Adhyaya 26

Verse 1

लोमश उवाच । अथ ते पर्वतश्रेष्ठा मेर्वाद्या जातसंभ्रमाः । ऊचुस्ते चैकपद्येन हिमवंतं महागिरिम्

Dijo Lomaśa: Entonces los más excelsos de los montes—comenzando por Meru—conmovidos por el júbilo, se dirigieron brevemente al gran monte Himavat.

Verse 2

पर्वता ऊचुः । कन्यादानं क्रियतां चाद्य शैल श्रीमाञ्छम्भुर्भाग्यतस्तेऽद्य लब्धः । हृन्मध्ये वै नात्र कार्यो विमर्शस्तस्मादेषा दीयतामीश्वराय

Dijeron las Montañas: «Oh Himalaya, realiza hoy el sagrado don de tu hija. Por tu buena fortuna, hoy has obtenido al ilustre Śambhu. No haya vacilación en tu corazón; por tanto, entrégala al Señor».

Verse 3

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां सुहृदां वै हिमालयः । सम्यक्संकल्पमकरोद्ब्रह्ममा नोदितस्तदा । इमां कन्यां तुभ्यमहं ददामि परमेश्वर

Al oír las palabras de aquellos amigos bienintencionados, el Himalaya tomó entonces una resolución firme, movido por Brahmā. Dijo: «¡Oh Parameśvara, a Ti te entrego a esta doncella!»

Verse 4

भार्यार्थं प्रतिगृह्णीष्वमंत्रेणानेन दत्तवान् । अस्मै रुद्राय महते देवदवाय शंभव । कन्या दत्ता महेशाय गिरींद्रेण महात्मना

Con este mantra se la entregó, diciendo: «Acéptala como esposa—dada a este gran Rudra, a Śambhu, el Dios de los dioses». Así, la doncella fue dada a Maheśa por el magnánimo señor de las montañas.

Verse 5

वेद्यां च बहिरानीतौ दंपतीव कमलेक्षणौ । उपवेशितौ बहिर्वेद्यां पार्वतीपरमेश्वरौ

Entonces Pārvatī y Parameśvara—de ojos de loto, como una pareja de esposos—fueron conducidos afuera, junto al altar, y sentados en el suelo al lado de la plataforma sacrificial.

Verse 6

आचार्येणाथ तत्रैव कश्यपेन महात्मना । आह्वानं हवनार्थाय कृतमग्नेस्तदा द्विजाः

Entonces, allí mismo, el gran maestro Kaśyapa realizó la invocación de Agni para la ofrenda del havana; y los nacidos dos veces (dvijas) estaban presentes en el rito.

Verse 7

ब्रह्मा ब्रह्मासनगतो बभूव शिवसन्निधौ । प्रवर्तमाने हवन ऋषयश्च विचक्षणाः

Brahmā, sentado en su asiento de Brahmā, estuvo presente junto a Śiva; y al comenzar el havana, también se congregaron los sabios ṛṣis, llenos de discernimiento.

Verse 8

ऊचुः परस्परं तत्र नानादर्शनवेदिनः । वेदवादरताः केचिदवदन्संमतेन वै

Allí, quienes conocían múltiples doctrinas conversaban entre sí; y algunos, entregados a la disputa sobre los Vedas, discutían conforme a lo que cada cual tenía por “consentido” o autorizado.

Verse 9

एवमेव न चाप्येवमेवमेव न चान्यथा । कार्यमेव न वा कार्यं कार्याकार्यं तथा परे

«¡Así es!»—«¡No es así!»—«¡Sólo así!»—«¡No de otro modo!» Así discutían unos: «Debe hacerse», o «No es necesario hacerlo»; y otros disputaban sobre lo que ha de hacerse y lo que no ha de hacerse.

Verse 10

इत्येवं ब्रुवतां शब्दः श्रूयते शिवसन्निधौ । स्वकीयं मतमास्थाय ह्यब्रुवंस्ते परस्परम् । तत्त्वज्ञानविहीनास्ते केवलं वेदबुद्धयः

Mientras hablaban así, su estrépito se oía en la presencia de Śiva. Aferrados a sus propias opiniones, discutían entre sí. Carecían del conocimiento de la Realidad; poseían sólo un entendimiento meramente orientado a los Vedas.

Verse 11

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा परस्परजयैषिणाम् । प्रहस्य नारदो वाक्यमुवाच शिवसन्निधौ

Al oír aquellas palabras de quienes ansiaban vencerse mutuamente, Nārada rió y habló en la presencia de Śiva.

Verse 12

यूयं सर्वे वादिनश्च वेदवादरतास्तथा । मौनमास्थाय भोविप्रा हृदि कृत्य सदाशिवम्

«Todos vosotros sois disputadores y también devotos de la controversia védica. Por ello, oh brāhmaṇas, abrazad el silencio; y, habiendo establecido a Sadāśiva en el corazón como vuestro foco interior, permaneced así.»

Verse 13

आत्मानं परमात्मानं पराणां परमं च तत् । येनेदं कारितं विश्वं यतः सर्वं प्रवर्त्तते । यस्मिन्निलीयते विश्वं तस्मै सर्वात्मने नमः

Salutación a ese Ser de todo—que es el Sí mismo y el Sí mismo Supremo, el más alto entre los altos; por quien este universo fue formado, de quien todo procede, y en quien, al final, el universo se disuelve.

Verse 14

सोऽयमास्तेऽधुना गेहे पर्वतेंद्रस्य भो द्विजाः । मुखादस्यैव संजाताः सर्वे यूयं विचक्षणाः

Ese mismo Ser mora ahora en la morada del Señor de las Montañas. Oh nacidos dos veces, todos vosotros—sabios como sois—habéis surgido en verdad de su propia boca.

Verse 15

एवमुक्तास्तदा तेन नारदेन द्विजोत्तमाः । उपदेशकरैर्वाक्यैर्बोधितास्ते द्विजोत्तमाः

Así, en aquel momento, al serles hablado por Nārada, aquellos brāhmaṇas eminentes fueron instruidos—despertados por sus palabras, que eran consejo espiritual.

Verse 16

वर्त्तमाने च यज्ञे च ब्रह्मा लोकपितामहः । ददर्श चरणौ देव्या नखेंदुं च मनोहरम्

Mientras el sacrificio estaba en curso, Brahmā, el abuelo de los mundos, contempló los pies de la Diosa y el encantador fulgor, cual luna, de sus uñas.

Verse 17

दर्शनात्स्खलितः सद्यो बभूवांबुजसंभवः । मदनेन समाविष्टो वीर्यं च प्राच्यवद्भुवि

Ante aquella visión, el Nacido del Loto (Brahmā) vaciló al instante; poseído por el deseo, derramó su semilla vital sobre la tierra.

Verse 18

रेतसा क्षरमाणेन लज्जितोऽभूत्पितामहः । चरणाभ्यां ममर्द्दाथ महद्गोप्यं दुरत्ययम्

Al fluir su semen, el Abuelo del mundo (Brahmā) quedó vencido por la vergüenza; entonces lo aplastó con ambos pies, guardando un gran secreto, difícil de ocultar.

Verse 19

बहवश्चर्षयो जाता वालखिल्याः सहस्रशः । उपतस्थुस्तदा सर्वेताततातेति चाब्रुवन्

Entonces nacieron muchos sabios—los Vālakhilyas por millares. Todos se acercaron y clamaron: «¡Padre! ¡Padre!»

Verse 20

नारदेन तदोक्तास्ते वालखिल्याः प्रकोपिना । गच्छंतु बटवो यूयं पर्वतं गंधमादनम्

Entonces Nārada, airado, habló a aquellos Vālakhilyas: «¡Marchad, muchachos; id al monte Gandhamādana!»

Verse 21

न स्थातव्यं भवद्भिश्च भवतां न प्रयोजनम् । इत्येवमुक्तास्ते सर्वे वालखिल्याश्च पर्वतम् । नारदेन समादिष्टा ययुः सर्वे त्वरान्विताः

«No debéis quedaros aquí; no hay propósito para vosotros en este lugar». Dicho esto, todos aquellos Vālakhilyas—por mandato de Nārada—partieron presurosos hacia el monte.

Verse 22

नारदेन ततो ब्रह्माऽश्वासितो वचनैः शुभैः । तावच्च हवनं पूर्णं जातं तस्य महात्मनः

Luego Nārada consoló a Brahmā con palabras auspiciosas; y para entonces, el havana—la ofrenda sagrada al fuego—de aquel gran espíritu había quedado cumplido.

Verse 23

महेशस्य तथा विप्राः शांतिपाठपरा बभुः । ब्रह्मघोषेण महता व्याप्त मासीद्दिगंतरम्

Asimismo, los brāhmaṇas se entregaron a recitar los himnos de paz (śānti-pāṭha) para Maheśa; y con el poderoso canto védico (brahma-ghoṣa), toda la extensión de las direcciones quedó colmada.

Verse 24

ततो नीराजितो देवो देवपत्नीभिरुत्तमः । तथैव ऋषिपत्नीभिरर्चितः पूजितस्तथा

Entonces, la Deidad suprema fue honrada con el nīrājana por las esposas de los dioses; y del mismo modo fue adorada y venerada por las esposas de los sabios ṛṣi.

Verse 25

तथा गिरीन्द्रस्य मनोरमाः शुभा नीराजयामासुरथैव योषितः । गीतैः सुगीतज्ञविशारदाश्च तथैव चान्ये स्तुतिभिर्महर्षयः

Así también, mujeres auspiciosas y encantadoras realizaron el nīrājana para el Señor de las Montañas; los expertos en el arte del dulce canto lo alabaron con himnos, y otros grandes ṛṣi lo ensalzaron igualmente con elogios.

Verse 26

रत्नानि च महार्हाणि ददौ तेभ्यो महामनाः । हिमालयो महाशैलः संहृष्टः परितोषयन्

Y el Himālaya, la gran montaña de noble corazón, gozoso les otorgó gemas preciosas y de altísimo valor, deseoso de honrarlos y complacerlos.

Verse 27

बभौ तदानीं सुरसिद्धसंघैर्वेद्यां स्थितोऽसौ सकलत्रको विभुः । सर्वैरुपेती निजपार्षदैर्गणैः प्रहृष्टचेता जगदेकसुन्दराः

En aquel momento, el Señor omnipotente resplandeció, de pie sobre el altar, acompañado por huestes de dioses y siddhas; atendido por todas partes por sus propias gaṇas servidores, con el corazón exultante, apareció como la belleza única del universo.

Verse 28

एतस्मिन्नंतरे तत्र ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । ऋषिगंधर्वयक्षाश्च येन्ये तत्र समागताः

Entretanto, llegaron allí los que iban encabezados por Brahmā y Viṣṇu, junto con los ṛṣis, los gandharvas, los yakṣas y otros que se habían congregado en aquel lugar.

Verse 29

सर्वान्समभ्यर्च्य तदा महात्मा महान्गिरीशः परमेण वर्चसा । सद्रत्नवस्त्राभरणानि सम्यग्ददौ च ताम्बूलसुगन्धवार्यपि

Entonces el magnánimo y resplandeciente Girīśa los honró a todos debidamente, y otorgó con propiedad finas gemas, vestiduras y ornamentos, así como tāmbūla (betel) y agua perfumada y fragante.

Verse 30

तदा शिवं पुरस्कृत्याभ्यव जह्रुः सुरेश्वराः । तथा सर्वे मिलित्वा तु ऐकपद्येन मोदिताः

Luego los señores de los dioses, poniendo a Śiva al frente, le ofrecieron reverentes salutaciones; y todos, reunidos, se regocijaron al unísono, con una sola voz de alabanza.

Verse 31

पंक्तीभूताश्च बुभुर्लिंगिना श्रृंगिणा सह । केचिद्गणाः पृथग्भूता नानाहास्यरसैर्विभुम्

Y, formándose en hileras, comieron juntos con el asceta portador del liṅga (liṅgin) y con el cornudo (śṛṅgin); mientras algunos gaṇas, apartándose en grupos, deleitaban al Señor con múltiples juegos y gracias humorísticas.

Verse 32

अतोषयन्नारदाद्या अनेकालीकसंयुताः । तथा चण्डीगणाः सर्वे बभुजुः कृतभाजनाः

Nārada y los demás quedaron complacidos, junto con los numerosos grupos de Kālīkā. Asimismo, todas las huestes de Caṇḍī, habiéndoseles servido debidamente sus porciones, participaron de la ofrenda.

Verse 33

वैतालाः क्षेत्रपालाश्च बुभुजुः कृतभाजनाः । शाकिनी डाकिनी चैव यक्षिण्यो मातृकादयः

Los Vaitālas y los guardianes del recinto sagrado (kṣetrapālas) también participaron, debidamente servidos. Asimismo lo hicieron las Śākinīs, Ḍākinīs, Yakṣiṇīs y las Madres (Mātṛkās), y los demás.

Verse 34

योगिन्योऽथ चतुः षष्टिर्योगिनो हि तथा परे । दश कोट्यो गणानां च कोट्येका च महात्मनाम्

Luego estaban las sesenta y cuatro Yoginīs, y asimismo otros Yogins además. De los gaṇas había diez koṭis, y de los magnánimos (mahātmās), un koṭi.

Verse 35

एवं तु ऋषयः सर्वे तथानये विबुधादयः । योगिनो हि मया चान्ये कथिताः पूर्वमेव हि

Así, todos los ṛṣis, y del mismo modo los dioses y los demás (estuvieron presentes/fueron atendidos). En cuanto a los otros Yogins, ya los he descrito antes, ciertamente.

Verse 36

योगिन्यश्चैव कथितास्तासां भक्ष्यं वदामि वः । खड्गानां केचिदानीय क्रव्यं पवित्रमेव च

También se ha hablado de las Yoginīs; ahora os diré cuál es su alimento. Algunas, trayéndolo con espadas, comían carne, tenida por ellas como verdaderamente «pura», asimismo.

Verse 37

भुंजंति चास्थिसंयुक्तं तथांत्राणि बुभुक्षिताः । आनीय केचिच्छीर्षाणि महिषाणां गुरूणि च

Hambrientas, comían la carne junto con los huesos, y también las entrañas. Algunas, trayendo cabezas pesadas de búfalos, las comían asimismo.

Verse 38

तथा केचिन्नृत्यमानास्तदानीं रोरूय्यमाणाः प्रमथाश्चैव चान्ये । केचित्तूष्णीमास्थिता रुद्ररूपाः परेचान्यांल्लोकमानास्तथैव

Entonces, unos danzaban, mientras otros—los Pramathas y más—aullaban en alta voz. Unos permanecían en silencio, con formas semejantes a Rudra; otros, del mismo modo, seguían mirando hacia otro mundo.

Verse 39

योगिनीचक्रमध्यस्थो भैरवो हि ननर्त च । तथान्ये भूतवेताला मामेत्येवं प्रलापिनः

Bhairava, situado en medio del círculo de las Yoginīs, ciertamente danzó. Y otros Bhūtas y Vetālas, acercándose a mí, balbuceaban de esta manera.

Verse 40

एवं तेषामुद्धवं हि निरिक्ष्य मधुसूदनः । उवाच प्रहसन्वाक्यं शंकरं लोकशंकरम्

Al ver así su tumulto, Madhusūdana habló sonriendo a Śaṅkara, el bienhechor de los mundos.

Verse 41

एतान्गणान्वारय भो अत्र मत्तांश्च संप्रति । अस्मिन्काले च यत्कार्यं सर्वैस्तत्कार्यमे व च

«Contén a estos gaṇas, oh Señor, pues ahora están embriagados aquí. Y lo que deba hacerse en este momento—que esa misma tarea sea realizada por todos».

Verse 42

पांडित्येन महादेव तस्मादेतान्निवारय । तच्छ्रुत्वा भगवान्रुद्रो वीरभद्रमुवाच ह

«Oh Mahādeva, por tanto, refrena a estos con sabia exhortación.» Al oír estas palabras, el bendito Rudra habló a Vīrabhadra.

Verse 43

रुद्र उवाच । वारयस्व प्रमत्तांश्च क्षीबांश्चैव विशेषतः । तेनोक्तो वीरभद्रश्च शंभुना परमेष्ठिना

Rudra dijo: «Contén a los temerarios, y en especial a los embriagados». Así instruido por Śambhu, el Señor Supremo, Vīrabhadra obedeció.

Verse 44

आज्ञापिताः प्रमत्ताश्च वीरभद्रेण धीमता । प्रमथा वारितास्तेन तूष्णीमाश्रित्य ते स्थिताः

Los temerarios fueron conminados por el sabio Vīrabhadra; y los Pramathas, refrenados por él, quedaron inmóviles, acogidos al silencio.

Verse 45

निश्चला योगिनीमध्ये भूतप्रमथगुह्यकाः । शाकिन्यो यातुधानाश्च कूष्मांडाः कोपिकर्पटाः

Inmóviles en medio de las Yoginīs estaban los Bhūtas, los Pramathas y los Guhyakas; también las Śākinīs, los Yātudhānas, los Kūṣmāṇḍas y otras huestes feroces.

Verse 46

तथान्ये भूतवेतालाः क्षेत्रपालाश्च भैरवाः । सर्वे शांताः प्रमत्ताश्च बभूवुः प्रमथादयः

Así también los demás Bhūtas y Vetālas, los Kṣetrapālas y los Bhairavas: en verdad, todos los Pramathas y los demás se aquietaron, sofocada su demencia.

Verse 47

एवं विस्तारसंयुक्तं कृतमुद्वहनं तदा । हिमाद्रिणा परं विप्राः सुमंगल्यं सुशोभनम्

Así, oh brāhmaṇas, aquel rito de ‘udvahana’ fue entonces realizado por Himādri con plena magnificencia: supremamente auspicioso y espléndido a la vista.

Verse 48

चत्वारो दिवसा जाताः परिपूर्णेन चेतसा । हिमाद्रिणा कृता पूजा देवदेवस्य शूलिनः

Pasaron cuatro días, con el corazón plenamente concentrado; e Himādri rindió culto al Dios de los dioses, el Señor Śūlin, portador del tridente.

Verse 49

वस्त्रालंकाराभरणै रत्नैरुच्चावचैस्ततः । पूजयित्वा महादेवं विष्णोर्वचनपरोऽभवत्

Luego, tras adorar a Mahādeva con vestiduras, ornamentos, joyas y piedras preciosas de toda clase, Himādri quedó atento a las palabras de Viṣṇu.

Verse 50

लक्ष्मीसमेतं विष्णुं च वस्त्रालंकरणैः शुभैः । पूजयामास हिमवांस्तथा ब्रह्माणमेव च

Himavān también adoró a Viṣṇu junto con Lakṣmī, con vestiduras y adornos auspiciosos; y del mismo modo rindió culto también a Brahmā.

Verse 51

इंद्रं पुरोधसा सार्द्धमिंद्राण्या सहितं विभुम् । तथैव लोकपालांश्च पूजयित्वा पृथक्पृथक्

Adoró al poderoso Indra junto con su sacerdote y en compañía de Indrāṇī; y del mismo modo veneró a los Lokapālas, a cada uno por separado.

Verse 52

तथैव पूजिता चंडी भूतप्रमथगुह्यकैः । वस्त्रालंकरणैश्चैव रत्नैर्नानाविधैरपि । ये चान्य आगतास्तत्र ते च सर्वे प्रपूजिताः

Del mismo modo, Caṇḍī fue venerada por los Bhūtas, los Pramathas y los Guhyakas, ofreciéndole vestiduras, ornamentos y joyas de muchas clases. Y todos los demás que allí llegaron fueron también debidamente honrados y adorados.

Verse 53

एवं तदानीं प्रतिपूजिताश्च देवाश्च सर्वे ऋषयश्च यक्षाः । गंधर्वविद्याधरसिद्धचारणास्तथैव मर्त्त्याप्सरसां गणाश्च

Así, en aquel tiempo, todos los Devas fueron honrados en reciprocidad; del mismo modo los Ṛṣis y los Yakṣas, y asimismo los Gandharvas, Vidyādharas, Siddhas y Cāraṇas, junto con las huestes de mortales y de Apsaras también.