Adhyaya 31

Verse 1

शोनक उवाच । हत्वा तं तारकं संख्ये कुमारेण महात्मना । किं कृतं सुमहद्विप्र तत्सर्वं वक्तुमर्हसि

Śaunaka dijo: «Después de que el magnánimo Kumāra diera muerte a Tāraka en la batalla, ¿qué grandes sucesos siguieron, oh brāhmaṇa? Debes relatarlo todo».

Verse 2

कुमारो ह्यपरः शंभुर्येन सर्वमिदं ततम् । तपसा तोषितः शंभुर्ददाति परमं पदम्

Pues Kumāra es, en verdad, otra forma de Śambhu (Śiva), por quien todo este universo está penetrado. Cuando Śambhu es complacido por la austeridad, concede el estado supremo.

Verse 3

कुमारो दर्शनात्सद्यः सफलो हि नृणां सदा । ये पापिनो ह्यधर्म्मिष्ठाः श्वपचा अपि लोमश । दर्शनाद्धूतपापास्ते भवंत्येव न संशयः

Con sólo contemplar a Kumāra, los hombres obtienen de inmediato el fruto espiritual, siempre. Aun los pecadores entregados al adharma—hasta los que cuecen carne de perro, oh Lomaśa—quedan purificados de sus faltas por esa visión; no hay duda.

Verse 4

शौनकस्य वचः श्रुत्वा उवाच चरितं तदा । व्यास शिष्यो महाप्रज्ञः कुमारस्य महात्मनः

Al oír las palabras de Śaunaka, el muy sabio discípulo de Vyāsa comenzó entonces a relatar las sagradas hazañas del magnánimo Kumāra.

Verse 5

लोमश उवाच । ह्ताव तं तारकं संख्ये देवानामजयं ततः । अवध्यं च द्विजश्रेष्ठाः कुमारो जयमाप्तवान्

Lomaśa dijo: Habiendo dado muerte a Tāraka en la batalla—él, a quien los dioses no podían vencer y que era tenido por invulnerable—Kumāra (Skanda) alcanzó la victoria, oh el mejor de los nacidos dos veces.

Verse 6

महिमा हि कुमारस्य सर्वशास्त्रेषु कथ्यते । वेदैश्च स्वागमैश्चापि पुराणैश्च तथैव च

En verdad, la grandeza de Kumāra es proclamada en todos los śāstra: por los Vedas, por los Āgamas (Śaiva) y asimismo por los Purāṇa.

Verse 7

तथोपनिषदैश्चैव मीमांसाद्वितयेन तु । एवंभूतः कुमारोयमशक्यो वर्णितुं द्विजाः

Así también en las Upaniṣad y en las dos Mīmāṃsā: tal es este Kumāra que es imposible describirlo por completo, oh dos veces nacidos.

Verse 8

यो हि दर्शनमात्रेण पुनाति सकलं जगत् । त्रातारं भुवनस्यास्य निशम्य पितृराट्स्वयम्

Pues aquel que, con solo ser visto, purifica al mundo entero—al oír que era el salvador de este universo, el propio Pitṛrāṭ (Yama) se conmovió y actuó.

Verse 9

ब्रह्माणं च पुरस्कृत्य विष्णुं चैव सवासवम् । स ययौ त्वरितेनैव शंकरं लोकशंकरम् । तृष्टाव प्रयतो भूत्वा दक्षिणाशापतिः स्वयम्

Poniendo a Brahmā al frente, y llevando también a Viṣṇu junto con Vāsava (Indra), se apresuró hacia Śaṅkara, bienhechor de los mundos; y Dakṣiṇāśāpati (Yama) mismo, con reverencia, lo alabó.

Verse 10

नमो भर्गाय देवाय देवानां पतये नमः । मृत्युंजयाय रुद्राय ईशानाय कपर्द्दिने

¡Homenaje a Bharga, el Señor resplandeciente; homenaje al soberano de los dioses! Homenaje a Mṛtyuṃjaya, vencedor de la muerte; a Rudra, a Īśāna, al de la cabellera enmarañada (Kapardin).

Verse 11

नीलकंठाय शर्वाय व्योमावयवरूपिणे । कालाय कालनाथाय कालरूपाय वै नमः

Homenaje a Nīlakaṇṭha, a Śarva, a Aquel cuya forma está hecha de la inmensidad misma del espacio. Homenaje al Tiempo (Kāla), al Señor del Tiempo, y a Aquel cuya naturaleza es el Tiempo mismo.

Verse 12

यमेन स्तूयमानो हि उवाच प्रभुरीश्वरः । किमर्थमागतोऽसि त्वं तत्सर्वं कथयस्व नः

Así alabado por Yama, el Señor Īśvara habló: «¿Con qué propósito has venido? Dinos todo.»

Verse 13

यम उवाच । श्रूयतां देवदेवेश वाक्य वाक्यविशारद । तपसा परमेणैव तुष्टिं प्राप्तोसि शंकर

Dijo Yama: «Escúchese, oh Dios de los dioses, maestro consumado de la palabra. Por la austeridad suprema has alcanzado la plena complacencia, oh Śaṅkara.»

Verse 14

कर्मणा परमेणैव ब्रह्मा लोकपितामहः । तुष्टिमेति न संदेहो वराणां हि सदा प्रभुः

Por la acción suprema—el recto cumplimiento del deber—Brahmā, el abuelo de los mundos, alcanza la satisfacción; no hay duda, pues el Señor es siempre el otorgador de dones.

Verse 15

तथा विष्णुर्हि भगवान्वेदवेद्यः सनातनः । यज्ञैरनेकैः संतुष्ट उपवासव्रतैस्तथा

Del mismo modo, el Señor Viṣṇu—eterno y cognoscible por los Vedas—se complace con muchos sacrificios, y también con ayunos y observancias votivas.

Verse 16

ददाति केवलं भावं येन कैवल्यमाप्नुयुः । नराः सर्वे मम मतं नान्यता हि वचो मम

Él concede únicamente ese bhāva, la disposición interior de un solo rumbo, por la cual los hombres alcanzan Kaivalya (la liberación en la soledad absoluta). Que todos acepten mi parecer: mis palabras no tienen otro sentido.

Verse 17

ददाति तुष्टो वै भोगं तथा स्वर्गादिसंपदः । सूर्यो नमस्ययाऽरोग्यं ददातीह न चान्यथा

Cuando se complace, otorga gozos y prosperidad, comenzando por las riquezas del cielo. El Sol, cuando es venerado con reverencia, concede salud aquí mismo; en verdad, no de otro modo.

Verse 18

गणेशो हि महादेव अर्घ्यपाद्यादिचंदनैः । मंत्रावृत्त्या तथा शंभो निर्विघ्नं च करिष्यति

¡Oh Mahādeva! Gaṇeśa, cuando es honrado con ofrendas como arghya, pādya y pasta de sándalo, y con la recitación de mantras, oh Śambhu, hará que la empresa quede libre de obstáculos.

Verse 19

तथान्ये लोकपाः सर्वे यथाशक्त्या फलप्रदाः । यज्ञाध्ययनदानाद्यैः परितुष्टाश्च शंकर

Así también, todos los demás Lokapālas, según su poder, conceden frutos. Y se complacen, oh Śaṅkara, con sacrificios, estudio de los Vedas, caridad y cosas semejantes.

Verse 20

महदाश्चर्य संभूतं सर्वेषां प्राणिनामिह । कृतं च तव पुत्रेण स्वर्गद्वारमपावृताम्

Ha surgido aquí un gran prodigio para todos los seres: por obra de tu hijo, la puerta del cielo ha sido abierta de par en par.

Verse 21

दर्शनाच्च कुमारस्य सर्वे स्वर्गैकसो नराः । पापिनोऽपि महादेव जाता नास्त्यत्र संशयः

Con sólo contemplar a Kumāra, todos los hombres alcanzan al instante el cielo; aun los pecadores, oh Mahādeva, llegan a ser así—de ello no hay duda.

Verse 22

मया किं क्रियतां देव कार्याकार्यव्यवस्थितौ । ये सत्यशीलाः शांताश्च वदान्या निरवग्रहाः

Oh Deva, ¿qué debo hacer al decidir lo que ha de hacerse y lo que no? Pues hay quienes son fieles a la verdad, serenos, generosos y libres de obstáculo o contienda.

Verse 23

जितेंद्रिया अलुब्धाश्च कामरागविवर्जिताः । याज्ञिका धर्मनिष्ठाश्च वेदवेदांगपारगाः

Dueños de sí, sin codicia y libres de deseo y apego; son oficiantes de sacrificios, firmes en el dharma y versados en los Vedas y los Vedāṅgas.

Verse 24

यां गतिं यांति वै शंभो सर्वे सुकृतिनोपि हि । तां गतिं दर्शनात्सर्वे श्वपचा अधमा अपि

Oh Śambhu, el estado que alcanzan incluso todos los virtuosos—por el solo darśana, todos alcanzan ese mismo estado, aun los que cuecen carne de perro y los más bajos.

Verse 25

कुमारस्य च देवेश महदाश्चर्यकर्मणः । कार्त्तिक्यां कृत्तिकायोगसहितायां शिवस्य च

Oh Señor de los dioses, las obras de Kumāra son supremamente maravillosas; especialmente en el mes de Kārttika, cuando está presente la sagrada conjunción con Kṛttikā, y asimismo en lo que atañe a Śiva.

Verse 26

शिवस्य तनयं दृष्ट्वा ते यांति स्वकुलैः सह । कोटिभिर्बहुभिश्चैव मत्स्थानं परिमुच्य वै

Al contemplar al hijo de Śiva, parten junto con sus propias familias—en muchos crores—abandonando por completo mi reino (el dominio de Yama).

Verse 27

कुमारदर्शनात्सर्वे श्वपचा अपि यांति वै । सद्गतिं त्वरितेनैव किं क्रियेत मयाधुना

Con sólo ver a Kumāra, todos—hasta los más bajos (śvapacas)—alcanzan con presteza un buen destino. ¿Qué he de hacer yo ahora?

Verse 28

यमस्य वचनं श्रुत्वा शंकरो वाक्यमब्रवीत्

Al oír las palabras de Yama, Śaṅkara (Śiva) habló en respuesta.

Verse 29

शंकर उवाच । येषां त्वंतगतं पापं जनानां पुण्यकर्मणाम् । विशुद्धभावो भो धर्म्म तेषां मनसि वर्त्तते

Dijo Śaṅkara: «Oh Dharma (Yama), en aquellos hombres de obras meritorias cuyo pecado ha llegado a su fin, mora en la mente una disposición purificada».

Verse 30

सत्तीर्थगमनायैव दर्शनार्थं सतामिह । वांछा च महती तेषां जायते पूर्वकारिता

En tales personas surge un gran anhelo—nacido de obras anteriores—de ir a los verdaderos tīrthas (sat-tīrthas) y de obtener aquí el santo darśana de los virtuosos.

Verse 31

बहूनां जन्मनामंते मयि भावोऽनुवर्त्तते । प्राणिनां सर्वभावेन जन्माभ्यासेनभो यम

Oh Yama, al término de muchos nacimientos, la devoción hacia Mí sigue brotando en los seres—por la fuerza de renacer una y otra vez y por el hábito profundo de sus disposiciones interiores.

Verse 32

तस्मात्सुकृतिनः सर्वे येषां भावोऽनुवर्त्ते । जन्मजन्मानुवृत्तानां विस्मयं नैव कारयेत्

Por ello, todos los virtuosos y meritorios—en quienes la disposición devocional persevera—no deben ser mirados con asombro, pues tal continuidad se lleva de nacimiento en nacimiento.

Verse 33

स्त्रीबालशूद्राः श्वपचाधमाश्च प्राग्जन्मसंस्कारवशाद्धि धर्म्म । योनिं पापिषु वर्त्तमानास्तथापि शुद्धा मनुजा भवंति

Oh Dharma, las mujeres, los niños, los Śūdras e incluso quienes son tenidos por los más caídos entre los śvapacas—por la fuerza de las impresiones (saṃskāras) de nacimientos anteriores—aunque ahora moren en circunstancias o vientres llamados ‘pecaminosos’, llegan aun así a ser seres humanos purificados.

Verse 34

तथा सितेन मनसा च भवंति सर्वे सर्वेषु चैव विषयेषु भवंति तज्ज्ञाः । दैवेन पूर्वचरितेन भवंति सर्वे सुराश्चेंद्रादयो लोकपालाः प्राक्तनेन

Así también, todos llegan a poseer una mente luminosa y pura, y se vuelven discernidores en toda materia. Por el destino forjado por la conducta anterior, todo esto acontece—tal como los dioses, Indra y los demás guardianes del mundo, alcanzaron sus puestos por sus obras pasadas.

Verse 35

जाता ह्यमी भूतगणाश्च सर्वे ह्यमी ऋषयो ह्यमी देवताश्च

En verdad, todas estas huestes de seres nacen; así también nacen estos Ṛṣis; y así también nacen estas deidades.

Verse 36

विस्मयो नैव कर्त्तव्यस्त्वया वापि कुमारके । कुमारदर्शने चैव धर्मराज निबोध मे

No te asombres—ni por este niño ni siquiera al verlo. Oh Dharmarāja, comprende lo que te digo.

Verse 37

वचनं कर्मसंयुक्तं सर्वेषां फलदायकम् । सर्वतीर्थानि यज्ञाश्च दानानि विविधानि च । कार्याणि मनःशुद्ध्यर्थं नात्र कार्या विचारणा

La palabra, unida a la acción recta, da fruto para todos. Todos los tīrtha, los sacrificios y las diversas dádivas han de realizarse para purificar la mente; no hay aquí lugar para la duda.

Verse 38

मनसा भावितो ह्यात्मा आत्मनात्मानमेव च । आत्मा अहं च सर्वेषआं प्राणिनां हि व्यवस्थितः

El Ser es modelado por la mente, y el yo se forja a sí mismo. Yo—el Ātman—permanezco establecido en todos los seres vivientes.

Verse 39

अहं सदा भावयुक्त आत्मसंस्थो निरंतरः । जंगमाजंगमानां च सत्यं प्रति वदामि ते

Yo estoy siempre unido al ser puro, incesantemente establecido en el Sí mismo. A ti te digo la verdad acerca de lo móvil y lo inmóvil.

Verse 40

द्वंद्वातीतो निर्विकल्पो हि साक्षात्स्वस्थो नित्यो नित्ययुक्तो निरीहः । कूटस्थो वै कल्पभेदप्रवादैर्बहिष्कृतो बोधबोध्यो ह्यनन्तः

Trascendiendo todos los pares de opuestos, libre de construcciones mentales, directamente establecido en Sí mismo—eterno, siempre unido y sin deseo—Él permanece inmutable. Más allá de las disputas sobre las diferencias de yugas y ciclos, Él es el Infinito: conciencia pura, conocible sólo por el despertar.

Verse 41

विस्मृत्य चैनं स्वात्मानं केवलं बोधलक्षणम् । संसारिणो हि दृश्यंते समस्ता जीवराशयः

Al olvidar el propio Ser—cuya señal es la conciencia pura—se ve que todas las multitudes de seres vivos se vuelven errantes en el saṃsāra.

Verse 42

अहं ब्रह्मा च विष्णुश्च त्रयोऽमी गुणकारिणः । सृष्टिपालनसंहारकारका नान्यथा भवेत्

Yo, Brahmā y Viṣṇu—estos tres actuamos por medio de los guṇas. Somos los agentes de la creación, la preservación y la disolución; no puede ser de otro modo.

Verse 43

अहंकारवृतेनैव कर्मणा कारितावयम् । यूयं च सर्वे विबुधा मनुष्याश्च खगादयः

Sólo por la acción (karma) velada por el ego (ahaṃkāra) somos impulsados a obrar; y así también vosotros todos—dioses, humanos, aves y los demás.

Verse 44

पश्वादयः पृथग्भूतास्तथान्ये बहवो ह्यमी । पृथक्पृथक्समीचीना गुणवतश्च संसृतौ

Los animales y los demás existen como clases separadas, y hay muchos otros también. En el saṃsāra, cada cual se ajusta a su condición propia y distinta, según los guṇas.

Verse 45

पतिता मृगतृष्णायां मायया च वशीकृताः । वयं सर्वे च विबुधाः प्राज्ञाः पंडितमानिनः

Caídos en el espejismo (mṛgatṛṣṇā) y sometidos al hechizo de Māyā, todos nosotros—aunque instruidos e inteligentes—sólo imaginamos ser verdaderos sabios.

Verse 46

परस्परं दूषयंतो मिथ्यावादरताः खलाः

Se difaman unos a otros, deleitándose en la palabra falsa—gentes de ánimo vil.

Verse 47

त्रैगुणा भवसंपन्ना अतत्तवज्ञाश्च रागिणः । कामक्रोधभयद्वेषमदमात्सर्यसंयुताः

Atados por las tres guṇas y provistos sólo para el devenir mundano, no conocen lo Real; son apasionados y están colmados de deseo, ira, temor, odio, soberbia y envidia.

Verse 48

परस्परं दूषयंतो ह्यतत्त्वज्ञा बहिर्मुखाः । तस्मादेवं विदित्वाथ असत्यं गुणभेदतः

En verdad, al no conocer la Verdad y volverse hacia lo exterior, se censuran unos a otros. Por eso, sabiéndolo así, entiende que lo que parece “verdad”, por las divisiones de las guṇas, no es la Verdad Suprema.

Verse 49

गुणातीते च वस्त्वर्थे परमार्थैकदर्शनम्

En la Realidad que trasciende las guṇas, hay una sola visión: la contemplación exclusiva de la Verdad Suprema.

Verse 50

यस्मिन्भेदो ह्यभेदं च यस्मिन्रागो विरागताम् । क्रोधो ह्यक्रोधतां याति तद्वाम परमं श्रृणु

Allí, incluso la diferencia se conoce como no-diferencia; allí, el apego se vuelve desapego; allí, la ira se torna ausencia de ira—escucha, oh amada, ese Estado/Enseñanza suprema.

Verse 51

न तद्भासयते शब्दः कृतकत्वाद्यथा घटः । शब्दो हि जायते धर्म्मः प्रवृत्तिपरमो यतः

La palabra (mera expresión verbal) no ilumina a Eso, la Realidad Suprema, porque es algo producido, como una vasija. Pues el sonido/la palabra surge dentro del Dharma como un principio orientado a la acción en el mundo.

Verse 52

प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च तथा द्वंद्वानि सर्वशः । विलयं यांति यत्रैव तत्स्थानं शाश्वतं मतम्

Donde la actividad y el retiro, y todas las dualidades sin excepción, se disuelven por completo—esa morada es tenida por eterna.

Verse 53

निरंतरं निर्गुणं ज्ञप्तिमात्रं निरंजनं निर्विकाशं निरीहम् । सत्तामात्रं ज्ञानगम्यं स्वसिद्धं स्वयंप्रभं सुप्रभं बोधगम्यम्

Ininterrumpido y más allá de los guṇa; pura conciencia solamente; inmaculado, sin expansión ni mudanza, y sin acción—puro Ser, alcanzable por el conocimiento; autoestablecido, autoluminoso, resplandeciente, y accesible por el despertar.

Verse 54

एतज्ज्ञानं ज्ञानविदो वदंति सर्वात्मभावेन निरीक्षयंति । सर्वातीतं ज्ञानगम्यं विदित्वा येन स्वस्थाः समबुद्ध्या चरंति

Esto es el conocimiento, dicen los conocedores: contemplan (la Realidad) con el sentir de que es el Sí mismo de todos. Habiendo conocido a Aquello que trasciende todo y se alcanza por el conocimiento, permanecen firmes por dentro y caminan por la vida con ecuanimidad.

Verse 55

अतीत्य संसारमनादिमूलं मायामयं मायया दुर्विचार्यम् । मायां त्यक्त्वा निर्ममा वीतरागा गच्छंति ते प्रेतराणिनर्विकल्पम्

Habiendo trascendido el saṃsāra—de raíz sin comienzo y de naturaleza Māyā, difícil de sondear por la propia Māyā—quienes abandonan la Māyā, libres de posesividad y apego, van más allá del sendero de los difuntos y alcanzan el estado nirvikalpa, inmutable y sin pensamiento.

Verse 56

संसृतिः कल्पनामूलं कल्पना ह्यमृतोपमा । यैः कल्पना परित्यक्ता ते यांति परमां गतिम्

La transmigración tiene su raíz en la fabricación mental; en verdad, la imaginación es como el amṛta, dulce y seductora. Mas quienes abandonan esa fabricación alcanzan la meta suprema.

Verse 57

शुक्त्यां रजतबुद्धिश्च रज्जुबुद्धिर्यर्थोरणे । मरीचौ जलबुद्धिश्च मिथ्या मिथ्यैव नान्यथा

La idea de plata en el nácar, la idea de serpiente en una cuerda y la idea de agua en un espejismo: todo ello es falso, sólo falso, y nada más.

Verse 58

सिद्धिः स्वच्छंदवर्त्तित्वं पारतंत्र्यं हि वै मृषा । बद्धो हि परतंत्राख्यो मुक्तः स्वातंत्र्यभावनः

La verdadera realización (siddhi) es morar en la propia libertad; la dependencia es, en verdad, un engaño. Al atado se le llama ‘dependiente’, y el liberado permanece en la conciencia de autonomía interior.

Verse 59

एको ह्यात्मा विदित्वाथ निर्ममो निरवग्रहः । कुतस्तेषां बंधनं च यथाखे पुष्पमेव च

Al conocer que el Ātman es uno, se queda sin ‘mío’ y sin aferramiento. ¿De dónde habría esclavitud para tales personas—como una flor en el cielo?

Verse 60

शशविषाणमेवैतज्त्रानं संसार एव च । किं कार्यं बहुनोक्तेन वचसा निष्फलेन हि

Este ‘conocimiento’ es como el cuerno de una liebre—y así también el saṃsāra (como realidad última). ¿Para qué hablar tanto con palabras que, en verdad, son estériles?

Verse 61

ममतां च निराकृत्य प्राप्तुकामाः परं पदम् । ज्ञानिनस्ते हि विद्वांसो वीतरागा जितेंद्रियाः

Desechando el apego posesivo y anhelando alcanzar la morada suprema—ésos son los conocedores: sabios, libres de apego y dueños de los sentidos.

Verse 62

यैस्त्यक्तो ममताभावो लोभकोपौ निराकृतौ । ते यांति परमं स्थानं कामक्रोधविवर्जिताः

Quienes han abandonado el sentido de posesión y han rechazado la codicia y la ira, llegan al lugar supremo—libres de deseo y de cólera.

Verse 63

यावत्कामश्च लोभश्च रागद्वेषौ व्यवस्थितौ । नाप्नुवंति च तां सिद्धिं शब्दमात्रैकबोधकाः

Mientras permanezcan el deseo y la codicia, el apego y la aversión, no alcanzan esa perfección quienes sólo comprenden palabras.

Verse 64

यम उवाच । शब्दाच्छब्दः प्रवर्त्तेत निःशब्दं ज्ञानमेव च । अनित्यत्वं हि शब्दस्य कथं प्रोक्तं त्वया प्रभो

Dijo Yama: «De las palabras brotan más palabras; pero el conocimiento mismo es sin palabras. Si el sonido y el habla son impermanentes, oh Señor, ¿cómo es que tú lo has enseñado mediante el discurso?»

Verse 65

अक्षरं ब्रह्मपरमं शब्दो वै ह्यरात्मकः । तस्माच्छब्दस्त्वया प्रोक्तो निरीक्षक इति श्रुतम्

El Imperecedero (Akṣara) es el Brahman supremo; y el sonido, śabda, es en verdad de esa misma esencia. Por eso se oye que has declarado al sonido como el «Examinador», el que revela y pone a prueba la realidad.

Verse 66

प्रतिपाद्यं हि यत्किंचिच्छब्देनैव विना कथम् । तत्सर्वं कथ्यतां शंभो कार्याकार्यव्यवस्थितौ

Lo que haya de explicarse, ¿cómo podría comunicarse sin palabras? Por eso, oh Śambhu, expónlo todo: el recto discernimiento de lo que debe hacerse y de lo que no debe hacerse.

Verse 67

शंकर उवाच । श्रृणुष्वावहितो भूत्वा परमार्धयुतं वचः । यस्य श्रवणमात्रेण ज्ञातव्यं नावशिष्यते

Dijo Śaṃkara: Escucha con plena atención estas palabras colmadas del sentido supremo; con sólo oírlas, nada de lo que deba conocerse quedará sin conocer.

Verse 68

ज्ञानप्रवादिनः सर्व ऋषयो वीतकल्मषाः । ज्ञानाभ्यासेन वर्त्तंते ज्ञानं ज्ञानविदो विदुः

Todos los ṛṣi, proclamadores de la sabiduría y libres de impureza, viven por la práctica del conocimiento; y los conocedores del conocimiento reconocen cuál es el conocimiento verdadero.

Verse 69

ज्ञानं ज्ञेयं ज्ञानगम्यं ज्ञात्वा च परिगीयते । कथं केन च ज्ञातव्यं किं तद्वक्तुं विवक्षितम्

El conocimiento, lo conocible y aquello a lo que se llega por el conocimiento son alabados tras ser realizados. Pero ¿cómo, por qué medio, ha de conocerse? ¿Qué es exactamente lo que se pretende enseñar acerca de ello?

Verse 70

एतत्सर्वं समासेन कथयामि निबोध मे । एको ह्यनेकधा चैव दृश्यते भेदभावनः

Todo esto te lo explicaré en síntesis—comprende mis palabras. El Uno solo es visto como muchos, por la imaginación de la diferencia.

Verse 71

यथा भ्रमरिकादृष्टा भ्रम्यते च मही यम । तथात्मा भेदबुद्ध्या च प्रतिभाति ह्यनेकधा

Así como la tierra parece girar cuando la vista se confunde (por el mareo), así el Sí mismo (Ātman) se muestra como múltiple por la inteligencia que concibe diferencias.

Verse 72

तस्माद्विमृश्य तेनैव ज्ञातव्यः श्रवणेन च । मंतव्यः सुप्रयोगेण मननेन विशेषतः

Por ello, tras reflexionar debidamente, sólo Eso debe ser conocido—por la escucha (śravaṇa); y ha de ser contemplado con firmeza mediante la práctica correcta, especialmente por el razonamiento y la reflexión profunda (manana).

Verse 73

निर्द्धार्य चात्मनात्मानं सुखं बंधात्प्रमुच्यते । मायाजालमिदं सर्वं जगदेतच्चाराचरम्

Habiendo discernido el Sí mismo por el Sí mismo, uno se libera gozosamente de la atadura. Todo este mundo, lo móvil y lo inmóvil, es una red de Māyā.

Verse 74

मायामयोऽयं संसारो ममतालक्षणो महान् । ममतां च बहिः कृत्वा सुखं बंधात्प्रमुच्यते

Este vasto saṃsāra está hecho de Māyā y se caracteriza por el aferramiento de “lo mío”. Al expulsar ese sentido de “lo mío”, uno se libera gozosamente de la atadura.

Verse 75

कोऽहं कस्त्वं कुतश्चान्ये महामायावलंबिनः । अजागलस्तनस्येव प्रपंचोऽयं निरर्थकः

«¿Quién soy yo? ¿Quién eres tú? ¿Y de dónde vienen todos estos otros, aferrados a la Gran Ilusión (Mahāmāyā)?» Este despliegue mundano carece de sentido, como leche del pezón de una cabra hembra.

Verse 76

निष्फलोऽयं निराभासो निःसारो धूमडंबरः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन आत्मानं स्मर वै यम

Esto es estéril, sin verdadero resplandor, vacío: un mero espectáculo de humo. Por ello, con todo empeño, oh Yama, recuerda al Sí mismo, al Ātman.

Verse 77

लोमश उवाच । एवं प्रचोदितस्तेन शंभुना प्रेतराट्स्वयम् । बुद्धो भूत्वा यमः साक्षादात्मभूतोऽभवत्तदा

Dijo Lomaśa: «Así, exhortado por Śaṃbhu, el propio Yama—señor de los difuntos—despertó, y entonces quedó verdaderamente establecido en el Ātman».

Verse 78

कर्म्मणां हि च सर्वेषां शास्ता कर्मानुसारतः । बभूव डंबरो नॄणां भूतानां च समाहितः

Pues de todas las acciones llegó a ser el verdadero regidor conforme al karma; un regulador firme y sereno para los hombres y para los seres.

Verse 79

ऋषय ऊचुः । हत्वा तु तारकं युद्धे कुमारेण महात्मना । अत ऊर्ध्वं कथ्यतां भोः किं कृतं महदद्भुतम्

Los sabios dijeron: «Después de que el magnánimo Kumāra diera muerte a Tāraka en la batalla, dinos, señor: ¿qué gran maravilla ocurrió luego?»

Verse 80

सूत उवाच । हते तु तारके दैत्ये हिमवन्प्रमुखाद्रयः । कार्त्तिकेयं समागत्य गीर्भी रम्याभिरैडयन्

Sūta dijo: «Cuando el demonio Tāraka fue abatido, las montañas—con Himavat a la cabeza—acudieron ante Kārttikeya y lo alabaron con palabras deleitosas.»

Verse 81

गिरय ऊचुः । नमः कल्याणरूपाय नमस्ते विश्वमंगल । विश्वबंधो नमस्तेऽस्तु नमस्ते विश्वभावन

Dijeron las montañas: “Salve a Ti, cuya forma es la dicha auspiciosa; salve, oh bendición del universo. Oh amigo del mundo, sea para Ti nuestra salutación; salve, oh sustentador del cosmos.”

Verse 82

वरीष्ठाः श्वपचा येन कृता वै दर्शनात्त्वया । त्वां नमामो जगद्बंधुं त्वां वयं शरणागताः

“Por el solo hecho de verte, aun aquellos tenidos por ‘cocedores de perros’ fueron hechos excelentísimos por Ti. Nos postramos ante Ti, oh pariente del mundo; a Ti hemos venido en busca de refugio.”

Verse 83

नमस्ते पार्वतीपुत्र शंकरात्मज ते नमः । नमस्ते कृत्तिकासूनो अग्निभूत नमोस्तु ते

“Salve a Ti, hijo de Pārvatī; salve a Ti, vástago de Śaṅkara. Salve a Ti, hijo de las Kṛttikās; oh nacido de Agni, sea para Ti nuestra salutación.”

Verse 84

नमोस्तु ते देववरैः सुपूज्य नमोऽस्तु ते ज्ञानविदां वरिष्ठ । नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद शरण्य सर्वार्तिविनाशदक्ष

“Salve a Ti, dignísimo de la más alta adoración aun por los mejores dioses; salve a Ti, el primero entre los conocedores de la sabiduría. Salve a Ti, oh supremo entre los dioses—sé propicio. Oh refugio de todos, diestro en destruir toda aflicción.”

Verse 85

एवं स्तुतो गिरिभिः कार्त्तिकेयो ह्युमासुतः । तान्गिरीन्सुप्रसन्नात्मा वरं दातुं समुत्सुकः

Así, alabado por las montañas, Kārttikeya, el hijo de Umā, se llenó de gran gozo en su corazón y, deseoso de conceder una gracia, se volvió hacia aquellas montañas.

Verse 86

कार्त्तिकेय उवाच । भोभो गिरिवरा यूयं श्रृणुध्वं मद्वचोऽधुना । कर्मिभिर्ज्ञानिभिश्चैव सेव्यमाना भविष्यथ

Dijo Kārttikeya: «¡Oh montañas excelsas! Escuchad ahora mis palabras. Os convertiréis en lugares sagrados, venerados y frecuentados por igual por quienes practican los ritos y por quienes conocen la Verdad».

Verse 87

भवत्स्वेव हि वर्त्तते दृषदो यत्नसेविताः । पुनंतु विश्चं वचनान्मम ता नात्र संशयः

«En verdad, en vosotros mismos están esas piedras sagradas, atendidas y honradas con diligencia; por mi palabra purificarán el mundo: de ello no hay duda».

Verse 88

पर्वतीयानि तीर्थानि भविष्यंति न चान्यथा । शिवालयानि दिव्यानि दिव्यान्यायतनानि च

«Surgirán los tīrtha de las montañas—ciertamente, y no de otro modo; y habrá santuarios divinos de Śiva, y otros recintos sagrados espléndidos también».

Verse 89

अयनानि विचित्राणि शोभनानि महांति च । भविष्यंति न संदेहः पर्वता वचनान्मम

«Surgirán moradas sagradas maravillosas—bellas y grandiosas. Oh montañas, no hay duda: así será por mi decreto».

Verse 90

योऽयं मातामहो मेऽद्य हिमवान्पर्वतोत्तमः । तपस्विनां महाभागः फलदो हि भविष्यति

«Este Himavān—el mejor de los montes—que hoy es mi abuelo materno, llegará a ser, en verdad, un gran y auspicioso dador de frutos espirituales para los ascetas».

Verse 91

मेरुश्च गिरिराजोऽयमाश्रयो हि भविष्यति । लोकालोको गिरिवर उदयाद्रिर्महायशः

Este Meru, rey de las montañas, llegará en verdad a ser un gran refugio; así también Lokāloka, oh el mejor de los montes, y el célebre Udayādri.

Verse 92

लिंगरूपो हि भगवान्भविष्यति न चान्यथा । श्रीशैलो हि महेंद्रश्च तथा सह्याचलोगिरिः

El Señor Bienaventurado se manifestará ciertamente en forma de Liṅga—sin duda y no de otro modo—en Śrīśaila, en Mahendra y también en la cordillera Sahya.

Verse 93

माल्यवान्मलयो विन्ध्यस्तथासौ गंधमादनः । श्वेतकूटस्त्रिकूटो हि तथा दर्दुरपर्वतः

Asimismo Mālyavān, Malaya, Vindhya y aquel Gandhamādana; igualmente Śvetakūṭa, Trikūṭa y también el monte Dardura.

Verse 94

एते चान्ये च बहवः पर्वता लिंगरूपिणः । मम वाक्याद्भविष्यंति पापक्षयकरा ह्यमी

Estas y muchas otras montañas, por mi palabra, llegarán a ser de forma de Liṅga; en verdad, ellas serán destructoras del pecado.

Verse 95

एवं वरं ददौ तेभ्यः पर्वतेभ्यश्च शांकरिः । ततो नंदीह्युवाचाथ सर्वागमपुरस्कृतम्

Así, Śaṅkara les concedió esa gracia, y también a las montañas. Después, Nandī habló, exponiendo una enseñanza fundada en la autoridad de todos los Āgamas.

Verse 96

नंद्युवाच । त्वया कृता हि गिरयो लिंगरूपिण एव ते । शिवालयाः कथं नाथ पूज्याः स्युःसर्वदैवतैः

Dijo Nandī: «Puesto que estas montañas han sido hechas por Ti en la misma forma de liṅga, ¿cómo, oh Señor, no habrían de ser veneradas por todos los dioses estas moradas de Śiva?»

Verse 97

कुमार उवाच । लिंगं शिवालयं ज्ञेयं देवदेवस्य शूलिनः । सर्वैर्नृभिर्दैवतैश्च ब्रह्मादिभिरतांद्रितैः

Dijo Kumāra: «Sabed que el liṅga es el propio santuario de Śiva, el Dios de los dioses, el Portador del tridente. Debe ser adorado por todos los hombres y las deidades—por Brahmā y los demás—sin negligencia.»

Verse 98

नीलं मुक्ता प्रवालं च वैडूर्यं चंद्रमेव च । गोमेदं पद्मरागं च मारतं कांचनं तथा

Zafiro azul, perla, coral, ojo de gato y piedra de luna; y también hessonita, rubí, esmeralda y oro—

Verse 99

राजतं ताम्रमारं च तथा नागमयं परम् । रत्नधातुमयान्येव लिंगानि कथितानि ते

—plata, cobre, hierro y también excelente plomo. Así se te han descrito los liṅgas hechos de gemas y de metales.»

Verse 100

पवित्राण्येव पूज्यानि सर्वकामप्रदानि च । एतेषामपि सर्वेषां काश्मीरं हि विशिष्यते

Son, en verdad, puros y dignos de adoración, y conceden todos los anhelos. Con todo, entre todos ellos, la piedra de Kāśmīra sobresale de manera especial.

Verse 101

ऐहिकामुष्मिकं सर्वं पूजाकर्तुः प्रयच्छति

Otorga al adorador todo: prosperidad en este mundo y bienaventuranza en el más allá.

Verse 102

नंद्युवाच । लिंगानामपि पूज्यं स्याद्बाणलिंगं त्वया कथम् । कथितं चोत्तमत्वेन तत्सर्वं वदसुव्रत

Dijo Nandī: «Aun entre los liṅgas, ¿cómo has declarado que el Bāṇa-liṅga es digno de adoración y, además, el más excelso? Dímelo todo, oh tú de votos sublimes».

Verse 103

कुमार उवाच । रेवायां तोयमध्ये च दृश्यंते दृषदो हि याः । शिवप्रसादात्तास्तु स्युर्लिंगरूपा न चान्यथा

Kumāra dijo: «Las piedras que se ven en medio de las aguas del Revā, por la gracia de Śiva, se vuelven en verdad de forma de liṅga, y no de otro modo».

Verse 104

श्लक्ष्णमूलाश्च कर्तव्याः पिंडिकोपरि संस्थिताः । पूजनीयाः प्रयत्नेन शिवदीक्षायुतेन हि

Deben prepararse con una base lisa y colocarse sobre la piṇḍikā (la base yoni). En verdad han de ser adorados con esmero por quien está investido con la dīkṣā de Śiva.

Verse 105

पिंडीयुक्तं च शास्त्रेण विधिना च यजेच्छिवम् । वरदो हि जगन्नाथः पूजकस्य न चान्यथा

Debe adorarse a Śiva según el śāstra, con el rito prescrito y con la piṇḍī (el pedestal sagrado del liṅga). Pues el Señor del universo concede dones al adorador, y no de otro modo.

Verse 106

पंचाक्षरी यस्य मुखे स्थिता सदा चेतोनिवृत्तिः शिवचिंतने च । भूतेषुः साम्यं परिवादमूकता षंढत्वमेव परयोषितासु

Para aquel en cuya boca mora siempre el mantra de cinco sílabas «Namaḥ Śivāya», y cuya mente se retrae y se absorbe en la contemplación de Śiva—surge la igualdad hacia todos los seres, el silencio ante la calumnia y la total indiferencia hacia las mujeres de otros hombres.