Adhyaya 27

Verse 1

लोमश उवाच । तथैव विष्णुना सर्वे पर्वताश्च प्रपूजिताः । सह्याचलश्च विंध्यश्च मैनाको गंधमादनः

Dijo Lomaśa: Del mismo modo, Viṣṇu honró debidamente a todas las montañas: Sahyācala, Vindhya, Maināka y Gandhamādana.

Verse 2

माल्यवान्मलयश्चैव महेंद्रो मंदरस्तथा । मेरुश्चैव प्रयत्नेन पूजितो विष्णुना तदा

Mālyavān y Malaya, Mahendra y Mandara—y también Meru—fueron entonces adorados por Viṣṇu con fervoroso empeño y esmerado cuidado.

Verse 3

श्वेतः कृतः श्वेतगिरिर्निलाद्रिश्च तथैव च । उदयाद्रिश्च श्रृंगश्च अस्ताचलवरो महान्

Śveta fue honrado; así también Śvetagiri y Nīlādri; igualmente Udayādri y Śṛṅga, y el grande y excelso Astācala.

Verse 4

मानसाद्रिस्तथा शैलः कैलासः पर्वतोत्तमः । लोकालोकस्तथा शैलः पूजितः परमेष्ठिना

Mānasādri fue honrado, y el monte Kailāsa—el mejor de las montañas. Asimismo, el monte Lokāloka fue adorado por Parameṣṭhin (Brahmā).

Verse 5

एवं ते पर्वतश्रेष्ठाः पूजिताः सर्व एव हि । तथान्ये पूजितास्तेन सर्वे पर्वतवासिनः

Así, todas aquellas montañas excelsas fueron en verdad veneradas. Y del mismo modo, todos los demás moradores de las montañas fueron también honrados por él.

Verse 6

विष्णुना ब्रह्मणा सार्द्धं कृतं सर्वं यथोचितम् । अन्येहनि च संप्राप्ते वरयात्रा कृता तथा

Con Brahmā acompañándole, Viṣṇu dispuso todo como era debido. Luego, al llegar el día siguiente, la procesión nupcial (varayātrā) fue igualmente puesta en marcha.

Verse 7

हिमाद्रिणा बंधुभिश्च पर्वतं गंधमादनम् । ययुः सर्वे सुरगणा गणाश्च बहवस्तथा

Junto con Himādri y sus parientes, todas las huestes de los dioses—y también muchos otros grupos—partieron hacia el monte Gandhamādana.

Verse 8

प्रमथाश्च तथा सर्वे तथा चंडीगणाः परे । ये चान्ये बहवस्तत्र समायाता हिमालया

Allí estaban también todos los Pramathas, y asimismo las otras compañías de Caṇḍī. Y muchos más se congregaron allí, llegados desde el Himālaya.

Verse 9

शिवस्योद्वहनं विप्राः शिवेन परिभाविताः । परं हर्षं समापन्ना दृष्ट्वा तौ दंपती तदा

Oh brāhmaṇas, al contemplar la procesión nupcial de Śiva, y al quedar interiormente impregnados de la presencia misma de Śiva, se colmaron de suprema dicha al ver entonces a aquella pareja divina.

Verse 10

पार्वतीसहितः शंभुः शंभुना सह पार्वती । पुष्पगन्धौ यथा स्यातां वागर्थाविव तत्त्वतः

Śambhu (Śiva) estaba con Pārvatī, y Pārvatī con Śambhu: en verdad inseparables, como la flor y su fragancia, como la palabra y su sentido.

Verse 11

तथा प्रकृतिपुंसौ च ऐकपद्येन नान्यथा । दंपती तौ गजारूढौ शुशुभाते महाप्रभौ

Así también, Prakṛti y Puruṣa están en un mismo fundamento, y no de otro modo. Aquella pareja poderosa y resplandeciente brillaba, montada sobre un elefante.

Verse 12

विमास्थस्तदा ब्रह्मा विष्णुश्च गरुडोपरि । ऐरावतगतश्चेंद्रः कुबेरः पुष्पकोपरि

Entonces Brahmā estaba sentado en un carro celestial; Viṣṇu sobre Garuḍa; Indra montado en Airāvata; y Kubera en el Puṣpaka, el vehículo aéreo.

Verse 13

पाशी च मकरा रूढो यमो महिषमेव च । प्रेतारूढो नैरृतः स्यादग्निर्बस्तगतो महान्

Varuṇa, portando el lazo, cabalgó sobre un makara; Yama sobre un búfalo. Nairṛta montó un preta, y el gran Agni iba montado en una cabra.

Verse 14

मृगारूढोऽथ पवन ईशो वृषभमेव च । इत्येवं लोकपालाश्च सग्रहाः परमेष्ठिनः

Luego Vāyu cabalgó un ciervo, e Īśāna un toro. Así, los Lokapālas, con sus séquitos y huestes, llegaron, guiados por los excelsos.

Verse 15

स्वैः स्वैर्बलैः परिक्रांतास्तथान्ये प्रमथादयः । हिमाद्रिश्च महाशैल ऋषभो गंधमादनः

Rodeados por sus propias huestes, acudieron también otros seres, como los Pramathas. Se unieron Himādri (el Himalaya), el gran monte Mahāśaila, Ṛṣabha y Gandhamādana.

Verse 16

सह्याचलो नीलगिरिर्मंदरो मलयाचलः । कैलासो हि महातेजा मैनाकश्च महाप्रभः

Llegaron Sahyācala, Nīlagiri, Mandara y Malayācala. También estaba el resplandeciente Kailāsa, y el magnífico y poderoso Maināka.

Verse 17

एते चान्ये च गिरयः क्षीमंतो हि महाप्रभाः । सकलत्राश्च ते सर्वे ससुताश्च मनोरमाः

Estos y otros montes, prósperos y de gran fulgor, estaban todos presentes; y todos ellos, con sus consortes y sus hijos, eran un deleite para la vista.

Verse 18

बलिनो रूपिणः सर्वे मेर्वाद्यास्तत्र पर्वताः । वरयात्राप्रसंगेन शिवार्चनपराभवन्

Todas aquellas montañas allí—comenzando por Meru—eran poderosas y se manifestaron en formas visibles. Con ocasión del cortejo nupcial, se entregaron a la adoración de Śiva.

Verse 19

नंदिना ह्युपविष्टास्ते मेर्वाद्यास्तत्र पर्वताः । वरयात्रा कृता ते यथोक्ता च हिमाद्रिणा । सर्वैस्तैर्बंधुभिः सार्द्धं पुनरागमनं कृतम्

Sentadas allí por Nandin, las montañas—encabezadas por Meru—permanecieron reunidas. El cortejo nupcial se realizó tal como lo había dispuesto el Himalaya; y después, junto con todos aquellos parientes, se efectuó debidamente el regreso.

Verse 20

स्वकालयस्थो हिमवान्स रेजे हि महा यशा । शिवसंपर्कजेनैव महसा परमेम च । विख्यातो हि महाशैलस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

Permaneciendo en su propia morada, el glorioso Himavān resplandeció—por el supremo fulgor nacido del contacto con Śiva. Aquel gran monte se hizo célebre y renombrado en los tres mundos.

Verse 21

कन्यादानेन महता तुष्टो यस्य च शंकरः । ते धन्यास्ते महात्मानः कृतकृतत्यास्तथैव च

Dichosos, en verdad, son esos magnánimos: por su noble don de una hija, Śaṅkara queda complacido. Ellos están plenamente realizados; su deber ha sido cumplido.

Verse 22

द्व्यक्षरं नाम येषां च जिह्वाग्रे संस्थितं सदा । शिवेति द्व्यक्षरं नाम यैर्हृदीरितमद्य वै । ते वै मनुष्यरूपेण रुद्रा एव न संशयः

Aquellos en cuya lengua mora siempre el Nombre de dos sílabas, y por quienes el Nombre de dos sílabas “Śiva” es pronunciado desde el corazón—esas personas, aunque con forma humana, son Rudras en verdad; no hay duda.

Verse 23

किंचिद्दानेन संतुष्टः पत्रेणापि तथैव च । तोयेनापि हि संतुष्टो महादेवो निरन्तरम्

Mahādeva se complace siempre—hasta con una dádiva pequeña, incluso con una sola hoja, y asimismo aun con agua.

Verse 24

पत्रेण पुष्पेण तथा जलेन प्रीतो भवत्येष सदाशिवो हि । तस्माच्च सर्वैः प्रतिपूजनीयः शिवो मद्दाभाग्यकरो नृणामिह

Con una hoja, con una flor y también con agua, este Sadāśiva queda complacido. Por ello, todos deben rendir culto debido a Śiva, pues aquí él otorga a los hombres la gran fortuna y el bien supremo.

Verse 25

एको महाञ्ज्योतिरजः परेशः परापराणां परमो महात्मा । निरंतरो निर्विकारो निरीशो निराबाधो निर्विकल्पो निरीहः

Él es Uno: la gran Luz radiante, el Señor Supremo; el Sí mismo supremo de todo lo alto y lo bajo. Siempre presente, inmutable, sin dependencia, sin aflicción, libre de alternativas y sin deseo: tal es Él.

Verse 26

निरंजनो नित्यरूपो निरोधो नित्यानन्दो नित्यमुक्ताः सदेव । एवंभूतो देवदेवोऽर्च्चितश्च तैर्देवाद्यर्विश्ववेद्यो भवश्च । स्तुतो ध्यातः पूजितश्चिंतितश्च सर्वज्ञोऽसौ सर्वदा सर्वदश्च

Inmaculado, de forma eterna, el que refrena; dicha eterna; siempre liberado y siempre divino: así es el Dios de los dioses, Bhava, adorado incluso por los dioses y conocido en todo el universo. Alabado, meditado, venerado y recordado, Él es omnisciente—en todo tiempo y de toda manera.

Verse 27

यथा वरिष्ठो हिमवान्प्रसिद्धः सर्वैर्गुणैः सर्वगुणो महात्मा । विश्वेशवंद्यो हि तदा हिमालयो जातो गिरीणां प्रवरस्तदानीम्

Así, Himavān llegó a ser célebre como el más excelso—dotado de todas las virtudes, de gran alma. Entonces el Himālaya se volvió digno de la reverencia del Señor del Universo, y en ese tiempo se alzó como el primero entre las montañas.

Verse 28

मेनया सह धर्मात्मा यथास्थानगतस्ततः । सर्वान्विसर्जयामास पर्वतान्पर्वतेश्वरः

Luego el justo señor de las montañas, junto con Menā, volvió a su lugar propio y despidió a todas las montañas, enviando a cada una a su morada.

Verse 29

गतेषु तेषु हिमवान्पुत्रैः पौत्रैः प्रपौत्रकैः । राजा गिरीणां प्रवरो महादेवप्रसादतः

Cuando ellos partieron, Himavān—rodeado de hijos, nietos y bisnietos—por la gracia de Mahādeva llegó a ser el rey más excelso entre las montañas.

Verse 30

अथो गिरिजया सार्द्धं महेशो गन्धमादने । एकांते च मतिं चक्रे रमणार्थं स्वरूपवान्

Entonces Maheśa, el Señor resplandeciente, junto con Girijā, en la soledad de Gandhamādana, formó el propósito de recrearse en la unión amorosa.

Verse 31

सुरतेनैव महता तपसा हि समागमे । द्वयोः सुरतमारब्धं तद्द्वयोश्च तदाऽभवत्

En su unión, aquel gran acto de amor se volvió como un poderoso tapas; y para ambos comenzó el rito de la unión, y en verdad se consumó entonces entre los dos.

Verse 32

अनिष्टं महदाश्चर्यं प्रलयोपममेव च । तस्मिन्महारते प्राप्ते नाविंदंत सुखं परम्

Surgió un suceso funesto y asombroso, semejante a un pralaya, una disolución cósmica; y cuando llegó aquella gran calamidad, nadie pudo hallar la paz o dicha suprema.

Verse 33

सर्वे ब्रह्मादयो देवाः कार्याकार्यव्यवस्थितौ । रेतसा च जगत्सर्वं नष्टं स्थावरजंगमम्

Todos los dioses, comenzando por Brahmā, quedaron perplejos sobre lo que debía y no debía hacerse; y por aquella semilla, el mundo entero, lo inmóvil y lo móvil, fue llevado a la ruina.

Verse 34

सस्मार चाग्निं ब्रह्मा च विष्णुश्चाध्यात्मदायकः । मनसा संस्मृतः सद्यो जगामाग्निस्त्वरान्वितः

Entonces Brahmā recordó a Agni, y Viṣṇu—dador de fortaleza interior—también lo hizo; y Agni, evocado en la mente, acudió al instante con presteza.

Verse 35

ताभ्यां संप्रेषितोऽपश्यद्रुचिरं शिवमांदिरम् । द्वारि स्थितं नंदिनं च ददर्शाग्रे महाप्रभम्

Enviado por aquellos dos, contempló el espléndido templo‑palacio de Śiva; y en la puerta vio a Nandin de pie al frente, el gran y resplandeciente guardián señorial.

Verse 36

अग्निर्ह्रस्वस्तदा भूत्वा काश्मीरसदृशच्छविः । प्रविष्टोंतः पुरं शंभोर्नानाश्चर्यसमन्वितम्

Entonces Agni se hizo de pequeña estatura, con un fulgor semejante al azafrán; y entró en la ciudad interior de Śambhu, colmada de maravillas innumerables.

Verse 37

अनेकरत्नसंवीतं प्रासादैश्च स्वलं कृतम् । तदंगणमनुप्राप्य उपविश्याह हव्यवाट्

Adornado con muchas gemas y embellecido por palacios, llegó a aquel patio; y, sentándose, Havyavāṭ (Agni) habló.

Verse 38

पाणिपात्रस्य मे ह्यम्ब भिक्षां देह्यवरोधतः । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पाणिपात्रस्य बालिका

«Madre, dame limosna, pues soy un cuenco de mendicidad llevado en la mano, retenido en la puerta». Al oír esas palabras del portador del cuenco en la mano, la joven doncella…

Verse 39

यावद्दातुं च सारेभे भिक्षां तस्मै ततः स्वयम् । उत्थाय सुरतात्तस्माच्छिवो हि कुपितो भृशम्

Pero cuando se demoró en dar limosna a aquel mendicante, el propio Śiva se alzó de esa unión divina y se enfureció con vehemencia.

Verse 40

रुद्रस्त्रिशूलमुद्यम्य भैरवो ह्यऽभवत्तदा । निवारितो गिरिजया वधात्तस्माच्छिवः स्वयम् । भिक्षां तस्मै ददौ वाचा अग्नये जातवेदसे

Rudra, al alzar su tridente, se volvió Bhairava en aquel instante. Mas Girijā contuvo a Śiva para que no hiriese. Entonces Śiva mismo, con su palabra sagrada, otorgó la limosna a Agni, Jātavedas, el omnisciente.

Verse 41

पाणौ भिक्षां गृहीत्वाथ प्रत्यक्षं तेन चाग्निना । भिक्षिता कुपिता तं वै शशाप गिरिजा ततः

Tras tomar la limosna en su mano—y manifestarse allí claramente como Agni—Girijā, airada contra aquel mendigo, pronunció entonces una maldición sobre él.

Verse 42

रे भिक्षो भविता शापात्सर्वभक्षो ममाशु वै । अनेन रेतसा सद्यः पीडां प्राप्स्यसि सर्वतः

“¡Eh, mendigo! Por mi maldición, pronto te volverás devorador de todo. Y por este semen, al instante padecerás aflicción por todas partes.”

Verse 43

इत्युक्तो भक्षयित्वाग्नी रेत ईशस्य हव्यवाट् । यत्र देवाः स्थिताः सर्वे ब्रह्माद्याश्चैव सर्वशः

Así interpelado, Agni—portador de las oblaciones—consumió la semilla del Señor y se dirigió al lugar donde todos los dioses, con Brahmā a la cabeza, estaban reunidos.

Verse 44

आगत्याकथयत्सर्वं तद्रेतोभक्षणादिकम् । सर्वे सगर्भा ह्यभवन्निन्द्राद्या देवतागणाः

Al llegar, relató todo, comenzando por el hecho de haber consumido aquella semilla. Entonces todas las huestes de dioses, Indra y los demás, quedaron encintas.

Verse 45

अग्नेर्यथा हविश्चैव सर्वेषामुपतिष्ठति । अग्नेर्मुखोद्भवेनैव रेतसा ते सुरेश्वराः

Así como la oblación (havis) ofrecida en Agni alcanza a todos los dioses, así también—por la semilla nacida de la boca de Agni—fueron afectados aquellos señores de los dioses.

Verse 46

सगर्भाह्यभवन्सर्वे चिंतया चप्रपीडिताः । विष्णुं शरणमाजग्मुर्द्देवदेवेश्वरं प्रभुम्

Todos quedaron encintos y fueron atormentados por la angustia. Por ello acudieron en refugio a Viṣṇu, el Señor, soberano de los dioses.

Verse 47

देवा ऊचुः । त्वं त्राता सर्वदेवानां लोकानां प्रभुरेव च । तस्माद्रक्षा विधातव्या शरणागतवत्सल

Dijeron los dioses: «Tú eres el salvador de todos los dioses y el verdadero Señor de los mundos. Por ello, concédenos protección, oh amante de quienes buscan refugio».

Verse 48

वयं सर्वे मर्तुकामा रेतसानेन पीडिताः । असुरेभ्यः परित्रस्ता वयं सर्वे दिवौकसः

«Todos nosotros, moradores del cielo, estamos afligidos por esta semilla y sentimos como si fuéramos a morir. También estamos aterrados por los asuras».

Verse 49

शरणं शंकरं याताः परित्रातुं कृतोद्वहाः । यदा पुत्रो हि रुद्रस्य भविष्यति तदा वयम् । सुखिनः स्याम सर्वे निर्भयाश्च त्रिविष्टपे

Habiendo tomado refugio en Śaṅkara, decididos a ser protegidos, los dioses dijeron: «Cuando nazca en verdad un hijo de Rudra, entonces todos seremos dichosos y sin temor en Triviṣṭapa (el cielo)».

Verse 50

एवं विष्टभ्यमानानां सर्वेषां भयमागतम् । अनेन रेतसा विष्णो जीवितुं शक्यते कथम्

Así, mientras todos eran oprimidos y contenidos, el temor se apoderó de todos. «Con esta semilla/energía tan poderosa, ¿cómo podrá Viṣṇu seguir viviendo?»

Verse 51

त्रिवर्गो हि यथा पुंसां कृतो हि सुपरिष्कृतः । विपरीतो भवत्येव विना देवेन नान्यथा

Incluso los “tres fines de la vida” del ser humano, bien ordenados (dharma, artha, kāma), se vuelven su contrario sin el Deva, el Señor divino; no puede ser de otro modo.

Verse 52

तस्मात्तद्वै बलं मत्वा सर्वेषामपि देहिनाम् । कार्याकार्यव्यवस्थायां सर्वे मन्यामहे वयम्

Por ello, reconociendo ese poder divino como la verdadera fuerza de todos los seres encarnados, todos sostenemos que es decisivo para discernir lo que debe y no debe hacerse.

Verse 53

तथा निशम्य देवानां परेशः परिदेवनम् । उवाच प्रहसन्वाक्यं देवानां देवतारिहा

Al oír así el lamento de los dioses, el Señor Supremo habló, sonriendo, palabras dirigidas a ellos—Él, que disipa su aflicción.

Verse 54

स्तूयतां वै महादेवो महेशः कार्यगौरवात्

«Sea alabado, en verdad, Mahādeva, Maheśa—por la gravedad de la tarea presente.»

Verse 55

तथेति गत्वा ते सर्वे देवा विष्णुपुरोगमाः । तथा ब्रह्मादयः सर्व ईडिरे ऋषयो हरम्

Diciendo: «Así sea», todos aquellos dioses—guiados por Viṣṇu—partieron; del mismo modo Brahmā y los demás, y también los sabios ṛṣi, alabaron a Hara (Śiva).

Verse 56

ओंनमो भर्गाय देवाय नीलकंठाय मीढुषे । त्रिनेत्राय त्रिवेदाय लोकत्रितयधारिणे

«Oṃ, homenaje al Deva resplandeciente; al de garganta azul, bienhechor; al de tres ojos; al Señor de los tres Vedas; a Aquel que sostiene los tres mundos.»

Verse 57

त्रिस्वराय त्रिमात्राय त्रिवेदाय त्रिमूर्त्तये । त्रिवर्गाय त्रिधामाय त्रिपदाय त्रिशूलिने

«Homenaje a Aquel de los tres sonidos sagrados; a Aquel de las tres medidas; al Señor de los tres Vedas; al de triple forma; a la fuente de los tres fines de la vida; al de las tres moradas; al de los tres pasos; al portador del tridente.»

Verse 58

त्राहित्राहि महादेव रेतसो जगतः पते

«¡Protégennos, protégenos, oh Mahādeva—oh Señor del mundo—ante esta potencia divina desbordante (retas)!»

Verse 59

ब्रह्मणा तु स्तुतो यावत्तावद्देवो वृषध्वजः । प्रादुर्बभूव तत्रैव सुराणां कार्यसिद्धये

Mientras Brahmā continuaba su alabanza, así mismo el Señor de la enseña del toro (Śiva) se manifestó allí, para consumar el propósito de los dioses.

Verse 60

दृष्टस्तदानीं जगदेकबंधुर्महात्मभिर्देववरैः सुपूजितः । संस्तूयमानो विविधैर्वचोभिः प्रत्यग्रूपैः श्रुतिसंमतैश्च

Entonces fue contemplado el Único Amigo del mundo—honrado con la más excelsa adoración por los magnánimos, los dioses supremos—alabado con palabras de muchas clases, de expresión nueva y en consonancia con los Vedas.

Verse 61

स्तुवतां चैव देवानामुवाच परमेश्वरः । त्रासं कुर्वंतु मा सर्वे रेतसानेन पीडिताः

Y mientras los dioses lo alababan, Parameśvara habló: «Que ninguno de vosotros tema, aunque estéis afligidos por este retas, esta semilla vital»

Verse 62

वमनं वै भवद्भिश्च कार्यमद्यैव भोःसुराः । तथेति मत्वा ते सर्व इंद्राद्या देवतागणाः । वेमुः सर्वे तदा विप्रास्तद्रेतः शंकरस्य च

«Hoy mismo, oh dioses, debéis realizar la expulsión (el vómito), sin falta.» Pensando: «Así sea», todas las huestes divinas—comenzando por Indra—lo expulsaron; y todos los sabios fueron testigos de aquel retas de Śaṅkara.

Verse 63

ऐकपद्येन तद्रेतो महापर्वतसन्निभम् । तप्तचामीकरप्रख्यं बभूव परमाद्भुतम्

En un solo instante, aquel retas se volvió como una gran montaña, resplandeciente como oro fundido, prodigio supremo.

Verse 64

सर्वे च सुखिनो जाता इंद्राद्या देवतागणाः । विना ह्यग्निं च ते सर्वे परितुष्टास्तदाऽभवन्

Entonces todas las huestes de deidades—comenzando por Indra—se tornaron dichosas; y aun sin Agni, todos quedaron satisfechos en aquel momento.

Verse 65

तेनाग्निनापि चोक्तस्तु शंकरो लोकशंकरः । किं मयाद्य महा देव कर्तव्यं देवतावर

Entonces Agni también se dirigió a Śaṅkara, bienhechor de los mundos: «Oh Mahādeva, el más excelso entre los dioses, ¿qué debo hacer hoy?»

Verse 66

तद्ब्रूहि मे प्रभोऽद्य त्वं येनाहं सर्वदा सुखी । भविष्यामि च येनाहं देवानां हव्यवाहकः

«Dímelo hoy, oh Señor: por qué medio podré estar siempre en paz, y por qué medio llegaré a ser el portador de las ofrendas de los dioses (havyavāhaka).»

Verse 67

तदोवाच शिवः साक्षाद्देवानामिह श्रृण्वताम् । रेतो विसृज्यतां योनौ तदाग्निः प्रहसन्नवि

Entonces Śiva mismo habló, mientras los dioses escuchaban allí: «Que el retas sea vertido en un yoni (seno materno).» Al oírlo, Agni se echó a reír.

Verse 68

उवाच शंकरं देवं भवत्तेजो दुरासदम् । इदमुल्बणवत्तेजो धार्यते प्राकृतैः कथम्

Él dijo al Señor Śaṅkara: «Tu resplandor es inaccesible. ¿Cómo podrían los seres comunes soportar este tejas, fiero y desbordante?»

Verse 69

ततः प्रोवाच भगवानग्निं प्रति महेश्वरः । मासिमासि प्रतप्तानां देहे तेजो विसृज्यताम्

Entonces el Señor Maheśvara dijo a Agni: «Mes tras mes, que este tejas ardiente sea liberado en los cuerpos de aquellos que han sido abrasados (por la austeridad y la prueba).»

Verse 70

तथेति मत्वा वचनं महाप्रभः स जातवेदाः परमेण वर्चसा । समुज्ज्वलंस्तत्र महाप्रभावो ब्राह्मे मुहूर्त्ते हि सचोपविष्टः

Aceptando la orden con un “Así sea”, aquel poderoso—Jātavedas (Agni)—con esplendor supremo, resplandeció allí con gran potencia; y en el brāhma-muhūrta se sentó para cumplir el mandato.

Verse 71

तदा प्रातः समुत्थाय प्रातः स्नानपराः स्त्रियः । ययुः सदा ऋषीणां च सत्यस्ता जातवेदसम्

Entonces, al alba, aquellas mujeres se levantaron temprano, entregadas al baño matutino; fieles a sus votos como esposas de los ṛṣis, fueron hacia Jātavedas (Agni).

Verse 72

दृष्ट्वा प्रज्वलितं तत्र सर्वास्ताः शीतकर्षिताः । तप्तुकामास्तदा सर्व्वा ह्यरुधत्या निवारिताः

Al ver el fuego encendido allí, todas ellas, afligidas por el frío, desearon calentarse; pero Arundhatī las contuvo a todas.

Verse 73

तया निवारिताश्चापि तास्तेपुः कृत्तिकाः स्वयम् । यावत्तेपुश्च ताः सर्व्वा रेतसः परमाणवः । विविशू रोमकूपेषु तासां तत्रैव सत्वरम्

Aunque ella las contuvo, las Kṛttikās realizaron por sí mismas tapas. Y mientras todas estaban entregadas a esa austeridad, las sutiles partículas de la semilla penetraron velozmente en los poros de su piel, allí mismo.

Verse 74

नीरेतोग्निस्तदा जातो विश्रांतः स्वयमेव हि

Entonces surgió el “fuego sin semilla”, y en verdad se aquietó por sí mismo.

Verse 75

ततस्ता ऋषिभार्या हि ययुः स्वभवनं प्रति । ऋषिभिस्तु तदा शप्ताः कृत्तिकाः खेचराभवन्

Después de ello, las esposas de los ṛṣis regresaron a sus moradas. Mas entonces, maldecidas por los ṛṣis, las Kṛttikās se volvieron seres que transitan el cielo.

Verse 76

तदानीमेव ताः सर्वा व्यभिचारेण दुःखिताः । तत्ससर्जुस्तदा रेतः पृष्ठे हिमवतो गिरेः

En aquel mismo instante, todas ellas, afligidas por la (acusación de) falta, soltaron entonces aquella semilla sobre la espalda del monte Himavat.

Verse 77

एकपद्येन तद्रेतस्तप्तचामीकरप्रभम् । गंगायां च तदा क्षिप्रं कीचकैः परिवेष्टितम्

De un solo paso, aquella semilla—resplandeciente como oro al rojo vivo—fue arrojada con presteza al Gaṅgā, y allí quedó rodeada de cañas.

Verse 78

षण्मुखं बालकं ज्ञात्वा सर्वे देवा मुदान्विताः । गर्गेणोक्तास्तदंते वै सुखेन ह्रियतामिति

Al reconocer al niño como Ṣaṇmukha, todos los dioses se colmaron de júbilo. Y al final, según declaró Garga, se dijo: «Que sea llevado con seguridad y con facilidad».

Verse 79

शंभोः पुत्रः प्रसादेन सर्वो भवति शाश्वतः । गंगायाः पुलिने जातः कार्त्तिकेयो महाबलः

Por la gracia de Śambhu, todo se vuelve perdurable y propicio. En la ribera arenosa del Gaṅgā nació el poderoso Kārttikeya.

Verse 80

उपविष्टोथ गांगेयो ह्यहोरात्रोषितस्तदा । शाखो विशाखोऽतिबलः षण्मुखोऽसौ महाबलः

Entonces, el hijo del Ganges se sentó allí y permaneció un día y una noche completos. Aquel supremamente fuerte —Śākha y Viśākha— era el poderoso Señor de seis rostros.

Verse 81

जातो यदाथ गंगायां षण्मुखः शंकरात्मजः । तदानीमेव गिरिजा संजाता प्रस्नुतस्तनी

Cuando Ṣaṇmukha, el hijo de Śaṅkara, nació en el Ganges, en ese mismo momento los pechos de Girijā se llenaron de leche fluyente.

Verse 82

शिवं निरीक्ष्य सा प्राह हे शंभो प्रस्नवो महान् । संजातो मे महादेव किमर्थस्तन्निरीक्ष्यताम् । सर्वज्ञोऽपि महादेवो ह्यब्रवीत्तामथाज्ञवत्

Mirando a Śiva, ella dijo: "Oh Śambhu, un gran flujo de leche ha surgido en mí, oh Mahādeva, ¿cuál es su propósito? Que esto sea considerado". Aunque omnisciente, Mahādeva le respondió entonces como si no lo supiera.

Verse 83

नारदस्तत्र चागत्य प्रोक्तवाञ्जन्म तस्य तत् । शिवाय च शिवायै च पुत्रो जातो हि सुंदरः

Entonces Nārada llegó allí y anunció ese nacimiento: "Para Śiva y para Śivā, ciertamente ha nacido un hermoso hijo".

Verse 84

तदाकर्ण्य वचो विप्रा हर्षनिर्भरमानसाः । बभूवुः प्रमथाः सर्वे गंधर्वा गीततत्पराः

Al escuchar esas palabras, los sabios se llenaron de alegría. Todos los Pramathas se reunieron, y los Gandharvas se dedicaron al canto.

Verse 85

अनेकाभिः पताकाभिश्चैलपल्लवतोरणैः । तथा विमानैर्बहुभिर्बभौ प्रज्वलितो महान् । पर्वतः पुत्रजननाच्छंकरस्य महात्मनः

Adornado con innumerables estandartes, con guirnaldas de tela y hojas a modo de pórticos, y con muchos vimānas celestiales, el gran monte resplandeció como si ardiera—celebrando el nacimiento del hijo del magnánimo Śaṅkara, el Mahātmā.

Verse 86

तदा सर्वे सुरगणा ऋषयः सिद्धचारणाः रक्षोगंधर्वयक्षाश्च अप्सरोगणसेविताः

Entonces acudieron todas las huestes de los dioses, junto con los Ṛṣis, los Siddhas y los Cāraṇas; y también los Rākṣasas, Gandharvas y Yakṣas, acompañados por compañías de Apsarās.

Verse 87

एकपद्येन ते सर्वे सहिताः शंकरेण तु । द्रष्टुं गांगेयमधिकं जग्मुः पुलिनसंस्थितम्

En un solo paso, todos ellos—acompañados por Śaṅkara—fueron a contemplar al excelso hijo del Gaṅgā, que se hallaba en la ribera.

Verse 88

ततो वृषभमारुह्य ययौ गिरिजया सह । अन्यैः समेतो भगवान्सुरैरिंद्रादिभिस्तथा

Luego el Bienaventurado Señor montó el toro y partió, acompañado de Girijā, y también escoltado por otros dioses, encabezados por Indra.

Verse 89

तदा शंखाश्च भेर्यश्च नेदुस्तूर्यीण्यनेकशः

Entonces resonaron las caracolas y los tambores de caldera, y muchas clases de trompetas e instrumentos festivos clamaron por doquier.

Verse 90

तदानीमेव सर्वेशं वीरभद्रादयो गणाः । अन्वयुः केलिसंरब्धा नानावादित्रवादकाः । वादयन्तश्च वाद्यानि ततानि विततानि च

En aquel mismo instante, Vīrabhadra y los demás gaṇas siguieron al Señor de todo, ansiosos de una celebración lúdica y sagrada—tañedores de muchos instrumentos—y, al avanzar, hacían sonar los instrumentos tensados y extendidos, de cuerdas y de percusión.

Verse 91

केचिन्नृत्यपरास्तत्र गायकाश्च तथा परे । स्तावकाः स्तूयमानाश्च चक्रुस्ते गुणकीर्तनम्

Unos se entregaban allí a la danza; otros eran cantores. Unos recitaban himnos, y otros eran ensalzados; así realizaron el kīrtana, la proclamación de las virtudes del Señor.

Verse 92

एवंविधास्ते सुरसिद्धयक्षा गंधर्वविद्याधरपन्नगा ह्यमी । शिवेन सार्द्धं परिहृष्टचित्ता द्रष्टुं ययुस्तं वरदं च शांकरिम्

Tales eran: dioses, siddhas, yakṣas, gandharvas, vidyādharas y nāgas. Junto con Śiva, con el corazón rebosante de júbilo, fueron a contemplar al Niño dador de dones y también a la Śāṅkarī.

Verse 93

यावत्समीक्षयामासुर्गांगेयं शंकरोपमम् । ददृशुस्ते महत्तेजो व्याप्तमासीज्जगत्त्रयम्

Cuando contemplaron a Gaṅgeya, semejante a Śaṅkara, vieron un gran resplandor que había impregnado los tres mundos.

Verse 94

तत्तोजसावृतं बालं तप्तचामीकरप्रभम् । सुमुखं सुश्रिया युक्तं सुनसं सुस्मितेक्षणम्

Vieron al Niño envuelto en aquel resplandor, fulgente como oro al rojo vivo: de bello rostro, colmado de esplendor, de fina nariz y de ojos con una sonrisa suave.

Verse 95

चारुप्रसन्न वदनं तथा सर्वागसुंदरम् । तं दृष्ट्वा महदाश्चर्यं गांगेयं प्रथितात्मकम्

Con un rostro hermoso y sereno, y hermosura en cada miembro—al ver a aquel célebre Gaṅgeya, se llenaron de gran asombro.

Verse 96

ववंदिरे तदा बालं कुमारं सूर्यवर्चसम् । प्रमथाश्च गणाः सर्वे वीरभद्रादयस्तथा

Entonces todos los Pramathas y las huestes de gaṇas—Vīrabhadra y los demás—se postraron ante el niño Kumāra, resplandeciente como el sol.

Verse 97

परिवार्योपतस्थुस्ते वामदक्षिणभागतः । तथा ब्रह्मा च विष्णुश्च इंद्रश्चापि सुरैर्वृतः

Ellos permanecieron en servicio, reunidos a Su izquierda y a Su derecha. Allí estaban también Brahmā y Viṣṇu, y asimismo Indra, rodeado por los dioses.

Verse 98

ऋषयो यक्षगंधर्वाः परिवार्य कुमारकम् । दंडवत्पितिता भूमौ केचिच्च नतकंधराः

Los sabios, los yakṣas y los gandharvas rodearon al joven Kumāra. Unos cayeron al suelo en postración total, y otros inclinaron el cuello con humildad.

Verse 99

प्रणेमुः शिरसा चान्ये मत्वा स्वामिनमव्ययम् । अवाद्यंत विचित्राणि वादित्राणि महोत्सवे । एवमभ्युदये तस्मिन्नृषयः शांतिमापठम्

Otros inclinaron la cabeza, reconociendo al Señor como imperecedero. En aquella gran festividad sonaron muchos instrumentos maravillosos. Así, en medio de tan auspicioso júbilo, los sabios recitaron himnos de paz.

Verse 100

एतस्मिन्नंतरे यातः शंकरो गिरिजापतिः । अवतीर्य वृषाच्छीघ्रं पार्वत्या सहसुव्रताः

Entretanto llegó Śaṅkara, Señor de Girijā; descendió con presteza del toro Nandī, junto con Pārvatī, la de voto noble.

Verse 101

पुत्रं निरैक्षत तदा जगदेकबंधुः प्रीत्या युतः परमया सह वै भवान्या । स्नेहान्वितो भुजगभोगयुतो हि साक्षात्सर्वेश्वरः परिवृतः प्रमथैः प्रहृष्टः

Entonces el Único Amigo del universo contempló a su hijo, colmado de suprema dicha junto con Bhavānī. El Señor de todo—adornado con espirales de serpiente—rebosante de afecto y rodeado por Pramathas jubilosos, resplandeció en persona.

Verse 102

उपगुह्य गुहं तत्र पार्वती जातसंभ्रमा । प्रस्नुतं पाययामास स्तनं स्नेहपरिप्लुता

Allí, Pārvatī, sobrecogida por un tierno arrebato, abrazó a Guha y—anegada de amor materno—lo amamantó en su pecho, del que ya manaba la leche.

Verse 103

तदा नीराजितो देवैः सकलत्रैर्मुदान्वितैः । जयशब्देन महता व्याप्तमासीन्नभस्तलम्

Entonces los dioses, con sus familias y llenos de júbilo, le ofrecieron ārati (nīrājana); y todo el firmamento quedó colmado por un gran clamor de «¡Victoria!».

Verse 104

ऋषयो ब्रह्मगोषेण गीतेनैव च गायकाः । वाद्यैश्च वादकाश्चैव उपतस्थुः कुमारकम्

Los ṛṣis asistieron al divino infante con aclamaciones védicas; los cantores lo asistieron con cánticos; y los músicos lo asistieron con instrumentos y melodías.

Verse 105

स्वमंकमारेप्य तदा गिरीशः कुमारकं तं प्रभया महाप्रभम् । बभौ भवानीपतिरेव साक्षाच्छ्रिया युतः पुत्रवतां वरिष्ठः

Entonces Girīśa puso sobre su propio regazo a aquel niño, radiante de gran esplendor. El Señor de Bhavānī mismo resplandeció visiblemente con gloria, el más excelso entre los bendecidos con hijos.

Verse 106

दंपती तौ तदा तत्र ऐकपद्येन नंदतुः । अभिषिच्यमान ऋषिभिरावृतः सुरसत्तमैः

Allí mismo, en ese instante, la pareja divina se regocijó en perfecta concordia. El niño era ungido por los sabios y estaba rodeado por los más excelsos de los dioses.

Verse 107

कुमारः क्रीडयामास उत्संगे शंकरस्य च । कंठे स्थितं वासुकिं च पाणिभ्यां समपीडयत्

El niño Kumāra jugaba sobre el regazo de Śaṅkara, y con sus manecitas apretaba a Vāsuki, que reposaba en el cuello del Señor.

Verse 108

मुखं प्रपीडयित्वाऽसौ पाणीनगणयत्तदा । एकं त्रीणिदशाष्टौ च विपरीतक्रमेण च

Apretando su boca (en juego infantil), luego contó con los dedos: «uno, tres, diez, ocho», e incluso también en orden inverso.

Verse 109

प्रहस्य भगवाञ्छंभुरुवाच गिरिजां तदा

Entonces el Bienaventurado Señor Śambhu, sonriendo, habló a Girijā (Pārvatī).

Verse 110

मंदस्मितेन च तदा भगवान्महेशः प्राप्तो मुदंच परमां गिरिजासमेतः । प्रेम्णा सगद्गदगिरा जगदेकबंधुर्नोवाच किंचन तदा भुवनैकभर्ता

Entonces el Bienaventurado Señor Maheśa, con una suave sonrisa y acompañado de Girijā, alcanzó la dicha suprema. Mas el único pariente del mundo—el Señor único del universo—con la voz temblorosa de amor, no pronunció palabra alguna en aquel instante.