर

Y después, oh Señor de los dioses, que mi forma natural vuelva a mí. En la ciudad de Vaidīśa hay uno llamado Maṇibhadra, oh Señor de los dioses.

Verse 36

अपरं तस्य यत्किंचिद्धनधान्यादिकं गृहे । तत्सर्वं विदितं मे स्यात्तथा देव प्रजायताम्

Además, cuanto tenga en su casa—riquezas, grano y lo demás—que todo ello me sea plenamente conocido. Concédelo así, oh Dios.

Verse 37

किं वानेन बहूक्तेन तस्य मित्राणि बांधवाः । व्यवहारास्तथा सर्वे प्रकटाः स्युः सदैव हि

¿Pero de qué sirve hablar largamente? Que sus amigos y parientes, y asimismo todos sus tratos, estén siempre manifiestos ante mí.

Verse 38

न कश्चिज्जायते तत्र विकल्पः कस्यचित्क्वचित् । मम तस्याधम स्यापि सर्वकृत्येषु सर्वदा

Allí no nacería duda alguna en nadie, en ningún momento. Aunque yo fuese el más bajo, en todas las tareas, siempre sería eficaz.

Verse 39

भास्कर उवाच । गृहाण त्वं महाभाग गुटिकाद्वितयं शुभम् । शुक्लं कृष्णं च वक्त्रस्थं विभेद जननं महत्

Dijo Bhāskara: «Oh afortunado, toma este auspicioso par de bolitas—una blanca y otra negra. Guardadas en la boca, engendran un gran poder de discernimiento (con efectos distintos)»។

Verse 40

शुक्लया तस्य रूपं च तव नूनं भविष्यति । कृष्णयापि पुनः स्वं च संप्राप्स्यसि महाद्विज

Por la blanca, sin duda tomarás su forma; y por la negra, oh gran brāhmaṇa, recobrarás de nuevo tu propia forma.

Verse 41

पुष्प उवाच । अपरं वद मे देव संदेहं हृदये स्थितम् । यत्त्वां पृच्छामि देवेश तव कीर्तिविवर्धनम्

Puṣpa dijo: «Dime algo más, oh Dios; hay una duda asentada en mi corazón. Lo que te pregunto, oh Señor de los dioses, es para acrecentar tu gloria.»

Verse 42

मया श्रुतं सुरश्रेष्ठ सप्तम्यां सूर्यवासरे । यस्ते प्रदक्षिणानां च कुर्यादष्टोत्तरं शतम् । तस्य त्वं तत्क्षणादेव फलहस्तस्य सिद्धिदः

He oído, oh el mejor de los dioses, que en el séptimo día lunar, cuando es domingo, quien realice para ti ciento ocho pradakṣiṇā (circunvalaciones) —a ése le otorgas al instante la siddhi, poniendo el fruto en su propia mano, es decir, dando resultado inmediato.

Verse 43

मूर्खस्यापि च पापस्य सर्वदोषान्वितस्य च । चतुर्वेदस्य मे कस्मात्तीर्थयात्रापरस्य च

Ya sea incluso para un necio pecador, colmado de toda falta—o para quien conoce los cuatro Vedas y se entrega a la peregrinación a los tīrtha—¿cómo y por qué es así en mi caso?

Verse 44

सप्तरात्रे गते तुष्टो होम एवंविधे कृते

Cuando hubieron pasado siete noches y se hubo realizado debidamente un homa (ofrenda al fuego) de este tipo, el Señor quedó complacido.

Verse 46

यत्किंचित्क्रियते विप्र तामसं भावमाश्रितैः । तत्सर्वं जायते व्यर्थं किं न वेत्ति भवा निदम्

Oh brāhmaṇa, cualquier acto que realizan quienes se refugian en una disposición torpe y tamásica—todo ello se vuelve vano, sin fruto. ¿Por qué no sabes esto?

Verse 47

एवमुक्त्वा ततः सूर्यस्तस्य गात्राण्युपास्पृशत् । खंडितानि स्वहस्तेन निर्व्रणानि कृतानि च

Dicho esto, Sūrya tocó entonces sus miembros; y con su propia mano hizo que las partes destrozadas quedaran íntegras y sin herida.

Verse 48

अब्रवीच्च पुनः पुष्पं प्रसन्न वदनः स्थितः । अनेनैव विधानेन यः करोति कुशंडिकाम्

Y de nuevo, allí de pie con el rostro sereno, habló a Puṣpa: «Quienquiera que realice el rito de la kuśaṇḍikā conforme a este mismo procedimiento…»

Verse 49

श्रीसूर्य उवाच । तामसेन तु भावेन त्ववा सर्वमिदं कृतम् । तेन सर्वं वृथा जातं त्वया सर्वं च यत्कृतम्

Dijo Śrī Sūrya: «Pero tú hiciste todo esto con una disposición tamásica; por ello todo se ha vuelto vano: todo cuanto hiciste.»

Verse 51

एवमुक्त्वा सहस्रांशुस्तत्रैवां तरधीयत । दीपवल्लक्षितो नैव केन मार्गेण निर्गतः

Dicho esto, Sahasrāṃśu, el Sol de mil rayos, se desvaneció allí mismo. No se le vio ni siquiera como a una lámpara, ni se supo por qué senda partió.

Verse 157

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये सूर्यसकाशात्पुष्पब्राह्मणस्य वरलब्धिवर्णनंनाम सप्तपञ्चाशदुत्तरशततमोऽध्यायः

Así, en el sagrado Skanda Mahāpurāṇa, en la Ekāśītisāhasrī Saṃhitā, en la sexta sección —el Nāgara Khaṇḍa—, dentro del Māhātmya del Kṣetra de Hāṭakeśvara, concluye el capítulo ciento cincuenta y siete, llamado «Relato de cómo el brāhmaṇa Puṣpa obtuvo una gracia de Sūrya».