Adhyaya 153

Verse 1

सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति रूपतीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नातो नरः सम्यग्विरूपो रूपवान्भवेत्

Dijo Sūta: «Además, allí existe también un vado sagrado sin igual llamado Rūpa-tīrtha. Quien se baña allí debidamente, aun siendo deforme, llega a volverse hermoso».

Verse 2

पूर्वं भगवता तेन ब्रह्मणा लोक कर्तृणा । सृष्टिं कृत्वा च विस्तीर्णां यथोक्तं च चतुर्विधाम्

Antaño, aquel Bienaventurado Brahmā, artífice de los mundos, tras crear la vasta creación tal como fue declarado, en su disposición cuádruple…

Verse 3

ततः स चिन्तयामास रूपसंचयसंयुताम् । एकामप्सरसं दिव्यां देवमायां सृजाम्यहम्

Entonces reflexionó: «Crearé una sola Apsarā divina, colmada de un tesoro de hermosura: la propia Deva-māyā».

Verse 4

ततश्च सर्वदेवानां समादाय तिलंतिलम् । रूपं च निर्ममे पश्चादत्याश्चर्यमयीं च ताम्

Luego, tomando de todos los dioses una porción diminuta—«como un grano de sésamo» de cada uno—modeló su hermosura; y después la creó como un prodigio hecho de maravilla.

Verse 5

यां दृष्ट्वा क्षोभमापन्नः स्वयमेव पितामहः

Al verla, incluso el propio Pitāmaha (Brahmā) quedó conmovido y agitado.

Verse 6

ततस्तां प्रेषयामास कैलासं प्रति पद्मजः । गच्छ देवि महादेवं प्रणमस्व शुचिस्मिते

Entonces Padmajā (Brahmā) la envió hacia Kailāsa, diciendo: «Ve, oh Diosa; postra tu reverencia ante Mahādeva, oh tú de sonrisa pura».

Verse 7

ततः सा सत्वरं गत्वा कैलासं पर्वतोत्तमम् । अपश्यच्छंकरं तत्र निर्विष्टं पार्वतीसमम्

Entonces ella fue presurosa a Kailāsa, el más excelso de los montes, y allí vio a Śaṅkara sentado junto a Pārvatī.

Verse 9

शंकरोऽपि च तां दृष्ट्वा विस्मयं परमं गतः । सुदृष्टां नाकरोद्भीत्या पार्श्वस्थां वीक्ष्य पार्वतीम् । ततः प्रदक्षिणां चक्रे सा प्रणम्य महेश्वरम् । श्रद्धया परया युक्ता कृतांजलिपुटा स्थिता

Aun Śaṅkara, al verla, quedó sobrecogido por el más alto asombro. Pero, por temor a lo impropio, no la miró de lleno, sino que dirigió la vista a Pārvatī, que estaba a su lado. Entonces ella dio la pradakṣiṇā y se postró ante Maheśvara; colmada de fe suprema, permaneció con las manos juntas en reverencia.

Verse 10

यावद्दक्षिणपार्श्वस्था तावद्वक्त्रं स दक्षिणम् । प्रचकार महादेवस्तदुपाकृष्टलोचनः

Mientras ella permaneció a su lado derecho, Mahādeva volvió su rostro hacia la derecha, con los ojos atraídos hacia ella.

Verse 11

पश्चिमायां यदा साऽभूत्प्रदक्षिणवशाच्छुभा । पश्चिमं वदनं तेन तदर्थं च कृतं ततः

Cuando aquella dama auspiciosa, por la fuerza de su pradakṣiṇā, llegó al lado occidental, entonces, por ese mismo motivo, se formó un rostro occidental, para ese fin preciso.

Verse 12

एवमुत्तरसंस्थायां तस्यां देवेन शंभुना । उत्तरं वदनं क्लृप्तं गौरीभीतेन चेतसा । न ग्रीवां चालयामास कथंचिदपि स द्विजाः

Del mismo modo, cuando ella se situó al norte, el dios Śambhu dispuso un rostro hacia el norte, con la mente temerosa de Gaurī. Y, oh dos veces nacidos, él no movió su cuello de ninguna manera.

Verse 13

एतस्मिन्नंतरे तत्र नारदो मुनिपुंगवः । अब्रवीत्पार्वतीं पश्चात्प्रणिपत्य महेश्वरम्

Entretanto, allí, Nārada, el más excelso de los sabios, habló a Pārvatī después de postrarse primero ante Maheśvara.

Verse 14

नारद उवाच । पश्य पार्वति ते पत्युश्चेष्टितं गर्हितं यथा । दृष्ट्वा रूपवतीं नारीं कृतं ।मुखचतुष्टयम्

Dijo Nārada: «Mira, Pārvatī: cuán censurable es la conducta de tu esposo; al ver a una mujer de gran hermosura, se ha hecho para sí un conjunto de cuatro rostros».

Verse 16

हास्यस्य पदवीमद्य त्वं गमिष्यसि पार्वति । सर्वासां देवपत्नीनां ज्ञात्वान्यासक्तमीश्वरम्

«Hoy, Pārvatī, serás objeto de burla entre todas las esposas de los dioses, cuando sepan que el Señor está apegado a otra».

Verse 17

एतद्देवि विजानासि यादृक्चित्तं शिवोद्भवम् । अस्या उपरि वेश्याया निंदिताया विचक्षणैः

«Diosa, bien sabes qué clase de mente nace de Śiva. Y, sin embargo, hacia esta cortesana—condenada por los prudentes—se inclina.»

Verse 18

समादाय निजे हर्म्य एतां संस्थापयिष्यति । परं लज्जासमोपेतो न ब्रवीति वचः शुभे

«Tomándola consigo, la instalará en su propio palacio; pero, vencido por la vergüenza, no pronunciará ni una sola palabra, oh hermosa.»

Verse 19

अहमेतद्विजानामि न त्वया सदृशी क्वचित् । अस्ति नारी तथाऽन्योपि विजानाति सुरेश्वरि

«Esto lo sé: en ninguna parte hay mujer como tú; ni hay otra mujer que comprenda como tú, oh reina de los dioses.»

Verse 20

ततो निरोधया मास द्रुतं सा पर्वतात्मजा । सर्वनेत्राणि देवस्य महिषीधर्ममाश्रिता

Entonces la Hija de la Montaña lo contuvo con presteza; acogiendo el dharma de la esposa legítima, cerró todos los ojos del dios.

Verse 21

एतस्मिन्नंतरे शैला विशीर्यंति समंततः । मर्यादां संत्यजंति स्म सर्वे च मकरालयाः

Entretanto, las montañas comenzaron a resquebrajarse por doquier, y todos los océanos—moradas de los makaras—abandonaron sus límites.

Verse 22

प्रलयस्य समुत्थानं संजातं द्विजसत्तमाः । तावद्ब्रह्मदिनं प्राप्तं परमं सृष्टिलक्षणम्

Oh excelentísimos entre los nacidos dos veces, se produjo el surgimiento tras el pralaya; y entonces llegó el supremo «día de Brahmā», señalado por los signos propios de la creación.

Verse 23

निमेषेण पुनस्तस्य प्रलयस्य प्रजापतेः । ब्रह्मणः सा निशा प्रोक्ता सर्वं तोयमयं भवेत्

De nuevo, en un solo parpadeo acontece ese pralaya del Señor de las criaturas, Prajāpati; se le llama la «noche de Brahmā», cuando todo se vuelve enteramente agua.

Verse 24

अथ तत्र गणाः सर्वे भृगिनंदिपुरःसराः । सोऽपि देवमुनिर्भीतस्तामुवाच सुरेश्वरीम्

Entonces, allí se congregaron todos los gaṇas, con Bhṛgi y Nandin a la cabeza. Y también aquel sabio divino, sobrecogido de temor, se dirigió a la Diosa, Sureśvarī, Soberana de los dioses.

Verse 25

मुंचमुंच सुरज्येष्ठे देवनेत्राणि संप्रति । नोचेन्नाशः समस्तस्य लोकस्यास्य भविष्यति

«¡Libéralos, libéralos ahora, oh el mayor entre los dioses—los ojos divinos! De lo contrario, sobrevendrá la destrucción de este mundo entero».

Verse 26

एवं प्रोक्ताऽपि सा देवी यावच्च न मुमोच तम् । तावद्देवेन लालाटं विसृष्टं लोचनं परम्

Aunque se le habló así, la Diosa no lo soltó; por ello, el Dios, desde su frente, hizo brotar un ojo supremo.

Verse 27

कृपाविष्टेन लोकानां येन रक्षा प्रजायते । न शक्तो वारितुं देवीं प्राणेभ्योऽपि गरीयसीम्

Movido por compasión hacia los mundos—de la cual nace su protección—no pudo contener a la Diosa, más pesada aun que el aliento vital.

Verse 28

अंबिकां विबुधाः प्राहुस्त्र्यंबकाणि यतो द्विजाः । तस्मात्संकीर्त्यते लोके त्र्यंबकश्च सुरेश्वरः

Oh, nacidos dos veces: puesto que los sabios llaman a Ambikā “Tryambakā” (la de los tres ojos), por eso el Señor de los dioses es celebrado en el mundo también como “Tryambaka”.

Verse 29

ततः संत्यज्य तं देवं देवी पर्वतपुत्रिका । प्रोवाच कोपरक्ताक्षी पुरःस्थां तां तिलोत्तमाम्

Entonces la Diosa, hija de la montaña, dejando de lado a aquel Dios, habló—con los ojos enrojecidos por la ira—a Tilottamā, que estaba de pie ante ella.

Verse 30

यस्मान्मे दयितः पापे त्वया रूपाद्विडंबितः । चतुर्वक्त्रः कृतस्तस्मात्त्वं विरूपा भव द्रुतम्

«Porque tú, pecador, por tu hermosura te has burlado de mi amado y lo has hecho de cuatro rostros; por eso, ¡vuélvete deforme al instante!»

Verse 31

ततः सा सहसा भूत्वा तत्क्षणाद्भग्ननासिका । शीर्णकेशा बृहद्दंता चिपिटाक्षी महोदरा

Entonces, de pronto, en aquel mismo instante, quedó con la nariz rota, el cabello desgreñado, los dientes grandes, los ojos aplanados y el vientre hinchado.

Verse 32

अथ वीक्ष्य निजं देहं तथाभूतं वराप्सराः । प्रोवाच वेपमाना सा कृतांजलिपुटा स्थिता

Entonces aquella excelsa Apsarás, al ver su propio cuerpo vuelto así, temblando, permaneció con las manos juntas y habló.

Verse 33

अहं संप्रेषिता देवि प्रणामार्थं त्रिशूलिनः । ब्रह्मणा तेन चायाता युष्माकं च विशेषतः

«Oh Diosa, el Señor portador del tridente (Śiva) me envió para rendirte homenaje. Y también ese Brahmā me ha despachado—en especial para presentar mis respetos ante ti.»

Verse 34

निर्दोषाया विरागायास्तस्माद्युक्तं न ते भवेत् । शापं दातुं प्रसादं मे तस्मात्त्वं कर्तुमर्हसि

«Puesto que soy inocente y no albergo mala intención, no sería justo que me maldijeras. Por ello, concédeme tu favor y no una maldición.»

Verse 35

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा दीनं सत्यं च पार्वती । पश्चात्तापसमोपेता ततः प्रोवाच सुप्रियम्

Al oír sus palabras, humildes y veraces, Pārvatī, colmada de arrepentimiento, habló entonces con dulzura a su amado.

Verse 36

स्त्रीस्वभावात्समायातः कोपोऽयं त्वां प्रति द्रुतम् । तस्मादागच्छ गच्छावो मया सार्धं धरातले

“Por la prontitud propia de la naturaleza femenina, esta ira se alzó veloz contra ti. Ven, pues: vayamos juntos a la tierra.”

Verse 37

तत्रास्ति रूपदं तीर्थं मया चोत्पादितं स्वयम् । माघशुक्लतृतीयायां स्नानार्थं विमलोदकम्

“Allí hay un tīrtha que otorga hermosura—creado por mí misma—de aguas puras para el baño en la luminosa tercera jornada de Māgha.”

Verse 38

या नारी प्रातरुत्थाय तत्र स्नानं समाचरेत् । सा स्याद्रूपवती नूनमदृष्टे रविमंडले

“Toda mujer que se levante al alba y se bañe allí, sin duda se volverá hermosa—antes incluso de contemplar el disco del sol.”

Verse 39

सदा माघे तृतीयायां तत्र स्नानं करोम्यहम् । अद्य सा तत्र यास्यामि स्नानाय कृतनिश्चया

“Cada año, en el tercer día de Māgha, me baño allí. Hoy también iré a ese lugar, resuelta firmemente a bañarme.”

Verse 40

सूत उवाच । एवमुक्त्वा समादाय सा देवी तां तिलोत्तमाम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे रूपतीर्थं जगाम च

Dijo Sūta: Habiendo hablado así, la Diosa tomó consigo a Tilottamā y se dirigió a Rūpatīrtha, en la región sagrada de Hāṭakeśvara.

Verse 41

तत्र स्नानं स्वयं चक्रे विधिपूर्वं सुरेश्वरी । तस्या ह्यनन्तरं सापि भक्तियुक्ता तिलोत्तमा

Allí, la Soberana de los dioses realizó por sí misma el baño sagrado conforme al rito; inmediatamente después, Tilottamā también, colmada de devoción, se bañó.

Verse 42

ततः कांतिमती जाता तत्क्षणादेव भामिनी । पूर्वमासीयद्थारूपा तथासाऽभूद्विशेषतः

Entonces, en aquel mismo instante, la hermosa dama se colmó de resplandor. Recobró su belleza antigua y, más aún, quedó de un esplendor excepcional.

Verse 43

अथ तुष्टिसमायुक्ता तां प्रणम्य सुरेश्वरीम् । प्रोवाच विस्मयाविष्टा हर्षगद्गदया गिरा

Luego, colmada de satisfacción, se postró ante la Diosa, Soberana de los dioses. Dominada por el asombro, habló con voz entrecortada por la dicha.

Verse 44

प्राप्तं रूपं महादेवि त्वत्प्रसादाच्चिरन्तनम् । ब्रह्मलोकं गमिष्यामि मामनुज्ञातुमर्हसि

¡Oh Mahādevī! Por tu gracia he recobrado mi belleza antigua y primordial. Ahora partiré hacia Brahmaloka; concédeme, te ruego, permiso para ir.

Verse 45

गौर्युवाच । वरं यच्छामि ते पुत्रि यत्किंचिद्धृदि संस्थितम् । तस्मात्प्रार्थय विश्रब्धा न वृथा मम दर्शनम्

Dijo Gaurī: «Hija mía, te concedo un don: cualquier deseo que habite en tu corazón. Por eso pide sin temor; mi manifestación ante ti no será en vano».

Verse 46

तिलोत्तमोवाच । अहमत्र करिष्यामि क्षेत्रे तीर्थं निजं शुभे । त्वत्प्रसादेन तद्देवि यातु ख्यातिं धरातले

Tilottamā dijo: «Oh Diosa auspiciosa, aquí, en este campo sagrado, estableceré mi propio tīrtha. Por tu gracia, oh Devī, que ese (tīrtha) alcance fama sobre la tierra».

Verse 47

त्वया तत्रापि कर्तव्यं वर्षांते स्नानमेव हि । हितार्थं सर्वनारीणां रूपसौभाग्यदायकम्

Y tú también debes bañarte allí al final de la estación de las lluvias. Es para el bien de todas las mujeres y otorga belleza y buena fortuna.

Verse 48

गौर्युवाच । चैत्रशुक्लतृतीयायां सदाहं त्वत्कृते शुभे । स्नानं तत्र करिष्यामि मध्याह्ने समुपस्थिते

Gaurī dijo: «Oh bienaventurada, por tu causa me bañaré allí siempre, en la tercera tithi de la quincena luminosa de Caitra, cuando haya llegado el mediodía».

Verse 49

हितार्थं सर्वनारीणां तव वाक्यादसंशयम् । या तत्र दिवसे नारी तस्मिंस्तीर्थे करिष्यति

Por el bien de todas las mujeres—sin duda, conforme a tu palabra—cualquier mujer que en ese día se bañe en ese tīrtha…

Verse 50

स्नानं सा सौख्यसंयुक्ता भविष्यति सुखान्विता । स्पृहणीया च नारीणां सर्वासां धरणीतले

Ella quedará colmada de bienestar y dicha, viviendo en gozo. Y entre todas las mujeres sobre la tierra, llegará a ser aquella a quien las demás anhelan imitar.

Verse 51

पुरुषोऽपि सुभक्त्या यस्तत्र स्नानं करिष्यति । सप्तजन्मानि रूपाढ्यः ससौभाग्यो भविष्यति

Incluso un hombre que, con verdadera devoción, se bañe allí, será dotado de hermosura y buena fortuna durante siete nacimientos.

Verse 52

सूत उवाच । एवमुक्ता तदा देव्या साप्सरा द्विजसत्तमाः । चक्रे कुण्डं सुविस्तीर्णं विमलोदप्रपूरितम्

Dijo Sūta: Así instruida por la Diosa, aquella Apsaras—oh el mejor de los nacidos dos veces—formó un estanque sagrado, amplio y espacioso, colmado de agua clara e inmaculada.

Verse 53

उपकंठे ततस्तस्य स्थापयामास पार्वतीम् । ततो जगाम संहृष्टा ब्रह्मलोकं तिलोत्तमा

Luego, en su ribera, instaló a Pārvatī. Después, Tilottamā, con el corazón jubiloso, partió hacia el mundo de Brahmā.

Verse 54

ततः प्रभृति संजातं कुण्डमप्सरसा कृतम् । स्नानमात्रैर्नरैर्यत्र सौभाग्यं लभ्यते द्विजाः

Desde entonces surgió este estanque, hecho por la Apsaras. Oh nacidos dos veces, con solo bañarse allí, las personas obtienen buena fortuna.

Verse 55

नारीभिश्च विशेषेण पुत्रप्राप्तिरनुत्तमा । तथान्यदपि यत्किंचिद्वांछितं हृदये स्थितम्

Y para las mujeres en particular, la obtención de hijos varones es un fruto sin igual. Del mismo modo, cualquier otro deseo—todo lo que el corazón anhele—se cumple allí.

Verse 153

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्येऽप्सरःकुण्डोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिपंचाशदुत्तरशततमोऽध्यायः

Así concluye, en el venerable Skanda Mahāpurāṇa—en la Saṃhitā de ochenta y un mil versos—en el sexto, el Nāgara Khaṇḍa, en la Māhātmya del Śrīhāṭakeśvara-kṣetra, el capítulo titulado “Glorificación del origen del Apsarāḥ-kuṇḍa”, siendo el Capítulo 153.