Adhyaya 34

Verse 1

लोमश उवाच । राज्यं चकार कैलास दवदवा जगत्पतिः । गणैः समेतो बहुभिर्वीरभद्रान्वितो महान्

Dijo Lomaśa: El Señor del universo ejercía su soberanía en Kailāsa, acompañado por numerosas huestes de gaṇas y asistido por el gran Vīrabhadra.

Verse 2

ऋषिभिः सहितो रुद्रो देवैरिन्द्रादिभिः सह । ब्रह्मा यस्य स्तुतिपरो विष्णुः प्रेष्यवदास्थितः

Rudra estaba acompañado por los ṛṣis y por los dioses encabezados por Indra; para Él, Brahmā se entregaba a la alabanza, y Viṣṇu permanecía a su lado como en humilde servicio.

Verse 3

इंद्रो देवगणैः सार्द्धं सेवाधर्मपरोऽभवत् । यस्य च्छत्रधरश्चंद्रो वायुश्चामरधृक्तथा

Indra, junto con las huestes de dioses, se consagró al dharma del servicio; para Él, la Luna sostenía el parasol real, y Vāyu asimismo empuñaba el abanico cāmara.

Verse 4

सूपान्नकर्ता सततं जातवदा निरन्तरम् । गंधर्वा गायका यस्य स्तावकाश्च पिनाकिनः

Jātavedā (Agni) preparaba sin cesar manjares abundantes; los Gandharvas cantaban para Él, y también había bardos que alababan al Pinākin, el Señor que porta el arco Pināka.

Verse 5

विद्याधराश्च बहवस्तथा चाप्सरसां गणाः । ननृतुश्चाग्रगा यस्य सोऽसौ कैलासपर्वते

Muchos Vidyādharas y huestes de Apsaras danzaban al frente para Él; así moraba en el monte Kailāsa.

Verse 6

पुत्रैर्गणेशस्कंदाद्यैस्तथा गिरिजया सह । राज्यं प्रतापिभिश्चक्रेऽशंकश्चंक्रमणेन च

Junto con sus hijos—Gaṇeśa, Skanda y otros—y con Girijā (Pārvatī), ejercía su soberanía resplandeciente, moviéndose sin temor.

Verse 7

येनांधको महा दैत्यः स देवानामरिर्महान् । दुष्टो विद्धस्त्रिशूलेन गगने स्थापितश्चिरम्

Por Él, el gran demonio Andhaka—poderoso enemigo de los dioses—fue atravesado por el tridente, y aquel malvado quedó alzado en el cielo por largo tiempo.

Verse 8

हत्वा गजासुरं येन उत्कृत्त्य चर्म वै कृतम् । चिरं प्रावरणं दिव्यं तथा त्रिपुरदीपनम् । विष्णुना पाल्यभूतेन रेजे सर्वांगसुन्दरः

Por Él fue muerto Gajāsura, y su piel fue desollada y hecha un manto divino llevado por largo tiempo; asimismo se consumó la quema de Tripura. Con Viṣṇu como si fuera su protector y asistente, el Hermoso de todos los miembros resplandeció.

Verse 9

तं द्रष्टुकामो भगवान्नारदो दिव्य र्शनः । ययौ च पर्वतश्रेष्ठं कैलासं चन्द्रपांडुरम्

Deseoso de contemplarlo, el bienaventurado Nārada, de visión celestial, se encaminó al mejor de los montes: Kailāsa, pálido y radiante como la luna.

Verse 10

सुधया परया चापि सेवितं परमाद्भुतम् । कर्पूरगौरं च तदा दृष्ट्वा तं सुमहाबलम् । नारदो विस्मयाविष्टः प्रविष्टो गन्धमादनम्

Vio aquello supremamente maravilloso, atendido incluso con el néctar más excelso; y al ver a Aquel, blanco como el alcanfor y de inmensa fuerza, Nārada, sobrecogido de asombro, entró en Gandhamādana.

Verse 11

अनेकाश्चर्यसंयुक्तं तपनैश्च सुशोभितम् । गायद्विद्याधरीभिश्च पूरितं च महाप्रभम्

Aquel lugar estaba colmado de innumerables maravillas, hermosamente engalanado con luces radiantes, y lleno del canto de las doncellas Vidyādharī: un ámbito de gran esplendor y majestad divina.

Verse 12

कल्पद्रुमाश्च बहवो लताभिः परिवेष्टिताः । घनच्छायासू तास्वेव विशिष्टा कामधेनवः

Allí se alzaban muchos Kalpadrumas, árboles que cumplen los deseos, entrelazados con enredaderas; y en aquellos mismos bosquecillos de sombra espesa había Kāmadhenus excepcionales, las vacas dadoras de dones.

Verse 13

पारिजातवनामोदलंपटा बहवोऽलयः । कलहंसाश्च बहवः क्रीडमानाः सरस्तु च

Había muchas moradas perfumadas por la fragancia que llegaba de los bosques de Pārijāta; y también en los lagos numerosos cisnes jugaban con alegría.

Verse 14

शिखंडिनो महच्चक्रुस्तत्र केकारवं मुदा । पंचमालापिनः सर्वे विहंगाः संमदान्विताः

Allí los pavos reales alzaban fuertes gritos de júbilo; y todas las aves, cantando dulcemente en notas medidas, estaban colmadas de gozosa exaltación.

Verse 15

करिणः करिणीभिश्च मोदमानाः सुवर्चसः । सिंहास्तथा गर्जमानाः शार्दूलैः सह संगताः

Los elefantes, junto con sus parejas, se regocijaban allí, radiantes y espléndidos; asimismo los leones, rugiendo, se mezclaban en armonía incluso con los tigres.

Verse 16

वृषभा नंदिमुख्याश्च रेभमाना निरन्तरम् । देवद्रुमाश्च बहवस्तथा चंदनवाटिकाः

Los toros —con Nandin a la cabeza— bramaban sin cesar; y había muchos árboles divinos, así como arboledas de sándalo.

Verse 17

नागपुंनागबकुलाश्चंपका नागकेसराः । तथा च वनजंब्वश्च तथा कनककेतकाः

Allí había árboles nāga y bakula, flores de campaka y nāgakesara; también árboles silvestres de jambū y plantas de ketaka de fulgor dorado.

Verse 18

कह्लाराः करवीरिश्च कुमुदानि ह्यनेकशः । मंदाराश्च बदर्यश्च क्रमुकाः पाटलास्तथा

Había lotos kahlāra, adelfas (karavīra) y numerosos nenúfares kumuda; también árboles mandāra, azufaifos (badarī), palmas de areca (kramuka) y árboles pāṭalā.

Verse 19

तथान्ये बहवो वृक्षाः शम्भोस्तोषकराह्यमी । ऐकपद्येन दृष्टास्ते नानाद्रुमलतान्विताः । आरामा बहवस्तत्र द्विगुणाश्च बभूविरे

Asimismo había muchos otros árboles, verdaderamente gratos a Śambhu. Con una sola mirada, parecían engalanados con diversas arboledas y enredaderas; y allí había numerosos bosquecillos de deleite, como si se hubiesen multiplicado por dos.

Verse 20

गगनान्निस्सृतः सद्यो गंगौघः परमाद्भुतः । पतितो मस्तके तस्य पर्वतस्य सुशोभिते

Un torrente de la Gaṅgā, maravilla suprema, brotó del cielo y al instante descendió sobre la espléndida cumbre de aquella montaña.

Verse 21

कूपो हि पयसां ये न पवित्रं वर्तते जगत् । सोपि द्विधा तदा दृष्टो नारदेन महात्मना

Incluso un pozo de agua—por el cual el mundo se sostiene y se purifica—fue visto entonces por el magnánimo Nārada como dividido en dos.

Verse 22

सर्वं तदा द्विधाभूतं दृष्टं तेन महात्मना । नारदेन तदा विप्राः परमेण निरीक्षितः

Entonces, todo se mostró como dividido en dos ante aquella gran alma, Nārada; oh brāhmaṇas, él lo contempló con una visión supremamente extraordinaria.

Verse 23

एवं विलोकमानोऽसौ नारदो भगवानृषिः । त्वरितेन तथा यातः शिवालोकनतत्परः

Así, mientras contemplaba, el divino sabio Nārada se apresuró a seguir adelante, dedicado por entero a la visión de Śiva.

Verse 24

यावद्द्वारि स्थितोपश्यन्महदाश्चर्यमेव च । द्वारपालौ तदा दृष्टौ कृतकौ विश्वक्मणा

Mientras estaba de pie en el umbral y miraba, vio en verdad un gran prodigio: allí se veían dos guardianes de la puerta, forjados por Viśvakarman.

Verse 25

नारदो मोहितो ह्यासीत्पप्रच्छ च स तौ तदा । अहं प्रवेष्टुमिच्छामि शिवदर्शनलालसः

Nārada quedó verdaderamente maravillado y entonces preguntó a ambos: «Deseo entrar, anhelante del darśana, la visión de Śiva».

Verse 26

तस्मादनुज्ञा दातव्या दर्शनार्थं शिवस्य च । अश्रृण्वन्तौ तदा दृष्ट्वा नारदो विस्मितोऽभवत्

«Por ello, debe concederse el permiso para el darśana de Śiva». Pero al ver que los dos no escuchaban, Nārada quedó aún más asombrado.

Verse 27

ज्ञानदृष्ट्या विलोक्याथ दूष्णींभूतोऽभवत्तदा । कृत्रिमौ हि च तौ ज्ञात्वा प्रविष्टो हि महामनाः

Entonces, mirando con el ojo del discernimiento, quedó en silencio; al comprender que aquellos dos eran artificios, el magnánimo entró.

Verse 28

तथान्ये तत्सरूपाश्च दृष्टास्तेन महात्मना । ऋषिः प्रणमितस्तैश्च नारदो भगवान्मु

Del mismo modo, aquel gran ser vio a otros también de la misma apariencia; y ellos se postraron ante el sabio divino Nārada. (El texto parece truncado al final.)

Verse 29

एवमादीन्यनेकानि आश्चर्याणि ददर्श सः । ददर्शाथ च सुव्यक्तं त्र्यंबकं गिरिजान्वितम्

Así vio muchos prodigios; y luego contempló con claridad a Tryambaka (Śiva), acompañado de Girijā (Pārvatī).

Verse 30

अर्धासनगता साध्वी शंकरस्य महात्मनः । तनया गिरिराज्य यया व्याप्तं जगत्त्रयम्

La virtuosa Señora, sentada en la mitad del asiento del magnánimo Śaṅkara, ella, hija del Rey de las Montañas, por cuyo poder como Śakti se halla compenetrado el triple mundo.

Verse 31

गौरी सितेक्षणा बाला तन्वंगी चारुलोचना । यया रूपी कृतः शम्भुरुपादेयः कृतो महान्

Gaurī—clara, de ojos radiantes, juvenil, de miembros esbeltos y mirada hermosa—por su presencia hizo que Śambhu se manifestara en forma visible, y volvió al Gran Señor supremamente digno de contemplación reverente y devoción.

Verse 32

निर्विकानि विकारैश्च बहुभिर्विकलीकृतः । अर्द्धागलग्ना सा देवी दृष्टा तेन शिवस्य च

Aunque es inmutable, parecía como transformado por muchos modos; y la Diosa, unida a Śiva como su mitad inseparable, fue también contemplada por él.

Verse 33

नारदेन तथा शम्भुर्दृष्टस्त्रिभुवनेश्वरः । शुद्धचामी करप्रख्यः सेव्यमानः सुरासुरैः

Así Nārada contempló a Śambhu, Señor de los tres mundos, resplandeciente como oro puro, honrado y servido por dioses y asuras.

Verse 34

शंखेन भोगिवर्येण सेवितं चांघ्रिपंकजम् । धृतराष्ट्रेण च तथा तक्षकेण विशेषतः । तथा पद्मेन महा शेषेणापि विशेषतः

Sus pies de loto eran atendidos con veneración por el gran nāga Śaṅkha; asimismo por Dhṛtarāṣṭra—en especial por Takṣaka—y también por Padma y el gran Śeṣa, de modo señalado.

Verse 35

अन्यैश्च नागवर्यैश्च सेवितो हि निरंतरंम् । वासुकिः कंठलग्नो हि हारभूतो महाप्रभः

Era atendido sin cesar por otros nāgas eminentes; y Vāsuki, el grande y resplandeciente, se ceñía a su cuello, hecho guirnalda.

Verse 36

कंबलाश्वतरौ नित्यं कर्णभूषणभूषितौ । जटामूलगताश्चान्ये महाफणिवरा ह्यमी

Kambala y Aśvatara lo adornaban siempre como ornamentos de sus oídos; y otros grandes señores de serpientes, de vastas capuchas, moraban en la raíz de sus trenzas enmarañadas.

Verse 37

अनेकजातिसंवीता नानावर्णाश्च पद्मिनः । तक्षकः कुलिकः शंखो धृतराष्ट्रो महाप्रभः

Rodeados de muchas especies y de múltiples colores estaban aquellos señores de las serpientes: Padma, Takṣaka, Kulika, Śaṅkha y el poderoso Dhṛtarāṣṭra.

Verse 38

पद्मो दंभः सुदंभश्च करालो भीषणस्तथा । एते चान्ये च बहवो नागाश्चाशीविषा ह्यमी

Padma, Dambha, Sudambha, Karāla y Bhīṣaṇa: éstos y muchos otros Nāgas, feroces portadores de veneno, se hallaban allí.

Verse 39

अंगभूता हरस्या सन्पूज्यस्यास्य जगत्त्रये । फणैकया शोभमानाः केचिद्धि पन्नगोत्तमाः

Como si fuesen miembros de Hara—digno de adoración en los tres mundos—algunas serpientes excelsas resplandecían, ornadas tan sólo con una única capucha.

Verse 40

फणानां द्वितयं केषां त्रितयं च महाप्रभम् । चतुष्क पंचकषट्कं सप्तकं चाष्टकं तथा

Unos tenían dos capuchas, otros tres, en esplendor soberbio; y en magnífica disposición los había de cuatro, cinco, seis, siete y asimismo de ocho capuchas.

Verse 41

नवकं दशकं चैव तथैकादशकं त्वथ । द्वादशकं चाष्टादशकमेकोनविंशकं तथा

Unos tenían nueve capuchas, otros diez; asimismo algunos once; y luego algunos doce, algunos dieciocho, y también algunos diecinueve capuchas.

Verse 42

चत्वारिंशत्फणाः केऽपि पंचाशत्कं च षष्टिकम् । सप्ततिश्चाप्यशीतिश्च नवतिश्च तथैव च

Unos tenían cuarenta capuchas; otros cincuenta y sesenta; algunos setenta, otros ochenta, y también algunos noventa.

Verse 43

तथा शतसहस्राणि ह्ययुतप्रयुतानि च । अर्बुदानि च रत्नानि तथा शङ्खमितानि च

Asimismo había cientos de miles—decenas de miles y millones—miríadas sobre miríadas; y joyas más allá de todo cómputo, medidas también en unidades llamadas «śaṅkha».

Verse 44

अनंताश्च फणा येषां ते सर्पाः शिवभूषणाः । दृष्टास्तदानीं ते सर्वे नारदेन महात्मना

Aquellas serpientes cuyas capuchas eran infinitas eran, en verdad, los ornamentos de Śiva; y entonces todas ellas fueron vistas por el magnánimo Nārada.

Verse 45

विद्यावंतोऽपि ते सर्वे भोगिनोऽपि सुशोभिताः । हारभूषणभूतास्ते मणिमंतोऽमितप्रभाः

Todos eran sabios; todos eran también espléndidos nāgas—hechos guirnaldas y ornamentos, engastados de gemas y de fulgor inconmensurable.

Verse 46

अर्द्धचंद्रांकितो यस्य कपर्द्दस्त्वतिसुंदरः । चक्षुषा च तृतीयेन भालस्थेन विराजितः

Aquel cuya espléndida moña de cabellos enmarañados estaba marcada con la media luna; y que resplandecía con el tercer ojo asentado en su frente.

Verse 47

पंचवक्त्रो महादेवो बाहुभिर्द्दशभिर्वृतः । तथा मरकतश्यामकंधरोऽतीवसुंदरम्

Mahādeva era de cinco rostros, rodeado por diez brazos; y su cuello y hombros, de un verde oscuro como esmeralda, eran de belleza excelsa.

Verse 48

उरो यस्य विशालं च तथोरुजघनं परम् । चरणद्वयं च रुद्रस्य शोभितं परमं महत्

Su pecho era amplio, y sus muslos y caderas, supremamente poderosos; y el par de pies de Rudra resplandecía—alto y magnífico más allá de toda medida.

Verse 49

तद्दृष्टं चरणारविंदमतुलं तेजोमयं सुंदरं संध्यारागसुमंगलं च परमं तापापनुत्तिंकरम् । तेजोराशिकरं परात्परमिदं लावण्यलीलस्पदं सर्वेषां सुखवृद्धिकारणपरं शंभोः पदं पावनम्

Entonces fue contemplado aquel loto incomparable de los pies: radiante, hermoso, supremamente auspicioso como el carmesí del crepúsculo, y el más alto removedor del sufrimiento. Forjador de torrentes de luz, más allá de lo más allá, ámbito de juego de la gracia y la hermosura: los santos pies de Śambhu, causa suprema del crecimiento de la dicha de todos, purifican.

Verse 50

तथैव दृष्ट्वा परमं पराणां परा सती रूपवती च सुंदरी । सौभाग्यलावण्यमहाविभूत्या विराजमाना ह्यतिसुंदरी शुभा

Y entonces, al contemplar al Supremo entre los supremos, Satī—trascendente, radiante en su forma y hermosa—resplandeció, sumamente bella y auspiciosa, con la gran majestad de la buena fortuna y la gracia.

Verse 51

दृष्ट्वा तौ दपती शुद्धौ राजमानौ जगत्त्रये । अभिन्नौ भेदमापन्नौ निर्गुणौ गुणिनौ च तौ

Al contemplar a aquella pareja divina y pura, resplandeciente en los tres mundos, Nārada vio que: aunque en verdad no son distintos, aparecen como dos; y aunque están más allá de toda cualidad, también se manifiestan con cualidades.

Verse 52

साकारौ च निराकारौ निरातंकौ सुखप्रदौ । ववंदे च मुदा तौ स नारदो भगवत्प्रियः । उत्थायोत्थाय च तदा तुष्टाव जगदीश्वरौ

Con forma y más allá de la forma, libres de toda aflicción y dadores de dicha—Nārada, amado del Señor, se postró ante Ellos con júbilo. Levantándose una y otra vez, entonces alabó a los dos Señores del mundo.

Verse 53

नारद उवाच । नतोस्म्यहं देववरौ युवाभ्यां परात्पराभ्यां कलया तथापि । दृष्टौ मया दंपती राजमानौ यौ वीजभूतौ सचराचरस्य

Dijo Nārada: Me inclino ante vosotros, oh los mejores entre los dioses, supremos más allá de lo supremo, aunque os manifestéis sólo en una porción de vuestra plenitud. He contemplado a la radiante pareja divina, semilla y fuente de todo lo móvil y de lo inmóvil.

Verse 54

पितरौ सर्वललोकस्य ज्ञातौ चाद्यैव तत्त्वतः । मया नास्त्यत्र संदेहो भवतोः कृपया तथा

Vosotros sois los padres de todos los mundos; hoy lo he conocido en verdad. Por vuestra gracia, no albergo duda alguna acerca de ello.

Verse 55

एवं स्तुतौ तदा तेन नारदेन महात्मना । तुतोष भगवाञ्छंभुः पार्वत्या सहितस्तदा

Así, alabado entonces por el magnánimo Nārada, el Bienaventurado Śaṃbhu—junto con Pārvatī—quedó complacido.

Verse 56

महादेव उवाच । सुखेन स्थीयते ब्रह्मन्किं कार्यं करवाणि ते । तच्छ्रुत्वा वचनं शंभोर्नारदो वाक्यमब्रवीत्

Mahādeva dijo: «Permanece dichoso, oh brahmán. ¿Qué he de hacer por ti?» Al oír las palabras de Śaṃbhu, Nārada respondió.

Verse 57

दर्शनं जातमद्यैव तेन तुष्टोऽस्म्यहं विभो । दर्शनात्सर्वमेवाद्य शंभो मम न संशयः

(Dijo Nārada:) «Hoy mismo he recibido tu darśana; por ello quedo satisfecho, oh Señor. Por este darśana, todo se ha esclarecido hoy, oh Śaṃbhu: en mí no queda duda alguna».

Verse 58

क्रीडनार्थमिहायातः कैलासं पर्वतोत्तमम् । हृदिस्थो हि सदा नॄणामास्थितो भगवन्प्रभो

(Dijo Nārada:) «Has venido aquí, al Kailāsa, el mejor de los montes, para tu līlā, el juego divino. Y, sin embargo, oh Señor Bienaventurado, permaneces siempre establecido en el corazón de los seres humanos».

Verse 59

तथापि दर्शनं भाव्यं सततं प्राणिनामिह

Y aun así, en este mundo, los seres vivos deben tener continuamente (tu) darśana.

Verse 60

गिरिजोवाच । का क्रीडा हि त्वया भाव्या वद शीघ्रं ममाग्रतः । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा उवाच प्रहसन्निव

Dijo Girijā: «¿Qué līlā, qué juego divino, has de emprender? Dímelo pronto, aquí ante mí». Al oír sus palabras, él respondió como si sonriera.

Verse 61

द्यूतक्रीडा महादेव दृश्यते विविधात्र च । भवेद्द्वाभ्यां च द्यूते हि रमणाच् महत्सुखम्

Oh Mahādeva, aquí se contempla el juego de dados (dyūta) en muchas formas deleitosas; y en una partida jugada por dos, en verdad, del mutuo esparcimiento nace una gran dicha.

Verse 62

इत्येवमुक्त्वो परतं सती भृशमुवाच वाक्यं कुपिता ऋषिं प्रति । कथं विजानासि परं प्रसिद्धं द्यूतं च दुष्टोदरकं मनस्विनाम्

Dicho esto y tras una pausa, Satī—encendida de ira—se dirigió al sabio: «¿Cómo conoces tan bien ese juego de dados, infame en todas partes, ese vicio de “vientre malvado”, indigno de los de ánimo noble?»

Verse 63

त्वं ब्रह्मपुत्रोऽसि मुनिर्मनीषिणां शास्ता हि वाक्यं विविधैः प्रसिद्धैः । चरिष्यमाणो भुवनत्रये न हि त्वदन्यो ह्यपरो मनस्वी

Tú eres hijo de Brahmā, un muni—maestro de los sabios—renombrado por múltiples sentencias de autoridad. Recorriendo los tres mundos, en verdad no hay otro de ánimo noble como tú.

Verse 64

एवमुक्तस्तदा देव्या नारदो देवदर्शनः । उवाच वाक्यं प्रहसन्गिरिजां शिवसन्निधौ

Así interpelado por la Diosa, Nārada—el que contempla a los dioses—sonriendo habló a Girijā en la misma presencia de Śiva.

Verse 65

नारद उवाच । द्यूतं न जानामि न चाश्रयामि ह्यहं तपस्वी शिवकिंकरश्च कथं च मां पृच्छसि राजकन्यके योगीश्वराणां परमं पवित्रे

Dijo Nārada: «No conozco el juego de dados ni me acojo a él; soy un asceta y servidor de Śiva. ¿Cómo es que me preguntas a mí, oh princesa—oh la más pura entre los señores de los yoguis?»

Verse 66

निशम्य वाक्यं गिरिजा सती तदा ह्युवाच वाक्यं च विहस्य तं प्रति । जानासि सर्वं च बटोऽद्य पश्य मे द्यूतं महेशेन करोमि तेऽग्रतः

Al oír sus palabras, Girijā Satī le habló riendo: «¡Lo sabes todo, muchacho! Hoy mira: jugaré a los dados con Maheśa, aquí mismo, delante de ti.»

Verse 67

इत्येवमुक्त्वा गिरिराजकन्यका जग्राह चाक्षान्भुवनैकसुंदरी । क्रीडां चकाराथ महर्षिसाक्ष्यके तत्रास्थिता सा हि भवेन संयुता

Dicho esto, la hija del Rey de las Montañas—única hermosura de los mundos—tomó los dados y comenzó el juego, con el gran ṛṣi por testigo; allí permaneció, unida a Bhava (Śiva).

Verse 68

तौ दंपती क्रीडया सज्जमानौ दृष्टौ तदा ऋषिणा नारदेन । सविस्मयोत्फुल्लमना मनस्वी विलोकमानोऽतितरां तुतोष

Entonces el sabio Nārada contempló a los dos esposos absortos en su juego; lleno de asombro y con el corazón florecido, aquel noble, al mirar, se regocijó sobremanera.

Verse 69

सखीजनेन संवीता तदा द्यूतपरा सती । शिवेन सह संगत्य च्छलाद्द्यूतमकारयत्

Entonces Satī, rodeada de sus compañeras y entregada al juego, se unió a Śiva y—con una artimaña juguetona—hizo que prosiguiera la partida de dados.

Verse 70

स पणं च तदा चक्रे छलेन महता वृतः । जिता भवानी च तदा शिवेन प्रहसन्निव

Luego él hizo una apuesta, velada por una gran artimaña; y entonces Bhavānī fue vencida por Śiva, como si él estuviera riendo.

Verse 71

नारदोऽस्याः शिवेनाथ उपहासकरोऽभवत् । निशम्य हारितं द्यूतमुपहासं निशम्य च

Oh Señor, Nārada se convirtió para ella (Pārvatī) en motivo de burla. Al oír del juego de dados y de lo que se había perdido, oyó también la risa mofadora.

Verse 72

नारदस्य दुरुक्तैश्च कुपिता पार्वती भृशम् । उवाच त्वरिता चैव दत्त्वा चैवार्द्धचंद्रकम्

Herida por las duras palabras de Nārada, Pārvatī se enfureció sobremanera. Con presteza habló y entregó como apuesta el adorno de la media luna.

Verse 73

तथा शिरोमणी चैव तरले च मनोहरे । मुखं सुखोभनं चैव तथा कुपितसुंदरम् । दृष्टं हरेण च पुनः पुनर्द्यूतमकारयत्

Asimismo ofreció la joya cimera y los adornos temblorosos y encantadores; y aun su rostro—dulcemente radiante, hermoso incluso en la ira. Al verlo, Hara hizo que el juego de dados continuara una y otra vez.

Verse 74

तथा गिरिजया प्रोक्तः शंकरो लोकशंकरः । हारितं च मया दत्तः पण एव च नान्यथा

Así habló Girijā a Śaṅkara, bienhechor de los mundos: “Lo que he perdido, en verdad, ya ha sido entregado; es la apuesta, y nada más.”

Verse 75

क्रियते च त्वया शंभो कः पणो हि तदुच्यताम् । ततः प्रहस्य चोवाच पार्वतीं च त्रिलोचनः

“Oh Śambhu, ¿qué apuesta estás haciendo? Dilo claramente.” Entonces Trilocana, el Señor de los Tres Ojos, sonriendo, habló a Pārvatī.

Verse 76

मया पणोऽयं क्रियते भवानि त्वदर्थमेतच्च विभूषणं महत् । सा चंद्रलेखा हि महान्हि हारस्तथैव कर्णोत्पलभूषणद्वयम्

“Bhavānī, esta apuesta la hago por ti: son espléndidos adornos—ese ornamento de media luna, un gran collar y, asimismo, el par de pendientes de loto.”

Verse 77

इदमेव त्वया तन्वि मां जित्वा गृह्यतां सुखम् । ततः प्रवर्तितं द्यूतं शंकरेण सहैव च

«Oh esbelta, pues me has vencido, toma precisamente esto con sosiego.» Entonces se puso en marcha el juego de dados, con el propio Śaṅkara como jugador.

Verse 78

एवं विक्रीडमानौ तावक्षविद्याविशारदौ । तदा जितो भवान्याथ शंकरो बहुभूषणः

Así, los dos, versados en el arte de los dados, siguieron jugando. Entonces Śaṅkara, adornado con muchas joyas, fue vencido por Bhavānī.

Verse 79

प्रहस्य गौरी प्रोवाच शंकरं त्वतिसुंदरी । हारितं च पणं देहि मम चाद्यैव शंकर

Sonriendo, Gaurī, de hermosura incomparable, dijo a Śaṅkara: «Entrégame la apuesta que has perdido, hoy mismo, oh Śaṅkara».

Verse 80

तदा महेशः प्रहसन्सत्यं वाक्यमुवाच ह । न जितोऽहं त्वया तन्वि तत्त्वतो हि विमश्यताम्

Entonces Maheśa, sonriendo, pronunció una palabra veraz: «No he sido vencido por ti en verdad, oh esbelta; reflexiona sobre la realidad en su esencia».

Verse 81

अजेयोऽहं प्राणिनां सर्वथैव तस्मान्न वाच्यं तु वोच हि साध्वि । द्यूतं कुरुष्वाद्य यथेष्टमेव जेष्यामि चाहंच पुनः प्रपश्या

«Yo soy, en verdad, invencible para los seres vivientes de cualquier modo; por eso, oh virtuosa, no digas tal cosa. Juega hoy a los dados como te plazca, y verás de nuevo que yo también venceré.»

Verse 82

तदाम्बिकाह स्वपतिं महेशं मया जितोऽस्यद्य न विस्मयोऽत्र । एवमुक्त्वा तदा शंभुं करे गृह्य वरानना । जितोऽसि त्वं न संदेहस्त्वं न जानासि शंकर

Entonces Ambikā dijo a su señor Maheśa: «Hoy te he vencido; no hay nada sorprendente en ello». Dicho esto, la diosa de bello rostro tomó de la mano a Śambhu y declaró: «Has sido derrotado, sin duda. Oh Śaṅkara, no lo comprendes».

Verse 83

एवं प्रहस्य रुचिरं गिरिजा तु शंभुं सा प्रेक्ष्या नर्मवचसा स तयाभिभूतः । देहीति म सकलमंगलमंगलेश यद्धारितं स्मररिपो वचसानुमोदितम्

Así, sonriendo con encanto, Girijā miró a Śambhu y, con palabras juguetonas, lo sometió. Dijo: «Dámelo, oh Señor de toda auspiciosidad —oh enemigo de Smara—: aquello que apostaste y que tus propias palabras aprobaron».

Verse 84

शिव उवाच । अजेयोऽहं विशालाक्षि तव नास्त्यत्र संशयः । अहंकारेण यत्प्रोक्तं तत्त्वतस्तद्विमृश्यताम्

Śiva dijo: «Oh de ojos grandes, no hay duda de que soy inconquistable para ti. Pero lo que se dijo por orgullo, que sea examinado en verdad».

Verse 85

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रोवाच च विहस्य सा । अजेयो हि महादेवः सर्वेषामपि वै प्रभो

Al oír esas palabras, ella habló de nuevo sonriendo: «En verdad, Mahādeva, oh Señor, es inconquistable para todos los seres».

Verse 86

मयैकया जितोऽसि त्वं द्यूतेन विमलेन हि । न जानासि च किंचिच्च कार्याकार्यं विवक्षितम्

«Y sin embargo, por mí sola has sido vencido, en verdad, por un juego de dados sin mancha. Y no disciernes en absoluto lo que debe hacerse y lo que no debe hacerse, según lo que se pretende.»

Verse 87

एवं विवदमानौ तौ दंपती परमेश्वरौ । नारदः प्रहसन्वाक्यमुवाच ऋषिसत्तमः

Mientras los dos divinos esposos discutían así, Nārada—el más excelso de los sabios—sonriendo pronunció estas palabras.

Verse 88

नारद उवाच । आकर्णयाऽकर्णविशालनेत्रे वाक्यं तदेकं जगदेकमंगलम् । असौ महाभाग्यवतां वरेण्यस्त्वया जितः किं च मृषा ब्रवीषि

Dijo Nārada: «Escucha, oh Diosa de ojos tan amplios que llegan a las orejas, esta sola sentencia—la única verdad auspiciosa para todo el mundo: Él, el más digno entre los muy afortunados, ha sido vencido por ti; ¿por qué, entonces, hablas con falsedad?»

Verse 89

अजितो हि महादेवो देवानां परमो गुरुः । अरूपोऽयं सुरूपोयं रूपातीतोऽयमुच्यते

«Mahādeva es, en verdad, inconquistable, el supremo maestro de los dioses. Se le llama sin forma y, sin embargo, de hermosa forma; se dice también que trasciende toda forma.»

Verse 90

एक एव परं ज्योतिस्तेषामपि च यन्महः । त्रैलोक्यनाथो विश्वात्मा शंकरो लोकशंकरः

«Él solo es la Luz suprema; su esplendor es la gloria incluso de ellos, los dioses. Śaṅkara es el Señor de los tres mundos, el Alma del universo, el bienhechor que trae bienestar a los mundos.»

Verse 91

कथं त्वया जितो देवि ह्यजेयो भुवनत्रये । शिवमेनं न जानासि स्त्रीभावाच्च वरानने

Oh Diosa, ¿cómo podrías haber ‘vencido’ a Śiva, el verdaderamente invencible en los tres mundos? Oh de bello rostro, por orgullo de mujer no lo reconoces tal como es en realidad.

Verse 92

नारदेनैवमुक्ता सा कुपिता पार्वती भृशम् । बभाषे मत्सरग्रस्ता साक्षेपं वचनं सती

Así interpelada por Nārada, Pārvatī se enfureció sobremanera. Dominada por los celos, aquella virtuosa Sati pronunció palabras cargadas de reproche.

Verse 93

पार्वत्युवाच । चापल्याच्च न वक्त्व्यं ब्रह्मपुत्र नमोस्तु ते तव भीतास्मि भद्रं ते देवर्षे मौनमावह

Dijo Pārvatī: «No hables con ligereza, oh hijo de Brahmā; mis salutaciones a ti. Desconfío de tus palabras, oh rishi divino: guarda silencio; que el bien sea contigo».

Verse 94

कथं शिवो हि देवर्ष उक्तोऽतो हि त्वया बहु । मत्प्रसादा स्छवो जात ईश्वरो यो हि पठ्यते

«¿Cómo es, oh rishi divino, que has hablado tanto de Śiva? Por mi favor llegó a ser “Īśvara”, el que es celebrado como el Señor.»

Verse 95

मया लब्धप्रतिष्ठोऽयं जातो नास्त्यत्र संशयः

«Por mí alcanzó su dignidad y su puesto; de ello no hay duda.»

Verse 96

एवं बहुविधं श्रुत्वा नारदो मौनमाश्रयत् । पस्थितं च तद्दृष्ट्वा भृंगी वाक्यमथाब्रवीत्

Al oírla hablar de tantas maneras, Nārada guardó silencio. Al verlo dispuesto a partir, Bhṛṅgī pronunció entonces estas palabras.

Verse 97

भृंग्युवाच । त्वया बहु न वक्तव्यं पुनरेव च भामिनि । अजेयो निर्विकारो हि स्वामी मम सुमध्यमे

Dijo Bhṛṅgī: «No hables tanto otra vez, oh mujer apasionada. Mi Señor es en verdad invencible e inmutable, oh de cintura esbelta».

Verse 98

स्त्रीभावयुक्तासि वरानने त्वं देवं न जानासि परं पराणाम् । कामं पुरस्कृत्य पुरा भवानि समागतास्येव महेशमुग्रम

Oh Bhavānī de bello rostro, atada al orgullo de lo femenino no reconoces al Dios, más alto que lo más alto. Antaño, poniendo el deseo por delante, te acercaste al fiero Mahādeva.

Verse 99

यथा कृतं तेन पिनाकिना पुरा एतत्स्मृतं किं सुभगे वदस्व नः । कृतो ह्यनंगो हि तदा ह्यनेन दग्धं वनं तस्य गिरेः पितुस्ते

Dinos, oh afortunada, si recuerdas lo que antaño hizo aquel Señor portador de Pināka. Pues entonces, por él, Kāma fue vuelto incorpóreo, y el bosque de tu padre—la Montaña—fue consumido por el fuego.

Verse 100

वात्त्वयाराधित एव एष शिवः पराणां परमः परात्मा

En verdad, es este Śiva—supremo entre los supremos, el Sí mismo más alto—quien fue adorado por ti.

Verse 101

भृंगिणेत्येवमुक्ता सा ह्युवाच किपिता भृशम् । श्रृण्वतो हि महेशस्य वाक्यं पृष्टा च भृंगिणम्

Así, al ser llamada “Bhṛṅgiṇī”, ella, encendida de ira, habló mientras Mahēśa escuchaba; y cuestionó a Bhṛṅgi para que respondiera por sus palabras.

Verse 102

पार्वत्युवाच । हं भृंगिन्पक्षपातित्वाद्यदुक्तं वचनं मम । शिवप्रियोऽसि रे मन्द भेदबुद्धिरतो ह्यसि

Dijo Pārvatī: «¡Ah! Oh Bhṛṅgi—por tu parcialidad me has dicho esas palabras. Aunque eres amado por Śiva, oh torpe, te aferras a una mente de separación».

Verse 103

अहं शिवात्मिका मूढ शिवो नित्यं मयि स्थितः । कथं शिवाभ्यां भिन्नत्वं त्वयोक्तं वाग्बलेन हि

«Yo soy de la misma naturaleza de Śiva, oh engañado; Śiva mora eternamente en mí. ¿Cómo, entonces, has afirmado una diferencia entre Śiva y yo, sólo por la fuerza de las palabras?»

Verse 104

श्रुतं च वाक्यं शुभदं पार्वत्या भृंगिणा तदा । उवाच पार्वतीं भृंगी रुषितः शिवसन्निधौ

Al oír entonces las palabras auspiciosas de Pārvatī, Bhṛṅgi, airado, habló a Pārvatī en la misma presencia de Śiva.

Verse 105

पुतुर्यज्ञे च दक्षस्य शिवनिंदा त्वया श्रुता । अप्रियक्षवणात्सद्यस्त्वया त्यक्तं कलेवरम्

«En el sacrificio de Dakṣa oíste la injuria contra Śiva; y al escuchar lo insoportable, abandonaste al instante tu cuerpo.»

Verse 106

तत्क्षणादेव नन्वंगि ह्यधुना किं कृतं त्वया । संभ्रमात्किं न जानासि शिवनिंदकमेव च

«Y sin embargo, oh de bellos miembros—ahora mismo, ¿qué has hecho? En tu turbación, ¿no reconoces que esto también no es sino una injuria contra Śiva?»

Verse 107

कथं वा पर्वतश्रेष्ठाज्जाता से वरवर्णिनि । कथं वा तपसोग्रेण संतप्तासि सुमध्यमे

Oh, de hermosura excelsa, ¿cómo naciste del más noble de los montes? Oh, de cintura esbelta, ¿cómo fuiste purificada por austeridades ardientes y severas?

Verse 108

सप्रेमा च शिवे भक्तिस्तव नास्तीह संप्रातम् । शिवप्रियासि तन्वंगि तस्नादेवं ब्रवीमि ते

Ahora, aquí no se ve en ti una devoción amorosa hacia Śiva. Sin embargo, oh de cuerpo hermoso, eres querida por Śiva; por eso te hablo de este modo.

Verse 109

शिवात्परतरं नान्यत्त्रिषु लोकेषु विद्यते । शिवे भक्तिस्त्वया कार्या सप्रेमा वरवर्णिनि

En los tres mundos no existe nada más alto que Śiva. Por ello, oh bellísima, debes cultivar una devoción amorosa hacia Śiva.

Verse 110

भक्तासि त्वं महादेवि महाभाग्यवतां वरे । संसेव्यतां प्रयत्नेन तपसोपार्जितस्त्वया

Oh Mahādevī, tú eres devota, la mejor entre los muy afortunados. Que esa devoción sea practicada y honrada con empeño, pues la has obtenido mediante austeridad.

Verse 111

शिवो वरेण्यः सर्वेशो नान्यथा कर्तुमर्हसि । भृंगिणो वचनं श्रुत्वा गिरिजा तमुवाचह

Śiva es el más excelente, el Señor de todo; no debes obrar de otro modo. Al oír las palabras de Bhṛṅgi, Girijā (Pārvatī) le habló.

Verse 112

गिरिजोवाच । रे भृंगिन्मौनमालंब्य स्थिरो भवाथ वा व्रज । वाच्यावाच्यं न जानासि किं ब्रवीषि पिशाचवत्

Dijo Girijā: «¡Oh Bhṛṅgi! Refúgiate en el silencio: mantente firme, o si no, márchate. No sabes qué debe decirse y qué no; ¿por qué hablas como un piśāca (un ghoul)?»

Verse 113

तपसा केन चानीतः कया चापि शिवो ह्ययम् । काहं कोऽसौ त्वया ज्ञातो भेदबुद्ध्या ब्रवीषि मे

«¿Con qué austeridad fue “traído” aquí, y por quién habría de decirse que este Śiva es traído? ¿Quién soy yo y quién es Él, para que me hables con una mente aferrada a la diferencia?»

Verse 114

कोऽसि त्वं केन युक्तोऽसि कस्माच्च बहु भाषसे । शापं तव प्रदास्यामि शिवः किं कुरुतेऽधुना

«¿Quién eres tú? ¿Con qué poder estás dotado para hablar tanto? Te impondré una maldición: ¿qué hará Śiva ahora?»

Verse 115

भृंगिणोक्ता तिरस्कृत्य तदा शापं ददौ सती । निमामो भव रे मन्द रे भृंगिञ्छिंकरप्रिय

Entonces Satī, desdeñando las palabras de Bhṛṅgi, pronunció una maldición: «¡Quédate sin carne, oh necio—oh Bhṛṅgi, amante de Śaṅkara!»

Verse 116

एवमुक्त्वा तदा देवी पार्वती शंकरप्रिया । अथ कोपेन संयुक्ता पार्वती शंकरं तदा

Habiendo dicho esto, la Diosa Pārvatī, amada de Śaṅkara, se llenó de ira y entonces se volvió hacia Śaṅkara.

Verse 117

कर गृह्य च तन्वंगी भुजंगं वासुकिं तथा । उदतारयत्कंठात्सा तथान्यानि बहूनि च

La Diosa de miembros esbeltos tomó con su mano a la serpiente Vāsuki y la arrancó del cuello (de Śiva), junto con muchas otras cosas también.

Verse 118

शंभोर्जग्राह कुपिता भूषणानि त्वरान्विता । हृत चंद्रकला तस्य गजाजिनमनुत्तमम्

Airada y con premura, arrebató los ornamentos de Śambhu; le quitó también el emblema de la luna creciente y la incomparable piel de elefante.

Verse 119

कंबलाश्वतरौ नागौ महेशकृतभूषणौ । हृतौ तया महादेव्या छलोक्त्यां च प्रहस्य वै

Kambala y Aśvatara—las dos serpientes que Maheśa había hecho ornamentos—fueron tomadas por Mahādevī, mientras hablaba en broma y reía.

Verse 120

कौपीनाच्छा दनं तस्या च्छलोक्त्या च प्रहस्य वै । तदा गणाश्च सख्यश्च त्रपया पीडिता भवन्

Y aun su taparrabo, su cobertura, se lo arrebató, burlándose con palabras juguetonas y riendo. Entonces los gaṇas y sus compañeras quedaron afligidos por la vergüenza.

Verse 121

पराङ्गमुखाश्च संजाता भृङ्गी चैव महातपाः । तथा चण्डो हि मुण्डश्च महालोमा महोदरः

Se volvieron de espaldas por vergüenza y quedaron abatidos: Bhṛṅgī y otros grandes ascetas; asimismo Caṇḍa y Muṇḍa, Mahāloman y Mahodara también.

Verse 122

एते चान्ये च बहवो गणास्ते दुःखिनोऽभवन् । तांश्च दृष्ट्वा तथाभूतन्महेशो लज्जितोऽभवत्

Estos y muchos otros gaṇas quedaron afligidos. Al verlos en tal estado, Maheśa también sintió vergüenza.

Verse 123

उवाच वाक्यं रुषितः पार्वतीं प्रति शंकरः

Airado, Śaṅkara dijo estas palabras a Pārvatī.

Verse 124

रुद्र उवाच । उपहासं प्रकुर्वंति सर्वे हि ऋषयो भृशम् । तथा ब्रह्मा च विष्णुश्च तथा चेन्द्रादयो ह्यमी

Dijo Rudra: «Todos los ṛṣis se burlan con gran intensidad; y también Brahmā y Viṣṇu, y asimismo Indra y los demás dioses».

Verse 125

उपहासपराः सर्वे किं त्वयाद्य कृतं शुभे । कुले जातासि तन्वंगि कथमेवं करिष्यसि

«Todos están entregados a la burla. Oh bienaventurada, ¿qué has hecho hoy? Oh dama de miembros esbeltos, nacida en noble linaje, ¿cómo puedes obrar así?»

Verse 126

त्वया जितो ह्यहं सुभ्रु यदि जानासि तत्त्वतः । तर्ह्येवं कुरु मे देहि कौपीनाच्छादनं परम् । देहि कौपी नामात्रं मे नान्यथा कर्तुमर्हसि

«Oh de cejas hermosas, en verdad me has vencido, si conoces la realidad tal cual es. Entonces haz esto: concédeme un supremo cobertor, un kaupīna. Al menos dame el nombre de “kaupīna”; no debes obrar de otro modo».

Verse 127

एवमुक्ता सती तेन शंभुना योगिना तदा । प्रहस्य वाक्यं प्रोवाच पार्वती रुचिरानना

Así interpelada por aquel yogui Śambhu, Satī—Pārvatī, de rostro encantador—sonrió y respondió con palabras.

Verse 128

किं कौपीनेन ते कार्यं मुनिना भावितात्मना । दिगम्बरेणैव तदा कृतं दारुवनं तथा

«Oh sabio de alma disciplinada, ¿qué necesidad tienes de un kaupīna? En verdad, como asceta digambara—vestido del cielo—ya actuaste así antaño en Dāruvana.»

Verse 129

भिक्षाटनमिषेणैव ऋषिपत्न्यो विरोहिताः । गच्छ तस्ते तदा शंभो पूजनं तैर्महत्कृतम्

«Con el pretexto de mendigar, las esposas de los rishis fueron conmovidas y atraídas. Ve, pues, oh Śambhu: entonces ellas te rindieron una gran adoración.»

Verse 130

कौपीनं पतितं तत्र मुनिभिर्नान्यथोदितम् । तस्मात्त्वया प्रहातव्यं द्यूतोहारितमेव तत्

«Los sabios declararon que el kaupīna cayó allí y no de otro modo. Por eso debes abandonarlo: en verdad es como algo perdido en el juego.»

Verse 131

तच्छ्रुत्वा कुपितो रुद्रः पार्वतीं परमेश्वरः । निरीक्षमाणोऽतिरुषा तृतीयेनैव चक्षुषा

Al oír esas palabras, Rudra—Parameśvara—se enfureció con Pārvatī y, ardiendo en feroz ira, la miró con su propio tercer ojo.

Verse 132

कुपितं शंकरं दृष्ट्वा सर्व देवगणास्तदा । भयेन महताविष्टास्तथा गणकुमारकाः

Al ver a Śaṅkara airado, todas las huestes de los dioses en aquel momento—junto con los jóvenes asistentes de los Gaṇas—quedaron sobrecogidas por un gran temor.

Verse 133

ऊचुः सर्वे शनैस्तत्र शंकितेन परस्परम् । अद्यायं कुपितो रुद्रो गिरिजां प्रति संप्रति

Allí todos se hablaron en voz baja, inquietos y recelosos: «Hoy, en verdad, Rudra se ha airado contra Girijā (Pārvatī)».

Verse 134

यथा हि मदनो दग्धस्तथेयं नान्यथा वचः । एवं मीमांसमानास्ते गणा देवर्षयस्तदा

«Así como Kāma (Madana) fue consumido por el fuego, así también será esto; no puede ser de otro modo», decían. De este modo, entonces, los Gaṇas y los sabios divinos deliberaban entre sí.

Verse 135

विलोकितास्तया देव्या सर्वे सौभाग्यमुद्रया । उवाच प्रहसन्नेव सती सत्पुरुषं तदा

Entonces la Diosa los miró a todos con un signo de buen augurio y gracia; y Satī, sonriendo, habló en aquel instante al noble Señor.

Verse 136

किमालोकपरो भूत्वा चक्षुषा परमेण हि । नाहं कालो न कामोऽहं नाहं दभस्य वै मखः

«¿Por qué fijas tu mirada con ese ojo supremo? Yo no soy el Tiempo, no soy Kāma, ni soy el sacrificio de Dabha (Dākṣa)».

Verse 137

त्रिपुरो नैव वै शंभो नांधको वृषभध्वज । वीक्षितेनैव किं तेन तव चाद्य भविष्यति । वृथैव त्वं विरूपाक्षो जातोऽसि मम चाग्रतः

«¡Oh Śambhu, Señor del estandarte del toro! Esto no es Tripura ni es Andhaka. ¿Qué se logrará con sólo mirar (con ese ojo), y qué te acontecerá hoy? En vano te has vuelto “Virūpākṣa”, el de los tres ojos, ante mí».

Verse 138

एवमादीन्यनेकानि हयुवाच परमेश्वरी । निशम्य देवो वाक्यानि गमनाय मनो दधे

Así, Parameśvarī pronunció muchas palabras semejantes. Al oírlas, el Dios resolvió en su mente partir.

Verse 139

वनमेव वरं चाद्य विजनं परमार्थतः । एकाकी यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः

«En verdad, hoy el bosque—solitario y apartado—es lo mejor para mí: solo, con mente y ser refrenados, habiendo abandonado toda posesión y todo apego.»

Verse 140

स सुखी परमार्थज्ञः स विद्वान्स च पंडितः । येन मुक्तौ कामरागौ स मुक्तः स सुखी भवेत्

Sólo él es dichoso: él es el conocedor de la verdad suprema, el verdaderamente instruido y sabio, aquel por quien el deseo y la pasión han sido soltados y abandonados. Tal es el liberado; tal llega a ser feliz.

Verse 141

एवं विमृश्य च तदा गिरिजां विहाय श्रीशंकरः परमकारुणिकस्तदानीम् । यातः प्रियाविरहितो वनमद्भुतं च सिद्धाटवीं परमहंसयुतां तथैव

Habiendo reflexionado así, Śrī Śaṅkara—sumamente compasivo—dejó entonces a Girijā. Separado de su amada, se encaminó a un bosque maravilloso y también a Siddhāṭavī, la arboleda-ermita frecuentada por sabios paramahaṃsa.

Verse 142

निर्गतं शंकरं दृष्ट्वा सर्वे कैलासवासिनः । निर्ययुश्च गणाः सर्वे वीरभद्रादयोऽनु तम्

Al ver partir a Śaṅkara, todos los moradores del Kailāsa salieron; y también todas las huestes de gaṇas—con Vīrabhadra a la cabeza—le siguieron tras Él.

Verse 143

छत्रं भृंगी समादाय जगाम तस्य पृष्ठतः । चामरे वीज्यमाने च गंगायमुनसन्निभे

Bhṛṅgī, tomando el parasol real, caminó tras Él; y mientras se agitaban los cāmaras (abanicos rituales), resplandecían como el Gaṅgā y el Yamunā.

Verse 144

ताभ्यां युक्तस्तदा नंदी पृष्ठतोऽन्वगमत्सुधीः । वृषभों ह्यग्रतो भूत्वा पुष्पकेण विराजितः

Entonces el sabio Nandī, acompañado por ellos, siguió por detrás; y el Toro (Vṛṣabha) iba delante, resplandeciente, adornado con el puṣpaka, ornamento de flores.

Verse 145

शोभमानो महादेव एभिः सर्वैः सुशोभनैः । अंतःपुरगता देवी पार्वती सा हि दुर्मनाः

Mahādeva resplandecía, asistido por todos aquellos espléndidos acompañantes; pero la Diosa Pārvatī, recluida en los aposentos interiores, estaba en verdad abatida de corazón.

Verse 146

सखीभिर्बहुभिस्तत्र तथान्याभिः सुसंवृता । गिरिजा चिंतयामास मनसा परमेश्वरम्

Allí, rodeada de muchas amigas y de otras servidoras, Girijā meditó en su mente a Parameśvara.

Verse 147

ततो दूरं गतः शंभुर्विसृज्य च गणांस्तदा । गणेशं च कुमारं च वीरभद्रं तथाऽपरान्

Entonces Śambhu se alejó, y en ese momento despidió a los gaṇas: a Gaṇeśa, a Kumāra (Skanda), a Vīrabhadra y también a los demás.

Verse 148

भृंगिणं नंदिनं चंडं सोमनंदिनमेव च । एतानन्यांश्च सर्वांश्च कैलासपुरवासिनः

Bhṛṅgin, Nandin, Caṇḍa y también Somanandin: éstos y todos los demás, moradores de la ciudad de Kailāsa, fueron igualmente dejados atrás.

Verse 149

विसृज्य च महादेव एक एव महातपाः । गतो दूरं वनस्यांते तथा सिद्धवटं शिवः

Tras despedirlos, Mahādeva—grande en austeridad—partió solo, muy lejos, hasta el confín del bosque; así Śiva llegó a Siddhavaṭa, el “Banyán de los Siddhas”.

Verse 150

काश्मीररत्नोपलसिद्धरत्नवैदूर्यचित्रं सुधया परिष्कृतम् । दिव्यासनं तस्य च कल्पितं भुवा तत्रास्थितो योगपतिर्महेशः

Allí, sobre el suelo, se dispuso para él un asiento divino, jaspeado de gemas de Cachemira, losas de joyas, piedras perfectas y vaidūrya, pulido con enlucido de cal. En ese asiento se estableció Maheśa, Señor del Yoga.

Verse 151

पद्मासने चोपविष्टो महेशो योगवित्तमः । केवलं चात्मनात्मानं दध्यौ मीलितलोचनः

Sentado en la postura del loto, Maheśa—supremo conocedor del yoga—cerró los ojos y meditó únicamente en el Sí mismo por el Sí mismo, absorto en la contemplación interior.

Verse 152

शुशुभे स महादेवः समाधौ चंद्रशेखरः । योगपट्टः कृतस्तेन शेषस्य च महात्मनः । वासुकिः सर्पराजश्च कटिबद्धः कृतो महान्

En samādhi, Mahādeva, Candrasekhara, resplandecía con fulgor. El magnánimo Śeṣa se volvió su banda yóguica, y Vāsuki, rey de las serpientes, fue hecho su poderoso cinturón.

Verse 153

आत्मानमात्मात्मतया च संस्तुतो वेदांतवेद्यो न हि विश्वचेष्टितः । एको ह्यनेको हि दुरंतपारस्तथा ह्यर्क्यो निजबोधरूपः । स्थितस्तदानीं परमं पराणां निरीक्षमाणो भुवनैकभर्ता

Alabado como el Sí mismo en la condición de la mismidad, cognoscible por el Vedānta y no movido por el obrar del mundo: es uno y, sin embargo, aparece como muchos; inescrutable e inconmensurable, radiante como el sol, forma misma de la conciencia innata. Así entonces, el único Señor de los mundos permaneció en pie, contemplando el estado supremo más allá de todo.