Adhyaya 24

Verse 1

लोमश उवाच । तथैव सर्वं परया मुदान्वितश्चक्रे गिरींद्रः स्वसुतार्थमेव । गर्गं पुरस्कृत्य महानुभावो मंगल्यभूमिं परया विभूत्या

Dijo Lomaśa: Así fue. El señor de las montañas, Himālaya, colmado de suprema alegría, dispuso todo por su hija. Poniendo a Garga al frente, aquel gran ser preparó el suelo nupcial auspicioso con espléndida magnificencia.

Verse 2

आहूय विश्वकर्माणं कारयामास सादरम् । मंडपं च सुविस्तीर्णं वेदिकाभिर्मनोरमम्

Mandó llamar a Viśvakarmā y, con reverencia, hizo construir un pabellón amplio, encantador por sus numerosos altares (vedikās).

Verse 3

अयुतेनैव विस्तारं योजनानां द्विजोत्तमाः । मंडपं च गुणोपेतं नानाश्चर्यसमन्विततम्

Oh el mejor de los nacidos dos veces, aquel pabellón se extendía por diez mil yojanas; dotado de toda excelencia y colmado de múltiples maravillas asombrosas.

Verse 4

स्थावरं जंगमं चैव सदृशं च मनोहरम् । जंगमं च जितं तत्र स्थावरेण तथैव च

Allí había formas inmóviles y móviles, semejantes en apariencia y del todo encantadoras. Allí, lo móvil parecía ser superado por lo inmóvil—y asimismo lo inmóvil por lo móvil.

Verse 5

जंगमेन च तत्रैव जितं स्थावरमेव च । पयसा च जिता तत्र स्थलभूमिरभूत्तदा

Allí, en verdad, lo inmóvil era vencido por lo móvil, y lo móvil por lo inmóvil. Aun la tierra seca fue dominada por el agua, de modo que aquel lugar pareció transformarse.

Verse 6

जलं किं नु स्थलं तत्र न विदुस्तत्त्वतो जनाः । क्वचित्सिंहाः क्वचिद्धंसाः सारसाश्च महाप्रभाः

La gente de allí no podía discernir en verdad si era agua o tierra. En unos lugares había leones; en otros, cisnes; y en otros más, radiantes sārasas (grullas).

Verse 7

क्वचिच्छिखंडिनस्तत्र कृत्रिमाः सुमनोहराः । तथा नागाः कृत्रिमाश्च हयाश्चैव तथा मृगाः

En algunos lugares había pavos reales artificiales, exquisitamente encantadores; asimismo serpientes nāga artificiales, y también caballos, y del mismo modo ciervos.

Verse 8

के सत्याः के असत्याश्च संस्कृता विश्वकर्मणा । तथैव चैवं विधिना द्वारपाः अद्भुताः कृताः

Cuál era real y cuál irreal—nadie podía decirlo, pues todo había sido modelado por Viśvakarman. Y del mismo modo, con ese mismo arte, fueron hechos unos guardianes de la puerta, maravillosos.

Verse 9

पुंसो धनूंषि चोत्कृष्य स्थावरा जंगमोपमाः । तथाश्वाः सादिभिश्चैव गजाश्च गजसादिभिः

Los arcos de los varones se alzaban en alto, y aun las figuras inmóviles parecían seres vivos en movimiento. Los caballos aparecían con sus jinetes, y los elefantes también con sus conductores.

Verse 10

चामरैर्वीज्यमानाश्च केचित्पुष्पांकुरान्विताः । केचिच्च पुरुषास्तत्र विरेजुः स्रग्विणस्तथा

A algunos los abanicaban con cāmaras; otros estaban adornados con brotes de flores. Y ciertos hombres allí resplandecían con esplendor, también engalanados con guirnaldas.

Verse 11

कृत्रिमाश्च तथा बह्व्यः पताकाः कल्पितास्तथा । द्वारि स्थिता महालक्ष्मीः क्षीरोदधिसमुद्भवा

Allí se dispusieron también muchas banderas artificiales. En la puerta estaba Mahālakṣmī, nacida del Océano de Leche.

Verse 12

गजाः स्वलंकृता ह्यासन्कृत्रिमा ह्यकृतोपमाः । तथाश्वाः सादिभिश्चैव गजाश्च गजसादिभिः

Los elefantes estaban ricamente engalanados: eran artificiales, y sin embargo semejaban a los naturales. Asimismo había caballos con jinetes, y elefantes con sus conductores.

Verse 13

रथा रथियुता ह्यासन्कृत्रिमा ह्यकृतोपमाः । सर्वेषां मोहनार्थाय तथा च संसदः कृताः

Había carros con sus aurigas: labrados con arte, y sin embargo sin parangón con nada hecho por manos humanas. Y para el encanto y el asombro de todos, se crearon también asambleas, como cortes reales.

Verse 14

महाद्वारि स्थितो नंदी कृतस्तेन हि मंडपे । शुद्धस्फटिकसंकाशो यथा नंदी तथैव सः

En la gran puerta de aquel pabellón, él modeló a Nandī de guardia, erguido—refulgente como cristal purísimo, tal cual es Nandī en verdad.

Verse 15

तस्योपरि महद्दिव्यं पुष्पकं रत्नभूषितम् । राजितं पल्लवाच्छत्रैश्चामरैश्च सुशोभितम्

Encima había un vasto Puṣpaka divino, engalanado con joyas—resplandeciente con parasoles en forma de hojas y hermoseado por los abanicos de cāmaras.

Verse 16

वामपार्श्वे गजौ द्वौ च शुद्धकाश्मीरसन्निभौ । चतुर्दतौ षष्टिवर्षौ महात्मानौ महाप्रभौ

A la izquierda había dos elefantes, fulgentes como el blanco puro de Cachemira—de cuatro colmillos, de sesenta años, de alma noble y de gran resplandor.

Verse 17

तथैव दक्षिणे पार्श्वे द्वावश्वौ दंशितौ कृतौ । रत्नालंकारसंयुक्तांल्लोकपालांस्तथैव च

Asimismo, en el lado derecho hizo dos caballos con bridas; y del mismo modo a los Lokapālas—adornados con ornamentos de joyas.

Verse 18

षोडशप्रकृतीस्तेन याथातथ्येन धीमता । सर्वे देवा यथार्थेन कृता वै विश्वकर्मणा

El sabio formó las dieciséis constituciones de la creación con perfecta exactitud; en verdad, todos los dioses fueron hechos por Viśvakarman tal como son en su realidad.

Verse 19

तथैव ऋषयः सर्वे भृग्वाद्यश्च तपोधनाः । विश्वे च पार्षदैः साकमिंद्रो हि परमार्थतः

Del mismo modo fueron formados todos los sabios—Bhṛgu y los demás, ricos en austeridad—; y también los Viśvedevas con sus séquitos, e Indra asimismo, en su forma verdadera.

Verse 20

कृताः सर्वे महात्मानो याथातथ्येन धीमता । एवंभूतः कृतस्तेन मंडपो दिव्यरूपवान्

Así, todos aquellos grandes seres fueron hechos por el sabio artífice con perfecta fidelidad; de este modo se construyó el maṇḍapa, resplandeciente con una forma verdaderamente divina.

Verse 21

अनेकाश्चर्यसंभूतो दिव्यो दिव्यविमोहनः । एतस्मिन्नंतरे तत्र आगतो नारदोग्रतः

Nacido de muchas maravillas, aquel maṇḍapa era divino, de un encanto divinamente cautivador. En ese mismo intervalo, Nārada llegó allí, avanzando con presteza al frente.

Verse 22

ब्रह्मणा नोदितस्तत्र हिमालयगृहं प्रति । नारदोथ ददर्शाग्रे आत्मानं विनयान्वितम्

Impulsado por Brahmā, Nārada se encaminó allí hacia la morada de Himālaya; y delante vio—¡a sí mismo!—dotado de humildad y de conducta recta.

Verse 23

भ्रांतो हि नारदस्तेन कृत्रिमेण महायशाः । अवलोकपरस्तत्र चरितं विश्वकर्मणः

El ilustre Nārada, desconcertado por aquella maravillosa creación artificial, permaneció allí absorto en contemplar a su alrededor, meditando la prodigiosa artesanía de Viśvakarmā.

Verse 24

प्रविष्टो मंडपं तस्य हिमाद्रे रत्नचित्रितम् । सुवर्णकलशैर्जुष्टं रंभाद्यैरुपशोभितम्

Entró en aquel pabellón del Himālaya, incrustado de gemas, ornado con remates de oro, y embellecido por Rambhā y otras ninfas celestiales.

Verse 25

सहस३स्तम्भसंयुक्तं ततोऽद्रिः स्वगणैर्वृतः । तमृषिं पूजयामास किं कार्यमिति पृष्टवान्

Entonces la Montaña, rodeada de sus propios asistentes, en una sala provista de mil columnas, honró a aquel ṛṣi y preguntó: «¿Con qué propósito has venido?»

Verse 26

नारद उवाच । आगतास्ते महात्मानो देवा इन्द्रपुरोगमाः । तथा महर्षयः सर्वे गणैश्च परिवारिताः । महादेवो वृषारूढो ह्यागतोद्वहनं प्रति

Dijo Nārada: «Han llegado esos dioses magnánimos, encabezados por Indra; y también todos los grandes ṛṣis, acompañados por sus gaṇas. El propio Mahādeva, montado en el Toro, ha venido, encaminándose hacia las nupcias.»

Verse 27

ततस्तद्वचनं श्रुत्वा हिमवान्गिरिसत्तमः । उवाच नारदं वाक्यं प्रशस्तमधुरं महत्

Al oír esas palabras, Himavān, el mejor de los montes, se dirigió a Nārada con un discurso elevado, grande, digno de alabanza y dulce.

Verse 28

पूजयित्वा यथान्यायं गच्छ त्वं शंकरं प्रति

«Tras rendir culto conforme al rito debido, ve—ve al encuentro de Śaṅkara.»

Verse 29

ततस्तद्वचनं श्रुत्वा मुनिर्हिमवतो गिरेः । तथैव मत्वा वचनं शैलराजानब्रवीत् । मेनाकेन च सह्येन मेरुणा गिरिणा सह

Entonces el sabio, al oír las palabras de Himavān y teniéndolas por justas, habló al Rey de las Montañas, junto con Menākā, con Sahya y con el monte Meru.

Verse 30

एभिः समेतो ह्यधुनामहामते यतस्व शीघ्रं शिवमत्र चानय । देवैः समेतं च महर्षिवर्यैः सुरासुरैर्चितपादपंकजम्

«Oh sapientísimo, ahora que vas acompañado por éstos, apresúrate y esfuérzate: trae aquí a Śiva, junto con los dioses y los más excelsos grandes rishis, a Aquel cuyos pies de loto son venerados por devas y asuras por igual»

Verse 31

तथेति मत्वा स जगाम तूर्णां सहै व तैः पर्वतराजभिश्च । त्वरागतश्चैकपदेन शंभुं प्राप्नोदृषीणां प्रवरो महात्मा

Pensando: «Así sea», aquel magnánimo, el más excelso de los sabios, partió velozmente con aquellos reyes de las montañas; y, llegando con premura, alcanzó a Śambhu con un solo paso.

Verse 32

तावद्दृष्टो महादेवो देवैश्च परिवारितः । तदा ब्रह्मा च विष्णुश्च रुद्रश्चैव सुरैः सह

En ese mismo instante se vio a Mahādeva, rodeado por los dioses; y allí estaban también Brahmā y Viṣṇu, y Rudra asimismo, junto con las huestes celestiales.

Verse 33

पप्रचछुर्नारदं सर्वे येऽन्ये रुद्रचरा भृशम् । कथ्यतां पृच्छमानानामस्माकं कथ्यते न हि

Entonces todos los demás servidores de Rudra preguntaron con insistencia a Nārada: «Dínoslo—puesto que preguntamos—¿por qué no se nos explica?»

Verse 34

एकैकस्यात्मजाः स्वाः स्वाः सह्यमैनाकमेरवः । कन्यां दास्यंति वा शंभोः किं त्विदानीं प्रवर्तते

«Sahya, Maināka y Meru: cada uno tiene sus propias hijas. ¿Darán una doncella a Śambhu (Śiva) en matrimonio? Entonces, ¿qué es lo que sucede ahora?»

Verse 35

ततोऽवोचन्महातेजा नारदश्चर्षिसत्तमः । ब्रह्माणं पुरतः कृत्वा विष्णुं प्रति सहेतुकम्

Entonces el resplandeciente Nārada, el mejor de los sabios, habló—poniendo a Brahmā al frente—y se dirigió a Viṣṇu exponiendo el asunto con sus razones.

Verse 36

एकांतमाश्रित्य तदा सुरेन्द्रं स नारदो वाक्यमिदं बभाषे । त्वष्ट्रा कृतं वै भवनं महत्तरं येनैव सर्वे च विमोहिता वयम्

Luego, apartando a Indra en secreto, Nārada pronunció estas palabras: «En verdad, Tvaṣṭṛ ha construido una mansión grandiosa y espléndida; por ese mismo prodigio todos nosotros hemos quedado confundidos.»

Verse 37

पुरा कृतं तस्य महात्मनस्त्वया किं विस्मृतं तत्सकलं शचीपते । तस्मादसौ त्वां विजिगीषुकामो गृहे वसंस्तस्यगिरेर्महात्मनः

«Oh señor de Śacī, ¿has olvidado todo cuanto antaño hiciste contra aquel gran ser? Por eso él, deseoso de vencerte, mora en la casa de ese noble monte.»

Verse 38

अहो विमोहितस्तेन प्रतिरूपेण भास्वता । तथा विष्णुः कृतस्तेन शंखचक्रगदादिभृत्

«¡Ay! Has sido engañado por esa forma falsa y resplandeciente. Del mismo modo, por él también Viṣṇu fue hecho aparecer portando la caracola, el disco, la maza y lo demás.»

Verse 39

ब्रह्मा चैव तथाभूतस्तं चैव कृतवानसौ

Y Brahmā también llegó a ser así; aquel mismo, en verdad, lo hizo semejante.

Verse 40

मायामयो वृषभस्तेन वेषात्कृतो हि नागोश्वतरस्तथैव । तथा चान्यान्याप्यनेनामरेन्द्र सर्वाण्येवोल्लिखितान्यत्र विद्धि

Por él, mediante un disfraz, fue formado un toro hecho de māyā; así también una serpiente y una mula. Y del mismo modo, oh señor de los dioses, sabe que muchas otras cosas aquí han sido todas urdidas por él.

Verse 41

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य देवेंद्रो वाक्यमब्रवीत्

Al oír sus palabras, Indra, señor de los dioses, respondió.

Verse 42

विष्णुं प्रति तदा शीघ्रं दृष्ट्वा यामि वसात्र भोः । पुत्रशोकेन तप्तोऽसौ व्याजेनान्येन वाऽकरोत्

Dijo Indra: «Entonces iré pronto a ver a Viṣṇu; quédate aquí, amigo. Aquel, abrasado por el dolor por su hijo, ha hecho esto, quizá con algún pretexto o mediante otro ardid».

Verse 43

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो जनार्द्दनः । उवाच प्रहसन्वाक्यं शक्रमाप्तभयं तदा

Al oír aquellas palabras, Janārdana —Dios de dioses— habló sonriendo a Śakra (Indra), que en ese momento se había llenado de temor.

Verse 44

निवातकवचैः पूर्वं मोहितोऽसि शचीपते । विद्याऽमृता तत्र मया समानीतोपसत्तये

Oh señor de Śacī (Indra), antes fuiste engañado por los demonios Nivātakavaca; por eso llevé allí la vidyā sagrada, semejante al amṛta, dadora de vida, para que pudieras acercarte y consumar la empresa.

Verse 45

महाविद्याबलेनैव प्रविश्य मण्डपेऽधुना । पर्वतो हिमवानेष तथान्ये पर्वतोत्तमाः

Sólo por el poder de esa gran vidyā, entra ahora en el pabellón (maṇḍapa): aquí está Himavān, el Himalaya, y también otras montañas excelsas y preeminentes.

Verse 46

विपक्षा हि कृताः सर्वे मम वाक्याच्च वासव । हेतुं स्मृत्वाथ वै त्वष्टा मायया ह्यकरोदिदम्

Oh Vāsava (Indra), en verdad todos ellos han sido vueltos adversarios por mi palabra. Luego, recordando el motivo, Tvaṣṭṛ forjó esto mediante māyā.

Verse 47

जयमिच्छंति वै मूढा न च भेतव्यमण्वपि

Los necios anhelan la victoria; mas no debe temerse ni siquiera un ápice.

Verse 48

एवं विवदमानांस्तान्देवाञ्छक्रपुरोगमान् । सांत्वयामास वै विष्णुर्नारदं ते ततोऽब्रुवन्

Mientras aquellos dioses—con Śakra (Indra) a la cabeza—discutían así, Viṣṇu los apaciguó y les infundió confianza; después, ellos hablaron a Nārada.

Verse 49

ददाति वा न ददाति कन्यां गिरीन्द्रः स्वां वै कथ्यतां शीघ्रमेव । किं तेन दृष्टां किं कृतं चाद्य शंस तत्सर्वं भो नारद ते नमोऽस्तु

¿Acaso el señor de las montañas entregará a su propia hija, o no la entregará? Dínoslo al instante. Lo que él ha visto y lo que hoy ha hecho—decláralo todo, oh Nārada; salutaciones a ti.

Verse 50

तच्छ्रुत्वा प्रहसञ्छंभुरुवाच वचनं तदा । कन्यां दास्यति चेन्मह्यं पर्वतो हि हिमालयः । मायया मम किं कार्यं वद विष्णो यथातथम्

Al oírlo, Śambhu sonrió y dijo entonces: «Si el monte Himālaya me entrega a su hija, ¿qué necesidad tengo yo de māyā? Dímelo, oh Viṣṇu, tal como es en verdad».

Verse 51

केनाप्वुपायेन फलं हि साध्यमित्युच्यते पंडितैर्न्यायविद्भिः । तस्मात्सर्वैर्गम्यतां शीघ्रमेव कार्यार्थोभिश्चेन्द्रपुरोगमैश्च

«¿Por qué medio ha de alcanzarse el fruto deseado?»—así hablan los sabios, conocedores del recto razonamiento. Por ello, que todos partan de inmediato—los empeñados en la tarea, con Indra al frente.

Verse 52

तदा शिवोऽपि विश्वात्मा पंचबाणेन मोहितः । महाभूतेन भूतेशस्त्वन्येषां चैव का कथा

Entonces incluso Śiva—el Alma del universo—quedó confundido por las Cinco Flechas. Si el Señor de los seres es vencido por esa fuerza inmensa, ¿qué decir de los demás?

Verse 53

एवं च विद्यमानेऽसौ शंभुः परमशोभनः । कृतो ह्यनंगेन वशे यथान्यः प्राकृतो जनः

Así, en tal estado, aquel Śambhu de suprema hermosura fue puesto bajo el dominio de Anaṅga (Kāma), como cualquier hombre común del mundo es vencido.

Verse 54

मदनो हि बली लोके येन सर्वमिदं जगत् । जितमस्ति निजप्रौढ्या सदेवर्षिसमन्वितम्

Madana (Kāmadeva) es poderoso en el mundo; por su audaz vigor queda conquistado todo este universo, incluso junto con los dioses y los videntes divinos.

Verse 55

सर्वेषामेव भूतानां देवानां च विशेषतः । राजा ह्यनंगो बलवान्यस्य चाज्ञा बलीयसी

Para todos los seres—y en especial para los dioses—Anaṅga (Kāmadeva) es un rey poderoso; y su mandato es aún más irresistible.

Verse 56

पार्वतीस्त्रीस्वरूपेण अजेयो भुवनत्रये । तां दृष्ट्वा हि स्त्रियं सर्वे ऋषयोऽपि विचक्षणाः

En forma de mujer—Pārvatī—ella es invencible en los tres mundos. Al ver a esa mujer, incluso todos los sabios rishis, aun siendo perspicaces, quedaron conmovidos.

Verse 57

देवा मनुष्या गन्धर्वाः पिशाचोरगराक्षसाः । आज्ञानुल्लंघिनः सर्वे मदनस्य महात्मनः

Dioses, humanos, gandharvas, piśācas, nāgas y rākṣasas: ninguno de ellos transgrede el mandato del magnánimo Madana.

Verse 58

तपोबलेन महता तथा दानबलेन च । वेत्तुं न शक्यो मदंनो विनयेन विना द्विजाः

Ni por el gran poder de la ascesis ni por el poder de la caridad puede comprenderse de veras a Madana, si falta la humildad, oh nacidos dos veces.

Verse 59

तस्मादनंगस्य महान्क्रोधो हि बलवत्तरः । ईश्वरं मदनेनैवं मोहितं वीक्ष्य माधवः

Por ello, la gran ira de Anaṅga se volvió aún más poderosa. Al ver al Señor así extraviado por Madana, Mādhava (Viṣṇu)…

Verse 60

उवाच वाक्यं वाक्यज्ञो मा चिंतां कुरु वै प्रभो । यदुक्तं नारदेनैव मंडपं प्रति सर्वशः

El diestro en la palabra dijo: «No te preocupes, oh Señor. Lo que el propio Nārada dijo acerca del maṇḍapa—por completo y en todo sentido—será atendido».

Verse 61

त्वष्ट्रा कृतं विचित्रं च तत्सर्वं मदनात्प्रभोः । तदानीं शंकरो वाक्यमुवाच मधुसूदनम्

«Esa creación maravillosa hecha por Tvaṣṭṛ—toda ella surgió por causa de Madana, oh Señor.» Entonces Śaṅkara dirigió palabras a Madhusūdana (Viṣṇu).

Verse 62

अविद्यया वृतं तेन कृतं त्वष्ट्रा हि मण्डपम् । किं तु वक्ष्यामहे विष्णो मण्डपः केवलेन हि

Cubierto por la ignorancia, ese maṇḍapa fue en verdad construido por Tvaṣṭṛ. Pero ¿qué podemos decir de él con verdad, oh Viṣṇu? Al fin y al cabo, un pabellón no es más que un pabellón.

Verse 63

विवाहो हि महाभाग अविद्यामूल एव च । तस्मात्सर्वे वयं याम उद्वाहार्थं च संप्रति

Oh afortunado, el matrimonio en verdad tiene su raíz en la ignorancia (la ilusión mundana). Por eso, vayamos ahora todos para cumplir los ritos nupciales.

Verse 64

नारदं च पुरस्कृत्य सर्वे देवाः सवासवाः । हिमाद्रिसहिता जग्मुर्मन्दिरं परमाद्भुतम् । अनेकाश्चर्यसंयुक्तं विचित्रं विश्वकर्मणा

Poniendo a Nārada al frente, todos los dioses—junto con Indra—fueron con Himādri hacia un palacio supremamente maravilloso, colmado de prodigios y primorosamente labrado por Viśvakarmā.

Verse 65

कृतं च तेनाद्य पवित्रमुत्तमं तं यज्ञवाटं बहुभिः पुरस्कृतम् । विचित्रचित्रं मनसो हरं च तं यज्ञवाटं स चकार बुद्धिमान्

Y aquel sabio (Viśvakarmā) creó entonces un recinto sacrificial, excelente y supremamente puro, honrado por muchos; lo adornó con diseños prodigiosos, deleitosos para la mente.

Verse 66

प्रवेक्ष्यमाणास्ते सर्वे सुरेन्द्रा ऋषिभिः सह । दृष्टा हिमाद्रिणा तत्र अभ्युत्थानगतोऽभवत्

Cuando todos aquellos señores de los dioses entraban, acompañados por los ṛṣis, Himādri los vio allí y al instante se levantó para recibirlos con reverencia.

Verse 67

तथैव तेषां च मनोहराणि हर्म्याणि तेन प्रतिकल्पितानि । गन्धर्वयक्षाः प्रमथाश्च सिद्धा देवाश्च नागाप्सरसां गणाश्च । वसंति यत्रैव सुखेन तेभ्यः स तत्रतत्रोपवनं चकार

Asimismo, para ellos diseñó mansiones encantadoras. Dondequiera que Gandharvas, Yakṣas, Pramathas, Siddhas, los dioses y las huestes de Nāgas y Apsarasas moraban con dicha, allí mismo creó también bosquecillos de recreo.

Verse 68

तेषामर्थे महार्हाणि धाराजिरगृहाणि च । अत्यद्भुतानि शोभंते कृतान्येव महात्मना

Para ellos, residencias preciosas y altamente venerables, extraordinariamente maravillosas, resplandecían, pues habían sido hechas por aquel magnánimo.

Verse 69

निवासार्थे कल्पितानि सावकाशानि तत्र वै । देवानां चैव सर्वेषामृषीणां भावितात्मनाम्

Allí, en verdad, se dispusieron amplias moradas para residencia—para todos los dioses, y también para los ṛṣis de alma cultivada y disciplinada.

Verse 70

एवं विस्तारयामास विश्वकर्मा बहून्यपि । मन्दिराणि यथायोग्यं यत्र तत्रैव तिष्ठताम्

Así, Viśvakarmā extendió y dispuso muchos más templos y moradas, según convenía, para que quienes permanecieran dondequiera que estuviesen destinados, allí mismo se establecieran.

Verse 71

भैरवाः क्षेत्रपालाश्च येऽन्ये च क्षेत्रवासिनः । श्मशानवासिनश्चान्ये येऽन्ये न्यग्रोधवासिनः

Los Bhairava y los guardianes del recinto sagrado (kṣetrapāla), y otros moradores del lugar—los que habitan en los crematorios, y otros que moran junto a los banyanos (nyagrodha)—

Verse 72

अश्वत्थसेविनश्चान्ये खेचराश्च तथा परे । येये यत्रोपविष्टाश्च तत्रतत्रैव तेन वै

Y otros más que veneraban el aśvattha (higuera sagrada), y también los seres aéreos (khecara). Dondequiera que cada cual estuviera sentado, allí mismo, en cada lugar, él (Viśvakarmā) dispuso lo adecuado.

Verse 73

कृतानि च मनोज्ञानि भवनानि महांतिवै । तेषामेवानुकूलानि भूतानां विश्वकर्मणा

Y en verdad se construyeron vastas mansiones, deleitosas y gratas a la mente. Viśvakarmā las forjó de modo conveniente, en armonía con la naturaleza y las necesidades de los diversos seres.

Verse 74

तत्रैव ते सर्वगणैः समेता निवासितास्तेन हिमाद्रिणा स्वयम् । सेंद्राः सुरा यक्षपिशाचरक्षसां गन्धर्वविद्याप्सरसां समूहाः

Allí mismo, aquellas huestes—reunidas con todos sus séquitos—fueron establecidas por el propio Himādri (el Himalaya): los dioses con Indra, y las multitudes de Yakṣas, Piśācas, Rākṣasas, Gandharvas, Vidyādharas y Apsarās.