Adhyaya 21

Verse 1

ध्रुव उवाच । नमो हिरण्यगर्भाय सर्वसृष्टिविधायिने । हिरण्यरेतसे तुभ्यं सुहिरण्यप्रदायिने

Dhruva dijo: Salutación a Hiraṇyagarbha, ordenador de toda la creación; salutación a Ti, Hiraṇyareta, dador del oro excelente, de la prosperidad auspiciosa y de la sagrada abundancia.

Verse 2

नमो हरस्वरूपाय भूतसंहारकारिणे । महाभूतात्मभूताय भूतानां पतये नमः

Salutación a Ti, cuya forma es Hara, que realizas la disolución de los seres; salutación a Ti, que eres el propio Ser de los grandes elementos, Señor y dueño de todas las criaturas.

Verse 3

नमः स्थितिकृते तुभ्यं विष्णवे प्रभविष्णवे । तृष्णाहराय कृष्णाय महाभार सहिष्णवे

Salutación a Ti, autor de la preservación: Viṣṇu, el poderosísimo Viṣṇu; salutación a Kṛṣṇa, que disipa la sed del deseo, que con inquebrantable paciencia sostiene la inmensa carga del mundo.

Verse 4

नमो दैत्यमहारण्य दाववह्निस्वरूपिणे । दैत्यद्रुमकुठाराय नमस्ते शार्ङ्गपाणये

Salutación a Ti, que eres como incendio en el gran bosque de los daityas; salutación al hacha que derriba los árboles-demonios—me postro ante Ti, oh Śārṅgapāṇi, portador del arco Śārṅga.

Verse 5

नमः कौमोदकीव्यग्र कराग्राय गदाधर । महादनुजनाशाय नमो नंदकधारिणे

Salutación al Portador de la maza, cuya mano se yergue con la Kaumodakī; salutación al Destructor de los poderosos Dānavas; salutación al que empuña a Nandaka, la espada sagrada.

Verse 6

नमः श्रीपतये तुभ्यं नमश्चक्रधराय च । धराधराय वाराह रूपिणे परमात्मने

Salutación a Ti, Señor de Śrī (Lakṣmī); salutación al Portador del disco; salutación al que alzó la Tierra, tomando la forma de Varāha—salutación al Supremo Sí mismo.

Verse 7

नमः कमलहस्ताय कमलावल्लभाय ते । नमो मत्स्यादिरूपाय नमः कौस्तुभवक्षसे

Salutación a Ti, cuyas manos sostienen el loto; salutación al Amado de Kamalā (Lakṣmī). Salutación a Ti, que asumes formas comenzando por Matsya; salutación a Ti, cuyo pecho luce la joya Kaustubha.

Verse 8

नमो वेदांतवेद्याय नमः श्रीवत्सधारिणे । नमो गुणस्वरूपाय गुणिने गुणवर्जिते

Salutación a Aquel que es conocido por el Vedānta; salutación al Portador de Śrīvatsa. Salutación a la misma forma de los guṇas, al Señor de los guṇas—y, sin embargo, totalmente más allá de los guṇas.

Verse 9

नमस्ते पद्मनाभाय पांचजन्यधराय च । वासुदेव नमस्तुभ्यं देवकीनंदनाय च

Saludaciones a Ti, Padmanābha, y al Portador de la Pāñcajanya (caracola). Oh Vāsudeva, salutación a Ti; salutación al Hijo de Devakī.

Verse 10

प्रद्युम्नाय नमस्तुभ्यमनिरुद्धाय ते नमः । नमः कंसविनाशाय नमश्चाणूरमर्दिने

Saludaciones a Pradyumna; salutaciones a Aniruddha. Saludaciones al Destructor de Kaṃsa; saludaciones al Aplastador de Cāṇūra.

Verse 11

दामोदरहृषीकेश गोर्विदाच्युतमाधव । उपेंद्रकैटभाऽराते मधुहंतरधोक्षज

Oh Dāmodara, Hṛṣīkeśa, Govinda, Acyuta, Mādhava; oh Upendra; oh Enemigo de Kaiṭabha; oh Matador de Madhu; oh Adhokṣaja: a Ti, salutación.

Verse 12

नारायणाय नरकहारिणे पापहारिणे । वामनाय नमस्तुभ्यं हरये शौरये नमः

Saludaciones a Nārāyaṇa, Removedor del sufrimiento infernal y Removedor del pecado. Saludaciones a Vāmana; saludaciones a Hari; saludaciones a Śauri.

Verse 13

अनंताय नमस्तुभ्यमनंतशयनाय च । रुक्मिणीपतये तुभ्यं रुक्मिप्रमथनाय च

Saludaciones a Ananta; saludaciones a Aquel que reposa sobre Ananta. Saludaciones al Señor de Rukmiṇī; saludaciones al Subyugador de Rukmī.

Verse 14

चैद्यहंत्रे नमस्तुभ्यं दानवारेसुरारये । मुकुंदपरमानंद नंदगोपप्रियाय च

Salve a Ti, matador de Caidya (Śiśupāla), enemigo de los Dānavas y adversario de quienes se oponen a los devas. Oh Mukunda, Bienaventuranza suprema: salutación también al Amado de Nanda, el vaquero.

Verse 15

नमस्ते पुंडरीकाक्ष दनुजेंद्र निषूदिने । नमो गोपालरूपाय वेणुवादनकारिणे

Salve a Ti, Señor de ojos de loto, destructor de los reyes demoníacos. Salve a Ti que te manifiestas como Gopāla, el divino Pastor, el que hace resonar la flauta.

Verse 16

गोपीप्रियाय केशिघ्ने गोवर्धनधराय च । रामाय रघुनाथाय राघवाय नमोनमः

Homenaje una y otra vez al Amado de las Gopīs, al matador de Keśī y al que alzó el Govardhana—homenaje a Rāma, al Señor de Raghu, a Rāghava.

Verse 17

रावणारे नमस्तुभ्यं विभीषणशरण्यद । अजाय जयरूपाय रणांगणविचक्षण

Salve a Ti, enemigo de Rāvaṇa, dador de refugio a Vibhīṣaṇa. Homenaje al No Nacido, cuya naturaleza es la Victoria, el sabio estratega en el campo de batalla.

Verse 18

क्षणादि कालरूपाय नानारूपाय शार्ङ्गिणे । गदिने चक्रिणे तुभ्यं दैत्यचक्रविमर्दिने

Salve a Ti, que eres el Tiempo mismo—desde el instante en adelante—y que asumes innumerables formas; al portador de Śārṅga, al que empuña maza y disco; a Ti que aplastas los círculos hostiles de los daityas.

Verse 19

बलाय बलभद्राय बलारातिप्रियाय च । बलियज्ञप्रमथन नमो भक्तवरप्रद

Homenaje al Poderoso; a Balabhadra; y a Aquel que es amado por el enemigo de Bala. Oh domador del sacrificio de Bali, salutación a Ti, dador de dones a los devotos.

Verse 20

हिरण्यकशिपोर्वक्षो विदारण रणप्रिय । नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च

Oh Tú que desgarraste el pecho de Hiraṇyakaśipu, gozoso en la batalla justa: homenaje al Dios que honra el dharma sagrado, y al bienhechor de las vacas y de los brāhmanes.

Verse 21

नमस्ते धर्मरूपाय नमः सत्त्वगुणाय च । नमः सहस्रशिरसे पुरुषाय पराय च

Saludaciones a Ti, que eres la forma misma del Dharma; saludaciones a Ti, que eres pura Sattva. Saludaciones al Puruṣa de mil cabezas, y al Supremo más allá de todo.

Verse 22

सहस्राक्ष सहस्रांघ्रे सहस्रकिरणाय च । सहस्रमूर्ते श्रीकांत नमस्ते यज्ञपूरुष

Oh de mil ojos y mil pies; oh de mil rayos; oh Señor de mil formas, amado de Śrī: salutaciones a Ti, Yajña-Puruṣa, el Puruṣa que es el propio sacrificio.

Verse 23

वेदवेद्यस्वरूपाय नमो वेदप्रियाय च । वेदाय वेदगदिने सदाचाराध्वगामिने

Homenaje a Ti, cuya naturaleza es lo que los Vedas revelan; homenaje a Ti, amante de los Vedas. Homenaje a Ti, que eres el Veda, que proclamas el Veda y conduces por la senda de la recta conducta.

Verse 24

वैकुंठाय नमस्तुभ्यं नमो वैकुंठवासिने । विष्टरश्रवसे तुभ्यं नमो गरुडगामिने

Salve a Ti, oh Vaikuṇṭha; salve al Morador de Vaikuṇṭha. Salve a Ti, de fama que se extiende por doquier; salve a Ti, que cabalgas sobre Garuḍa.

Verse 25

विष्वक्सेन नमस्तुभ्यं जगन्मय जनार्दन । त्रिविक्रमाय सत्याय नमः सत्यप्रियाय च

Salve a Ti, Viṣvaksena—oh Janārdana que impregnas el universo entero. Salve a Trivikrama, a la Verdad misma, y a Aquel que se deleita en la verdad.

Verse 26

केशवाय नमस्तुभ्यं मायिने ब्रह्मागायिने । तपोरूपाय तपसां नमस्ते फलदायिने

Salve a Ti, Keśava—portador de la divina māyā, alabado incluso por Brahmā. Salve a Ti, que eres la forma misma de la austeridad, y el dador del fruto de todo tapas.

Verse 27

स्तुत्याय स्तुतिरूपाय भक्तस्तुतिरताय च । नमस्ते श्रुतिरूपाय श्रुत्याचार प्रियाय च

Salve a Ti, digno de alabanza, que eres la forma misma de la alabanza y te deleitas en el canto de los devotos. Salve a Ti, que eres la forma de la Śruti, y amas la conducta conforme a la Śruti.

Verse 28

अंडजाय नमस्तुभ्यं स्वेदजाय नमोस्तु ते । जरायुज स्वरूपाय नम उद्भिज्जरूपिणे

Salve a Ti como Aquel que nace del huevo; salve a Ti como Aquel que nace del sudor. Salve a Ti cuya naturaleza es nacer del vientre, y a Ti que asumes la forma de lo que brota de la tierra.

Verse 29

देवानामिंद्ररूपोसि ग्रहाणामसि भानुमान् । लोकानां सत्यलोकोऽसि सिंधूनां क्षीरसागरः

Entre los dioses, eres en forma de Indra; entre los planetas, eres el Sol resplandeciente. Entre los mundos, eres Satyaloka; entre los océanos, eres el Océano de Leche.

Verse 30

सुरापगाऽसि सरितां सरसां मानसं सरः । हिमवानसि शैलानां धेनूनां कामधुग्भवान्

Entre los ríos, eres Surāpagā, la divina Gaṅgā; entre los lagos, eres el lago Mānasa. Entre las montañas, eres Himavān; entre las vacas, eres Kāmadhenu, la que concede los deseos.

Verse 31

धातूनां हाटकमसि स्फटिकश्चोपलेष्वसि । नीलोत्पलं प्रसूनेषु वृक्षेषु तुलसी भवान्

Entre los metales, eres el oro; entre las piedras, eres el cristal. Entre las flores, eres el loto azul; entre los árboles, eres la sagrada Tulasī.

Verse 32

सर्वपूज्यशिलानां वै शालग्राम शिला भवान् । मुक्तिक्षेत्रेषु काशी त्वं प्रयागस्तीर्थपंक्तिषु

Entre todas las piedras dignas de adoración, tú eres la piedra Śālagrāma. Entre los campos de liberación, tú eres Kāśī; y entre las hileras de tīrthas sagrados, tú eres Prayāga.

Verse 33

वर्णेषु श्वेतवर्णोऽसि द्विपदां ब्राह्मणो भवान् । गरुडोस्यंडजेष्वीश व्यवहारेषु वाग्भवान्

Entre los colores, eres el blanco; entre los seres de dos pies, eres el brāhmaṇa. Entre los nacidos del huevo, eres Garuḍa, oh Señor; y en todo trato, eres la palabra misma.

Verse 34

वेदेषूपनिषद्रूपा मंत्राणां प्रणवोह्यसि । अक्षराणामकारोसि यज्वनां सोमरूपधृक्

En los Vedas eres la forma de las Upaniṣads; entre los mantras eres en verdad el Praṇava (Oṃ). Entre las letras eres el sonido “A”; y para los sacrificantes llevas la forma de Soma.

Verse 35

प्रतापिनामग्निरसि क्षमाऽसि त्वं क्षमावताम् । दातॄणामसि पर्जन्यः पवित्राणां परोह्यसि

Para los poderosos, eres el fuego mismo; para los pacientes, eres su propia indulgencia. Para los dadores, eres la nube de lluvia que nutre; entre los puros, eres el Supremo—oh Señor de Kāśī.

Verse 36

चापोसि सर्वशस्त्राणां वातो वेगवतामसि । मनोसींद्रियवर्गेषु निर्भयाणां करोह्यसि

Entre todas las armas, eres el arco; entre los veloces, eres el viento. En la mente y en el conjunto de los sentidos, eres el poder que hace intrépidos—oh Señor.

Verse 37

व्योमव्याप्तिमतां त्वं वै परमात्माऽसि चात्मनाम् । संध्योपास्तिर्भवान्देव सर्वनित्येषु कर्मसु

Para quienes contemplan la vasta expansión que todo lo penetra, tú eres en verdad el Ser Supremo en todos los seres. Oh Dios, en cada rito diario obligatorio, tú eres la misma adoración de la Sandhyā.

Verse 38

क्रतूनामश्वमेधोसि दानानामभयं भवान् । लाभानां पुत्रलाभोसि वसंतस्त्वमृतुष्वहो

Entre los sacrificios, eres el Aśvamedha; entre las dádivas, eres el don de la ausencia de temor. Entre los logros, eres la obtención de un hijo; y entre las estaciones—¡ah!—eres la primavera.

Verse 39

युगानां प्रथमोसि त्वं तिथीनां त्वं कुहूर्ह्यसि । पुष्योसि नक्षत्रगणे संक्रमः सर्वपर्वसु

Entre las eras, tú eres el primero; entre los días lunares, tú eres Kuhū. En la hueste de las constelaciones, tú eres Puṣya; y en toda jornada sagrada de observancia, tú eres Saṅkrama, la transición solar.

Verse 40

योगेषु व्यतिपातस्त्वं तृणेषु हि कुशो भवान् । उद्यमानां हि सर्वेषां निर्वाणं त्वमसि प्रभो

Entre los yogas señalados, tú eres Vyatipāta; entre las hierbas, tú eres Kuśa. Para todos los que se esfuerzan, oh Señor, tú eres la liberación final: nirvāṇa.

Verse 41

सर्वासामिह बुद्धीनां धर्मबुद्धिर्भवानज । अश्वत्थः सर्ववृक्षेषु सोमवल्ली लतासु च

De todos los entendimientos aquí, tú eres el entendimiento del dharma, oh No Nacido. Entre todos los árboles, tú eres el Aśvattha; y entre las enredaderas, la vid de Soma.

Verse 42

प्राणायामोसि सर्वेपु साधनेषु शुचिष्वहो । सर्वदः सर्वलिंगेषु श्रीमान्विश्वेश्वरो भवान्

Entre todas las disciplinas, tú eres el prāṇāyāma — ¡oh, el Puro! En todo liṅga, tú eres el dador de todo; tú eres el glorioso Viśveśvara.

Verse 43

मित्राणां हि कलत्रं त्वं धर्मस्त्वं सर्वबंधुषु । त्वत्तो नान्यज्जगत्यस्मिन्नारायण चराचरे

Para los amigos, tú eres tan querido como el cónyuge; entre todos los parientes, tú eres el dharma mismo. Fuera de ti no hay nada en este mundo, oh Nārāyaṇa, móvil e inmóvil.

Verse 44

त्वमेव माता त्वं तातस्त्वं सुतस्त्वं महाधनम् । त्वमेव सौख्यसंपत्तिस्त्वमायुर्जीवनेश्वरः

Tú solo eres la Madre; Tú eres el Padre; Tú eres el Hijo; Tú eres la gran riqueza. Tú solo eres el tesoro de la dicha; Tú eres la misma duración de la vida, el Señor de los seres vivientes.

Verse 45

सा कथा यत्र ते नाम तन्मनो यत्त्वदर्पितम् । तत्कर्म यत्त्वदर्थं वै तत्तपो यद्भवत्स्मृतिः

Sólo es sagrado el discurso donde se pronuncia Tu Nombre; sólo es mente aquella que se te ofrece. Sólo es acción la que se hace por Ti; sólo es austeridad la que consiste en recordarte.

Verse 46

तद्धनं धनिनां शुद्धं यत्त्वदर्थे व्ययीकृतम् । स एव सकलः कालो यस्मिञ्जिष्णो त्वमर्च्यसे

Esa riqueza de los ricos queda verdaderamente purificada cuando se gasta por Tu causa. Sólo ese es el tiempo bien empleado—todo el tiempo—durante el cual, oh Vencedor, eres adorado.

Verse 47

तावच्च जीवितं श्रेयो यावत्त्वं हृदि वर्तसे । रोगाः प्रशममायांति त्वत्पादोदक सेवनात्

La vida es verdaderamente auspiciosa sólo mientras Tú moras en el corazón. Las enfermedades se aquietan y se disipan al beber el agua que ha lavado Tus pies.

Verse 48

महापापानि गोविंद बहुजन्मार्जितान्यपि । सद्यो विलयमायांति वासुदेवेति कीर्तनात्

Oh Govinda, aun los mayores pecados acumulados a lo largo de muchos nacimientos se derriten al instante con el canto del Nombre «Vāsudeva».

Verse 49

अहो पुंसां महामोहस्त्वहो पुंसां प्रमादता । वासुदेवमनादृत्य यदन्यत्र कृतश्रमाः

¡Ay, qué gran engaño en los hombres, qué gran descuido! Despreciando a Vāsudeva, se fatigan y se esfuerzan en otra parte por fines menores.

Verse 50

इदमेव हि मांगल्यमिदमेव धनार्जनम् । जीवितस्य फलं चैतद्यद्दामोदरकीर्तनम्

Esto solo es la verdadera auspiciosidad; esto solo es el auténtico ‘ganar riqueza’: el fruto mismo de la vida es este—cantar y alabar a Dāmodara.

Verse 51

अधोक्षजात्परोधर्मो नार्थो नारायणात्परः । न कामः केशवादन्यो नापवर्गो हरिं विना

No hay dharma más alto que la devoción a Adhokṣaja; no hay meta de riqueza superior a Nārāyaṇa. No hay deseo más excelso que Keśava, y no hay liberación sin Hari.

Verse 52

इयमेव परा हानिरुपसर्गो यमेवहि । अभाग्यं परमं चैतद्वासुदेवं न यत्स्मरेत्

Esta sola es la mayor pérdida; esta sola es, en verdad, la aflicción: la suprema desdicha es no recordar a Vāsudeva.

Verse 53

हरेराराधनं पुंसां किं किं न कुरुते बत । पुत्रमित्रकलत्रार्थ राज्यस्वर्गापवर्गदम्

La adoración de Hari—¿qué no logra para los hombres? Concede hijos, amigos, cónyuge y prosperidad; otorga reino, cielo e incluso liberación.

Verse 54

हरत्यघं ध्वंसयति व्याधीनाधीन्नियच्छति । धर्मं विवर्धयेत्क्षिप्रं प्रयच्छति मनोरथम्

Elimina el pecado, lo destruye por completo y refrena las enfermedades y las aflicciones de la mente. Aumenta pronto el dharma y concede los anhelos del corazón.

Verse 55

भगवच्चरणद्वंद्वं निर्द्द्वंद्व ध्यानमुत्तमम् । पापिनापि प्रसंगेन विहितं स्वहितं परम्

La meditación en el par de pies del Señor—libre de toda discordia interior—es la contemplación suprema. Aun un pecador, si por alguna asociación providencial es conducido a ella, asegura para sí el bien supremo.

Verse 56

पापिनां यानि पापानि महोपपदभांज्यपि । सुलीनध्यानसंपन्नो नामोच्चारो हरेर्हरेत्

Cualesquiera pecados de los pecadores—aun los que arrastran a una gran caída—son llevados lejos por la pronunciación del Nombre de Hari, cuando va unida a una meditación firme y absorta.

Verse 57

प्रमादादपि संस्पृष्टो यथाऽनलकणो दहेत् । तथौष्ठपुटसंस्पृष्ट हरिनाम हरेदघम्

Así como una chispa de fuego quema aun cuando se la toca por descuido, así también el Nombre de Hari—con solo rozar los labios—quema y elimina el pecado.

Verse 58

नितांतं कमलाकांते शांतचित्तं विधाय यः । संशीलयेत्क्षणं नूनं कमला तत्र निश्चला

Quien, aquietando profundamente la mente, la fija en Kamalākānta (el Amado de Lakṣmī) y permanece aunque sea un instante en tal contemplación—ciertamente Kamalā (Lakṣmī) permanece allí firme.

Verse 59

अयमेव परोधर्मस्त्विदमेव परं तपः । इदमेव परं तीर्थं विष्णुपादांबु यत्पिबेत

Sólo esto es el dharma supremo, y sólo esto la austeridad más alta; sólo esto es el tīrtha más excelso: beber el agua sagrada de los pies de Viṣṇu.

Verse 60

तवोपहारं भक्त्याय सेवते यजपूरुष । सेवितस्तेन नियतं पुरोडाशो महाधिया

Oh Yajña-Puruṣa, quien con devoción ofrece y atiende Tu oblación: por esa sabia intención, el puroḍāśa queda ciertamente servido como es debido.

Verse 61

स चैवावभृथस्नातः स च गंगाजलाप्लुतः । विष्णुपादोदकं कृत्वा शंखे यः स्नाति मानवः

Ese hombre es como si se hubiera bañado en el avabhṛtha, y como si se hubiera sumergido en las aguas del Gaṅgā: quien, preparando el agua de los pies de Viṣṇu, se baña con ella desde una concha.

Verse 62

शालग्राम शिला येन पूजिता तुलसी दलैः । स पारिजातमालाभिः पूज्यते सुरसद्मनि

Quien adore la piedra Śālagrāma con hojas de tulasī, ése es adorado en la morada de los dioses con guirnaldas de flores de pārijāta.

Verse 63

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वा यदि वेतरः । विष्णुभक्ति समायुक्तो ज्ञेयः सर्वोत्तमश्च सः

Sea brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya, śūdra o de cualquier otra condición: quien esté unido a la devoción a Viṣṇu debe ser reconocido como el mejor entre todos.

Verse 64

शंखचक्रांकिततनुः शिरसां मंजरीधरः । गोपीचंदनलिप्तांगो दृष्टश्चेत्तदघं कुतः

Si uno contempla a un devoto cuyo cuerpo lleva las marcas de la Caracola y el Disco, cuya cabeza está adornada con un brote de Tulasī y cuyos miembros están ungidos con gopī-candana, ¿dónde podría permanecer el pecado?

Verse 65

प्रत्यहं द्वादशशिलाः शालग्रामस्य योऽर्चयेत् । द्वारवत्याः शिलायुक्तः स वैकुंठे महीयते

Quien adore cada día al Śālagrāma con las doce piedras sagradas y también con la piedra de Dvāravatī, es honrado y exaltado en Vaikuṇṭha.

Verse 66

तुलसी यस्य भवने प्रत्यहं परिपूज्यते । तद्गृहं नोपसर्पंति कदाचिद्यमकिंकराः

En cuya casa se venera cada día a Tulasī con reverencia, a esa morada jamás se acercan los servidores de Yama.

Verse 67

हरिनामाक्षरमुखं भाले गोपीमृदांकितम् । तुलसीमालितोरस्कं स्पृशेयुर्नयमानुगाः

Aquel cuya boca porta las sílabas del Nombre de Hari, cuya frente está marcada con arcilla de gopī-candana y cuyo pecho se adorna con una guirnalda de Tulasī: a tal persona los seguidores de Yama no se atreven a tocar.

Verse 68

गोपीमृत्तुलसी शंखः शालग्रामः सचक्रकः । गृहेपि यस्य पंचैते तस्य पापभयं कुत

Gopī-candana, Tulasī, la Caracola, el Śālagrāma y el Disco: si estos cinco están en la casa de alguien, ¿cómo podría haber para él temor al pecado?

Verse 69

ये मुहूर्ताः क्षणा ये च या काष्ठा ये निमेषकाः । ऋते विष्णुस्मृतेर्यातास्तेषु मुष्टो यमेन सः

Todos los instantes—muhūrtas, kṣaṇas, kāṣṭhās e incluso el parpadeo—que pasan sin el recuerdo de Viṣṇu: por esos tiempos desperdiciados, esa persona es apresada por Yama.

Verse 70

क्व द्वयक्षरं हरेर्नाम स्फुलिंगसदृशं ज्वलेत । महती पातकानां च राशिस्तूलोपमा क्व च

¿Qué comparación cabe entre el Nombre de Hari, de dos sílabas, que arde como una chispa, y el gran montón de pecados, semejante a un cúmulo de algodón? (La chispa lo consume.)

Verse 71

गोविंद परमानंदं मुकुंदं मधुसूदनम । त्यक्त्वान्यं नैव जानामि न भजामि स्मरामि न

Govinda—suprema bienaventuranza; Mukunda; Madhusūdana: dejando todo lo demás, no conozco a otro; no adoro a otro; no recuerdo a otro.

Verse 72

न नमामि न च स्तौमि न पश्यामीह चक्षुषा । न स्पृशामि न वायामि गायामि न न हरिं विना

No me inclino ni alabo; ni siquiera miro aquí con mis ojos. No toco, no me muevo, no canto—sin Hari.

Verse 73

जले स्थले च पातालेप्यनिले चानलेऽचले । विद्याधरासुरसुरे किं नरे वानरे नरे

En el agua y en la tierra, aun en el inframundo; en el viento, en el fuego y en las montañas; entre Vidyādharas, Asuras y Devas—¿qué decir de los hombres e incluso de los monos? (En todas partes lo contemplo.)

Verse 74

तृणेस्त्रैणे च पाषाणे तरुगुल्मलतासु च । सर्वत्र श्यामलतनुं वीक्षे श्रीवत्सवक्षसम्

En la hierba, en la paja y en las piedras; en los árboles, arbustos y enredaderas también—por doquier contemplo al de tez oscura, que lleva el Śrīvatsa en su pecho.

Verse 75

सर्वेषां हृदयावासः साक्षात्साक्षी त्वमेव हि । बहिरंतर्विना त्वां तु नह्यन्यं वेद्मि सर्वगम्

Tú moras en el corazón de todos, y sólo Tú eres el Testigo directo. Fuera de Ti—dentro y fuera—no conozco a otro Señor omnipresente.

Verse 76

इत्युक्त्वा विररामासौ शिवशर्मन्ध्रुवस्तदा । देवोपि भगवान्विष्णुस्तमुवाच प्रसन्नदृक्

Dicho esto, Dhruva, llamado Śivaśarmā, guardó silencio entonces. Luego el bienaventurado Señor Viṣṇu, con semblante complacido, le habló.

Verse 77

श्रीभगवानुवाच । अपि बाल विशालाक्ष ध्रुव ध्रुवमतेऽनघ । परिज्ञातो मया सम्यक्तवहृत्स्थो मनोरथः

El Bienaventurado Señor dijo: Oh niño, Dhruva de grandes ojos, firme en tu determinación, sin mancha: tu anhelo guardado en el corazón me es plenamente conocido.

Verse 78

अन्नाद्भवंति भूतानि वृष्टेरन्नसमुद्भवः । तद्वृष्टेः कारणं सूर्यः सूर्याधारो ध्रुवैधि भोः

De la comida nacen los seres, y de la lluvia se produce la comida. El Sol es la causa de esa lluvia; por tanto, oh Dhruva, sé el sostén del Sol.

Verse 79

ज्योतिश्चक्रस्य सर्वस्य ग्रहर्क्षादेः समंततः । गगने भ्रमतो नित्यं त्वमाधारो भविष्यसि

Para toda la rueda de las luces—planetas, estrellas y lo demás—que gira sin cesar por el cielo en derredor, tú llegarás a ser el sostén.

Verse 80

मेढीभूतस्तु वै सर्वान्वायुपाशैर्नियंत्रितान् । आकल्पं तत्पदं तिष्ठ भ्रामयञ्ज्योतिषांगणान्

Hazte el pivote inmóvil, sosteniendo a todos, sujetos por lazos de viento; permanece en ese puesto durante todo el eón, haciendo girar las huestes de los astros.

Verse 81

आराध्य श्री महादेवं पुरापदमिदं मया । आसादियत्तदेतत्ते तपसा प्रतिपादितम्

Antaño, al adorar al glorioso Mahādeva, alcancé este puesto; ese mismo puesto te es concedido ahora, establecido por tu austeridad.

Verse 82

केचिच्चतुर्युगं यावत्केचिन्मन्वंतरं ध्रुव । तिष्ठंति त्वं तु वै कल्पं पदमेतत्प्रशास्यसि

Unos perduran sólo hasta un ciclo de cuatro yugas, otros hasta un manvantara; pero tú, oh Dhruva, regirás este puesto durante un kalpa entero.

Verse 83

मनुनापि न यत्प्रापि किमन्यैर्मानवैर्ध्रुव । तत्पदं विहितं त्वत्साच्छक्राद्यैरपि दुर्लभम्

Ese puesto que ni siquiera Manu alcanzó—¿cuánto menos otros mortales, oh Dhruva?—ha sido ordenado para ti; es difícil de obtener aun para Indra y los dioses.

Verse 84

अन्यान्वरान्प्रयच्छामि स्तवेनानेन तोषितः । सुनीतिरपि ते माता त्वत्समीपे चरिष्यति

Complacido por este himno, te concedo también otros dones; y tu madre Sunīti morará igualmente cerca de ti.

Verse 85

इदं स्तोत्रवरं यस्तु पठिष्यति समाहितः । त्रिसंध्यं मनुजस्तस्य पापं यास्यति संक्षयम्

Quien, con la mente recogida, recite este excelso himno en las tres sandhyās (al alba, al mediodía y al ocaso), verá cómo sus pecados disminuyen gradualmente hasta extinguirse.

Verse 86

न तस्य सदनं लक्ष्मीः परित्यक्ष्यत्यसंशयम् । न जनन्या वियोगश्च न बंधुकलहोदयः

Sin duda, Lakṣmī, la prosperidad, no abandonará la casa de esa persona; ni habrá separación de la madre, ni surgimiento de disputas entre parientes.

Verse 87

ध्रुवस्तुतिरियं पुण्या महापातकनाशिनी । ब्रह्महापि विशुद्ध्येत का कथेतर पापिनाम्

Este himno de Dhruva es sagrado y destruye los grandes pecados. Incluso quien ha cometido brahma-hatyā puede purificarse con él; ¿qué decir entonces de otros pecadores?

Verse 88

महापुण्यस्य जननी महासंपत्तिदायिनी । महोपसर्गशमनी महाव्याधिविनाशिनी

Es la madre del gran mérito (puṇya), la dadora de gran prosperidad; apacigua grandes calamidades y destruye graves enfermedades.

Verse 89

यस्याऽस्तिपरमा भक्तिर्मयि निर्मलचेतसः । ध्रुवस्तुतिरियं तेन जप्या मत्प्रीतिकारिणी

Quien, con mente pura, tenga devoción suprema hacia Mí, que recite como japa este Himno de Dhruva, pues Me complace.

Verse 90

समस्त तीर्थस्नानेन यत्फलं लभते नरः । तत्फलं सम्यगाप्नोति जपन्स्तुत्यानया मुदा

El fruto que un hombre obtiene bañándose en todos los tīrthas sagrados, ese mismo fruto lo alcanza plenamente al repetir con gozo este himno como japa.

Verse 91

संति स्तोत्राण्यनेकानि मम प्रीतिकराणि च । ध्रुवस्तुतेर्न चैतस्याः कलामर्हंति षोडशीम्

Existen muchos stotras que Me complacen; pero no alcanzan ni siquiera la decimosexta parte de este Himno de Dhruva.

Verse 92

श्रुत्वापीमां स्तुतिं मर्त्यः श्रद्धया परया मुदा । पातकैर्मुच्यते सद्यो महत्पुण्यमवाप्नुयात्

Aun con solo escuchar este himno con fe suprema y alegría, el mortal queda al instante libre de pecados y alcanza gran mérito (puṇya).

Verse 93

अपुत्रः पुत्रमाप्नोति निर्धनो धनमाप्नुयात् । अभक्तो भक्तिमाप्नोति कीर्तनाच्च ध्रुवस्तुतेः

Por proclamar en kīrtana el Himno de Dhruva, el que no tiene hijos obtiene un hijo, el pobre obtiene riqueza, y aun el no devoto alcanza devoción.

Verse 94

दत्त्वा दानान्यनेकानि कृत्वा नाना व्रतानि च । यथालाभानवाप्नोति तथा स्तुत्याऽनया नरः

Así como el hombre obtiene los frutos esperados al dar muchas limosnas y cumplir diversos votos, del mismo modo, mediante este himno sagrado alcanza esos mismos frutos.

Verse 95

त्यक्त्वा सर्वाणि कार्याणि त्यक्त्वा जप्यान्यनेकशः । ध्रुवस्तुतिरियं जप्या सर्वकामप्रदायिनी

Dejando a un lado todas las demás obligaciones y abandonando muchos otros cantos, debe repetirse sólo este himno de Dhruva, firme y seguro; concede el cumplimiento de todo deseo digno.

Verse 96

श्रीभगवानुवाच । ध्रुवावधेहि वक्ष्यामि हितं तव महामते । येन ते निश्चलं सम्यक्पदमेतद्भविष्यति

El Bienaventurado Señor dijo: «Oh Dhruva, escucha con atención; te diré lo que es verdaderamente para tu bien, oh magnánimo, por lo cual ese estado supremo e inconmovible llegará a ser tuyo con plenitud».

Verse 97

अहं जिगमिषुस्त्वासं पुरीं वाराणसीं शुभाम् । साक्षाद्विश्वेश्वरो यत्र तिष्ठते मोक्षकारणम्

«Deseo ir a la auspiciosa ciudad de Vārāṇasī, donde Viśveśvara mismo mora en persona, causa misma de la liberación».

Verse 98

विपन्नानां च जंतूनां यत्र विश्वेश्वरः स्वयम् । कर्णे जापं प्रकुरुते कर्मनिर्मूलन क्षमम्

«Allí, para los seres afligidos, Viśveśvara mismo susurra el mantra al oído, con poder para arrancar de raíz el karma».

Verse 99

अस्य संसारदुःखस्य सर्वोपद्रवदायिनः । उपाय एक एवास्ति काशिकानंदभूमिका

Para este dolor de la existencia mundana, que engendra toda clase de aflicciones, hay un solo remedio: la bienaventurada tierra de Kāśī.

Verse 100

इदं रम्यमिदं नेति बीजं दुःखमहातरोः । तस्मिन्काश्यग्निना दग्धे दुःखस्यावसरः कुतः

«Esto es grato, esto no»—tal aferrarse y rechazar es la semilla del gran árbol del dolor. Cuando esa semilla es quemada por el fuego de Kāśī, ¿dónde puede hallar asiento el sufrimiento?

Verse 110

कार्तिकस्य चतुर्दश्यां विश्वेशं यो विलोकयेत् । स्नात्वा चोत्तरवाहिन्यां न तस्य पुनरागतिः

Quien contemple a Viśveśa en el decimocuarto día de Kārtika y se bañe en el río de corriente hacia el norte, no retorna de nuevo (al renacimiento).

Verse 120

अत्र ब्रह्मपुरीं कृत्वा यो विप्रेभ्यः प्रयच्छति । वर्षाशनेन संयुक्तां तस्य पुण्यफलं शृणु

Aquí, quien prepare una ofrenda llamada «Brahmapurī» y la entregue a los brāhmaṇas, junto con una comida de la estación de lluvias, escuche ahora el fruto meritorio que obtiene.

Verse 130

नरो ध्रुवस्य चरितं प्रसंगेन स्मरन्नपि । न पापैरभिभूयेत महत्पुण्यमवाप्नुयात्

Aun el hombre que, aunque sea de pasada en la conversación, recuerda la vida de Dhruva, no es vencido por los pecados; alcanza un gran mérito.