Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

शिवदीक्षाविधानेन लिंगपूजां समादिशत् । तेषामनुग्रहपरो मुनिः प्रमतवत्सलः । तीर्थादप्यधिकं स्थाने सतां साधुसमागमः

Transliteration

śivadīkṣāvidhānena liṃgapūjāṃ samādiśat | teṣāmanugrahaparo muniḥ pramatavatsalaḥ | tīrthādapyadhikaṃ sthāne satāṃ sādhusamāgamaḥ

Translation

Mediante el rito correcto de iniciación de Śiva, el sabio les instruyó en el culto al Liṅga. Deseoso de otorgarles gracia, aquel muni—afectuoso con los devotos servidores—declaró: «En cualquier lugar, la compañía de los virtuosos es aún más grande que un tīrtha».

Word by Word

• शिव-दीक्षा-विधानेन: by the procedure of Śiva-initiation
• शिव-दीक्षा-विधानेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + दीक्षा (प्रातिपदिक) + विधान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; साधन/करणे (instrumental)

• लिङ्ग-पूजाम्: worship of the liṅga
• लिङ्ग-पूजाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक) + पूजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म

• समादिशत्: instructed/ordained
• समादिशत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-दिś् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन

• अनुग्रह-परः: intent on favoring (them)
• अनुग्रह-परः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अनुग्रह (प्रातिपदिक) + पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘मुनिः’ विशेषणम्

• मुनिः: the sage
• मुनिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• प्रमत-वत्सलः: affectionate to the devoted/attentive
• प्रमत-वत्सलः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रमत (प्रातिपदिक) + वत्सल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘मुनिः’ विशेषणम्

• तीर्थात्: than a pilgrimage-place
• तीर्थात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादान (ablative of comparison/source)

• अपि: even/also
• अपि: Particle
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (also/even)

• अधिकम्: greater
• अधिकम्: Predicate complement
• Type: Adjective
• Root: अधिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तुलनार्थे (comparative sense)

• स्थाने: in a place
• स्थाने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (locative)

• सताम्: of the good (people)
• सताम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √अस्)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; ‘साधु-समागमः’ सम्बन्धः

• साधु-समागमः: the meeting with saints
• साधु-समागमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: साधु (प्रातिपदिक) + समागम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘साधूनां समागमः’

Speaker

Narrator (contextual; reporting Lomaśa’s instruction)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sat-saṅga (Sādhu-goṣṭhī) as ‘living tīrtha’

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Lomaśa instructs the newly accepted disciples in Śiva-dīkṣā and liṅga worship: a simple liṅga shrine, offerings (bilva leaves, water pot), the guru teaching mudrā/mantra; the disciples listen in devotion.

Characters & Entities

• Śiva
• Śiva-dīkṣā
• Śiva-liṅga
• Lomaśa
• Sādhus (sat)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The highest sanctity is not only in geography but in holy company; sadhu-saṅga can surpass even pilgrimage merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Rather than naming a single tīrtha, the verse elevates sat-saṅga itself as a superior ‘living tīrtha’ in any location.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śiva-dīkṣā according to proper vidhi and the prescribed worship (pūjā) of the Śiva-liṅga.