Adhyaya 7

Verse 1

श्रीसूत उवाच । स्वसैन्यमवलोक्याथ महिषो दानवेश्वरः । हतं देव्या महाक्रोधाच्चंडकोपमथाब्रवीत्

Śrī Sūta dijo: Entonces Mahīṣa, señor de los dānavas, al ver su propio ejército muerto por la Diosa, en gran ira habló a Caṇḍakopa.

Verse 2

महिष उवाच । चंडकोप महावीर्य युद्ध्यस्वैनां दुरात्मिकाम् । तथास्त्विति स चोक्त्वाथ चंडकोपः प्रतापवान्

Mahīṣa dijo: «Oh Caṇḍakopa de gran poder, combate a esta mujer de mente perversa». Diciendo «Así sea», el poderoso Caṇḍakopa se dispuso a luchar.

Verse 3

अवाकिरद्बाणवर्षैर्देवीं समरमूर्द्धनि । बाणजालानि तस्याशु चंडकोपस्य लीलया

En lo más alto de la batalla cubrió a la Diosa con una lluvia de flechas; y, como si fuera un juego de Caṇḍakopa, al instante se lanzaron redes de saetas en andanadas.

Verse 4

छित्त्वा जघान शस्त्रेण चंडकोपस्य सांबिका । चकर्त वाजिनोऽप्यस्य सारथिं च ध्वजं धनुः

Tras abatirlo, Ambikā hirió a Caṇḍakopa con su arma; y también cercenó sus caballos, a su auriga, su estandarte y su arco.

Verse 5

उन्ममाथ रथं चापि तं बाणैर्हृद्यताडयत् । स भग्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः

También hizo añicos su carro y lo hirió en el pecho con flechas. Con el arco roto, el carro destruido, los caballos muertos y el auriga abatido, quedó inerme.

Verse 6

चंडकोपस्ततो देवीं खड्गचर्मधरोऽभ्यगात् । खड्गेन सिंहमाजघ्ने देव्या वाहं महासुरः

Entonces Caṇḍakopa, portando espada y escudo, avanzó hacia la Diosa. Con su espada, el gran asura hirió al león, montura de la Devī.

Verse 7

देवीमपि भुजे सव्ये खड्गेन प्रजघान सः । खङ्गो देव्या भुजे सव्ये व्यशीर्यत सहस्रधा

Golpeó también a la Diosa en el brazo izquierdo con su espada. Pero la espada, al tocar el brazo izquierdo de la Diosa, se hizo añicos en mil pedazos.

Verse 8

ततः शूले न महता चंडकोपं तदांबिका । जघान हृदये सोऽपि पपात च ममार च

Entonces Ambikā hirió a Caṇḍakopa en el corazón con una lanza no muy grande. Él cayó al suelo y murió.

Verse 9

चंडकोपे हते तस्मिन्महावीर्ये महाबले । चित्रभानुर्गजारूढो देवीं तामभ्यधावत

Cuando Caṇḍakopa, de gran valor y gran fuerza, fue abatido, Citrabhānu, montado en un elefante, se lanzó contra la Diosa.

Verse 10

दिव्यां शक्तिं ससर्जाथ महाघंटारवाकुलाम् । न्यवारयत हुंकारैर्देवी शक्तिं निराकुलाम्

Entonces arrojó una lanza divina, envuelta en el estruendo tumultuoso de una gran campana. Serenena, la Diosa detuvo aquel proyectil con sus atronadores hūṃkāras.

Verse 11

ततः शूलेन सा देवी चित्रभानुं व्यदारयत् । मृते तस्मिंस्ततो युद्धे करालो द्रुतमभ्यगात्

Entonces la Diosa desgarró a Citrabhānu con su tridente. Cuando cayó muerto en la batalla, Karāla avanzó con presteza.

Verse 12

करमुष्टिप्रहारेण सोऽपि देव्या निपातितः । ततो देवी मदोन्मत्तं गदया व्यसुमातनोत्

A él también lo derribó la Diosa con golpes de manos y puños. Luego la Diosa abatió con su maza al enemigo embriagado de arrogancia, privándolo de la vida.

Verse 13

बाष्कलं पट्टिशेनापि चक्रेणापि तथांतिकम् । प्राहिणोद्यमलोकाय दुर्गा देवी द्विजोत्तमाः

Oh el mejor de los dos veces nacidos, la Diosa Durgā envió a Bāṣkala al reino de Yama—llevándolo a su fin—con el hacha de guerra (paṭṭiśa) y también con su disco, en combate cercano.

Verse 14

एवमन्यान्महाकायान्मंत्रिणो महिषस्य च । शूलेन प्रोथयित्वाथ प्राहिणोद्यमसादनम्

Así, tras atravesar con su tridente también a los demás ministros de Mahiṣa, de cuerpos gigantescos, los despachó a la morada de Yama, el reino de la muerte.

Verse 15

आत्मसैन्ये हते त्वेवं दुर्गया महिषासुरः । माहिषेणाथ रूपेण गणान्देव्या अभक्षयत्

Cuando su propio ejército fue así aniquilado por Durgā, Mahiṣāsura tomó la forma de un búfalo y comenzó a devorar las huestes asistentes de la Devī.

Verse 16

तुण्डेन निजघानैकान्सुराघातैस्तथापरान् । निश्वासवायुभिश्चान्यान्पातयामास रोषितः

Enfurecido, derribó a unos con el hocico, a otros con golpes como de fiera desatada, y a otros más los abatió con las ráfagas de su aliento.

Verse 17

देव्या भूतगणं त्वेवं निहत्य महिषासुरः । सिंहं मारयितुं देव्याश्चुक्रोध च ननाद च

Habiendo así matado a la hueste de seres de la Diosa, Mahiṣāsura se enfureció y rugió, buscando dar muerte al león de la Devī.

Verse 18

ततः सिंहोऽभवत्क्रुद्धो महावीर्यो महाबलः । सुराभि घातनिर्भिन्नमहीतलमहीधरः

Entonces el león se enfureció, grande en valor e inmenso en fuerza, como una montaña colosal que, al golpear con ímpetu, ha quebrado la faz de la tierra.

Verse 19

महिषासुरमायांतं नखैरेनं व्यदारयत् । चंडिकापि ततः क्रुद्धा वधे तस्याकरोन्मतिम्

Cuando Mahiṣāsura arremetió, el león lo desgarró con sus garras. Entonces Caṇḍikā también, airada, resolvió darle muerte.

Verse 21

सिंहवेषोऽभवद्दैत्यो महाबलपराक्रमः । देवी तस्य शिरोयावच्छेत्तुं बुद्धिमधारयत्

El daitya tomó la apariencia de un león, dotado de gran fuerza y valentía. La Devī concibió la intención de cercenarle la cabeza.

Verse 22

तावत्स पुरुषो भूत्वा खड्गपाणिरदृश्यत । अथ तं पुरुषं देवी खड्गहस्तं शरोत्करैः

Entretanto, apareció transformado en hombre, con la espada en la mano. Entonces la Devī afrontó a aquel hombre de espada con una lluvia de flechas.

Verse 23

जघान तीक्ष्णधाराग्रैः परमर्मविदारणैः । ततः स पुरुषो विप्रा गजोऽभूद्धस्तदन्तवान्

Ella lo hirió con puntas de flecha afiladas como filos, que desgarraban las coyunturas vitales. Entonces aquel hombre, oh brāhmaṇas, se volvió un elefante, con trompa y colmillos.

Verse 24

दुर्गाया वाहनं सिंहं करेण विचकर्ष च । ततः सिंहः करं तस्य विचकर्त नखांकुरैः

Agarró con su mano y arrastró al león, montura de Durgā. Entonces el león despedazó aquella mano con las puntas de sus garras.

Verse 25

भूयो महासुरो जातो माहिषं वेषमाश्रितः । ततः क्रुद्धा भद्रकाली महत्पानमसेवत

De nuevo se alzó el gran Asura, tomando la apariencia de un búfalo. Entonces Bhadrakālī, airada, se entregó a una honda libación de hidromiel, preparándose para el combate decisivo.

Verse 26

ततः पानवशा न्मत्ता जहासारुणलोचना । महिषः सोऽपि गर्वेण शृंगाभ्यां पर्वतोत्करान्

Luego, dominada por la bebida, se embriagó y rió, con los ojos encendidos de rojo. Aquel demonio-búfalo también, henchido de orgullo, alzaba con sus cuernos montones de montañas.

Verse 27

चंडिकां प्रतिं चिक्षेप सा च तानच्छिनच्छरैः । ततो देवी जग न्माता महिषासुरमब्रवीत्

Los arrojó contra Caṇḍikā, pero ella los hizo pedazos con sus flechas. Entonces la Diosa, Madre del mundo, habló a Mahīṣāsura.

Verse 28

देव्युवाच । कुरु गर्वं क्षणं मूढ मधु यावत्पिबाम्यहम् । निवृत्तमधुपानाहं त्वां नयिष्ये यमक्षयम्

La Diosa dijo: «Sigue, necio, envaneciéndote por un instante, mientras yo bebo esta hidromiel. Cuando haya terminado de beber, te conduciré a la morada de Yama: a tu destrucción».

Verse 29

हते त्वयि दुराधर्षे मया दैवतकंटके । स्वंस्वं स्थानं प्रपद्यंतां सिद्धा साध्या मरुद्गणाः

«Cuando tú, difícil de vencer, espina para los dioses, seas abatido por mí, que los Siddhas, los Sādhyas y las huestes de los Maruts vuelvan cada cual a su propia morada».

Verse 31

दक्षिणस्योदधेस्तीरेप्रदुद्राव त्वरान्वितः । अनुदुद्राव तं देवी सिंहमारुह्य वाहनम्

A lo largo de la orilla del océano del sur huyó con premura; la Diosa lo persiguió, montada en su león como vehículo.

Verse 32

अनुद्रुतस्ततो देव्या महिषो दानवेश्वरः । धर्मपुष्कीरणीतोये दशयोजनमायते

Perseguido así por la Diosa, Mahīṣa —señor de los Dānavas— entró en las aguas del lago Dharmapuṣkarī, que se extendía por diez yojanas.

Verse 33

प्रविश्यांतर्हितस्तस्थौ दुर्गाताडनविह्वलः । ततो दुर्गा समासाद्य धर्मपुष्करिणीतटम्

Al entrar, permaneció allí oculto, abatido por los golpes de Durgā. Entonces Durgā llegó a la orilla de la Dharmapuṣkariṇī.

Verse 34

नददर्शासुरं तत्र महिषं चंडिका तदा । अशरीरा ततो वाणी दुर्गा देवीमभाषत

Entonces Caṇḍikā no vio allí al asura Mahīṣa. En ese instante, una voz incorpórea habló a la Diosa Durgā.

Verse 35

भद्रकालि महादेवि महिषो दानवस्त्वया । ताडितो मुष्टिना भद्रे धर्मपुष्करिणीजले

«Oh Bhadrakālī, oh gran Diosa: este Mahīṣa, el Dānava, ha sido golpeado por ti con tu puño, oh auspiciosa, en las aguas de la Dharmapuṣkariṇī.»

Verse 36

अस्मिन्नंतर्हितः शेते भयार्तो मारयस्व तम् । येनकेनाप्युपायेन चैनं प्राणैर्वियोजय

«Aquí yace oculto, afligido por el miedo: mátalo. Por cualquier medio, sepáralo de su aliento vital.»

Verse 37

एवं वाचाऽशरी रिण्या कथिता चंडिका तदा । प्राह स्ववाहनं सिंहमसुरेंद्रवधोद्यता

Así, interpelada por la voz incorpórea, Caṇḍikā habló entonces a su propia montura, el león, dispuesta a dar muerte al señor de los asuras.

Verse 38

मृगेंद्र सिंहविक्रांत महावलपराक्रम । धर्मपुष्कीरणीतोयं निःशेषं पीय तां त्वया

«Oh señor de las bestias, de paso leonino, grande en fuerza y valor: bebe por completo esta agua de Dharmapuṣkariṇī.»

Verse 39

देव्यैवमुक्तः पंचास्यो धर्मपुष्करिणीजलम् । निःशेषं च पपौ विप्रा यथा पांसुर्भवेत्तथा

Así ordenado por la Diosa, el de cinco bocas bebió por entero el agua de Dharmapuṣkariṇī, oh brāhmaṇas, hasta que quedó como si sólo restara polvo.

Verse 40

निरगान्महिषो दीनस्ततस्तस्मा ज्जलाशयात् । आयांतमसुरं देवी पादेनाक्रम्य मूर्द्धनि

Entonces el asura en forma de búfalo salió, miserable, de aquel estanque. Cuando avanzó, la Diosa puso su pie sobre su cabeza.

Verse 41

कंठं शूलेन तीक्ष्णेन पीडयामास कोपिता । ततो देव्यसिमादाय चकर्तास्य शिरो महत्

Enfurecida, ella presionó su garganta con una lanza afilada; entonces la Diosa tomó su espada y cortó su gran cabeza.

Verse 42

एवं स महिषो विप्राः सभृत्यबलवाहनः । दुर्गया निहतो भूमौ पपात च ममार च

Así, oh brāhmaṇas, ese demonio búfalo —junto con sus asistentes, fuerzas y monturas— fue muerto por Durgā; cayó al suelo y pereció.

Verse 43

ततो देवाः सगंधर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः । स्तुत्वा देवीं ततः स्तोत्रैस्तुष्टा जहृषिरे तदा

Entonces los dioses —junto con los Gandharvas, los Siddhas y los sabios supremos— alabaron a la Diosa con himnos; satisfechos, se regocijaron.

Verse 44

अनुज्ञातास्ततो देव्या देवा जग्मुर्यथागतम् । ततो देवी जगन्माता स्व नाम्ना पुरमुत्तमम्

Entonces, con el permiso de la Diosa, los dioses partieron tal como habían venido. Después, la Diosa, Madre del mundo, estableció una excelente ciudad con su propio nombre.

Verse 45

दक्षिणस्य समुद्रस्य तीरे चक्रे तदोत्तरे । ततो देव्यनुशिष्टास्ते देवाः शक्रपुरोगमाः

Ella lo estableció en el lado norte de la ribera del océano del sur. Luego aquellos dioses—guiados por Śakra (Indra)—obraron conforme a las instrucciones de la Diosa.

Verse 46

पूरयामासुरमृतैर्धर्मपुष्क रिणीं तदा । ततो ह्यमृततीर्थाख्यां लेभे तत्तीर्थमुत्तमम्

Entonces colmaron con amṛta el sagrado Dharmapuṣkariṇī. Desde aquel tiempo, ese excelso vado fue célebre como “Amṛta-tīrtha”, el santuario supremamente auspicioso.

Verse 47

ततो देवी वरमदात्स्वपुरस्य मुदान्विता । पशव्यं चापरोगं च पुरमेतद्भवत्विति

Luego la Diosa, colmada de gozo, concedió un don a su propia ciudad: «Que esta ciudad sea rica en ganado y esté libre de enfermedad».

Verse 49

ददौ तीर्थाय च वरं स्नातानामत्र वै नृणाम् । यथाभिलाषं सिद्धिः स्यादित्युक्त्वा सा दिवं ययौ

También otorgó un don al propio tīrtha: para los hombres que se bañen aquí, que surja el logro conforme a su deseo. Dicho esto, partió al cielo.

Verse 50

देवीपत्तनमारभ्य सुमुहूर्ते दिने द्विजाः । विघ्नेश्वरं प्रणम्यादौ सलिलस्वामिनं तथा

Partiendo de Devīpattana, en un día propicio y a una hora favorable, los brāhmaṇas se postraron primero ante Vighneśvara y asimismo ante Salilasvāmin.

Verse 51

महादेवाभ्यनुज्ञातो रामचंद्रोऽतिधार्मिकः । स्थापयित्वा स्वहस्तेन पाषाणनवकं मुदा

Rāmacandra, sumamente justo y con el permiso de Mahādeva, colocó con su propia mano, gozoso, nueve piedras.

Verse 52

सेतुमारब्धवान्विप्रा यावल्लंकामतंद्रितः । सिंहासनं समारुह्य रामो नलकृतं शुभम्

Oh brāhmanes, sin descanso comenzó la construcción del puente hasta Laṅkā. Rāma subió al auspicioso trono labrado por Nala.

Verse 53

वानरैः कारयामास सेतुमब्धौ नलादिभिः । पर्वताञ्छाखिनोवृक्षान्दृषदः काष्ठसंचयान्

Mandó construir en el océano el puente por los vānaras, bajo Nala y otros, usando montañas, árboles de ramas extendidas, rocas y montones de madera.

Verse 54

तृणानि च समाजह्रुर्वानरा वनमध्यतः

También los vānaras recogieron hierbas desde el corazón del bosque.

Verse 55

नलस्तानि समादाय चक्रे सेतुं महोदधौ । पंचभिर्दिवसैः सेतुर्यावल्लंकासमीपतः

Nala tomó aquellos materiales y levantó el puente sobre el gran océano. En cinco días el puente se extendió hasta las cercanías de Laṅkā.

Verse 56

दशयोजनविस्तीर्णश्शतयोजनमायतः । कृतः सेतुर्नलेनाब्धौ पुण्यः पापविनाशनः

En el océano, Nala hizo el Setu: de diez yojanas de ancho y cien yojanas de largo, un puente santo, meritorio y destructor del pecado.

Verse 57

देवीपुरस्य निकटे नवपाषाणरूपके । सेतुमूले नरः स्नायात्स्वपापपरिशुद्धये

Cerca de Devīpura, en la misma raíz del Setu, donde el lugar está señalado por nueve formas de piedra, debe bañarse el hombre; así se purifican sus pecados.

Verse 58

चक्रतीर्थे तथा स्नायाद्भजेत्सेत्वधिपं हरिम् । देवीपत्तनमारभ्य यत्कृतं सेतुबंधनम्

Asimismo, debe uno bañarse en Cakratīrtha y adorar a Hari, Señor del Setu; pues desde Devīpattana se emprendió la construcción del puente Setu.

Verse 59

तत्सेतुमूलं विप्रेंद्रा यथार्थं परिकल्पितम् । सेतोस्तु पश्चिमा कोटिर्दर्भशय्या प्रकीर्तिता

Ese Setumūla, oh el mejor de los brāhmaṇas, está verdaderamente establecido conforme a la realidad; y el extremo occidental del Setu es célebre como Darbhaśayyā.

Verse 60

देवीपुरी च प्राक्कोटिरुभयं सेतुमूलकम् । उभयं पुण्यमाख्यातं पवित्रं पापनाशनम्

Devīpurī es el extremo oriental, y ambos extremos pertenecen a Setumūla; ambos son declarados meritorios: purificadores y destructores del pecado.

Verse 61

यत्सेतुमूलं गच्छंति येन मार्गेण वै नराः । तत्तन्मार्गगतास्ते ते तस्मिंस्तस्मिन्विमुक्तिदे

A cualquier Setumūla que vayan los hombres, y por cualquier camino que viajen, quienes avanzan por ese mismo sendero reciben allí y allí la liberación, en cada punto sagrado.

Verse 62

स्नात्वादौ सेतुमूले तु चक्रतीर्थे तथैव च । संकल्पपूर्वकं पश्चाद्गच्छेयुः सेतुबंधनम्

Habiéndose bañado primero en Setumūla, y asimismo en Cakratīrtha, luego—tras formular el debido saṅkalpa—deben dirigirse al Setu-bandhana, el lugar del Puente.

Verse 63

देवीपुरे तथा दर्भशय्यायामपि भूसुराः । चक्रतीर्थे शिवे स्नानं पुण्यपापविनाशनम्

Oh bhūsuras (brāhmanes), en Devīpura y también en Darbhaśayyā, el baño en el auspicioso Cakratīrtha destruye el pecado y otorga mérito (puṇya).

Verse 64

स्मरणादुभयत्रापि चक्रतीर्थस्य वै द्विजाः । भस्मीभवंति पापानि लक्षजन्मकृतान्यपि

Oh dvijas, con solo recordar el Cakratīrtha—aquí y allá, en ambos lugares—los pecados, aun los cometidos en cien mil nacimientos, se vuelven ceniza.

Verse 65

जन्मापि विलयं यायान्मुक्तिश्चापि करे स्थिता । चक्रतीर्थसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति

Aun el renacer llegaría a su fin, y la liberación (mokṣa) quedaría, por así decir, en la palma de la mano; no ha existido ni existirá un tīrtha igual al Cakratīrtha.

Verse 66

भूलोके यानि तीर्थानि गंगादीनि द्विजोत्तमाः । चक्रतीर्थस्य तान्यद्धा कलां नार्हंति षोडशीम्

Oh el mejor de los dvijas, cualesquiera tīrthas que haya en la tierra—comenzando por el Gaṅgā—en verdad no alcanzan ni la decimosexta parte de la gloria del Cakratīrtha.

Verse 67

आदौ तु नवपाषाणमध्येऽब्धौ स्नानमाचरेत् । क्षेत्रपिंडे ततः कुर्याच्चक्रतीर्थे तथैव च

Al comienzo, báñese uno en el océano, en medio de las Nueve Piedras. Luego realice la ofrenda sagrada llamada kṣetra-piṇḍa; y del mismo modo en Cakra-tīrtha.

Verse 68

सेतुनाथं हरिं सेवेत्स्वपापपरिशुद्धये । एवं हि दर्भशय्यायां कुर्युस्तन्मार्गतो गताः

Que uno adore a Hari, Señor de Setu, para la completa purificación de sus propios pecados. Así, quienes avanzan por esa senda sagrada han de hacerlo, reposando sobre un lecho de hierba darbha.

Verse 69

आरूढं रामचंद्रेण यो नमस्कुरुते जनः । सिंहासनं नलकृतं न तस्य नरकाद्भयम्

Aquel que se inclina con reverencia ante el trono que montó Rāmacandra—el trono de león hecho por Nala—no tiene temor del infierno.

Verse 70

सेतुमादौ नमस्कुर्याद्रामं ध्यायन्हृदा तदा । रघुवीरपदन्यास पवित्रीकृतपांसवे

Al comienzo, que uno se postre ante el Setu y entonces medite en Rāma en el corazón: el Setu cuyo polvo ha sido santificado por las huellas del héroe de la estirpe de Raghu.

Verse 71

दशकंठशिरश्छेदहेतवे सेतवे नमः । केतवे रामचंद्रस्य मोक्षमार्गैकहेतवे

Salutaciones al Setu, causa del cercenamiento de las cabezas de Daśakaṇṭha (Rāvaṇa). Salutaciones a él como estandarte-señal de Rāmacandra, única causa del sendero hacia la liberación (mokṣa).

Verse 72

सीताया मानसांभोजभानवे सेतवे नमः । साष्टांगं प्रणिपत्यादौ मंत्रेणानेन वै द्विजाः

Salutación al Setu, sol del loto de la mente de Sītā. Oh dos veces nacidos, al comienzo postraos por completo con ocho miembros y luego adorad con este mismo mantra.

Verse 73

ततो वेतालवरदं तीर्थं गच्छेन्महाबलम् । तत्र स्नानादवाप्नोति सिद्धिं पारामिकां नरः

Después, que uno vaya al poderoso tīrtha llamado Vetāla-varada. Al bañarse allí, el hombre alcanza la siddhi suprema, la perfección espiritual más alta.

Verse 74

योऽध्यायमेनं पठते मनुष्यः शृणोति वा भक्तियुतो द्विजेंद्राः । स्वर्गादयस्तस्य न दुर्लभाः स्युः कैवल्यमप्यस्य करस्थमेव

Oh el mejor de los dos veces nacidos: quien recita este capítulo, o incluso lo escucha con devoción, no halla difíciles el cielo y demás frutos; aun el kaivalya, la liberación final, es como si estuviera en su propia mano.