Adhyaya 48

Verse 1

स्कंद उवाच । शृणुष्व मैत्रावरुणे द्वारवत्यां यदूद्वहः । दानवानां वधार्थाय भुवोभारापनुत्तये

Skanda dijo: «Escucha, oh Maitrāvaruṇa: en Dvāravatī se manifestó el más excelso de los Yadus, Kṛṣṇa, para la destrucción de los Dānavas y para aliviar la carga de la tierra».

Verse 2

आविरासीत्स्वयं कृष्णः कृष्णवर्त्मप्रतापवान् । वासुदेवो जगद्धाम देवक्या वसुदेवतः

Kṛṣṇa mismo apareció, resplandeciente con la gloria del sendero de Kṛṣṇa; Vāsudeva, morada del universo, nacido de Devakī, del linaje de Vasudeva.

Verse 3

साशीतिलक्षं तस्यासन्कुमारा अर्कवर्चसः । स्वर्गे पितादृशा बालाः सुशीला न हि कुंभज

Ochenta lakṣas de hijos tuvo él, radiantes como el sol. En el cielo, oh Kumbhaja, había niños semejantes a su padre: en verdad, de noble porte y buena conducta.

Verse 4

अतीवरूपसंपन्ना अतीव सुमहाबलाः । अतीव शस्त्रशास्त्रज्ञा अतीव शुभलक्षणाः

Eran sumamente hermosos, sumamente poderosos; sumamente diestros en las armas y en los śāstras, y sumamente señalados por signos auspiciosos.

Verse 6

तांद्रष्टुं मानसः पुत्रो ब्रह्मणस्तपसांनिधिः । कृतवल्कलकौपीनो धृत कृष्णाजिनांबरः । गृहीतब्रह्मदंडश्च त्रिवृन्मौंजी सुमेखलः । उरस्थलस्थ तुलसी मालया समलंकृतः

Para verla, Nārada —hijo nacido de la mente de Brahmā, tesoro de austeridades— partió, vistiendo ropas de corteza y taparrabo, cubierto con piel de antílope negro; llevando el bastón del brāhmaṇa, con un fino ceñidor de muñja de triple hebra, y adornado en el pecho con una guirnalda de tulasī.

Verse 7

गोपीचंदननिर्यास लसदंगविलेपनः । तपसा कृशसर्वांगो मूर्तो ज्वलनवज्ज्वलन्

Sus miembros resplandecían con la pasta de gopī-candana; todo su cuerpo, adelgazado por el tapas, fulguraba como fuego hecho forma.

Verse 8

आजगामांबरचरो नारदो द्वारकापुरीम् । विश्वकर्मविनिर्माणां जितस्वर्गपुरीश्रियम्

Nārada, que se movía por el cielo, llegó a la ciudad de Dvārakā—construida por Viśvakarman—cuyo esplendor superaba aun la hermosura de las ciudades celestiales.

Verse 9

तंदृष्ट्वा नारदं सर्वे विनम्रतरकंधराः । प्रबद्ध मूर्धांजलयः प्रणेमुर्वृष्णिनंदनाः

Al ver a Nārada, todos los príncipes vṛṣṇis inclinaron humildemente el cuello; con las manos juntas sobre la cabeza, le ofrecieron reverente homenaje.

Verse 10

सांबः स्वरूपसौंदर्य गर्वसर्वस्वमोहितः । न ननाम मुनिं तत्र हसंस्तद्रूपसंपदम्

Pero Sāmba, engañado y con toda la mente cautiva del orgullo por su propia hermosura, no se inclinó ante el muni allí; más bien se rió del aspecto y la condición del sabio.

Verse 11

सांबस्य तमभिप्रायं विज्ञाय स महामुनिः । विवेश सुमहारम्यं नारदः कृष्णमंदिरम्

Comprendiendo la intención de Sāmba, el gran muni Nārada entró en el sumamente hermoso palacio-templo de Kṛṣṇa.

Verse 12

कृष्णोथ दृष्ट्वाऽगच्छंतं प्रत्युद्गम्य च नारदम् । मधुपर्केण संपूज्य स्वासने चोपवेशयत्

Entonces Kṛṣṇa, al ver que Nārada se acercaba, salió a recibirlo; lo honró con madhuparka y lo sentó en su propio asiento.

Verse 13

कृत्वा कथा विचित्रार्थास्तत एकांतवर्तिनः । कृष्णस्य कर्णेऽकथयन्नारदः सांबचेष्टितम्

Tras conversar sobre diversos asuntos sutiles, cuando estuvieron a solas, Nārada le dijo al oído a Kṛṣṇa lo que había hecho Sāmba.

Verse 14

अवश्यं किंचिदत्राऽस्ति यशोदानंदवर्धन । प्रायशस्तन्न घटतेऽसंभाव्यं नाथ वास्त्रियाम्

Sin duda hay algo en esto, oh acrecentador del gozo de Yaśodā. Pues tal cosa por lo común no sucede, oh Señor, ni es verosímil tratándose de una mujer.

Verse 15

यूनां त्रिभुवनस्थानां सांबोऽतीव सुरूपवान् । स्वभावचंचलाक्षीणां चेतोवृत्तिः सुचंचला

Entre los jóvenes de los tres mundos, Sāmba es de hermosura excelsa; y en las mujeres de ojos naturalmente inquietos, los movimientos de la mente son en verdad muy mudables.

Verse 16

अपेक्षंते न मुग्धाक्ष्यः कुलं शीलं श्रुतं धनम् । रूपमेव समीक्षंते विषमेषु विमोहिताः

Las doncellas embelesadas no sopesan linaje, conducta, saber ni riqueza; cuando se extravían en pasiones enmarañadas, sólo miran la belleza exterior.

Verse 18

वामभ्रुवां स्वभावाच्च नारदस्य च वाक्यतः । विज्ञाताऽखिलवृत्तांतस्तथ्यं कृष्णोप्यमन्यत

Por la propia naturaleza de aquellas mujeres de bellas cejas, y por las palabras de Nārada, Kṛṣṇa comprendió todo el asunto y lo tuvo por verdadero.

Verse 19

तावद्धैर्यंचलाक्षीणां तावच्चेतोविवेकिता । यावन्नार्थी विविक्तस्थो विविक्तेर्थिनि नान्यथा

La firmeza de las de ojos mudables y el discernimiento de la mente duran sólo mientras el pretendiente no esté a solas con la mujer que busca apartarse; de otro modo, jamás.

Verse 20

इत्थं विवेचयंश्चित्ते कृष्णः क्रोधनदीरयम् । विवेकसेतुनाऽस्तभ्य नारदं प्राहिणोत्सुधीः

Así, meditando en su corazón, el sabio Kṛṣṇa contuvo el río impetuoso de la ira con el puente del discernimiento, y entonces despachó a Nārada.

Verse 21

सांबस्य वैकृतं किंचित्क्वचित्कृष्णोनवैक्षत । गते देवमुनौ तस्मिन्वीक्षमाणोप्यहर्निशम्

Aunque vigiló día y noche después de que el divino sabio se hubo marchado, Kṛṣṇa no advirtió en Sāmba cambio anómalo alguno en ningún momento.

Verse 22

कियत्यपि गते काले पुनरप्याययौ मुनिः । मध्ये लीलावतीनां च ज्ञात्वा कृष्णमवस्थितम्

Pasado algún tiempo, el sabio volvió; y, sabiendo que Kṛṣṇa permanecía en medio de las mujeres juguetonas, se encaminó allí.

Verse 23

बहिः क्रीडंतमाहूय सांबमित्याह नारदः । याहि कृष्णांतिकं तूर्णं कथयागमनं मम

Llamando a Sāmba, que jugaba afuera, Nārada dijo: «Ve pronto junto a Kṛṣṇa y anúnciale mi llegada».

Verse 24

सांबोपि यामि नोयामि क्षणमित्थमचिंतयत् । कथं रहःस्थ पितरं यामि स्त्रैणसखंप्रति

Sāmba también pensó un instante: «¿Iré o no iré? ¿Cómo he de acercarme a mi padre, que está en privado, cuando está con su compañero en juego amoroso?»

Verse 25

न यामि च कथं वाक्यादस्याहं ब्रह्मचारिणः । ज्वलदंगारसंकाश स्फुरत्सर्वांगतेजसः

«Y si no voy, ¿cómo podré desoír las palabras de este brahmacārin, cuyo ardor fulgura en todos sus miembros como carbones encendidos?»

Verse 26

प्रणमत्सुकुमारेषु व्रीडितोयं मयैकदा । इदानीमपि नो यायामस्य वाक्यान्महामुनेः

«Una vez me avergonzó ante los suaves y delicados cuando me postraba; y aun ahora no debo rehusar ir, obedeciendo las palabras de ese gran muni.»

Verse 27

अत्याहितं तदस्तीह तदागोद्वयदर्शनात् । पितुः कोपोपि सुश्लाघ्यो मयि नो ब्राह्मणस्य तु

«Hay un grave peligro en este asunto; lo sé por aquella señal: la visión del par de vacas. Aun la ira de mi padre sería soportable; pero no la cólera de un brāhmaṇa contra mí.»

Verse 28

ब्रह्मकोपाग्निनिर्दग्धाः प्ररोहंति न जातुचित् । अपराग्निविनिर्दग्धारो हंते दावदग्धवत्

«Los abrasados por el fuego de la ira de un brāhmaṇa jamás vuelven a brotar; pero los quemados por el fuego común pueden renacer, como un bosque consumido por las llamas.»

Verse 29

इति ध्यात्वा क्षणं सांबोऽविशदंतःपुरंपितुः । मध्ये स्त्रैणसभंकृष्णं यावज्जांबवतीसुतः

Pensando así por un instante, Sāmba —hijo de Jāmbavatī— entró en el palacio interior de su padre, donde Kṛṣṇa estaba en medio de la asamblea de las mujeres.

Verse 30

दूरात्प्रणम्य विज्ञप्तिं स चकार सशंकितः । तावत्तमन्वगच्छच्च नारदः कार्यसिद्धये

Postrándose desde lejos, presentó su súplica, aunque con recelo. En ese mismo momento, Nārada lo siguió, deseoso de llevar el asunto a su cumplimiento.

Verse 31

ससंभ्रमोथ कृष्णोपि दृष्ट्वा सांबं च नारदम् । समुत्तस्थौ परिदधत्पीतकौशेयमंबरम्

Kṛṣṇa también, al ver a Sāmba y a Nārada, se levantó al instante con reverente premura, acomodándose su vestidura de seda amarilla.

Verse 32

उत्थिते देवकीसूनौ ताः सर्वा अपि गोपिकाः । विलज्जिताः समुत्तस्धुर्गृह्णंत्यः स्वंस्वमंबरम्

Cuando el hijo de Devakī se levantó, todas aquellas gopīs también se pusieron en pie, avergonzadas, cada una tomando su propia vestidura.

Verse 33

महार्हशयनीये तं हस्ते धृत्वा महामुनिम् । समुपावेशयत्कृष्णः सांबश्च क्रीडितुं ययौ

Tomando de la mano al gran sabio, Kṛṣṇa lo sentó en un espléndido lecho; y Sāmba se fue a jugar.

Verse 34

तासां स्खलितमालोक्य तिष्ठंतीनां पुरो मुनिः । कृष्णलीलाद्रवीभूतवरांगानां जगौ हरिम्

Al ver que las mujeres vacilaban de pie ante él, el sabio, allí delante de ellas, habló a Hari (Kṛṣṇa), cuyo juego divino había conmovido sus corazones y ablandado sus miembros.

Verse 35

पश्यपश्य महाबुद्धे दृष्ट्वा जांबवतीसुतम् । इमाः स्खलितमापन्नास्तद्रूपक्षुब्धचेतसः

«¡Mira, mira, oh magnánimo! Al ver al hijo de Jāmbavatī, estas mujeres han empezado a vacilar, con la mente sacudida por su hermosura.»

Verse 36

कृष्णोपि सांबमाहूय सहसैवाशपत्सुतम् । सर्वा जांबवतीतुल्याः पश्यंतमपि दुर्विधेः

Kṛṣṇa también, llamando a Sāmba, de improviso maldijo a su hijo: «Que todas estas mujeres se vuelvan como Jāmbavatī, aun con solo mirarte, oh desdichado».

Verse 37

यस्मात्त्वद्रूपमालोक्य गोपाल्यः स्खलिता इमाः । तस्मात्कुष्ठी भव क्षिप्रमकांडागमनेन च

«Porque estas muchachas vaqueras han tropezado al ver tu hermosura, por eso vuélvete leproso al instante, y que te sobrevenga de súbito, sin demora».

Verse 38

वेपमानो महाव्याधिभयात्सांबोपि दारुणात् । कृष्णं प्रसादयामास बहुशः पापशांतये

Temblando de pavor ante aquella enfermedad terrible y grave, Sāmba buscó una y otra vez aplacar a Kṛṣṇa, anhelando la pacificación de su pecado.

Verse 39

कृष्णोप्यनेन संजानन्सांबं स्वसुतमौरसम् । अब्रवीत्कुष्ठमोक्षाय व्रज वैश्वेश्वरीं पुरीम्

Kṛṣṇa, comprendiendo por ello que Sāmba era en verdad su propio hijo, dijo: «Para liberarte de la lepra, ve a la ciudad de Viśveśvara, Vārāṇasī».

Verse 40

तत्र ब्रध्नं समाराध्य प्रकृतिं स्वामवाप्स्यसि । महैनसां क्षयो यत्र नास्ति वाराणसीं विना

«Allí, adorando debidamente a Bradhna, recobrarás tu estado natural. Pues la destrucción de grandes pecados no se halla en parte alguna, sino en Vārāṇasī».

Verse 41

यत्र विश्वेश्वरः साक्षाद्यत्र स्वर्गापगा च सा । येषां महैनसां दृष्टा मुनिभिर्नैव निष्कृतिः । तेषां विशुद्धिरस्त्येव प्राप्य वाराणसीं पुरीम्

Donde Viśveśvara está presente en persona y donde fluye ese río celestial: aun para aquellos cuyos grandes pecados los sabios no han visto expiación, surge ciertamente la purificación al llegar a la ciudad de Vārāṇasī.

Verse 42

न केवलं हि पापेभ्यो वाराणस्यां विमुच्यते । प्राकृतेभ्योपि पापेभ्यो मुच्यते शंकराज्ञया

En Vārāṇasī no se es liberado sólo de los pecados; por mandato de Śaṅkara se suelta también incluso de las impurezas y faltas comunes, innatas.

Verse 43

अथवा विदितं नो ते वल्लवीनां विचेष्टितम् । विनाष्टौनायिकाः कृष्ण कामयंतेऽबलाह्यमुम्

O quizá no conoces las maneras de las gopīs, las mujeres vaqueras: cuando falta el amado, las heroínas consumidas de amor, oh Kṛṣṇa, desean incluso lo que no debe desearse.

Verse 44

तत्रानंदवने शंभोस्तवशाप निराकृतिः । सांब तत्त्वेरितं याहि नान्यथा शापनिर्वृतिः

Allí, en el Ānandavana de Śambhu, tu maldición será anulada. Oh Sāmba, ve: ésta es la verdad declarada; no hay otro modo de que la maldición halle reposo.

Verse 45

ततः कृष्णं समापृच्छ्य कर्मनिर्मुक्तचेष्टितः । नारदः कृतकृत्यः सन्ययावाकाशवर्त्मना

Entonces, tras despedirse de Kṛṣṇa, Nārada—con su cometido cumplido y sus actos ya sin atadura—partió por la senda del cielo.

Verse 46

सांबो वाराणसीं प्राप्य समाराध्यांशुमालिनम् । कुंडं तत्पृष्ठतः कृत्वा निजां प्रकृतिमाप्तवान्

Sāmba, al llegar a Vārāṇasī y habiendo adorado debidamente a Aṃśumālin, estableció detrás de él un estanque sagrado; y recobró su condición natural, íntegra y sana.

Verse 47

सांबादित्यस्तदारभ्य सर्वव्याधिहरो रविः । ददाति सर्वभक्तेभ्योऽनामयाः सर्वसंपदः

Desde entonces, Sāmbāditya—el Sol—se volvió el que disipa toda enfermedad, otorgando a todos sus devotos ausencia de dolencias y toda clase de prosperidad.

Verse 48

सांबकुंडे नरः स्नात्वा रविवारेऽरुणोदये । सांबादित्यं च संपूज्य व्याधिभिर्नाभिभूयते

Quien se baña en Sāmbakuṇḍa al amanecer de un domingo y venera debidamente a Sāmbāditya, no es vencido por las enfermedades.

Verse 49

न स्त्री वैधव्यमाप्नोति सांबादित्यस्य सेवनात् । वंध्या पुत्रं प्रसूयेत शुद्धरूपसमन्वितम्

Por el devoto servicio a Sāmbāditya, una mujer no cae en viudez; y una estéril puede dar a luz un hijo dotado de forma pura y auspiciosa.

Verse 50

शुक्लायां द्विज सप्तम्यां माघे मासि रवेर्दिने । महापर्व समाख्यातं रविपर्व समं शुभम्

Oh brāhmana, el séptimo día lunar de la quincena luminosa del mes de Māgha, cuando cae en domingo, es proclamado un gran voto sagrado: un auspicioso Raviparva.

Verse 51

महारोगात्प्रमुच्येत तत्र स्नात्वारुणोदये । सांबादित्यं प्रपूज्यापि धर्ममक्षयमाप्नुयात्

Al bañarse allí al alba, el hombre queda libre de grave enfermedad; y al adorar a Sāmbāditya, alcanza un mérito de dharma imperecedero.

Verse 52

सन्निहत्यां कुरुक्षेत्रे यत्पुण्यं राहुदर्शने । तत्पुण्यं रविसप्तम्यां माघे काश्यां न संशयः

El mérito que se obtiene en Sannihatyā, en Kurukṣetra, al contemplar a Rāhu, ese mismo mérito se alcanza en Kāśī, en el mes de Māgha, en Ravi-saptamī; no hay duda.

Verse 53

मधौमासि रवेर्वारे यात्रा सांवत्सरी भवेत् । अशोकैस्तत्र संपूज्य कुंडे स्नात्वा विधानतः

En el mes de Madhu (primavera), en domingo, la observancia de la peregrinación adquiere mérito como de un año; allí se debe adorar con flores de aśoka y bañarse en el kuṇḍa conforme al rito.

Verse 54

सांबादित्यं नरो जातु न शोकैरभिभूयते । संवत्सरकृतात्पापाद्बहिर्भवति तत्क्षणात्

Quien se acoge a Sāmbāditya jamás es vencido por la aflicción; y los pecados acumulados durante un año se apartan en ese mismo instante.

Verse 55

विश्वेशात्पश्चिमाशायां सांबेनात्र महात्मना । सम्यगाराधिता मूर्तिरादित्यस्य शुभप्रदा

Al occidente de Viśveśa, aquí el magnánimo Sāmba propició debidamente una forma de Āditya, otorgadora de auspiciosidad.

Verse 56

इयं भविष्या तन्मूर्तिरगस्ते त्वत्पुरोऽकथि । तामभ्यर्च्य नमस्कृत्य कृत्वाष्टौ च प्रदक्षिणाः । नरो भवति निष्पापः काशीवास फलं लभेत्

Oh Agastya, ante ti fue declarado: «Esta misma forma perdurará en el porvenir». Quien la venera, se postra con reverencia y da ocho pradakṣiṇās, queda libre de pecado y alcanza el fruto pleno de morar en Kāśī.

Verse 57

सांबादित्यस्य माहात्म्यं कथितं ते महामते । यच्छ्रुत्वापि नरो जातु यमलोकं न पश्यति

Oh magnánimo, te he narrado la grandeza de Sāmbāditya. Quien la escucha no contempla jamás, en ningún tiempo, el mundo de Yama, el reino de la muerte.

Verse 58

इदानीं द्रौपदादित्यं कथयिष्यामि तेनघ । तथा द्रौपदआदित्यः संसेव्यो भक्तसिद्धिदः

Ahora, oh impecable, describiré a Draupadāditya. Así, Draupadāditya debe ser servido y adorado con diligencia, pues otorga la realización espiritual a los devotos.