Adhyaya 9

Verse 1

व्यास उवाच । श्रूयतां राजशार्दूल पुण्यमाख्यानमुत्तमम् । स्तूयमानो । जगन्नाथ इदं वचनमब्रवीत्

Vyāsa dijo: «Oh tigre entre los reyes, escucha este relato supremamente excelente y meritorio. Mientras era alabado, Jagannātha pronunció estas palabras».

Verse 2

विष्णुरुवाच । किमर्थमागताः सर्वे ब्रह्माद्याः सुरसत्तमाः । पृथिव्यां कुशलं कच्चित्कुतो वो भयमागतम्

Viṣṇu dijo: «¿Con qué propósito habéis venido todos—Brahmā y los más excelsos de los dioses? ¿Está todo en bienestar sobre la tierra? ¿De dónde os ha sobrevenido el temor?»

Verse 3

ततः प्रोवाच वै हृष्टो ब्रह्मा तं केशवं वचः । न भयं विद्यतेऽस्माकं त्रैलोक्ये सचराचरे

Entonces Brahmā, lleno de gozo, habló así a Keśava: «Para nosotros no hay temor en ningún lugar de los tres mundos, con todo lo que se mueve y lo que no se mueve.»

Verse 4

एकविज्ञापनार्थाय आगतोऽहं तवांतिके । तदहं संप्रवक्ष्यामि तदेतच्छृणु मे वचः

«He venido a tu presencia para una sola súplica. La expondré por completo: escucha mis palabras.»

Verse 5

परं तु पूर्वं धर्मेण स्थापितं तीर्थमुत्तमम् । तद्द्रष्टुकामोऽहं देव त्वत्प्रसादाज्जनार्दन

«Mas en tiempos antiguos, por el Dharma, fue establecido un tīrtha excelentísimo. Oh Señor Janārdana, por tu gracia deseo contemplar ese lugar sagrado.»

Verse 6

तत्र त्वं देवदेवेश गमने कुरु मानसम् । यथा सत्तीर्थतां याति धर्मारण्यमनुत्तमम्

«Por ello, oh Señor de los señores de los dioses, dispone tu mente para ir allí, de modo que el insuperable Dharmāraṇya alcance la condición de un tīrtha verdadero y renombrado.»

Verse 7

विष्णुरुवाच । साधुसाधु महाभाग त्वर्यतां तत्र मा चिरम् । ममापि चित्तं तत्रैव तद्दर्शनेस्ति लालसम्

Dijo Viṣṇu: «Bien dicho, bien dicho, oh afortunado; apresurémonos a ir allí sin demora. También mi mente anhela contemplar ese lugar».

Verse 8

व्यास उवाच । तार्क्ष्यमारुह्य गोविंद स्तत्रागाच्छीघ्रमेव हि । ततो धर्मेण ते देवाः सेंद्राः सर्षिगणास्तथा

Dijo Vyāsa: «Subiendo a Tārkṣya (Garuḍa), Govinda fue allí con gran rapidez. Luego, en el debido orden, también avanzaron aquellos dioses, con Indra y las huestes de ṛṣis».

Verse 9

ब्रह्मविष्णुमहेशाद्या दृष्टा दूरान्मुमोद च । धर्मराजोपि तान्दृष्ट्वा देवा न्विष्णुपुरोगमान्

Al ver desde lejos a Brahmā, Viṣṇu, Maheśa y a los demás, se alegró. También Dharmarāja, al ver a aquellos dioses con Viṣṇu a la cabeza, se llenó de gozo.

Verse 10

आगतः स्वाश्रमात्तत्र पूजां प्रगृह्य तत्पुरः । आसनादुत्थितः शीघ्रं सपर्याद्यं प्रगृह्य च । एकैकस्य चकाराथ पूजां चैव पृथक्पृथक्

Viniendo allí desde su propio āśrama con ofrendas para el culto, se presentó ante ellos. Levantándose pronto de su asiento y tomando los elementos de hospitalidad y servicio, realizó entonces la pūjā a cada uno, uno por uno, con honor particular.

Verse 11

चकार पूजां विधिवत्तेषां तत्रार्कनंदनः । आसनेषूपवेश्याथ पूजां कृत्वा गरीयसीम्

Allí, el hijo de Arka (Dharmarāja) les ofreció pūjā conforme al rito debido. Luego, tras sentarlos en sus asientos de honor, concluyó aquella pūjā, la más excelsa y venerable.

Verse 12

यम उवाच । तीर्थरूपमिदं क्षेत्रं प्रसादाद्देवकीसुत । त्वत्तोषविधिना चाद्य कृपया च शिवस्य च

Yama dijo: Oh hijo de Devakī, por tu gracia benévola esta región se ha vuelto un verdadero tīrtha. Hoy, por el rito que te ha complacido y también por la compasión de Śiva, su santidad ha quedado plenamente manifestada.

Verse 13

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः । अद्य मे सफलं स्थानं काजेशानां समागमात्

Hoy mi nacimiento ha dado fruto; hoy mi austeridad ha dado fruto. Hoy incluso mi permanencia aquí se cumple, por la auspiciosa reunión de las divinidades señoriales.

Verse 14

व्यास उवाच । एवं स्तुतस्तदा विष्णुः प्रोवाच मधुरं वचः । तुष्टोऽस्मि धर्म राजेंद्र अहं स्तोत्रेण ते विभो

Vyāsa dijo: Así alabado, Viṣṇu habló entonces con dulzura: «Oh rey del Dharma, oh poderoso, me complazco con tu himno de alabanza».

Verse 15

किंचित्प्रार्थय मत्तोऽहं करोमि तव वांछितम् । यत्तेऽस्त्यभीप्सितं तुभ्यं तद्ददामि न संशयः

«Pídeme algo; haré lo que deseas. Lo que de veras anheles, te lo concederé, sin duda alguna».

Verse 16

यम उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश वांछितं कुरुषे यदि । धर्मारण्ये महापुण्ये ऋषीणामाश्रमान्कुरु

Yama dijo: Si estás complacido, oh Señor de los dioses, y si cumplirás mi deseo, entonces en el sumamente meritorio Dharmāraṇya establece āśramas para los ṛṣis.

Verse 17

वसंति वाडवा यत्र यजंति चैव याज्ञिकाः । वेदनिर्घोषसंयुक्तं भाति तत्तीर्थमुत्तमम्

Donde moran los Vāḍavas y los oficiantes celebran sin cesar los yajñas; donde resuena el canto de los Vedas, allí ese tīrtha brilla como el supremo vado sagrado.

Verse 18

अब्राह्मणमिदं तीर्थं पीडयिष्यंति जन्तवः । तस्मात्त्वं वाडवाञ्छौरे समानय ऋषी न्बहून् । धर्मारण्यं यथा भाति त्रैलोक्ये सचराचरे

Este tīrtha, falto de brāhmaṇas, será oprimido por los seres. Por ello, oh Śauri, trae a muchos Vāḍavas y reúne a numerosos ṛṣis, para que Dharmāraṇya resplandezca en los tres mundos, móviles e inmóviles.

Verse 19

ततो विष्णुः सहस्राक्षः सहस्रशीर्षः सहस्रपात् । सहस्रशस्तदा रूपं कृतवान्धर्मवत्सलः । यस्मिन्स्थाने च ये विप्राः सदाचाराः शुभव्रताः

Entonces Viṣṇu—de mil ojos, mil cabezas y mil pies—adoptó formas innumerables, pues es siempre amante del dharma. Y en aquel lugar quedaron establecidos los brāhmaṇas de buena conducta y de votos auspiciosos.

Verse 20

अशेषधर्मकुशलाः सर्वशास्त्रविशारदाः । तपोज्ञाने महाख्याता ब्रह्मयज्ञपरायणाः । स्थापिता ऋषयः सर्वे सहस्राण्यष्टादशैव तु

Allí fueron establecidos todos aquellos ṛṣis: expertos en todo dharma, versados en todos los śāstras, célebres por su tapas y su conocimiento, y entregados al Brahma-yajña. En verdad, eran dieciocho mil.

Verse 21

नानादेशात्समानीय स्थापितास्तत्र तैः सुरैः । आश्रमांश्च बहूंस्तत्र काजेशैरपि निर्मितान्

Reunidos de muchas tierras, aquellos dioses los asentaron allí. Y también se construyeron allí muchos āśramas, edificados asimismo por los Kājeśas.

Verse 22

धर्मोपदेशात्कृष्णेन ब्रह्मणा च शिवेन च । स्वेस्वे स्थाने यथायोग्ये स्थापयामास केशवः

Conforme a la enseñanza del dharma dada por Kṛṣṇa, por Brahmā y por Śiva, Keśava estableció debidamente a cada grupo en su propio lugar, según lo conveniente y la norma.

Verse 23

युधिष्ठिर उवाच । कस्मिन्वंशे समुत्पन्ना ब्राह्मणा वेदपारगाः । स्थापिताः सपरीवाराः पुत्रपौत्रसमावृताः । शिष्यैश्च बहुभिर्युक्ता अग्निहोत्रपरायणाः । तेषां स्थानानि नामानि यथावच्च वदस्व मे

Yudhiṣṭhira dijo: «¿De qué linaje nacieron aquellos Brāhmaṇas, versados hasta la otra orilla de los Vedas, que fueron establecidos aquí con sus familias, rodeados de hijos y nietos, acompañados de muchos discípulos y entregados al Agnihotra? Dime con exactitud sus lugares y sus nombres»

Verse 24

व्यास उवाच । श्रूयतां नृपशार्दूल धर्म्मारण्यनिवासिनाम्

Vyāsa dijo: «Escucha, oh tigre entre los reyes, el relato de quienes moran en Dharmāraṇya.»

Verse 25

महात्मनां ब्राह्मणानामृषीणामूर्ध्वरेतसाम् । तेषां वै पुत्रपौत्राणां नामानि च वदाम्यहम्

«Ahora declararé los nombres de los hijos y nietos de aquellos grandes ṛṣis brāhmaṇas, de continencia disciplinada.»

Verse 26

चतुर्विशतिगोत्राणि द्विजानां पांडवर्षभ । तेषां शाखाः प्रशाखाश्च पुत्रपौत्रादयस्तथा

Oh toro entre los Pāṇḍavas, hay veinticuatro gotras entre los dos veces nacidos; y para ellos existen ramas y subramas, así como linajes de hijos, nietos y demás.

Verse 27

जज्ञिरे बहवः पुत्राः शतशोऽथ सहस्रशः । चतुर्विशतिमुख्यानां नामानि प्रवदामि ते । द्विजानामृषयः प्रोक्ताः प्रवराणि तथा शृणु

Nacieron muchos hijos, por cientos y aun por miles. Te declararé los nombres de los veinticuatro gotras principales; y escucha también a los ṛṣis proclamados y los pravaras de los dos veces nacidos.

Verse 28

भारद्वाजस्तथा वत्सः कौशिकः कुश एव च । शांडिल्यः काश्यपश्चैव गौतमश्छांधनस्तथा

Bhāradvāja, Vatsa, Kauśika y Kuśa; asimismo Śāṇḍilya, Kāśyapa, Gautama y Chāṃdhana: éstos son (entre) los linajes nombrados.

Verse 29

जातूकर्ण्यस्तथा वत्सो वसिष्ठो धारणस्तथा । आत्रेयो भांडिलश्चैव लौकिकाश्च इतः परम्

Jātūkarṇya y Vatsa; Vasiṣṭha y Dhāraṇa; Ātreya y Bhāṇḍila; y después de éstos, también los Laukikas.

Verse 30

कृष्णायनोपमन्युश्च गार्ग्यमुद्गलमौषकाः । पुण्यासनः पराशरः कौंडिन्यश्च ततः परम्

Kṛṣṇāyana y Upamanyu; los Gārgya, Mudgala y Mauṣaka; Puṇyāsana, Parāśara, y después de éstos, Kauṇḍinya.

Verse 31

तथा गान्यासनश्चैव प्रवराणि चतुर्विंशतिः । जामदग्न्यस्य गोत्रस्य प्रवराः पंच एव हि

Asimismo (está) Gānyāsana; así, los pravaras son veinticuatro en esta enumeración. Pero para el gotra de Jāmadagnya, los pravaras son en verdad cinco.

Verse 32

भार्गवश्च्यवनाप्नुवानौर्वश्च जमदग्निकः । पंचैते प्रवरा राजन्विख्याता लोकविश्रुताः

Oh rey, estos cinco—Bhārgava, Cyavana, Āpnuvāna, Urva y Jāmadagnya—son los célebres Pravaras, renombrados y proclamados en el mundo.

Verse 33

एवं गोत्रसमुत्पन्ना वाडवा वेदपारगाः । द्विजपूजाक्रियायुक्ता नानाक्रतुक्रियापराः

Así, los nacidos en aquel gotra—los Vāḍavas—eran consumados en los Vedas, diligentes en honrar a los dvijas y entregados a realizar diversos sacrificios y ritos.

Verse 34

गुणेन संहिता आसन् षट्कर्मनिरताश्च ये । एवंविधा महाभागा नानादेशभवा द्विजाः

Estaban unidos por las virtudes y dedicados a los seis deberes tradicionales; tales afortunados dvijas, de esa índole, surgieron de muchas regiones.

Verse 35

भामेवसं तृतीयं च प्रवराः पंच एव हि । भार्गवच्यावनाप्नुवानौर्वजामदग्न्यसंयुताः । आत्रेयोऽर्चनानसश्च श्यावास्येति तृतीयकः

En verdad hay cinco Pravaras, y el tercero es Bhāmevasa. Están vinculados con Bhārgava, Cyavana, Āpnuvāna, Urva y Jāmadagnya; y el tercer conjunto se declara como Ātreya, Arcanānasa y Śyāvāsya.

Verse 36

अस्मिन्गोत्रे भवा विप्रा दुष्टाः कुटिलगामिनः । धनिनो धर्मनिष्ठाश्च वेदवेदांगपारगाः

En este gotra se hallan brāhmaṇas perversos y de conducta torcida; y, sin embargo, también ricos, firmes en el dharma y consumados en los Vedas y sus auxiliares (Vedāṅgas).

Verse 37

दानभोगरताः सर्वे श्रौतस्मार्तेषु संमताः । मांडव्यगोत्रे विज्ञेयाः प्रवरैः पंचभिर्युताः

Todos se deleitan en el dāna (dar) y en el goce recto, y son aprobados en las tradiciones Śrauta y Smārta. Deben entenderse como pertenecientes al gotra de Māṇḍavya, dotados de cinco Pravaras.

Verse 38

भार्गवश्च्यावनो ऽत्रिश्चाप्नुवानौर्वस्तथैव च । अस्मिन्गोत्रे भवा विप्राः श्रुतिस्मृतिपरायणाः

Bhārgava, Cyāvana, Atri, Āpnuvāna y también Urva: los brāhmaṇas nacidos en este gotra están consagrados a la Śruti y la Smṛti.

Verse 39

रोगिणो लोभिनो दुष्टा यजने याजने रताः । ब्रह्मक्रिया पराः सर्वे मांडव्याः कुरुसत्तम

Oh el mejor de los Kurus, los Māṇḍavyas son descritos como enfermizos, codiciosos y de mala índole; sin embargo, se deleitan en ofrecer yajñas y en oficiar sacrificios, y se aplican a los ritos sacerdotales.

Verse 40

गार्ग्यस्य गोत्रे ये जातास्तेषां तु प्रवरास्त्रयः । अंगिराश्चांबरीषश्च यौवनाश्वस्तृतीयकः

Los nacidos en el gotra de Gārgya tienen tres Pravaras: Aṅgiras, Āṃbarīṣa y, como tercero, Yauvanāśva.

Verse 41

अस्मिन्गोत्रे समुत्पन्नाः सद्वृत्ताः सत्यभाषिणः । शांताश्च भिन्नवर्णाश्च निर्द्धनाश्च कुचैलिनः

Los nacidos en este gotra son de buena conducta y dicen la verdad; son apacibles, de aspecto variado y, a menudo, pobres y vestidos con ropas gastadas.

Verse 42

संगवात्सल्ययुक्ताश्च वेदशास्त्रेषु निश्चलाः । वत्सगोत्रे द्विजा भूप प्रवराः पंच एव हि

Oh Rey, los dvija del gotra Vatsa están colmados de concordia y afecto, firmes en los Vedas y los śāstras; y en ese linaje hay, en verdad, cinco célebres pravaras (líneas de ṛṣis ancestrales).

Verse 43

भार्गवश्च्यवनाप्नुवानौर्वश्च जमदग्निकः । एभिस्तु पंच विख्याता द्विजा ब्रह्मस्वरूपिणः

Bhārgava, Cyavana, Āpnuvāna, Aurva y Jamadagnika: por estos cinco se hacen famosos los pravaras; y los dvija vinculados a ellos son celebrados como portadores de la misma forma de Brahman, el poder sagrado védico.

Verse 44

शांता दांताः सुशीलाश्च धर्मपुत्रैः सुसंयुता । वेदाध्ययनहीनाश्च कुशलाः सर्वकर्मसु

Son pacíficos, dueños de sí y de noble conducta, bien acompañados por hijos justos; aunque carecen del estudio védico, son diestros en toda clase de labores.

Verse 45

सुरूपाश्च सदाचाराः सर्वधर्मेषु निष्ठिताः । दानधर्म रताः सर्वे अन्नदा जलदा द्विजाः

Son de hermosa figura, de buena conducta y firmemente establecidos en todos los dharmas. Todos se deleitan en el dharma de la dádiva: dvija que otorgan alimento y proveen agua.

Verse 46

दयालवः सुशीलाश्च सर्वभूतहिते रताः । काश्यपा ब्राह्मणा राजन्प्रवरत्रयसंयुताः

Oh Rey, los brāhmaṇas de Kāśyapa son compasivos y de buen natural, dedicados al bienestar de todos los seres, y están provistos de una tríada de pravaras.

Verse 47

काश्यपश्चापवत्सारो नैध्रुवश्च तृतीयकः । वेदज्ञा गौरवर्णाश्च नैष्ठिका यज्ञकारकाः

Kāśyapa, Āpavatsāra y Naidhruva son el tercer conjunto de pravaras. Son conocedores del Veda, de tez clara, firmes en sus votos y ejecutores de sacrificios (yajñas).

Verse 48

प्रियवासा महादक्षा गुरुभक्तिरताः सदा । प्रतिष्ठामानव न्तश्च सर्वभूतहिते रताः

Habitan moradas amadas, son sumamente capaces, y siempre se deleitan en la devoción y reverencia al guru. Poseen honor y prestigio, y se ocupan del bien de todos los seres.

Verse 49

यजंते च महायज्ञान्काश्यपेया द्विजातयः । धारीणसगोत्रजाश्च प्रवरैस्त्रिभिरन्विताः

Los dvijas Kāśyapeya celebran grandes mahāyajñas. Asimismo, los nacidos en el gotra de Dhārīṇa-sa están dotados de tres pravaras.

Verse 50

अगस्तिदर्विश्वेताश्व दध्यवाहनसंज्ञकाः । अस्मिन्गोत्रे च ये जाता धर्मकर्मसमाश्रिताः

Conocidos como Agasti, Darviśvetaśva y Dadhyavāhana, quienes nacen en este gotra se acogen al dharma y a la acción recta.

Verse 51

कर्मक्रूराश्च ते सर्वे तथैवोदरिणस्तु ते । लंबकर्णा महादंष्ट्रा द्विजा धनपरायणाः

Todos ellos son crueles en sus actos; asimismo son de vientre abultado. De largas orejas y grandes colmillos, esos dvijas están enteramente entregados a la riqueza.

Verse 52

क्रोधिनो द्वेषिणश्चैव सर्वसत्त्वभयंकराः । लौगाक्षसोद्भवा ये वै वाडवाः सत्यसंश्रिताः

Los Vāḍavas surgidos de Laugākṣa son en verdad iracundos y llenos de odio, infunden temor a todos los seres; y, sin embargo, se dice que permanecen asentados en la verdad.

Verse 53

प्रवराश्च त्रयस्तेषां तत्त्वज्ञानस्वरूपकाः । कश्यपश्चैव वत्सश्च वसिष्ठश्च तृतीयकः

Sus tres pravaras principales, que encarnan la forma misma del conocimiento verdadero, son Kaśyapa, Vatsa y, como tercero, Vasiṣṭha.

Verse 54

सदाचारास्तु विख्याता वैष्णवा बहुवृ त्तयः । रोमभिर्बहुभिर्व्याप्ताः कृष्णवर्णास्तु वाडवाः

Son célebres por su recta conducta, devotos de Viṣṇu y dedicados a muchos medios de vida dignos; se dice que los Vāḍavas están cubiertos de abundante vello y son de tez oscura.

Verse 55

शांता दाताः सुशीलाश्च स्वदारनिरताः सदा । कुशिकसगोत्रे ये जाताः प्रवरैस्त्रिभिरन्विताः

Los nacidos en el linaje de Kuśika, dotados de tres pravaras, son apacibles, generosos, de buen carácter y siempre fieles a sus propias esposas.

Verse 56

विश्वामित्रो देवरात औदलश्च त्रयश्च ये । अस्मिन्गोत्रे तु ये जाता दुर्बला दीनमानसाः

Viśvāmitra, Devarāta y Audala: estos tres son los pravaras; pero quienes nacen en este gotra a veces llegan a ser débiles y de ánimo abatido.

Verse 57

असत्यभाषिणो विप्राः सुरूपा नृपसत्तमाः । सर्व्वविद्याकुशलिनो ब्राह्मणा ब्रह्मसत्तमाः

Hay brāhmaṇas que hablan falsedad; y hay reyes nobles de hermosa figura; y hay brāhmaṇas diestros en toda rama del saber, los más excelsos entre los consagrados a Brahman.

Verse 58

उपमन्युसगोत्रेयाः प्रवरत्रयसंयुताः । वसिष्ठश्च भरद्वाजस्त्विंद्रप्रमद एव वा

Los pertenecientes al gotra de Upamanyu poseen una tríada de pravaras: Vasiṣṭha, Bharadvāja y también Indrapramada.

Verse 59

अस्मिन्गोत्रे तु ये विप्राः क्रूराः कुटिलगामिनः । दूषणा द्वेषिणस्तुच्छाः सर्वसंग्रहतत्पराः

Pero aquellos brāhmaṇas nacidos en este gotra que son crueles, que andan por sendas torcidas, que censuran y odian, mezquinos de ánimo y sólo empeñados en acapararlo todo—tal conducta es reprobada.

Verse 60

कलहोत्पादने दक्षा धनिनो मानिनस्तथा । सर्वदैव प्रदुष्टाश्च दुष्टसंगरतास्तथा

Son diestros en suscitar disputas, ricos pero soberbios; siempre corrompidos, y dados a la compañía y apego de los malvados.

Verse 61

रोगिणो दुर्बलाश्चैव वृत्त्युपकल्पवर्जिताः । वात्स्यगोत्रे भवा विप्राः प्रवरैः पंचभिर्युताः

Los brāhmaṇas nacidos en el gotra de Vātsya, dotados de cinco pravaras, son descritos como enfermizos y débiles, faltos de medios adecuados de sustento y apoyo.

Verse 62

भार्गवच्यावनाप्नुवानौर्वश्च जमदग्निकः । अस्मिन्गोत्रे भवा विप्राः स्थूलाश्च बहुबुद्धयः

En este linaje moran los venerables ṛṣis ancestrales—Bhārgava, Cyāvana, Āpnuvāna, Aurva y Jamadagni. En este gotra nacen brāhmaṇas de cuerpo robusto y ricos en entendimiento.

Verse 63

सर्वकर्मरता श्चैव सर्वधर्मेषु निश्चलाः । वेदशास्त्रार्थनिपुणा यजने याजने रताः

Se entregan a toda obra debida y permanecen firmes en todos los dharmas; expertos en el sentido del Veda y del śāstra, se complacen tanto en ofrecer yajñas como en oficiarlos para otros.

Verse 64

सदाचाराः सुरूपाश्च बुद्धितो दीर्घदर्शिनः । वात्स्यायनसगोत्रेयाः प्रवरैः पंचभिर्युताः

Son de buena conducta y de hermosa apariencia, y por su intelecto miran lejos. Pertenecen al gotra de Vātsyāyana y están dotados de cinco pravaras.

Verse 65

भार्गवच्यावनाप्नुवानौर्वश्च जमदग्निकः । पूर्वोक्ताः प्रवराश्चास्य कथितास्तव भारत

Bhārgava, Cyāvana, Āpnuvāna, Aurva y Jamadagni: éstos son los pravaras de este linaje ya mencionados, oh Bhārata, y te han sido declarados.

Verse 66

अस्मिन्गोत्रे तु ये जाता पाकयज्ञरताः सदा । लोभिनः क्रोधिनश्चैव प्रजायन्ते बहुप्रजाः

Sin embargo, entre los nacidos en este gotra, algunos se apegan siempre a los pākayajñas, los ritos domésticos; siendo codiciosos y propensos a la ira, llegan a ser gente de numerosa descendencia.

Verse 67

स्नानदानादिनिरताः सर्वदाश्च जितेंद्रियाः । वापीकूपतडागानां कर्तारश्च सहस्रशः । व्रतशीला गुणज्ञाश्च मूर्खा वेदविवर्जिताः

Se entregan al baño ritual (snāna), a la limosna sagrada (dāna) y a obras semejantes, y permanecen siempre dueños de sí. Por millares construyen aljibes escalonados (vāpī), pozos (kūpa) y estanques (taḍāga). Observan votos y disciernen las virtudes; pero (algunos) son necios, privados del saber védico.

Verse 68

कौशिकवंशे ये जाताः प्रवरत्रयसंयुताः । विश्वामित्रोऽघर्मषी च कौशिकश्च तृतीयकः

Quienes nacen en el linaje de Kauśika están dotados de una tríada de pravaras: Viśvāmitra, Aghamarṣaṇa y, como tercero, Kauśika.

Verse 69

अस्मिन्गोत्रे च ये जाता ब्राह्मणा ब्रह्मवेदिनः । शांता दांताः सुशीलाश्च सर्वधर्मपरायणाः

Y en este gotra nacen brāhmaṇas conocedores de Brahman: serenos, disciplinados, de buena conducta y entregados por entero a la plenitud del dharma.

Verse 70

अपुत्रिण स्तथा रूक्षास्तेजोहीना द्विजोत्तमाः । भारद्वाजसगोत्रेयाः प्रवरैः पंचभिर्युताः

Asimismo, entre los mejores de los dos veces nacidos, algunos carecen de hijos, son ásperos de ánimo y faltos de resplandor espiritual. Pertenecen al gotra de Bhāradvāja y se asocian con cinco pravaras.

Verse 71

अंगिरसो बार्हस्पत्यो भारद्वाजस्तु सैन्यसः । गार्ग्यश्चै वेति विज्ञेयाः प्रवराः पंच एव च

Aṅgiras, Bārhaspatya, Bhāradvāja, Sainya y Gārgya: éstos deben ser conocidos como los cinco pravaras.

Verse 72

अस्मिन्गोत्रे च ये जाता वाडवा धनिनः शुभाः । वस्त्रालंकरणोपेता द्विजभक्तिपरायणाः

Los Vāḍavas nacidos en este linaje son prósperos y auspiciosos: engalanados con finas vestiduras y ornamentos, y entregados a honrar a los dos veces nacidos (brāhmaṇas).

Verse 73

ब्रह्मभोज्यपराः सर्वे सर्वधर्मपरायणाः । काश्यपगोत्रे यै जाताः प्रवरत्रयसंयुताः

Todos ellos se consagran al brahma-bhojya, el banquete debido a los brāhmaṇas, y permanecen firmes en toda forma de dharma; y los nacidos en el gotra de Kāśyapa están dotados de los tres pravaras.

Verse 74

काश्यपश्चापवत्सारो रैभ्येति विश्रुतास्त्रयः । अस्मिन्गोत्रे भवा विप्रा रक्ताक्षाः क्रूरदृष्टयः

Kāśyapa, Āpavatsāra y Raibhya: estos tres son célebres (como pravaras). En este mismo gotra hay brāhmaṇas de ojos enrojecidos y mirada cruel.

Verse 75

जिह्वालौल्यरताः सर्वे सर्वे ते पारमार्थिनः । निर्धना रोगिणश्चैते तस्करानृतभाषिणः

Todos se deleitan en la inconstancia de la lengua—en el gusto y en la palabra—y, sin embargo, hablan de elevados fines ‘últimos’. Son pobres y enfermizos: ladrones y habladores de falsedad.

Verse 76

शास्त्रार्थावेदिनः सर्वे वेदस्मृतिविवर्जिताः । शुनकेषु च ये जाता विप्रा ध्यानपरायणाः

Todos conocen el sentido de los śāstras, pero están privados de Veda y Smṛti. Y los brāhmaṇas nacidos entre los Śunakas están entregados al dhyāna, la meditación sagrada.

Verse 77

तपस्विनो योगिनश्च वेदवेदांगपारगाः । साधवश्च सदाचारा विष्णुभक्तिपरायणाः

Son ascetas y yoguis, versados en los Vedas y los Vedāṅgas; son santos, de recta conducta, y enteramente entregados a la devoción de Viṣṇu.

Verse 78

ह्रस्वकाया भिन्नवर्णा बहुरामा द्विजोत्तमाः । दयालाः सरलाः शांता ब्रह्मभोज्यपरायणाः

Los mejores de los dos veces nacidos son de baja estatura y de variados colores; muchos son de porte agradable. Son compasivos, sencillos, serenos y dedicados al sagrado agasajo de los brāhmaṇas.

Verse 79

शौनकसेषु ये जाताः प्रवरत्रयसंयुताः । भार्गवशौनहोत्रेति गार्त्स्यप्रमद इति त्रयः

Los nacidos entre los Śaunaka, dotados de la tríada de pravaras—Bhārgava, Śaunahotra y Gārtsyapramada—éstos son los tres.

Verse 80

अस्मिन्देशे समुत्पन्ना वाडवा दुःसहा नृप । महोत्कटा महाकायाः प्रलंबाश्च मदोद्धताः

Oh Rey, los Vāḍavas surgidos en esta tierra son difíciles de soportar: sumamente feroces, de cuerpo enorme, altos de estatura e hinchados de orgullo.

Verse 81

क्लेशरूपाः कृष्णवर्णाः सर्वशास्त्रविशारदाः । बहुभुजो मानिनो दक्षा राग द्वेषोपवर्जिताः

Son encarnación de aflicción, de tez oscura, y sin embargo expertos en todo śāstra; poderosos como de muchos brazos, orgullosos, hábiles, y libres de pasión y odio.

Verse 82

सुवस्त्रभूषारूपा वै ब्राह्मणा ब्रह्मवादिनः । वसिष्ठगोत्रे ये जाताः प्रवरत्रयसंयुताः

Esos bráhmanas—bien vestidos, bien adornados y de hermosa presencia—son verdaderos proclamadores del Brahman. Los nacidos en el gotra de Vasiṣṭha están dotados de los tres pravaras, los antiguos ṛṣis.

Verse 83

वसिष्ठो भारद्वाजश्च इन्द्रप्रमद एव च । अस्मिन्गोत्रे भवा विप्रा वेदवेदांगपारगाः

Vasiṣṭha, Bhāradvāja e Indrapramada: éstos, en verdad, son los pravaras. Los bráhmanas nacidos en este gotra son consumados en los Vedas y en los Vedāṅgas.

Verse 84

याज्ञिका यज्ञशीलाश्च सुस्वराः सुखिनस्तथा । द्वेषिणो धनवंतश्च पुत्रिणो गुणिनस्तथा

Son oficiantes del yajña y devotos de los ritos sacrificiales; de voz dulce y de ánimo satisfecho. Con todo, también se les describe como belicosos, ricos, con hijos y dotados de virtudes.

Verse 85

विशालहृदया राजञ्छूराः शत्रुनिबर्हणाः । गौतमसगोत्रे ये जाताः प्रवराः पंच एव हि

Oh Rey, son de corazón vasto: valientes y aniquiladores de enemigos. Los nacidos en el gotra de Gautama poseen, en verdad, cinco pravaras.

Verse 86

कौत्सगार्ग्योमवाहाश्च असितो देवलस्तथा । अस्मिन्गोत्रे च ये जाता विप्राः परमपावनाः

Kautsa, Gārgya, Omavāha, y también Asita y Devala: los bráhmanas nacidos en este gotra son supremamente purificadores.

Verse 87

परोपकारिणः सर्वे श्रुतिस्मृति परायणाः । बकासनाश्च कुटिलाश्छद्मवृत्तिपरास्तथा

Todos son bienhechores y devotos de la Śruti y la Smṛti; sin embargo, algunos son como la grulla: hipócritas, torcidos y entregados a una conducta engañosa.

Verse 88

नानाशास्त्रार्थनिपुणा नानाभरणभूषिताः । वृक्षादिकर्मकुशला दीर्घरोषाश्च रोगिणः

Versados en el sentido de muchos śāstras y adornados con diversos ornamentos, son hábiles en labores como las de los árboles y otras; pero son propensos a una ira prolongada y a la enfermedad.

Verse 89

आंगिरसगोत्रे ये जाताः प्रवरत्रयसंयुताः । आंगिरसोंबरीषश्च यौवनाश्वस्तृतीयकः

Los nacidos en el gotra de Āṅgirasa están dotados de tres pravaras: Āṅgirasa, Ambarīṣa y, como tercero, Yauvanāśva.

Verse 90

अस्मिन्गोत्रे च ये जाताः सत्य संभाषिणस्तथा । जितेंद्रियाः सुरूपाश्च अल्पाहाराः शुभाननाः

Y los nacidos en este gotra hablan verdad; son dueños de sí, de grata apariencia, moderados en el alimento y de rostro radiante.

Verse 91

महाव्रताः पुराणज्ञा महादानपरायणाः । निर्द्वेषिणो लोभयुता वेदाध्य यनतत्पराः

Observan grandes votos, conocen los Purāṇas y se entregan a grandes dānas (caridades). Están libres de odio—y, sin embargo, poseen codicia—y se aplican al estudio de los Vedas.

Verse 92

दीर्घदर्शिमहातेजो महामायाविमोहिताः । शांडिलसगोत्रेये प्रवरत्रयसंयुताः

Dotados de visión lejana y gran resplandor—y, sin embargo, confundidos por la poderosa Māyā—los nacidos en el gotra de Śāṇḍila se dicen unidos a una tríada de pravaras.

Verse 93

असितो देवलश्चैव शांडिलस्तु तृतीयकः । अस्मिन्गोत्रे महाभागाः कुब्जाश्च द्विजसत्तमाः

Asita y Devala, y Śāṇḍila como el tercero: éstos se nombran en este gotra; en él hay afortunados, y también jorobados que, aun así, son los mejores entre los dos veces nacidos.

Verse 94

नेत्ररोगी महादुष्टा महात्यागा अनायुषः । कलहोत्पादने दक्षाः सर्वसंग्रह तत्पराः

Afligidos por males de los ojos, muy perversos, excesivos en la renuncia, de vida breve—diestros en suscitar disputas e inclinados a acapararlo todo.

Verse 95

मलिना मानिनश्चैव ज्योतिःशास्त्रविशारदाः । आत्रेयसगोत्रे ये जाताः पंचप्रवरसंयुताः

Impuro en las costumbres, pero orgulloso, y versado en el jyotiḥśāstra (ciencia astral): los nacidos en el gotra de Ātreya se dicen asociados con cinco pravaras.

Verse 96

आत्रेयोऽर्चनानसश्यावाश्वोंगिर सोऽत्रिश्च । अस्मिन्वंशे च ये जाता द्विजास्ते सूर्यवर्चसः

Ātreya, Arcanānasa, Śyāvāśva, Aṅgiras y Atri: éstos son los sabios pravara; y los dos veces nacidos de este linaje poseen un resplandor como el del sol.

Verse 97

चंद्रवच्छीतलाः सर्वे धर्मारण्ये व्यवस्थिताः । सदाचारा महादक्षाः श्रुतिशास्त्र परायणाः

Todos ellos—frescos y apacibles como la luna—habitan firmemente en Dharmāraṇya; son de buena conducta, muy capaces y devotos del Veda y de los śāstras.

Verse 98

याज्ञिकाश्च शुभाचाराः सत्यशौचपरायणाः । धर्मज्ञा दानशीलाश्च निर्मलाश्च महोत्सुकाः

Son ejecutores de yajñas, de conducta auspiciosa, entregados a la verdad y a la pureza; conocedores del dharma, inclinados a la caridad, sin mancha en su vida y llenos de noble ardor.

Verse 99

तपःस्वाध्यायनिरता न्यायधर्मपरायणाः

Están entregados al tapas y al svādhyāya, y por entero consagrados a la justicia y al dharma.

Verse 100

युधिष्ठिर उवाच । कथयस्व महाबाहो धर्मारण्यकथामृतम् । यच्छ्रुत्वा मुच्यते पापाद्घोराद्ब्रह्मवधादपि

Yudhiṣṭhira dijo: «Oh, de poderosos brazos, narra el relato nectarino de Dharmāraṇya; al oírlo, uno queda libre de terribles pecados, incluso del pecado de matar a un brāhmaṇa».

Verse 110

मातंगी च महादेवी वाणी च मुकुटेश्वरी । भद्री चैव महाशक्तिः संहारी च महाबला

Mātaṅgī, la Gran Diosa; Vāṇī, la soberana coronada; Bhadrī, el gran Poder; y Saṃhārī, la inmensamente fuerte: tales son sus formas veneradas.

Verse 120

भोभो ब्रह्मन्द्विजातीनां शुश्रूषार्थं प्रकल्पय । सृष्टिर्हि शाश्वतीवाद्य द्विजोघोपि सुखी भवेत् । विष्णोर्वाक्यमभिश्रुत्य ब्रह्मा लोकपितामहः

«¡Oh Brahmā! Dispón esto para el servicio de los dos veces nacidos. Pues el orden de la creación es en verdad eterno; así también la multitud de los brāhmaṇas podrá vivir en dicha». Al oír las palabras de Viṣṇu, Brahmā, el Abuelo de los mundos, obró en consecuencia.

Verse 121

संस्मरन्कामधेनुं वै स्मरणेनैव तत्क्षणे । आगता तत्र सा धेनुर्धर्मारण्ये पवित्रके

Al recordar a Kāmadhenu, por ese mismo acto de memoria, ella llegó al instante allí, en el Dharmāraṇya sagrado y purificador.