Adhyaya 26

Verse 1

अगस्तिरुवाच । प्रसन्नोसि यदि स्कंद मयि प्रीतिरनुत्तमा । तत्समाचक्ष्व भगवंश्चिरं यन्मे हृदिस्थितम्

Dijo Agastya: Si estás complacido conmigo, oh Skanda, y si tu amor por mí es insuperable, entonces declárame, oh Bienaventurado, aquello que desde hace mucho mora en mi corazón.

Verse 2

अविमुक्तमिदं क्षेत्रं कदारभ्य भुवस्तले । परां प्रथितिमापन्नं मोक्षदं चाभवत्कथम्

¿Desde qué tiempo, sobre la faz de la tierra, este sagrado campo llamado Avimukta alcanzó suprema fama, y cómo llegó a ser dador de liberación?

Verse 3

कथमेषा त्रिलोकीड्या गीयते मणिकर्णिका । तत्रासीत्किं पुरास्वामिन्यदा नामरनिम्नगा

¿Cómo se canta esta Maṇikarṇikā como célebre en los tres mundos? Y ¿qué había allí en tiempos antiguos, oh Señor, cuando aquel río fue conocido por su nombre?

Verse 4

वाराणसीति काशीति रुद्रावास इति प्रभो । अवाप नामधेयानि कथमेतानि सा पुरी । आनंदकाननं रम्यमविमुक्तमनंतरम्

Oh Señor, ¿cómo obtuvo esa ciudad los nombres de «Vārāṇasī», «Kāśī» y «Rudrāvāsa»? ¿Y cómo se la menciona también como el deleitoso Ānandakānana y, además, como Avimukta?

Verse 5

महाश्मशान इति च कथं ख्यातं शिखिध्वज । एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं संदेहं मेऽपनोदय

¿Y cómo llegó a ser famosa como «Mahāśmaśāna», oh Śikhidhvaja? Deseo oírlo: disipa mi duda.

Verse 6

स्कंद उवाच । प्रश्नभारोयमतुलस्त्वया यः समुदाहृतः । कुंभयोनेऽमुमेवार्थमप्राक्षीदंबिका हरम्

Dijo Skanda: Incomparable es el peso de las preguntas que has expuesto, oh Kumbhayoni. Este mismo asunto lo preguntó una vez Ambikā a Hara.

Verse 7

यथा च देवदेवेन सर्वज्ञेन निवेदितम् । जगन्मातुः पुरस्ताच्च तथैव कथयामि ते

Tal como lo expuso el Deva de los devas, el Omnisciente, ante la Madre del universo, así también te lo relataré.

Verse 8

महाप्रलय काले च नष्टे स्थावरजंगमे । आसीत्तमोमयं सर्वमनर्कग्रहतारकम्

Y en el tiempo del gran pralaya, cuando perecieron lo inmóvil y lo móvil, todo se volvió pura oscuridad, sin sol, sin planetas ni estrellas.

Verse 9

अचंद्रमनहोरात्रमनग्न्यनिलभूतलम् । अप्रधानं वियच्छून्यमन्यतेजोविवर्धितम्

No había luna, ni día ni noche; no había fuego, viento ni tierra; no había sustancia primordial manifiesta; el cielo estaba vacío y sólo prevalecía un resplandor indiferenciado.

Verse 10

द्रष्टृत्वादि विहीनं च शब्दस्पर्शसमुज्झितम् । व्यपेतगंधरूपं च रसत्यक्तमदिङ्मुखम्

Carecía incluso de la condición de ‘ser vidente’ y semejantes; estaba despojado de sonido y tacto; se habían apartado el olor y la forma; el gusto había sido abandonado—sin dirección ni orientación alguna.

Verse 11

इत्थं सत्यंधतमसि सूचीभेद्ये निरंतरे । तत्सद्ब्रह्मेति यच्छ्रुत्या सदैकं प्रतिपाद्यते

Así, en aquella densa oscuridad—continua e impenetrable, como si sólo una aguja pudiera atravesarla—la Śruti proclama la única Realidad perdurable: «Eso es el Ser, eso es Brahman».

Verse 12

अमनोगोचरोवाचां विषयं न कथंचन । अनामरूपवर्णं च न स्थूलं न च यत्कृशम्

Está más allá del alcance de la mente y nunca es, en verdad, objeto de la palabra. No tiene nombre, forma ni color: ni grosero ni sutil.

Verse 13

अह्रस्वदीर्घमलघुगुरुत्वपरिवर्जितम् । न यत्रोपचयः कश्चित्तथा चापचयोपि च

Está libre de lo corto y lo largo, de lo ligero y lo pesado. En ello no hay aumento alguno, ni tampoco disminución.

Verse 14

अभिधत्ते स चकितं यदस्तीति श्रुतिः पुनः । सत्यं ज्ञानमनंतं च यदानंदं परं महः

Aun la Śruti, como maravillada, declara sólo esto: «Existe». Ese resplandor supremo es verdad, conocimiento, infinitud—y bienaventuranza.

Verse 15

अप्रमेयमनाधारमविकारमनाकृति । निर्गुणं योगिगम्यं च सर्वव्याप्येककारणम्

Es inconmensurable, sin soporte, inmutable y sin forma; sin guṇas, alcanzable para los yoguis—omnipresente, la única causa de todo.

Verse 16

निर्विकल्पं निरारंभं निर्मायं निरुपद्रवम् । यस्येत्थं संविकल्प्यंते संज्ञाः संज्ञोदितस्य वै

Sin divisiones conceptuales, sin empresa originaria, sin ilusión y libre de perturbación. Y, sin embargo, a Aquel que está más allá del nombre, tales designaciones se le aplican por imaginación.

Verse 17

तस्यैकलस्य चरतो द्वितीयेच्छा भवत्किल । अमूर्तेन स्वमूर्तिश्च तेनाकल्पि स्वलीलया

Para Aquel Uno que se mueve en soledad, surgió—según se dice—el deseo de un “segundo”. Así, por su propio līlā, la Forma fue plasmada por el Sin Forma.

Verse 18

सर्वैश्वर्यगुणोपेता सर्वज्ञानमयी शुभा । सर्वगा सर्वरूपा च सर्वदृक्सर्वकारिणी

Dotada de todo poder y virtud soberanos, hecha de todo conocimiento, auspiciosa: ella lo penetra todo, asume todas las formas, todo lo ve y todo lo realiza.

Verse 19

सर्वैकवंद्या सर्वाद्या सर्वदा सर्वसंकृतिः । परिकल्प्येति तां मूर्तिमीश्वरीं शुद्धरूपिणीम्

Ella es la única venerada por todos, la fuente primordial, siempre presente, el poder que ordena el universo. Así conciben a esa Soberana Diosa de forma pura como una manifestación.

Verse 20

अंतर्दधे पराख्यं यद्ब्रह्मसर्वंगमव्ययम्

Entonces ese Brahman imperecedero—llamado «el Supremo», omnipenetrante—quedó velado, no manifiesto.

Verse 21

अमूर्तं यत्पराख्यं वै तस्य मूर्तिरहं प्रिये । अर्वाचीनपराचीना ईश्वरं मां जगुर्बुधाः

«Amada, de esa Realidad sin forma llamada lo Supremo, yo soy su forma manifiesta. Como lo cercano y lo lejano, los sabios me proclaman como Īśvara.»

Verse 22

ततस्तदैकलेनापि स्वैरं विहरतामया । स्वविग्रहात्स्वयं सृष्टा स्वशरीरानपायिनी

Entonces, aun cuando yo vagaba libremente allí a solas, Ella—auto-manifestada desde mi propia forma divina—apareció por Sí misma, sin apartarse jamás de Su propio cuerpo.

Verse 23

प्रधानं प्रकृतिं त्वां च मायां गुणवतीं पराम् । बुद्धि तत्त्वस्य जननीमाहुर्विकृतिवर्जिताम्

Te llaman Pradhāna, Prakṛti y la suprema Māyā dotada de los guṇas; y también declaran que eres la madre del principio del intelecto (buddhi-tattva), intacta, sin mancha de alteración alguna.

Verse 24

युगपच्च त्वया शक्त्या साकं कालस्वरूपिणा । मयाऽद्य पुरुषेणैतत्क्षेत्रं चापि विनिर्मितम्

Junto contigo, oh Śakti, y con Aquel cuya propia naturaleza es el Tiempo, yo—hoy como Puruṣa—he forjado también este sagrado campo (kṣetra).

Verse 25

सा शक्तिः प्रकृतिः प्रोक्ता स पुमानीश्वरः परः । ताभ्यां च रममाणाभ्यां तस्मिन्क्षेत्रे घटोद्भव

Ese Poder es llamado Prakṛti; ese Principio Masculino es el Señor supremo. Y mientras ambos se deleitan juntos en ese sagrado campo, oh Nacido de la vasija (Agastya)…

Verse 26

परमानंदरूपाभ्यां परमानंदरूपिणी । पंचक्रोशपरीमाणे स्वपादतलनिर्मिते

Ella, cuya forma es dicha suprema, junto con los Dos cuyas formas son dicha suprema, mora en la extensión de cinco krośas: este kṣetra sagrado, modelado por la planta de su propio pie.

Verse 27

मुने प्रलयकालेपि न तत्क्षेत्रं कदाचन । विमुक्तं हि शिवाभ्यां यदविमुक्तं ततो विदुः

Oh sabio, aun en el tiempo del pralaya ese campo sagrado jamás es abandonado; pues no es ‘dejado atrás’ por Śiva y Śivā; por eso los sabios lo conocen como Avimukta, el Nunca-Abandonado.

Verse 28

न यदा भूमिवलयं न यदाऽपां समुद्भवः । तदा विहर्तुमीशेन क्षेत्रमेतद्विनि र्मितम्

Cuando aún no existía el anillo de la tierra, y cuando las aguas no habían surgido, entonces—para que el Señor pudiera jugar—fue formado este kṣetra sagrado.

Verse 29

इदं रहस्यं क्षेत्रस्य वेद कोपि न कुंभज । नास्तिकाय न वक्तव्यं कदाचिच्चर्मचक्षुषे

Oh Kumbhaja, casi nadie conoce este secreto del kṣetra. Nunca debe decirse a un nāstika, ni a quien ve sólo con el ‘ojo de la piel’, mera visión exterior.

Verse 30

श्रद्धालवे विनीताय त्रिकालज्ञानचक्षुषे । शिवभक्ताय शांताय वक्तव्यं च मुमुक्षवे

Pero debe enseñarse al fiel y disciplinado; a quien tiene la mirada iluminada por el conocimiento de los tres tiempos; al devoto de Śiva, de naturaleza serena, y al que anhela la liberación (mokṣa).

Verse 31

अविमुक्तं तदरभ्य क्षेत्रमेतदुदीर्यते । पर्यंक भूतं शिवयोर्निरंतरसुखास्पदम्

Desde ese mismo punto se proclama esta región sagrada como “Avimukta”: el lecho de Śiva y Śivā, morada de dicha ininterrumpida.

Verse 32

अभावः कल्प्यते मूढैर्यदा च शिवयोस्तयोः । क्षेत्रस्यास्य तदाभावः कल्प्यो निर्वाणकारिणः

Cuando los extraviados imaginan aquí alguna “ausencia” de Śiva y de su Śakti, deben imaginar asimismo la ausencia de este sagrado Kṣetra, cuya naturaleza es otorgar el nirvāṇa.

Verse 33

अनाराध्य महेशानमनवाप्य च काशिकाम् । योगाद्युपायविज्ञोपि न निर्वाणमवाप्नुयात्

Sin adorar a Maheśa y sin alcanzar a Kāśikā (Kāśī) misma, aun quien es diestro en el yoga y otros medios no obtiene la liberación final.

Verse 34

अस्यानंदवनं नाम पुरा कारि पिनाकिना । क्षेत्रस्यानंदहेतुत्वादविमुक्तमंनतरम्

Antaño Pinākin (Śiva) dio a este lugar el nombre de Ānandavana. Y porque este Kṣetra es causa directa de dicha, de inmediato es célebre como Avimukta, el Nunca Abandonado.

Verse 35

आनंदकंदबीजानामंकुराणि यतस्ततः । ज्ञेयानि सर्वलिंगानि तस्मिन्नानंदकानने

En aquel Bosque de Dicha, todos los Liṅgas han de entenderse como brotes que surgen por doquier de los tubérculos-semilla de la bienaventuranza divina.

Verse 36

अविमुक्तमिति ख्यातमासीदित्थं घटोद्भव । तथा चाख्याम्यथ मुने यथासीन्मणिकर्णिका

Así llegó a ser célebre con el nombre de «Avimukta», oh Ghaṭodbhava (Agastya). Y ahora, oh sabio, te explicaré también cómo llegó a existir Maṇikarṇikā.

Verse 37

प्रागानंदवने तत्र शिवयो रममाणयोः । इच्छेत्यभूत्कलशज सृज्यः कोप्यपरः किल

Antaño, en Ānandavana, mientras Śiva y (Śakti) se deleitaban allí, surgió una simple intención —oh Kalaśaja (Agastya)—: «que se haga nacer algo más».

Verse 38

यस्मिन्न्यस्ते महाभारे आवां स्वः स्वैरचारिणौ । निर्वाणश्राणनं कुर्वः केवलं काशिशायिनाम्

Cuando aquel gran peso fue depuesto, nosotros dos nos movíamos libremente en nuestro propio cielo, otorgando el don de la liberación sólo a quienes moran en Kāśī.

Verse 39

स एव सर्वं कुरुते स एव परिपाति च । स एव संवृणोत्यंते सर्वैश्वर्यनिधिः स च

Él solo lo realiza todo; Él solo protege. Y al final, Él solo lo recoge todo de nuevo: Él es el tesoro mismo de toda potestad soberana.

Verse 40

चेतःसमुद्रमाकुंच्य चिंताकल्लोलदोलितम् । सत्त्वरत्नं तमोग्राहं रजोविद्रुमवल्लितम्

Contén el océano de la mente, sacudido por las olas de la inquietud: donde el sattva es como una gema, el tamas como un cocodrilo y el rajas como coral que enreda.

Verse 41

यस्य प्रसादात्तिष्ठावः सुखमानंदकानने । परिक्षिप्त मनोवृत्तौ क्व हि चिंतातुरे सुखम्

Por la gracia de Aquel moramos dichosos en el Bosque de la Bienaventuranza. Pues cuando las ondas de la mente se dispersan, ¿qué dicha puede haber para quien está afligido por la preocupación?

Verse 42

संप्रधार्येति स विभुः सर्वतश्चित्स्वरूपया । तया सह जगद्धात्र्या जगद्धाताऽथ धूर्जटिः

Habiendo así deliberado, aquel Señor omnipenetrante—Dhūrjaṭi (Śiva), sustentador de los mundos—junto con la Madre del Mundo, cuya esencia es Conciencia pura por doquier, procedió a obrar para ordenar la creación.

Verse 43

सव्ये व्यापारयांचक्रे दृशमंगे सुधामुचम् । ततः पुमानाविरासीदेकस्त्रैलोक्यसुंदरः

En su lado izquierdo puso en movimiento una mirada que derramaba amṛta; de ella apareció un solo Ser, hermoso para los tres mundos.

Verse 44

शांतः सत्त्वगुणोद्रिक्तो गांभीर्य जितसागरः । तथा च क्षमया युक्तो मुनेऽलब्धोपमोऽभवत्

Era sereno, colmado de la cualidad sattva; en profundidad superaba al océano; y, dotado de paciencia—oh sabio—se volvió incomparable.

Verse 45

इंद्रनीलद्युतिःश्रीमान्पुंडरीकोत्तमेक्षणः । सुवर्णाकृति सुच्छाय दुकूलयुगलावृतः

Resplandecía con el fulgor del indranīla (zafiro), lleno de fortuna y esplendor; con ojos como el loto más excelso. De forma dorada y tez radiante, estaba cubierto por un par de finas vestiduras.

Verse 46

लसत्प्रचंडदोर्दंड युगलद्वयराजितः । उल्लसत्परमामोदनाभीह्रदकुशेशयः

Adornado con dos pares de brazos resplandecientes y poderosos; y con un ombligo como un lago, en cuyo seno brillaba un loto de suprema fragancia y deleite.

Verse 47

एकः सर्वगुणावासस्त्वेकः सर्वकलानिधिः । एकः सर्वोत्तमो यस्मात्ततो यः पुरुषोत्तमः

Él solo es morada de todas las virtudes; él solo es el tesoro de todas las artes y potestades. Porque es el único supremo sobre todo, por eso se le llama Puruṣottama, la Persona Suprema.

Verse 48

ततो महांतं तं वीक्ष्य महामहिमभूषणम् । महादेव उवाचेदं महाविष्णुर्भवाच्युत

Entonces, al contemplar a aquel Grande adornado de inmensa majestad, Mahādeva dijo: «¡Conviértete en Mahāviṣṇu, oh Acyuta!»

Verse 49

तव निःश्वसितं वेदास्तेभ्यः सर्वमवैष्यसि । वेददृष्टेन मार्गेण कुरु सर्वं यथोचितम्

«Los Vedas son tu propio aliento exhalado; por ellos conocerás todo. Hazlo todo como conviene, siguiendo el sendero mostrado por el Veda.»

Verse 50

इत्युक्त्वा तं महेशानो बुद्धितत्त्वस्वरूपिणम् । शिवया सहितो रुद्रो विवेशानंदकाननम्

Habiéndole hablado así—al que encarnaba el mismo principio del intelecto (buddhi-tattva)—Maheśāna, Rudra, junto con Śivā, entró en el Bosque de la Bienaventuranza.

Verse 51

ततः स भगवान्विष्णुर्मौलावाज्ञां निधाय च । क्षणं ध्यानपरो भूत्वा तपस्येव मनो दधौ

Entonces el Señor Viṣṇu, poniendo el mandato sobre su cabeza en señal de reverencia, se entregó por un instante a la meditación y fijó su mente como si estuviera en austera penitencia.

Verse 52

खनित्वा तत्र चक्रेण रम्यां पुष्करिणीं हरिः । निजांगस्वेदसंदोह सलिलैस्तामपूरयत्

Allí, Hari excavó con su disco una hermosa charca sagrada; y con los torrentes de sudor que brotaban de su propio cuerpo, la llenó de agua.

Verse 53

समाः सहस्रं पंचाशत्तप उग्रं चचार सः । चक्रपुष्कीरणी तीरे तत्र स्थाणुसमाकृतिः

Durante mil cincuenta años practicó allí una feroz austeridad, a la orilla de Cakra-puṣkariṇī, inmóvil, erguido como un pilar.

Verse 54

ततः स भगवानीशो मृडान्या सहितो मृडः । दृष्ट्वा ज्वलंतं तपसा निश्चलं मीलितेक्षणम्

Entonces el Bienaventurado Señor Īśa—Śiva el Compasivo—junto con Mṛḍānī, lo contempló: ardía por la austeridad, inmóvil, con los ojos cerrados en absorción.

Verse 55

तमुवाच हृषीकेशं मौलिमांदोलयन्मुहुः । अहो महत्त्वं तपसस्त्वहो धैर्यं च चेतसः

Y le habló a Hṛṣīkeśa, asintiendo una y otra vez con la cabeza: «¡Ah, cuán grande es la austeridad! ¡Ah, cuán grande es la firme valentía de la mente!»

Verse 56

अहो अनिंधनो वह्निर्ज्वलत्येष निरंतरम् । अलं तप्त्वा महाविष्णो वरं वरय सत्तम

«¡Maravilla! Un fuego sin leña arde aquí sin cesar. Basta ya de austeridad, oh Mahāviṣṇu: elige un don, oh el mejor de los seres.»

Verse 57

मृडस्याम्रोडितमिदं प्रत्यभिज्ञाय भाषितम् । उन्मीलित दृगंभोजः समुत्तस्थौ चतुर्भुजः

Al reconocer estas palabras pronunciadas por Mṛḍa (Śiva), el Señor de cuatro brazos abrió sus ojos, semejantes a lotos, y se incorporó.

Verse 58

श्रीविष्णुरुवाच । यदि प्रसन्नो देवेश देवदेव महेश्वर । भवान्या सहितं त्वां तु द्रष्टुमिच्छामि सर्वदा

Śrī Viṣṇu dijo: «Si estás complacido, oh Señor de los dioses, Dios de dioses, Mahādeva, deseo contemplarte siempre, junto con Bhavānī.»

Verse 59

सर्वकर्मसु सर्वत्र त्वामेव शशिशेखर । पुरश्चरं तं पश्यामि यथा तन्मे वरस्तथा

«En toda acción y en todo lugar, oh Śaśiśekhara, que sólo a ti te contemple, y que vayas siempre delante de mí: que ése sea mi don.»

Verse 60

त्वदीय चरणांभोज मकरंदमधूत्सुकः । मच्चेतो भ्रमरो भ्रांतिं विहायास्तु सुनिश्चलः

«Anhelando el néctar meloso del polen de tus pies de loto, que la abeja de mi mente abandone todo vagar y quede perfectamente firme.»

Verse 61

श्रीशिव उवाच । एवमस्तु हृषीकेश यत्त्वयोक्तं जनार्दन । अन्यं वरं प्रयच्छामि तमाकर्णय सुव्रत

Dijo Śrī Śiva: «Así sea, oh Hṛṣīkeśa; así será como has hablado, oh Janārdana. Te concedo además otro don; escúchalo, oh noble en tus votos»

Verse 62

त्वदीयस्यास्य तपसो महोपचय दर्शनात् । यन्मयांदोलितो मौलिरहिश्रवणभूषणः

Al contemplar la inmensa acumulación de mérito nacida de tu austeridad, me conmoví; y mi cabeza, adornada con serpientes como ornamentos de los oídos, comenzó a mecerse.

Verse 63

तदांदोलनतः कर्णात्पपात मणिकर्णिका । मणिभिः खचिता रम्या ततोऽस्तु मणिकर्णिका

Por aquel vaivén, desde el oído cayó la Māṇikarṇikā, hermosa y engastada de gemas; por ello, que sea conocida como Māṇikarṇikā.

Verse 64

चक्रपुष्करिणी तीर्थं पुराख्यातमिदं शुभम् । त्वया चक्रेण खननाच्छंखचक्रगदाधर

Este auspicioso tīrtha es célebre desde antiguo como Cakrapuṣkariṇī, pues fue excavado por ti con el disco, oh portador de la caracola, el disco y la maza.

Verse 65

मम कर्णात्पपातेयं यदा च मणिकर्णिका । तदाप्रभृति लोकेऽत्र ख्यातास्तु मणिकर्णिका

Cuando esta Māṇikarṇikā cayó de mi oído, desde entonces se hizo célebre en este mundo como Māṇikarṇikā.

Verse 66

श्रीविष्णुरुवाच । मुक्ताकुंडलपातेन तवाद्रितनयाप्रिय । तीर्थानां परमं तीर्थं मुक्तिक्षेत्रमिहास्तु वै

Dijo Śrī Viṣṇu: Por la caída de tu pendiente de perla, oh amado de la Hija de la Montaña, sea éste en verdad el supremo de los tīrthas: aquí, un campo de liberación (mokṣa).

Verse 67

काशतेऽत्र यतो ज्योतिस्तदनाख्येयमीश्वरः । अतो नामापरं चास्तु काशीति प्रथितं विभो

Porque aquí resplandece una Luz divina inefable, oh Señor, por ello establézcase también otro nombre, célebre como «Kāśī», oh Poderoso.

Verse 68

अन्यं वरं वरे देव देयः सोप्यविचारितम् । स ते परोपकारार्थं जगद्रक्षामणे शिव

Concede también otro don, oh el mejor de los dioses, sin vacilar: uno destinado al bien de los demás, oh Śiva, protector del mundo.

Verse 69

आब्रह्मस्तंबपर्यंतं यत्किंचिज्जंतुसंज्ञितम् । चतुर्षु भूतग्रामेषु काश्यां तन्मुक्तिमाप्स्यतु

Desde Brahmā hasta una brizna de hierba, cuanto sea llamado ser viviente, entre las cuatro clases de criaturas, en Kāśī alcanzará la liberación (mokṣa).

Verse 70

अस्मिंस्तीर्थवरे शंभो मणिश्रव णभूषणे । संध्यां स्नानं जपं होमं वेदाध्ययनमुत्तमम् । तर्पण पिंडदानं च देवतानां च पूजनम्

En este excelente tīrtha, oh Śambhu, en (el lugar llamado) Maṇiśravaṇa-bhūṣaṇa, realícense los ritos de sandhyā, el baño, el japa, el homa, el excelso estudio de los Vedas, el tarpaṇa, la ofrenda de piṇḍas y la adoración de las deidades.

Verse 71

गोभूतिलहिरण्याश्वदीपान्नांबरभूषणम् । कन्यादानं प्रयत्नेन सप्ततंतूननेकशः

Dad en caridad vacas, tierras, sésamo, oro, caballos, lámparas, alimento, vestidos y ornamentos; y, con diligente empeño, realizad el kanyādāna, y muchos dones más, como paños tejidos de siete hilos en diversas formas.

Verse 72

व्रतोत्सर्गं वृषोत्सर्गं लिंगादि स्थापनं तथा । करोति यो महाप्राज्ञो ज्ञात्वायुःक्षणगत्वरम्

Quien es verdaderamente sabio, sabiendo que la vida se precipita en un instante, realiza aquí actos sagrados: la ofrenda final del voto, el don de un toro, y la instalación (sthāpanā) del liṅga de Śiva y de otros emblemas santos.

Verse 73

विपत्तिं विपुलां चापि संपत्तिमतिभंगुराम् । अक्षया मुक्तिरेकास्तु विपाकस्तस्य कर्मणः

Aunque sobrevenga una gran calamidad, o aunque aparezca la prosperidad—sumamente frágil—, el único fruto perdurable de tal acción sagrada es la liberación imperecedera (mokṣa).

Verse 74

अन्यच्चापि शुभं कर्म यदत्र श्रद्धयायुतम् । विनात्मघातमीशान त्यक्त्वा प्रायोपवेशनम्

Y cualquier otra obra auspiciosa realizada aquí con fe—sin dañarse a uno mismo, oh Īśāna—, tras abandonar el prāyopaveśana, el ayuno hasta la muerte, se vuelve espiritualmente fructífera.

Verse 75

नैःश्रेयस्याः श्रियो हेतुस्तदस्तु जगदीश्वर । नानुशोचति नाख्याति कृत्वा कालांतरेपि यत्

Oh Señor del mundo, sea eso la causa del supremo bien y de la verdadera prosperidad: la obra que, aun pasado mucho tiempo, uno no lamenta ni siente necesidad de pregonar.

Verse 76

तदिहाक्षयतामेतु तस्येश त्वदनुग्रहात् । तव प्रसादात्तस्येश सर्वमक्षयमस्तु तत्

Por ello, que ese (mérito) se vuelva imperecedero aquí, oh Señor, por Tu favor. Por Tu gracia, oh Señor, que todo ello sea verdaderamente incorruptible.

Verse 77

यदस्ति यद्भविष्यच्च यद्भूतं च सदाशिव । तस्मादेतच्च सर्वस्मात्क्षेत्रमस्तु शुभोदयम्

Oh Sadāśiva: lo que existe, lo que será y lo que ha sido; por ello, que este campo sagrado supere a todo y sea fuente de auspicioso surgir.

Verse 78

यथा सदाशिव त्वत्तो न किंचिदधिकं शिवम् । तथानंदवनादस्मात्किंचिन्मास्त्वधिकं क्वचित्

Así como, oh Sadāśiva, nada en absoluto es más alto que Tú, oh Śiva, así también, que en ninguna parte haya algo superior a este Ānandavana.

Verse 79

विना सांख्येन योगेन विना स्वात्मावलोकनम् । विना व्रत तपो दानैः श्रेयोऽस्तु प्राणिनामिह

Aquí, que los seres alcancen el sumo bien aun sin Sāṅkhya, sin Yoga, sin contemplación interior del Sí mismo, y sin votos, austeridades ni dádivas.

Verse 80

शशका मशका कीटाः पतं गास्तुरगोरगाः । पंचक्रोश्यां मृताः काश्यां संतु निर्वाणदीक्षिताः

Que aun conejos, mosquitos, insectos, aves, caballos y serpientes—si mueren en Kāśī dentro del circuito de Pañcakrośī—sean como iniciados en el nirvāṇa.

Verse 81

नामापि गृह्णतां काश्याः सदैवास्त्वेनसः क्षयः

Para quienes siquiera pronuncian o recuerdan el Nombre de Kāśī, que haya siempre destrucción del pecado.

Verse 82

सदा कृतयुगं चास्तु सदाचास्तूत्तरायणम् । सदा महोदयश्चास्तु काश्यां निवसतां सताम्

Para los virtuosos que moran en Kāśī, que sea siempre como el Kṛta Yuga; que sea siempre el auspicioso Uttarāyaṇa; y que haya siempre para ellos el gran mahodaya.

Verse 83

यानि कानि पवित्राणि श्रुत्युक्तानि सदाशिव । तेभ्योऽधिकतरं चास्तु क्षेत्रमेतत्त्रिलोचन

Oh Sadāśiva, cualesquiera purificaciones proclamadas en los Vedas, que este kṣetra sea aún más purificador que todas ellas, oh Señor de los Tres Ojos.

Verse 84

चतुर्णामपि वेदानां पुण्यमध्ययनाच्च यत् । तत्पुण्यं जायतां काश्यां गायत्रीलक्ष जाप्यतः

El mérito que nace del estudio de los cuatro Vedas, que ese mismo puṇya nazca en Kāśī por el japa de cien mil repeticiones de la Gāyatrī.

Verse 85

अष्टांगयोगाभ्यासेन यत्पुण्यमपि जायतेः । तत्पुण्यं साधिकं भूयाच्छ्रद्धाकाशीनिषेवणात्

El mérito que se obtiene por la práctica del aṣṭāṅga-yoga, que ese mérito se acreciente aún más por el servicio devoto y la morada en Kāśī con fe.

Verse 86

कृच्छ्रचांद्रायणाद्यैश्च यच्छ्रेयः समुपार्ज्यते । तदेकेनोपवासेन भवत्वानंदकानने

Cualquier bien espiritual que se obtiene mediante votos arduos como el Kṛcchra y el Cāndrāyaṇa, que aquí en Ānandavana se alcance con un solo ayuno.

Verse 87

अन्यत्र यत्तपस्तप्त्वा श्रेयः स्याच्छरदां शतम् । तदस्तु काश्यां वर्षेण भूमिशय्या व्रतेन हि

El bien espiritual que en otros lugares se logra practicando austeridad durante cien otoños, que en Kāśī se obtenga en un año mediante el voto de dormir en el suelo.

Verse 88

आजन्म मौनव्रततो यदन्यत्रफलं स्मृतम् । तदस्तु काश्यां पक्षाहः सत्यवाक्परिभाषणात्

El fruto que en otros lugares se dice provenir del voto de silencio de toda la vida, que en Kāśī se alcance en una quincena hablando sólo palabras veraces.

Verse 89

अन्यत्र दत्त्वा सर्वस्वं सुकृतं यत्समीरितम् । सहस्रभोजनात्काश्यां तद्भूयादयुताधिकम्

El mérito que en otros lugares se proclama que nace de entregar toda la riqueza, que en Kāśī se vuelva mucho mayor al dar de comer a mil, aumentado aún por diez mil más.

Verse 90

मुक्तिक्षेत्राणि सर्वाणि यत्संसेव्योदितं फलम् । पंचरात्रात्तदत्रास्तु निषेव्य मणिकर्णिकाम्

El fruto que se declara por acudir a todos los campos de liberación, que aquí se obtenga en cinco noches, acudiendo devotamente a Maṇikarṇikā.

Verse 91

प्रयागस्नानपुण्येन यत्पुण्यं स्याच्छिवप्रदम् । काशीदर्शनमात्रेण तत्पुण्यं श्रद्धयास्त्विह

El mérito que nace del baño en Prayāga y otorga la gracia de Śiva—ese mismo mérito se alcanza aquí, con fe, por la sola visión de Kāśī.

Verse 92

यत्पुण्यमश्वमेधेन यत्पुण्यं राजसूयतः । काश्यां तत्पुण्यमाप्नोतु त्रिरात्रशयनाद्यमी

El mérito obtenido por el sacrificio Aśvamedha y el mérito del Rājasūya—esos mismos méritos se alcanzan en Kāśī por este disciplinado, mediante la observancia de dormir allí durante tres noches.

Verse 93

तुलापुरुषदानेन यत्पुण्यं सम्यगाप्यते । काशीदर्शनमात्रेण तत्पुण्यं श्रद्धयास्तु वै

El mérito que se obtiene debidamente mediante el don Tulāpuruṣa (pesar a una persona y donar una cantidad igual) se alcanza, en verdad, por la sola visión de Kāśī, cuando se la contempla con fe.

Verse 94

इति विष्णोर्वरं श्रुत्वा देवदेवो जगत्पतिः । उवाच च प्रसन्नात्मा तथाऽस्तु मधुसूदन

Al oír así el don concedido por Viṣṇu, el Dios de los dioses, Señor del mundo, con el corazón complacido dijo: «Así sea, oh Madhusūdana».

Verse 95

श्रीमहादेव उवाच । शृणु विष्णो महाबाहो जगतः प्रभवाप्यय । विधेहि सृष्टिं विविधां यथावत्त्वं श्रुतीरिताम्

Śrī Mahādeva dijo: «Escucha, oh Viṣṇu, de grandes brazos, origen y disolución de los mundos. Ordena la creación multiforme como es debido, según lo proclamado por los Vedas».

Verse 96

पितेव सर्वभूतानां धर्मतः पालको भव । विध्वंसनीया विविधा धर्मध्वंसविधायिनः

Sé, como un padre, protector de todos los seres por el dharma; y destruye las muchas clases de quienes causan la ruina del dharma.

Verse 97

धर्मेतरपथस्थानामुपसंहृतये हरे । हेतुमात्रं भवान्यस्मात्स्वकर्मनिहता हि ते

Oh Hari, para la retirada (destrucción) de quienes caminan por sendas ajenas al dharma, tú eres sólo la causa instrumental; pues en verdad son abatidos por sus propias obras.

Verse 98

यथा परिणतं सस्यं पतेत्प्रसवबंधनात् । ते परीणतपाप्मानः पतिष्यंति तथा स्वयम्

Así como el grano maduro cae del lazo de su espiga, así también quienes tienen sus pecados ya maduros caerán por sí mismos.

Verse 99

ये च त्वामवमन्यंते दर्पिताः स्वतपोबलैः । तेषां चैवोपसंहृत्यै प्रभविष्याम्यहं हरे

Y aquellos que te desprecian, envanecidos por el poder de sus propias austeridades: para la destrucción de ellos también me manifestaré, oh Hari.

Verse 100

उपपातकिनो ये च महापातकिनश्च ये । तेपि काशीं समासाद्य भविष्यंति गतैनसः

Incluso los culpables de faltas menores y los culpables de grandes pecados: al llegar a Kāśī, ellos también quedan libres de pecado.

Verse 110

विष्णोऽविमुक्ते संवासः कर्मनिर्मूलनक्षमः । द्वित्राणां हि पवित्राणां निर्वाणा येह जायते

Oh Viṣṇu, morar en Avimukta tiene poder para arrancar de raíz el karma. En verdad, para los puros, aquí nace la liberación en el plazo de dos o tres días y noches.

Verse 120

अश्रद्धयापि यः स्नातो मणिकर्ण्यां विधानतः । सोपि पुण्यमवाप्नोति स्वर्गप्राप्तिकरं परम्

Aun quien se baña en Maṇikarṇikā conforme al rito prescrito, aunque sin fe, alcanza mérito (puṇya): un mérito supremo que es causa directa de llegar al cielo.

Verse 130

योसौ विश्वेश्वरो देवः काशीपुर्यामुमे स्थितः । लिंगरूपधरः साक्षान्मम श्रेयास्पदं हि तत्

Aquel mismo Señor Viśveśvara que mora en la ciudad de Kāśī, oh Umā—manifestado directamente en forma de Liṅga—ése, en verdad, es mi propio asiento y fuente del supremo bien.

Verse 140

बहूपसर्गो योगोयं कृच्छ्रसाध्यं तपो हि यत् । योगाद्भ्रष्टस्तपोभ्रष्टो गर्भक्लेशसहःपुनः

Esta disciplina del yoga está asediada por muchos obstáculos; y el tapas, la austeridad, sólo se logra con ardua dificultad. Quien cae del yoga o cae del tapas debe soportar de nuevo los dolores del vientre: el renacer.

Verse 150

व्यास उवाच । अगस्त्यस्य पुरः सूत कथयित्वा कथामिमाम् । सर्वपापप्रशमनीं पुनः स्कंद उवाच ह

Vyāsa dijo: Oh Sūta, después de narrar esta historia en presencia de Agastya —relato que apacigua todos los pecados— Skanda habló de nuevo.