Adhyaya 33

Verse 1

राज्ञ्युवाच । अवधेहि धरानाथ कथयामि यथातथम् । व्रतस्यास्य विधानं च फलं चाभीष्टदेवताम्

La reina dijo: «Escucha, oh señor de la tierra; lo relataré tal como es: el rito debido de este voto sagrado y su fruto, que conduce a la deidad deseada»

Verse 2

पुरा पुरः श्रीदपत्न्याः श्रीमुख्या ब्रह्मसूनुना । नारदेन सुतार्थिन्या व्रतमेतदुदीरितम्

En tiempos antiguos, esta observancia fue enseñada por Nārada—hijo de Brahmā—a Śrī, la principal consorte de Śrī (Viṣṇu), cuando ella anhelaba la bendición de un hijo.

Verse 3

चीर्णं चाथ तया देव्या पुत्रोभून्नलकूबरः । अन्याभिरपि बह्वीभिः पुत्राः प्राप्ता व्रतादितः

Cuando aquella diosa lo cumplió, nació su hijo Nalakūbara. Del mismo modo, muchas otras mujeres también obtuvieron hijos por este mismo voto.

Verse 4

विधिनाप्यत्र संपूज्या गौरी सर्वविधानवित् । स्तनंधयेन सहिता धयता स्तनमुन्मुखम्

Aquí debe ser adorada, conforme al rito, Gaurī—conocedora de toda prescripción—representada junto a un infante lactante, vuelto hacia arriba al pecho mientras mama.

Verse 5

मार्गशीर्ष तृतीयायां शुक्लायां कलशोपरि । ताम्रपात्रं निधायैकं तंडुलैः परिपूरितम्

En el tercer día lunar de la quincena clara de Mārgaśīrṣa, debe colocarse un recipiente de cobre sobre el kalaśa y llenarlo por completo con granos de arroz.

Verse 6

अविच्छिन्नं नवीनं च रजनीरागरंजितम् । वासः पात्रोपरि न्यस्य सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरं परम्

Colocando sobre el recipiente un paño fresco e intacto, teñido con cúrcuma y pigmento rojo, úsese una tela de lo más fino, sumamente delicada.

Verse 7

तस्योपरि शुभं पद्मं रविरश्मिविकासितम् । तत्कर्णिकाया उपरि चतुःस्वर्णविनिर्मितम्

Sobre ello colóquese un loto auspicioso, como abierto por los rayos del sol; y sobre su receptáculo, un adorno hecho de cuatro clases de oro.

Verse 8

विधिं संपूजयेद्भक्त्या रत्नपट्टाबंरादिभिः । पुष्पैर्नानाविधै रम्यैः फलैर्नारंगमुख्यकैः

Con devoción debe adorarse debidamente el rito (o la deidad) con joyas, vestiduras de seda y demás; con flores hermosas de muchas clases y con frutos, teniendo a las naranjas entre las ofrendas principales.

Verse 9

सुगंधैश्चंदनाद्यैश्च कर्पूर मृगनाभिभिः । परमान्नादि नैवेद्यैः पक्वान्नैर्बहुभंगिभिः

Debe honrarse también la adoración con sustancias fragantes como el sándalo y otras, con alcanfor y almizcle, y con ofrendas de manjares supremos—arroz dulce y otros naivedyas—junto con muchas variedades de platos cocidos.

Verse 10

धूपैरगुरुमुख्यैश्च रम्ये कुसुममंडपे । रात्रौ जागरणं कार्यं विनिंद्रैः परमोत्सवैः

Con inciensos—teniendo por principal el aguru—en un deleitoso pabellón de flores, por la noche debe hacerse vigilia, sin dormir, celebrando con festividades excelentísimas.

Verse 11

हस्तमात्रमिते कुंडे जातवेदस इत्यृचा । घृतेन मधुनाप्लुत्य जुहुयान्मंत्रविद्द्विजः

En un foso de fuego medido a un palmo, el brāhmana conocedor de mantras debe ofrecer oblaciones, recitando el verso del Ṛgveda que comienza “Jātavedasa…”, con ghee y miel vertidos en la ofrenda.

Verse 12

सहस्रकमलानां च स्मेराणां स्वयमेव हि । नवप्रसूतां कपिलां सुशीलां च पयस्विनीम्

Asimismo, por propia voluntad, debe ofrecer una vaca kapilā, de color leonado, recién parida, de naturaleza mansa, bien educada y abundante en leche, junto con mil lotos frescos y agradables.

Verse 13

दद्यादाचार्यवर्याय सालंकारां सलक्षणाम् । उपोष्य दंपती भक्त्या नवांबरविभूषितौ

Tras ayunar, el esposo y la esposa, con devoción y ataviados con ropas nuevas, deben entregarla al maestro excelentísimo, adornada y provista de signos auspiciosos.

Verse 14

प्रातःस्नात्वा चतुर्थ्यां च संपूज्याचार्यमादृतः । वस्त्रैराभरणैर्माल्यैर्दक्षिणाभिर्मुदान्वितौ

En el día de Caturthī, tras bañarse al amanecer, deben adorar reverentemente al maestro, y con alegría honrarlo con vestiduras, joyas, guirnaldas y dakṣiṇā (donativos).

Verse 15

सोपस्करां च तां मृर्तिमाचार्याय निवेदयेत् । समुच्चरन्निमं मंत्रं व्रतकृन्मिथुनं मुदा

La pareja observante del voto debe, con alegría, presentar al maestro esa mūrti (imagen sagrada) provista de sus accesorios necesarios, mientras recita en voz alta este mantra.

Verse 16

नमो विश्वविधानज्ञे विधे विविधकारिणि । सुतं वंशकरं देहि तुष्टामुष्माद्व्रताच्छुभात्

Homenaje a Ti, que conoces el orden del universo—oh Ordenador, oh hacedor de múltiples obras. Complacido por este voto auspicioso nuestro, concédenos un hijo que continúe el linaje.

Verse 17

सहसं भोजयित्वाथ द्विजानां भक्तिपूर्वकम् । भुक्तशेषेण चान्नेन कुर्याद्वै पारणं ततः

Luego, tras alimentar con devoción a los dvija (los dos veces nacidos), debe realizarse el pāraṇa, la comida conclusiva del voto, con el alimento que haya quedado de lo servido.

Verse 18

इत्थमेतद्व्रतं राजंश्चिकीर्षामि त्वया सह । कुरु चैतत्प्रियं मह्यमभीष्टफललब्धये

«Así es este voto, oh Rey; deseo cumplirlo contigo. Haz esto por amor a mí, para que se obtenga el fruto anhelado.»

Verse 19

इति भूपालवर्येण श्रुत्वा संहृष्टचेतसा । मुनेव तं समाचीर्णं सांतर्वत्नी बभूव ह

Al oír esto, el excelso rey, con el corazón jubiloso, hizo que se cumpliera exactamente como el sabio lo había prescrito; y en verdad la reina quedó encinta.

Verse 20

तयाथ प्रार्थिता गौरी गर्भिण्या भक्तितोषिता । पुत्रं देहि महामाये साक्षाद्विष्ण्वंशसंभवम्

Entonces aquella mujer encinta oró a Gaurī; complacida la Diosa por su devoción, fue suplicada: «Oh Gran Mahāmāyā, concédeme un hijo, nacido directamente del linaje de Viṣṇu.»

Verse 21

जातमात्रो व्रजेत्स्वर्गं पुनगयाति चात्र वै । भक्तः सदाशिवेऽत्यर्थं प्रसिद्धः सर्वभूतले

Desde el mismo instante de nacer iría al cielo, y de nuevo volvería aquí al mundo. Sería intensamente devoto de Sadāśiva y alcanzaría fama por toda la tierra.

Verse 22

विनैव स्तन्यपानेन षोडशाब्दाकृतिः क्षणात् । एवंभूतः सुतो गौरि यथा मे स्यात्तथाकुरु

«Sin siquiera beber la leche materna, que en un instante asuma la forma de un joven de dieciséis años. Oh Gaurī, concédeme que un hijo así sea mío: hazlo precisamente de ese modo.»

Verse 23

मृडान्यापि तथेत्युक्ता राज्ञी भक्त्यातितुष्टया । अथ कालेन तनयं मूलर्क्षे साप्यजीजनत्

Complacida más allá de toda medida por la devoción de la reina, Mṛḍānī (Pārvatī) respondió: «Así sea». Con el tiempo debido, la reina dio a luz un hijo, bajo la mansión lunar Mūla.

Verse 24

हितैरमात्यैरथ सा विज्ञप्तारिष्टसंस्थिता । देवि राजार्थिनी चेत्त्वं त्यज दुष्टर्क्षजं सुतम्

Entonces, los ministros bienintencionados informaron a la reina, ya presa de malos presagios: «Oh Devī, si buscas el bien del rey y del reino, abandona a este hijo nacido bajo una constelación infausta.»

Verse 25

सा मंत्रिवाक्यमाकर्ण्य केवलं पतिदेवता । अत्याक्षीत्तं तथा प्राप्तं तनयं नयकोविदा

Al oír las palabras de los ministros, ella—para quien su esposo era su única deidad—rechazó aquel consejo; y, sabia en la recta conducta, aceptó y conservó al hijo que así le había llegado.

Verse 26

धात्रेयिकां समाकार्य प्राहेदं सा नृपांगना । पंचमुद्रे महापीठे विकटा नाम मातृका

Mandando llamar a la nodriza, la dama real dijo: «En Pañcamudrā, sobre el gran asiento sagrado, mora una Madre-Diosa llamada Vikaṭā».

Verse 27

तदग्रे स्थापयित्वामुं बालं धात्रेयिके वद । गौर्यादत्तः शिशुरसौ तवाग्रे विनिवेदितः

«Coloca a este niño ante Ella y di, oh nodriza: “Este infante—concedido por Gaurī—ha sido confiado y presentado ante ti”.»

Verse 28

राज्ञ्या पत्युः प्रियेषिण्या मंत्रिविज्ञप्तिनुन्नया । सापि राज्ञ्युदितं श्रुत्वा शिशुं लास्य शशिप्रभम्

Impulsada por la súplica de los ministros, la reina—buscando lo que era grato a su esposo—habló. Al oír las palabras de la reina, la nodriza alzó al niño, resplandeciente como la luna.

Verse 29

विकटायाः पुरः स्थाप्य गृहं धात्रेयिका गता । अथ सा विकटा देवी समाहूय च योगिनीः

Tras colocar al niño ante Vikaṭā, la nodriza regresó a su casa. Entonces la Diosa Vikaṭā convocó a las Yoginīs.

Verse 30

उवाच नयत क्षिप्रं शिशुं मातृगणाग्रतः । तासामाज्ञां च कुरुत रक्षतामुं प्रयत्नतः

Ella dijo: «Llevad pronto al infante ante la hueste de las Madres. Cumplid su mandato y proteged a este niño con todo empeño».

Verse 31

योगिन्यो विकटावाक्यात्खेचर्यस्ताः क्षणेन तम् । निन्युर्गगनमार्गेण ब्राह्म्याद्या यत्र मातरः

Por mandato de Vikaṭā, aquellas Yoginīs, que se mueven por el cielo, al instante lo llevaron por la senda aérea hasta donde moran las Madres, comenzando por Brāhmī.

Verse 32

प्रणम्य योगिनीवृंदं तं शिशुं सूर्यवर्चसम् । पुरो निधाय मातॄणां प्रोवाच विकटोदितम्

Tras postrarse ante el círculo de Yoginīs, Vikaṭa puso ante las Madres a aquel niño, resplandeciente como el sol, y dijo lo que era debido decir.

Verse 33

ब्रह्माणी वैष्णवी रौद्री वाराही नारसिंहिका । कौमारी चापि माहेंद्री चामुंडा चैव चंडिका

Brahmāṇī, Vaiṣṇavī, Raudrī, Vārāhī, Nārasiṃhikā; y también Kaumārī, Māhendrī, Cāmuṇḍā y Caṇḍikā: tales eran las Madres.

Verse 34

दृष्ट्वा तं बालकं रम्यं विकटाप्रेषितं ततः । पप्रच्छुर्युगपड्डिंभं कस्ते तातः प्रसूश्च कः

Al ver a aquel hermoso niño enviado por Vikaṭa, lo interrogaron a una voz: «¿Quién es tu padre, querido, y quién es tu madre?»

Verse 35

मातृभिश्चेति पुष्टः स यदा किंचिन्न वक्ति च । तदा तद्योगिनीचक्रं प्राह मातृगणस्त्विति

Aunque las Madres lo criaban, cuando el niño no dijo nada en absoluto, entonces el círculo de Yoginīs declaró: «Él pertenece a la compañía de las Madres».

Verse 36

राज्ययोग्यो भवत्येष महालक्षणलक्षितः । पुनस्तत्रैव नेतव्यो योगिन्यस्त्वविलंबितम्

Este es digno de la realeza, señalado por grandes signos auspiciosos. Por ello, oh Yoginīs, llevadlo de nuevo allí en seguida, sin demora.

Verse 37

पंचमुद्रा महादेवी तिष्ठते यत्र काम्यदा । यस्याः संसेवनान्नृणां निर्वाणश्रीरदूरतः

Donde mora la gran Diosa Pañcamudrā, otorgadora de los dones deseados, por la devota asistencia a ella la gloria del nirvāṇa se acerca a los hombres.

Verse 38

सर्वत्रशुभजन्मिन्यां काश्यां मुक्तिः पदेपदे । तथापि सविशेषं हि तत्पीठं सर्वसिद्धिकृत्

En Kāśī—donde por doquier nace lo auspicioso—la liberación se halla a cada paso. Con todo, ese asiento sagrado en particular es verdaderamente excepcional, pues concede toda realización.

Verse 39

तत्पीठसेवनादस्य षोडशाब्दाकृतेः शिशोः । सिद्धिर्भवित्री परमा विश्वेशानुग्रहात्परात्

Por el servicio a ese asiento sagrado, este niño—aunque de sólo dieciséis años—alcanzará la suprema perfección, por la excelsa gracia de Viśveśa.

Verse 40

एवं मातृगणाशीर्भिर्योगिनीभिः क्षणेन हि । प्रापितो मातृवाक्येन पंचमुद्रांकितं पुनः

Así, por las bendiciones del grupo de las Mātṛs y de las Yoginīs—en verdad, en un solo instante—fue conducido, por mandato de las Madres, de nuevo al lugar señalado por Pañcamudrā.

Verse 41

संप्राप्य तन्महापीठं स्वर्गलोकादिहागतः । आनंदकानने दिव्यं तताप विपुलं तपः

Al alcanzar aquel gran asiento sagrado—él, venido aquí desde el mundo celestial—realizó en el divino Ānandakānana una austeridad abundante y celeste.

Verse 42

तपसातीव तीव्रेण निश्चलेंद्रियचेतसः । तस्य राजकुमारस्य प्रसन्नोभूदुमाधवः

Por una austeridad intensísima, con sentidos y mente firmes e inmóviles, aquel príncipe complació a Umānātha, el Señor Śiva.

Verse 43

आविर्बभूव पुरतो लिंगरूपेण शंकरः । प्रोवाच च प्रसन्नोस्मि वरं ब्रूहि नृपांगज

Śaṅkara se manifestó ante él en forma de Liṅga y dijo: «Estoy complacido; oh hijo del rey, expresa el don que deseas».

Verse 44

स्कंद उवाच । सर्वज्योतिर्मयं लिंगं पुरतो वीक्ष्य वाङ्मयम् । सप्तपातालमुद्भिद्य स्थितं बृहदनुग्रहात

Skanda dijo: Al ver ante sí el Liṅga hecho de pura luz—más allá del alcance de las palabras—erguido, como habiendo atravesado los siete Pātālas, por una gracia inmensa.

Verse 45

प्रणम्य दंडवद्भूमौ परितुष्टाव धूर्जटिम् । सूक्तैर्जन्मांतराभ्यस्तैः सुहृष्टो रुद्रदेवतैः

Postrándose en tierra como un bastón, alabó a Dhūrjaṭi (Śiva) con himnos practicados en nacimientos anteriores; rebosante de gozo, con Rudra como su deidad elegida.

Verse 46

ततः प्रसन्नो भगवान्देवदेवो महेश्वरः । संतुष्टस्तपसा तस्य प्रोवाच वृषभध्वजः

Entonces el Bienaventurado Señor—Maheśvara, Dios de dioses—complacido por su austeridad, habló; Él cuya enseña es el Toro (Vṛṣabhadhvaja).

Verse 47

देवदेव उवाच । वरं वरय संतप्त तपसा क्लेशितं वपुः । त्वयेदं बालवपुषा वशीकृतं मनो मम

Devadeva dijo: «Elige un don, oh tú abrasado por el tapas, cuyo cuerpo ha sido consumido por la austeridad. Por ti—aunque con cuerpo juvenil—mi propia mente ha sido conquistada».

Verse 48

शिवोक्तं च समाकर्ण्य वरदानं पुनःपुनः । वरं च प्रार्थयांचक्रे परिहृष्टतनूरुहः

Al oír las palabras de Śiva, que una y otra vez otorgaba dones, comenzó entonces a pedir un don, con los vellos del cuerpo erizados de gozo.

Verse 49

कुमार उवाच । देवदेवमहादेव यदि देयो वरो मम । तदत्र भवता स्थेयं भवतापहृता सदा

El Príncipe dijo: «Oh Dios de dioses, Mahādeva: si ha de concedérseme un don, entonces permanece aquí, establecido por siempre, jamás apartado».

Verse 50

अस्मिंल्लिंगे स्थितः शंभो कुरु भक्तसमीहितम् । विना मुद्रादिकरणं मंत्रेणापि विना विभो

«Oh Śambhu, morando en este Liṅga, cumple el anhelo del devoto—aun sin realizar mudrās y otros ritos, aun sin mantra, oh Señor».

Verse 51

दिश सिद्धिं परामत्र दर्शनात्स्पर्शनान्नतेः । अस्य लिंगस्य ये भक्ता मनोवाक्कायकर्मभिः

Aquí se concede la suprema realización por el solo ver, tocar y postrarse (ante este Liṅga). Y aquellos devotos de este Liṅga que sirven con mente, palabra y obra del cuerpo…

Verse 52

सदैवानुग्रहस्तेषु कर्तव्यो वर एष मे । इति तद्व्रतमाकर्ण्य लिंगरूपोवदत्प्रभुः

Éste es mi don: siempre les otorgaré mi gracia. Al oír aquel voto, el Señor—presente en forma de Liṅga—habló así.

Verse 53

एवमस्तु यदुक्तं ते वीरवैष्णव सूनुना । जनेतुर्विष्णुभक्ताच्च राज्ञोऽमित्रज्जितो भवान्

“Así sea, conforme a lo que te ha dicho el hijo del heroico vaiṣṇava. Nacerás de un rey devoto de Viṣṇu y serás vencedor de enemigos.”

Verse 54

विष्ण्वंश एवमुत्पन्नो मम भक्तिपरांगज । वीरवीरेश्वरं नाम लिंगमेतत्त्वदाख्यया

“Así, has nacido como una porción de Viṣṇu, oh hijo entregado a mi devoción. Este Liṅga será llamado Vīra-Vīreśvara, llevando tu propio nombre.”

Verse 55

काश्यां दास्यत्यभीष्टानि भक्तानां चिंतितान्यहो । अस्मिंल्लिंगे सदा वीर स्थास्याम्यद्यदिनावधि

“En Kāśī, concederá a los devotos los dones que desean—hasta los anhelos que guardan en el corazón. Y en este Liṅga, oh héroe, habitaré por siempre desde este día.”

Verse 56

दास्यामि च परां सिद्धिमाश्रितेभ्यो न संशयः । परं न महिमानं मे कलौ कश्चिच्च वेत्स्यति

Concederé la suprema realización a quienes se refugian en Mí—de ello no hay duda. Mas en la era de Kali, casi nadie conocerá de veras toda Mi grandeza.

Verse 57

यस्तु वेत्स्यति भाग्येन स परां सिद्धिमाप्स्यति । अत्र जप्तं हुतं दत्तं स्तुतमर्चितमेव वा

Pero quien, por buena fortuna, llegue a conocer (esta grandeza), alcanzará la siddhi suprema. Aquí, todo lo que se haga—japa, homa, dāna, alabanza o adoración—se vuelve especialmente fructífero.

Verse 58

जीर्णोद्धारादिकरणमक्षय्यफलहेतुकम् । त्वं तु राज्यं परं प्राप्य सर्वभूपालदुर्लभम्

Obras como la restauración de lo deteriorado (en el ámbito sagrado) se vuelven causa de fruto imperecedero. Y tú, al alcanzar un reino supremo—raro aun entre todos los reyes—prosperarás.

Verse 59

भुक्त्वा भोगांश्च विपुलानंते सिद्धिमवाप्स्यसि । पुरी वाराणसी रम्या सर्वस्मिञ्जगतीतले

Tras gozar de abundantes prosperidades mundanas, al final alcanzarás la siddhi. La ciudad de Vārāṇasī es deleitosa en toda la faz de la tierra.

Verse 60

पुण्यस्तत्रापि संभेदः सरितोरसि गंगयोः । ततोऽपि च हयग्रीवं तीर्थं चैवाति पुण्यदम्

Aun allí, la confluencia en el ancho del río—la de las aguas del Gaṅgā—es especialmente meritoria. Pero más allá de eso, el Tīrtha de Hayagrīva concede un mérito todavía más excelso.

Verse 61

यत्र विष्णुर्हयग्रीवो भक्तचिंतितमर्पयेत् । हयग्रीवाच्च वै तीर्थाद्गजतीर्थं विशिष्यते

Donde Viṣṇu, como Hayagrīva, concede a los devotos lo que su corazón anhela, allí está ese lugar santo. Y aun más allá del Tīrtha de Hayagrīva, se proclama que el Gaja Tīrtha es más excelente.

Verse 62

यत्र वै स्नानमात्रेण गजदानफलं लभेत् । कोकावराहतीर्थं च पुण्यदं गजतीर्थतः

Aquel vado sagrado donde, con sólo bañarse, se obtiene el mérito de donar un elefante: ése es el Kokāvarāha Tīrtha, dador de gran virtud, que supera incluso al célebre Gaja-tīrtha.

Verse 63

कोकावराहमभ्यर्च्य तत्र नो जन्मभाग्जनः । अपि कोकावराहाच्च दिलीपेश्वरसन्निधौ

Habiendo adorado allí a Kokāvarāha, la persona no vuelve a nacer. Y luego, desde Kokāvarāha, (se avanza) hasta la presencia de Dilīpeśvara.

Verse 64

दिलीपतीर्थं सुश्रेष्ठं सद्यः पापहरं परम् । ततः सगरतीर्थं च सगरेश समीपतः

El Dilīpa Tīrtha es excelentísimo: supremo y destructor inmediato del pecado. Después está el Sagara Tīrtha, situado cerca de Sagareśa.

Verse 65

यत्र मज्जन्नरो मज्जेन्न भूयो दुःखसागरे । सप्तसागरतीर्थं च शुभं सगरतीर्थतः

Donde el hombre, al sumergirse (en las aguas sagradas), no vuelve a hundirse en el océano del dolor—allí también está el auspicioso Sapta-sāgara Tīrtha, más allá de (la región de) Sagara Tīrtha.

Verse 66

सप्ताब्धिस्नानजं पुण्यं यत्र स्नात्वा नरो लभेत् । महोदधीति विख्यातं तीर्थं सप्ताब्धितीर्थतः

Donde, tras bañarse, el hombre obtiene el mérito nacido del baño en los siete mares: ese es el tīrtha célebre como Mahodadhi, más allá del Sapta-ābdhi Tīrtha.

Verse 67

सकृद्यत्राप्लुतो धीमान्दहेदघमहोदधिम् । चौरतीर्थं ततः पुण्यं कपिलेश्वर सन्निधौ

Donde el sabio, aun bañándose una sola vez, quema el vasto océano del pecado; después está el meritorio Caura Tīrtha, en las cercanías de Kapileśvara.

Verse 68

पापं सुवर्णचौर्यादि यत्र स्नात्वा क्षयं व्रजेत् । हंसतीर्थ ततोपीड्यं केदारेश्वर सन्निधौ

Donde, tras bañarse, los pecados como el robo de oro llegan a su destrucción; luego se alcanza Haṃsa Tīrtha, lugar venerado, en las cercanías de Kedāreśvara.

Verse 69

हंस स्वरूपी यत्राहं नयामि ब्रह्मदेहिनः

Allí, yo, asumiendo la forma del Haṃsa, conduzco hacia adelante a quienes, encarnados en Brahman, conocen a Brahman.

Verse 70

ततस्त्रिभुवनाख्यस्य केशवस्याति पुण्यदम् । तीर्थं यत्राप्लुता मर्त्या मर्त्यलोकं विशंति न

Después está el tīrtha de Keśava, llamado Tribhuvana, que otorga mérito en sumo grado. Los mortales que se bañan allí no vuelven a entrar en el mundo de los mortales.

Verse 71

गोव्याघ्रे श्वर तीर्थं च ततोप्यधिकमेव हि । स्वभाववैरमुत्सृज्य यत्रोभौ सिद्धिमापतुः

Y luego está el Tīrtha de Govyāghreśvara, en verdad aún más excelso que el anterior. Allí, dejando su enemistad natural, ambos alcanzaron la plena realización espiritual.

Verse 72

ततोपि हि वरं वीर तीर्थं मांधातुसंज्ञितम् । चक्रवर्तिपदं यत्र प्राप्तं तेन महीभुजा

Aún más grande, oh héroe, es el sagrado tīrtha llamado Māndhātu. Aquí el rey, protector de la tierra, alcanzó la dignidad de cakravartin, soberano universal.

Verse 73

ततोपि मुचुकुंदाख्यं तीर्थं चातीव पुण्यदम् । यत्र स्नातो नरो जातु रिपुभिर्नाभिभूयते

Más allá de eso está el tīrtha llamado Mucukunda, que concede méritos en sumo grado. Quien se baña allí jamás es vencido por los enemigos.

Verse 74

पृथु तीर्थं ततोप्युच्चैः श्रेयसां साधनं परम् । पृथ्वीश्वरं यत्र दृष्ट्वा नरः पृथ्वीपतिर्भवेत्

Más alto aún está Pṛthu Tīrtha, medio supremo para alcanzar el bien auspicioso. Al contemplar allí al Señor de la Tierra, un hombre puede llegar a ser señor de la tierra.

Verse 75

ततः परशुरामस्य तीर्थं चातीव सिद्धिदम् । यत्र क्षत्रवधात्पापाज्जामदग्न्यो विमुक्तवान्

Después viene el tīrtha de Paraśurāma, que concede siddhi en sumo grado. Allí Jāmadagnya fue liberado del pecado nacido de la matanza de los kṣatriyas.

Verse 76

अद्यापि क्षत्रवधजं पापं तत्र प्रणश्यति । एकेन स्नानमात्रेण ज्ञानाज्ञानकृतेन च

Aun hoy, el pecado nacido de matar a un kṣatriya se destruye allí: con un solo baño, ya sea hecho con conocimiento o sin él.

Verse 77

ततोपि श्रेयसां कर्तृ तीर्थं कृष्णाग्रजस्य हि । यत्र सूतवधात्पापाद्बलदेवो विमुक्तवान्

Más excelso aún es el tīrtha del hermano mayor de Kṛṣṇa, artífice de bienestar auspicioso. Allí Baladeva fue liberado del pecado contraído al matar a un sūta.

Verse 78

दिवोदासस्य वै तीर्थं तत्र राज्ञोऽतिमेधसः । तत्र स्नातो नरो जातु न ज्ञानाच्च्यवतेंऽततः

Allí también está el tīrtha del rey Divodāsa, de sabiduría excelsa. Quien se baña allí jamás se aparta después del verdadero conocimiento.

Verse 79

ततोपि हि महातीर्थं सर्वपापप्रणाशनम् । यत्र भागीरथी साक्षान्मूर्तिरूपेण तिष्ठति

Más grande aún es aquel gran tīrtha que destruye todos los pecados: donde Bhāgīrathī (Gaṅgā) misma mora, manifiesta, en forma corpórea.

Verse 80

स्नात्वा भागीरथी तीर्थे कृत्वा श्राद्धं विधानवित् । दत्त्वा दानं च पात्रेभ्यो न भूयो गर्भभाग्भवेत्

Habiéndose bañado en Bhāgīrathī Tīrtha, y habiendo realizado el śrāddha según la norma, y habiendo dado dāna a recipientes dignos, uno no vuelve a estar sujeto al renacer en el vientre.

Verse 81

हरपापं च भो वीर तीर्थं भागीरथीतटे । तत्र स्नात्वा क्षयं यांति महापापकुलान्यपि

En la ribera de la Bhāgīrathī está el tīrtha llamado Harapāpa, oh héroe. Al bañarse allí, aun los linajes cargados de grandes pecados ven consumirse y agotarse su culpa.

Verse 82

यो निष्पापेश्वरं लिंगं तत्र पश्यति मानवः । निष्पापो जायते वीर स तल्लिंगेक्षणात्क्षणात्

Oh héroe, quienquiera que allí contemple el liṅga de Niṣpāpeśvara se vuelve sin pecado; en ese mismo instante queda purificado tan sólo por la visión de ese liṅga.

Verse 83

दशाश्वमेधतीर्थं च ततोपि प्रवरं मतम् । दशानामश्वमेधानां यत्र स्नात्वा फलं लभेत्

Y el Daśāśvamedha Tīrtha es tenido por aún más excelente. Quien se baña allí obtiene el fruto de diez sacrificios Aśvamedha.

Verse 84

ततोपि शुभदं वीर बंदीतीर्थं प्रचक्षते । यत्र स्नातो नरो मुच्येदपि संसारबंधनात्

Oh héroe, declaran que el Bandī Tīrtha es aún más propicio. Quien se baña allí queda liberado incluso del yugo de la existencia mundana.

Verse 85

हिरण्याक्षेण दैत्येन बहुशो देवताः पुरा । बंदीकृता निगडिता स्तुष्टुवुर्जगदंबिकाम्

Antaño, los dioses fueron muchas veces capturados y encadenados por el asura Hiraṇyākṣa. Atados con grilletes, alabaron a Jagadambikā, la Madre del mundo.

Verse 86

ततो विशृंखलीभूतैर्वंदिता यज्जगज्जनिः । तदा प्रभृति बंदीति गीयतेद्यापि मानवैः

Entonces, libres ya de sus cadenas, veneraron a la Madre del Mundo; desde aquel tiempo, aún hoy, los hombres la cantan como “Bandī”, la Libertadora del cautiverio.

Verse 87

बंदीतीर्थस्तु तत्रैव महानिगडखंडनम् । तत्र स्नातो विमुच्येत सर्वस्मात्कर्मपाशतः

Allí mismo está el Tīrtha de Bandī, el gran quebrantador de grilletes; quien se baña en él queda plenamente libre de toda atadura kármica.

Verse 88

बंदीतीर्थं महाश्रेष्ठं काशिपुर्यां विशांपते । तत्र स्नातो नरो यायाद्विमुक्तिं देव्यनुग्रहात्

Oh señor de los hombres, en la ciudad de Kāśī el Tīrtha de Bandī es supremamente excelso; quien allí se baña alcanza la liberación por la gracia de la Diosa.

Verse 89

ततोपि हि श्रेष्ठतरं प्रयागमिति विश्रुतम् । प्रयागमाधवो यत्र सर्वयागफलप्रदः

Y aún más excelso que eso es lo célebre como “Prayāga”; pues allí está Prayāga-Mādhava, que otorga los frutos de todos los sacrificios.

Verse 90

क्षोणीवराहतीर्थं च ततोपि शुभदं परम् । तत्र स्नातो नरो जातु तिर्यग्योनिं न गच्छति

Y el Tīrtha de Kṣoṇīvarāha es aún más supremo y benéfico; quien se baña allí jamás va a un vientre animal, a un nacimiento inferior.

Verse 91

ततः कालेश्वरं तीर्थं वीरश्रेष्ठतरं परम् । कलिकालौ न बाधेते यत्र स्नातं नरोत्तमम्

Luego está el sagrado Kāleśvara Tīrtha, oh el mejor de los héroes, supremamente excelso; donde, al bañarse, ni Kali ni el Tiempo afligen al más noble de los hombres.

Verse 92

अशोकतीर्थं तत्रैव ततोप्यतितरां शुभम् । यत्र स्नातो नरो जातु नापतेच्छोकसागरे

Allí mismo está el Aśoka-tīrtha, aún más extraordinariamente auspicioso. Quien se baña allí jamás cae en el océano del dolor.

Verse 93

ततोति निर्मलतरं शक्रतीर्थं नृपांगज । शुक्रद्वारा न जायेत यत्र स्नातो नरोत्तमः

Luego viene el aún más puro Śakra-tīrtha, oh príncipe. El mejor de los hombres que se baña allí no vuelve a nacer por la «puerta de Śukra».

Verse 94

ततोऽपि पुण्यदं राजन्भवानीतीर्थमुत्तमम् । यत्र स्नात्वा भवानीशौ दृष्ट्वा नैव पुनर्भवेत्

Aún más dador de mérito, oh rey, es el supremo Bhavānī-tīrtha. Bañándose allí y contemplando a Bhavānī y a Īśa, uno no vuelve a nacer.

Verse 95

प्रभासतीर्थं विख्यातं ततोपि शुभदं नृणाम् । सोमेश्वरस्य पुरतस्तत्र स्नातो न गर्भभाक्

Luego está el célebre Prabhāsa-tīrtha, aún más benéfico para los hombres. Ante Someśvara, quien se baña allí no vuelve a ser portador de vientre (no renace).

Verse 96

ततो गरुडतीर्थं च संसारविषनाशनम् । गरुडेशं समभ्यर्च्य तत्र स्नात्वा न शोचति

Luego se llega al Garuḍa-tīrtha, que destruye el veneno del saṃsāra. Adorando a Garuḍeśa y bañándose allí, el devoto ya no se aflige.

Verse 97

ब्रह्मतीर्थं ततः पुण्यं वीरब्रह्मेश्वरात्पुरः । ब्रह्मविद्यामवाप्नोति तत्र स्नानेन मानवः

Después está el santo Brahma-tīrtha, frente a Vīra-brahmeśvara. Con el baño allí, el ser humano alcanza brahma-vidyā, el conocimiento de Brahman.

Verse 98

ततो वृद्धार्कतीर्थं च विधितीर्थं ततः परम् । तत्राप्लुतो नरो याति रविलोकं सुनिर्मलम्

Luego viene el Vṛddhārka-tīrtha, y después el Vidhī-tīrtha. Quien se baña allí va al mundo purísimo e inmaculado de Ravi, el Sol.

Verse 99

ततो नृसिंहतीर्थं च महाभयनिवारणम् । कालादपि कुतस्तत्र स्नात्वा परिबिभेति च

Luego está el Nṛsiṃha-tīrtha, que aparta el gran temor. Tras bañarse allí, ¿cómo podría uno temer, incluso a Kāla, la Muerte, y mucho menos a otra cosa?

Verse 100

ततोपि पुण्यदं नृणां तीर्थं चित्ररथेश्वरम् । यत्र स्नात्वा च दत्त्वा च चित्रगुप्तं न पश्यति

Aún más otorgador de mérito para los hombres es el tīrtha de Citrarath-eśvara. Bañándose allí y dando dāna, uno no llega a ver a Citragupta, el escriba de las acciones.

Verse 110

तत्राल्पमपि यच्छेद्यत्कल्पांतेप्यक्षयं हि तत् । एतेभ्योपि हि तीर्थेभ्यो लिंगकोटित्रयादपि

Allí, aun lo poco que uno ofrece se vuelve verdaderamente inagotable, incluso al término de un kalpa. En verdad, el mérito de ese lugar supera incluso a estos tīrthas y aun a tres koṭis de liṅgas.

Verse 120

अप्येकं यो महारुद्रं जपेद्वीरेश सन्निधौ । जापयेद्वा भवेत्तस्य कोटिरुद्रफलं ध्रुवम्

Aunque uno recite el Mahārudra una sola vez en presencia de Vīreśa, o haga que otros lo reciten, para él el fruto es ciertamente igual al de un Koṭi-Rudra.

Verse 128

इति श्रुत्वा महेशानो महीप तनयोदितम् । पुनस्तीर्थानि गंगायां वक्तुं समुपचक्रमे

Así, tras oír lo dicho por el hijo del rey, Maheśāna (Śiva) volvió a disponerse a describir los sagrados tīrthas a orillas del Gaṅgā.