Adhyaya 42

Verse 1

स्कंद उवाच । नर्मदेशस्य माहात्म्यं कथयामि मुने तव । यस्य स्मरणमात्रेण महापातकसंक्षयः

Dijo Skanda: Oh sabio, te relataré la grandeza de la tierra de la Narmadā; con solo recordarla, los grandes pecados se ven disminuidos.

Verse 2

अस्य वाराहकल्पस्य प्रवेशे मुनिपुंगवैः । आपृच्छि का सरिच्छ्रेष्ठा वद तां त्वं मृकंडज

Al comienzo de este Varāha-kalpa, los sabios más eminentes preguntaron: «¿Cuál río es el mejor entre los ríos? Dínoslo, oh hijo de Mṛkaṇḍu».

Verse 3

मार्कंडेय उवाच । शृणुध्वं मुनयः सर्वे संति नद्यः परःशतम् । सर्वा अप्यघहारिण्यः सर्वा अपि वृषप्रदाः

Dijo Mārkaṇḍeya: «Escuchad, oh sabios todos: hay más de cien ríos; todos borran el pecado y todos otorgan dharma (mérito justo)».

Verse 4

सर्वाभ्योपि नदीभ्यश्च श्रेष्ठाः सर्वाः समुद्रगाः । ततोपि हि महाश्रेष्ठाः सरित्सु सरिदुत्तमाः

Entre todos los ríos, los que desembocan en el océano son los más excelentes; y aun por encima de ellos hay otros supremamente excelsos, aclamados como los mejores entre las corrientes.

Verse 5

गंगा च यमुनाचाथ नर्मदा च सरस्वती । चतुष्टयमिदं पुण्यं धुनीषु मुनिपुंगवाः

Gaṅgā y Yamunā, Narmadā y Sarasvatī: este cuarteto sagrado es el conjunto santo entre los ríos, oh el mejor de los sabios.

Verse 6

ऋग्वेदमूर्तिर्गंगा स्याद्यमुना च यजुर्ध्रुवम् । नर्मदा साममूर्तिस्तु स्यादथर्वा सरस्वती

Se dice que Gaṅgā encarna el Ṛgveda; Yamunā, ciertamente, el Yajurveda; Narmadā encarna el Sāmaveda, y Sarasvatī es el Atharvaveda.

Verse 7

गंगा सर्वसरिद्योनिः समुद्रस्यापि पूरणी । गंगाया न लभेत्साम्यं काचिदत्र सरिद्वरा

Gaṅgā es el seno-origen de todos los ríos y aun la que colma el océano; aquí ninguna corriente excelsa alcanza igualdad con Gaṅgā.

Verse 8

किंतु पूर्वं तपस्तप्त्वा रेवया बह्वनेहसम् । वरदानोन्मुखो धाता प्रार्थितश्चेति सत्तम

Mas antes, oh el mejor de los virtuosos, Revā (Narmadā) practicó austeridades por larguísimo tiempo; y luego el Creador Dhātā (Brahmā), inclinado a otorgar un don, fue abordado y suplicado.

Verse 9

गंगा साम्यं विधे देहि प्रसन्नोसि यदि प्रभो । ब्रह्मणाथ ततः प्रोक्ता नर्मदा स्मितपूर्वकम्

«Concédeme igualdad con Gaṅgā, oh Vidhe, Ordenador; si estás complacido, oh Señor». Así habló Narmadā; entonces Brahmā le respondió con una suave sonrisa.

Verse 10

यदि त्र्यक्षसमत्वं तु लभ्यतेऽन्येन केनचित् । तदा गंगासमत्वं च लभ्यते सरितान्यया

Si en verdad la igualdad con el Señor de los Tres Ojos (Śiva) pudiera ser alcanzada por algún otro, entonces también otro río podría alcanzar igualdad con Gaṅgā.

Verse 11

पुरुषोत्तम तुल्यः स्यात्पुरुषोन्यो यदि क्वचित । स्रोतस्विनी तदा साम्यं लभते गंगया परा

Si alguna vez hubiera en algún lugar otra persona igual a Puruṣottama (el Señor Supremo), entonces sólo otro río alcanzaría igualdad con Gaṅgā.

Verse 12

यदि गौरी समा नारी क्वचिदन्या भवेदिह । अन्या धुनीह स्वर्धुन्यास्तदा साम्यमुपैष्यति

Si en este mundo hubiera alguna otra mujer igual a la Diosa Gaurī, entonces algún otro río también alcanzaría la igualdad con la Gaṅgā celestial, la Svardhunī.

Verse 13

यदि काशीपुरी तुल्या भवेदस्या क्वचित्पुरी । तदा स्वर्गतरंगिण्याः साम्यमन्या नदी लभेत्

Si en algún lugar existiera una ciudad igual a esta Kāśī, entonces otro río podría alcanzar la igualdad con la Gaṅgā, portadora de las olas celestiales.

Verse 14

निशम्येति विधेर्वाक्यं नर्मदा सरिदुत्तमा । धातुर्वरं परित्यज्य प्राप्ता वाराणसीं पुरीम्

Al oír estas palabras de Vidhi (Brahmā), Narmadā—la más excelsa de los ríos—dejó a un lado el don del Creador y llegó a la ciudad de Vārāṇasī.

Verse 15

सर्वेभ्योपि हि पुण्येभ्यः काश्यां लिंगप्रतिष्ठितेः । अपरा न समुद्दिष्टा कैश्चिच्छ्रेयस्करी क्रिया

En verdad, entre todos los actos meritorios, los sabios no señalan ninguna obra más benéfica que la consagración e instalación de un Śiva-liṅga en Kāśī.

Verse 16

अथ सा नर्मदा पुण्या विधिपूर्वां प्रतिष्ठितिम् । व्यधात्पिलिपिलातीर्थे त्रिविषिष्टपसमीपतः

Entonces la santa Narmadā realizó el rito de instalación conforme a la debida tradición, en el Tīrtha de Pilipilā, cerca de la morada de los Treinta y Tres dioses.

Verse 17

ततः शंभुः प्रसन्नोभूऽत्तस्यै नद्यै शुभात्मने । वरं वृणीष्व सुभगे यत्तुभ्यं रोचतेऽनघे

Entonces Śambhu (Śiva), complacido con aquel río de naturaleza auspiciosa, dijo: «Oh afortunada, oh sin mancha: elige un don, lo que tu corazón desee».

Verse 18

सरिद्वरा निशम्येति रेवा प्राह महेश्वरम् । किं वरेणेह देवेश भृशं तुच्छेन धूर्जटे

Al oírlo, la mejor de las corrientes—Revā (Narmadā)—dijo a Maheśvara: «Oh Señor de los dioses, oh Dhūrjaṭi, ¿de qué sirve aquí un don, tan sumamente insignificante?»

Verse 19

निर्द्वंद्वा त्वत्पदद्वंद्वे भक्तिरस्तु महेश्वर । श्रुत्वेति नितरां तुष्टो रेवागिरमनुत्तमाम्

«Que en mí nazca una devoción inquebrantable hacia el par de Tus pies, oh Maheśvara.» Al oír estas palabras insuperables de Revā, el Señor quedó sumamente complacido.

Verse 20

प्रोवाच च सरिच्छेष्ठे त्वयोक्तं यत्तथास्तु तत् । गृहाण पुण्यनिलये वितरामि वरांतरम्

Y le dijo a la excelsa entre los ríos: «Sea tal como has dicho. Acéptalo, oh morada del mérito; te concederé además otro don excelente.»

Verse 21

यावंत्यो दृषदः संति तव रोधसि नर्मदे । तावंत्यो लिंगरूपिण्यो भविष्यंति वरान्मम

«Oh Narmadā, tantas piedras como haya en tus riberas, tantas se volverán formas de liṅga, por el poder de mi gracia.»

Verse 22

अन्यं च ते वरं दद्या तमप्याकर्णयोत्तमम् । दुष्प्रापं यज्ञतपसां राशिभिः परमार्थतः

Y además te concederé otro don—escúchalo, oh excelso—un don que, en verdad, es difícil de alcanzar aun con montones de sacrificios y austeridades.

Verse 23

सद्यः पापहरा गंगा सप्ताहेन कलिंदजा । त्र्यहात्सरस्वती रेवे त्वं तु दर्शनमात्रतः

El Gaṅgā borra los pecados al instante; la Kalindajā (Yamunā) en siete días; la Sarasvatī en tres días. Pero tú, oh Revā, lo haces con la sola visión.

Verse 24

अपरं च वरं दद्यां नर्मदे दर्शनाघहे । भवत्या स्थापितं लिंगं नर्मदेश्वरसंजकम्

Y te concederé aún otra gracia, oh Narmadā, cuya sola visión destruye el pecado: el liṅga que tú has establecido será conocido como “Narmadeśvara”.

Verse 25

यत्तल्लिंगं महापुण्यं मुक्तिं दास्यति शाश्वतीम । अस्य लिंगस्य ये भक्तास्तान्दृष्ट्वा सूर्यनंदनः

Ese liṅga es de grandísimo mérito y otorgará la liberación eterna. Y a los devotos de este liṅga—al verlos, el Hijo del Sol (Yama)…

Verse 26

प्रणमिष्यंति यत्नेन महाश्रेयोभिवृद्धये । संति लिंगान्यनेकानि काश्यां देवि पदेपदे

…se inclinará ante ellos con empeño, para el aumento del gran bienestar. En verdad, oh Diosa, en Kāśī hay muchos liṅgas—en cada paso.

Verse 27

परं हि नर्मदेशस्य महिमा कोपि चाद्भुतः । इत्युक्त्वा देवदेवेशस्तस्मिंल्लिंगे लयं ययौ

«En verdad, la grandeza de Narmadeśa es supremamente maravillosa». Dicho esto, el Señor de los dioses entró en absorción y se fundió en aquel liṅga.

Verse 28

नर्मदापि प्रहृष्टासीत्पावित्र्यं प्राप्य चाद्भुतम् । स्वदेशं च परिप्राप्ता दृष्टमात्राघहारिणी

Incluso el río Narmadā se llenó de júbilo al alcanzar un maravilloso poder santificador; y, al volver a su propia región, se volvió quien borra los pecados con solo ser vista.

Verse 29

वाक्यं मृकंडजमुनेस्तेपि श्रुत्वा मुनीश्वराः । प्रहृष्टचेतसो जाताश्चक्रुः स्वं स्वं ततो हितम्

Al oír las palabras del hijo de Mṛkaṇḍu, aquellos señores de los sabios se alegraron en su corazón; y luego cada cual emprendió lo que le era provechoso.

Verse 30

स्कंद उवाच । नर्मदेशस्य माहात्म्यं श्रुत्वा भक्तियुतो नरः । पापकंचुकमुत्सृज्य प्राप्स्यति ज्ञानमुत्तमम्

Skanda dijo: El hombre que, lleno de devoción, escucha la grandeza de Narmadeśa, despojándose del manto del pecado, alcanzará el conocimiento supremo.

Verse 92

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे नर्मदेश्वराख्यानं नाम द्विनवतितमोऽध्यायः

Así, en el venerable Skanda Mahāpurāṇa, en la compilación de ochenta y un mil versos, en la cuarta Saṃhitā, en el Kāśī Khaṇḍa (Uttarārdha), concluye el capítulo nonagésimo segundo llamado «El relato de Narmadeśvara».