Adhyaya 8

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । धर्मारण्यकथां पुण्यां श्रुत्वा तृप्तिर्न मे विभो । यदायदा कथयसि तदा प्रोत्सहते मनः । अतः परं किमभवत्परं कौतूहलं हि मे

Yudhiṣṭhira dijo: Oh poderoso, aun después de oír el sagrado relato de Dharmāraṇya, no quedo satisfecho. Cada vez que lo narras, mi mente se enciende con mayor anhelo. Dime, pues, ¿qué sucedió después? Grande es, en verdad, mi curiosidad.

Verse 2

व्यास उवाच । शृणु पार्थ महापुण्यां कथां स्कंदपुराणजाम् । स्थाणुनोक्तां च स्कंदाय धर्मारण्योद्भवां शुभाम्

Vyāsa dijo: Escucha, oh Pārtha, este relato de supremo mérito, nacido del Skanda Purāṇa: una narración auspiciosa surgida en Dharmāraṇya, dicha por Sthāṇu (Śiva) a Skanda.

Verse 3

सर्वतीर्थस्य फलदां सर्वोपद्रवनाशिनीम् । कैलासशिखरासीनं देवदेवं जगद्गुरुम् । पंचवक्त्रं दशभुजं त्रिनेत्रं शूलपाणिनम्

(Ese relato sagrado) otorga el fruto de todos los tīrthas y destruye toda calamidad. (Describe) al Dios de los dioses, maestro del mundo, sentado en la cumbre del Kailāsa: de cinco rostros, diez brazos, tres ojos, con el tridente en la mano.

Verse 4

कपालखटवांगकरं नागयज्ञोपवीतिनम् । गणैः परिवृतं तत्र सुरासुरनमस्कृतम्

Sosteniendo un cráneo y el báculo khaṭvāṅga, llevando una serpiente como cordón sagrado, allí estaba rodeado por Sus gaṇas, venerado con salutaciones por devas y asuras por igual.

Verse 5

नानारूपगुणैर्गीतं नारदप्रमुखैर्युतम् । गंधर्वैश्चाप्सरोभिश्च सेवितं तमुमापतिम् । तत्रस्थं च महादेवं प्रणिपत्याब्रवीत्सुतः

A aquel Señor de Umā lo cantaban himnos de múltiples formas y excelencias; estaba acompañado por Nārada y otros, y servido por gandharvas y apsaras. Entonces Skanda, tras postrarse ante Mahādeva allí presente, habló.

Verse 6

स्कंद उवाच । स्वामिन्निंद्रादयो देवा ब्रह्माद्याश्चैव सर्वशः । तव द्वारे समायातान्त्वद्दर्शनैकलालसाः । किमाज्ञापयसे देव करवाणि तवाग्रतः

Skanda dijo: Oh Señor, Indra y los demás devas—Brahmā y todos los otros también—han llegado a Tu puerta, anhelando sólo Tu visión sagrada. Oh Deva, ¿qué ordenas? ¿Qué he de hacer ante Ti?

Verse 7

व्यास उवाच । स्कंदस्य वचनं श्रुत्वा आसनादुत्थितो हरः । वृषभं न समारूढो गंतुकामोऽभवत्तदा

Vyāsa dijo: Al oír las palabras de Skanda, Hara se levantó de Su asiento. Sin montar al toro, entonces se dispuso a partir.

Verse 8

गतुकामं शिवं दृष्ट्वा स्कंदो वाक्यमथाब्रवीत्

Al ver a Śiva dispuesto a partir, Skanda pronunció entonces estas palabras.

Verse 9

स्कंद उवाच । किं कार्यं देव देवानां यत्त्वमाहूयसे त्वरम् । वृषं त्यक्त्वा कृपासिंधो कृपास्ति यदि मे वद

Skanda dijo: ¿Qué asunto de los devas es, oh Señor, por el cual se Te convoca con tanta urgencia? Dejando incluso al toro, oh océano de compasión—si tienes gracia para mí, dímelo.

Verse 10

देवदानव युद्धं वा किं कार्यं वा महत्तरम्

¿Es una guerra entre los devas y los dānavas, o alguna otra empresa aún mayor?

Verse 11

शिव उवाच । शृणुष्वैकाग्रमनसा येनाहं व्यग्रचेतसः । अस्ति स्थानं महापुण्यं धर्म्मारण्यं च भूतले

Śiva dijo: «Escucha con la mente fija en un solo punto, pues mi corazón está anhelante. En la tierra existe un lugar santísimo y de supremo mérito: Dharmāraṇya, el Bosque del Dharma».

Verse 12

तत्रापि गंतुकामोऽहं देवैः सह षडाननः

«A ese mismo lugar deseo ir yo también, junto con los devas, oh de Seis Rostros (Ṣaḍānana)».

Verse 13

स्कंद उवाच । तत्र गत्वा महादेव किं करिष्यसि सांप्रतम् । तन्मे ब्रूहि जगन्नाथ कृत्यं सर्वमशेषतः

Skanda dijo: «Oh Mahādeva, una vez que vayas allí, ¿qué harás ahora? Dímelo, oh Señor del universo: todo tu propósito y tus actos, sin omitir nada».

Verse 14

शिव उवाच । श्रूयतां वचनं पुत्र मनसोल्हादकारणम् । आदितः सर्व्ववृत्तानां सृष्टि स्थितिकरं महत्

Śiva dijo: «Hijo, escúchense mis palabras, causa de gozo para la mente: desde el principio, el gran relato que es origen de la creación y del sostenimiento de todos los sucesos».

Verse 15

परंतु प्रलये जाते सर्वतस्तमसा वृतम् । आसीदेकं तदा ब्रह्म निर्गुणं बीजमव्ययम्

«Pero cuando sobrevino el pralaya y todo quedó cubierto por la oscuridad en todas direcciones, entonces sólo existía Brahman, sin cualidades: semilla imperecedera e inmutable».

Verse 16

निर्मितं वै गुणैरादौ मह द्द्रव्यं प्रचक्ष्यते

Al comienzo, en verdad, de los guṇas se dice que surge el gran principio llamado “mahat”.

Verse 17

महाकल्पे च संप्राप्ते चराचरे क्षयं गते । जलरूपी जगन्नाथो रममाणस्तु लीलया

Y cuando llegó el gran kalpa y todo lo móvil e inmóvil pereció, el Señor del universo, en forma de agua, permaneció juguetón, en su līlā.

Verse 18

चिरकाले गते सोपि पृथिव्यादिसुतत्त्वकैः । वृक्षमुत्पादयामासायुतशाखामनोरमम्

Tras largo tiempo, Él también, por medio de los sutiles tattvas que comienzan con la tierra, hizo brotar un árbol encantador de diez mil ramas.

Verse 19

फलैर्विशालैराकीर्णं स्कंधकांडादिशोभितम् । फलौघाढ्यो जटायुक्तो न्यग्रो धो विटपो महान्

Estaba colmado de grandes frutos y embellecido por tronco, ramas y demás; rico en racimos de frutos, provisto de raíces colgantes: era un gran Nyagrodha, el baniano.

Verse 20

बालभावं ततः कृत्वा वासुदेवो जनार्द्दनः । शेतेऽसौ वटपत्रेषु विश्वं निर्मातुमुत्सुकः

Entonces Vāsudeva, Janārdana, tomando la forma de un niño, yació sobre las hojas del baniano, anheloso de crear el universo.

Verse 21

सनाभिकमले विष्णो र्जातो ब्रह्मा हि लोककृत् । सर्वं जलमयं पश्यन्नानाकारमरूपकम्

Del loto nacido del ombligo de Viṣṇu nació Brahmā, el hacedor de los mundos. Al mirar en torno, vio que todo era de naturaleza acuosa, sin forma definida, aunque capaz de múltiples apariencias.

Verse 22

तं दृष्ट्वा सहसोद्वेगाद्ब्रह्मा लोकपितामहः । इदमाह तदा पुत्र किं करो मीति निश्चितम्

Al ver aquello, Brahmā, el Pitāmaha de los mundos, fue súbitamente sobrecogido por la turbación. Entonces dijo: «Oh hijo, ¿qué he de hacer en verdad?»—así lo determinó en su mente.

Verse 23

खे जजान ततो वाणी देवात्सा चाशरीरिणी । तपस्तप विधे धातर्यथा मे दर्शनं भवेत्

Entonces, en el cielo surgió una voz divina e incorpórea, venida de los devas: «Practica tapas, oh Vidhātṛ, oh Dhātṛ, para que alcances Mi darśana (visión)».

Verse 24

तच्छ्रुत्वा वचनं तत्र ब्रह्मा लोकपितामहः । प्रातप्यत तपो घोरं परमं दुष्करं महत्

Al oír esas palabras, Brahmā, el Pitāmaha de los mundos, emprendió allí una austeridad feroz: suprema, sumamente difícil y vasta en su poder.

Verse 25

प्रहसन्स तदा बालरूपेण कमलापतिः । उवाच मधुरां वाचं कृपालुर्बाल लीलया

Entonces Kamalāpati, el Señor de Lakṣmī, sonriendo y apareciendo con forma de niño, pronunció palabras dulces, compasivo, como en un juego divino de infancia.

Verse 26

श्रीविष्णुरुवाच । पुत्र त्वं विधिना चाद्य कुरु ब्रह्मांडगोलके । पातालं भूतलं चैव सिंधुसागरकाननम्

Dijo Śrī Viṣṇu: «Hijo, ahora crea, conforme al método prescrito, dentro de la esfera del Huevo Cósmico: Pātāla (los mundos inferiores), el plano de la tierra, y las regiones de ríos, océanos y bosques».

Verse 27

वृक्षाश्च गिरयो द्विपदाः पशवस्तथा । पक्षिणश्चैव गंधर्वाः सिद्धा यक्षाश्च राक्षसाः

«(Crea) árboles y montañas; bípedos y bestias también; y asimismo aves—junto con Gandharvas, Siddhas, Yakṣas y Rākṣasas.»

Verse 28

श्वापदाद्याश्च ये जीवाश्चतुराशीतियोनयः । उद्भिज्जाः स्वेदजाश्चैव जरायुजास्तथांडजाः

«Y los seres vivientes, comenzando por las fieras—(todas) las ochenta y cuatro clases de nacimiento: los que brotan de la tierra, los nacidos del sudor, los nacidos del vientre y los nacidos de huevo.»

Verse 29

एकविंशतिलक्षाणि एकैकस्य च योनयः । कुरु त्वं सकलं चाशु इत्युक्त्वांतरधीयत । ब्रह्मणा निर्मितं सर्वं ब्रह्मांडं च यथोदितम्

«Para cada (grupo) hay veintiún lakhs de nacimientos. Crea todo esto sin demora.» Dicho esto, el Señor desapareció. Así Brahmā formó todo, y el Huevo Cósmico llegó a ser, tal como había sido declarado.

Verse 30

यस्मिन्पितामहो जज्ञे प्रभुरेकः प्रजापतिः । स्थाणुः सुरगुरुर्भानुः प्रचेताः परमेष्ठिनः

En ese orden cósmico nació el Pitāmaha, el único Señor soberano, el Prajāpati; conocido como Sthāṇu, el preceptor de los dioses, Bhānu, Pracetas y Parameṣṭhin.

Verse 31

यथा दक्षो दक्षपुत्रा स्तथा सप्तर्षयश्च ये । ततः प्रजानां पतयः प्राभवन्नेकविंशतिः

Así como Dakṣa y los hijos de Dakṣa fueron progenitores, así también lo fueron los Saptarṣis. De ellos surgieron veintiún señores de las criaturas (Prajāpatis), que rigieron el despliegue de la descendencia.

Verse 32

पुरुषश्चाप्रमेयश्च एवं वंश्यर्षयो विदुः । विश्वेदेवास्तथादित्या वसव श्चाश्विनावपि

Así lo comprenden los sabios que conocen las genealogías: el Puruṣa, el Hombre Cósmico, y el Inconmensurable; y asimismo los Viśvedevas, los Ādityas, los Vasus y también los gemelos Aśvins surgieron en el orden divino.

Verse 33

यक्षाः पिशाचाः साध्याश्च पितरो गुह्यकास्तथा । ततः प्रसूता विद्वांसो ह्यष्टौ ब्रह्मर्षयोऽमलाः

Surgieron los Yakṣas, los Piśācas, los Sādhyas, los Pitṛs y asimismo los Guhyakas. De ese mismo despliegue nacieron ocho Brahmarṣis sin mancha, sabios videntes establecidos en el conocimiento puro.

Verse 34

राजर्षयश्च बहवः सर्वे समुदिता गुणैः । द्यौरापः पृथिवी वायुरंतरिक्षं दिशस्तथा

Surgieron también muchos rājarṣis, videntes reales, todos colmados de virtudes. Y se manifestaron el cielo, las aguas, la tierra, el viento, el espacio intermedio y asimismo las direcciones.

Verse 35

संवत्सरार्तवो मासाः पक्षाहोरात्रयः क्रमात् । कलाकाष्ठामुहूर्तादि निमे षादि लवास्तथा

En debida sucesión surgieron el año, las estaciones, los meses, las quincenas y los días y las noches; y también las medidas del tiempo—kalā, kāṣṭhā, muhūrta y otras—hasta el nimeṣa y el lava.

Verse 36

ग्रहचक्रं सनक्षत्रं युगा मन्वन्तरादयः । यच्चान्यदपि तत्सर्वं संभूतं लोकसाक्षिकम्

El ciclo de los planetas junto con las constelaciones, los yugas, los manvántaras y lo demás—todo cuanto existe—todo ello llegó a ser como testigo y armazón de los mundos.

Verse 37

यदिदं दृश्यते चक्रं किंचि त्स्थावरजंगमम् । पुनः संक्षिप्यते पुत्र जगत्प्राप्ते युगक्षये

Este orden giratorio que se ve—todo lo inmóvil y lo móvil—vuelve a replegarse, oh hijo, cuando el mundo alcanza el fin de un yuga.

Verse 38

यथर्तावृतुलिंगानि नामरूपाणि पर्यये । दृश्यन्ते तानि तान्येव तथा वत्स युगादिकम्

Así como, en el giro de las estaciones, sus señales propias y los mismos nombres y formas aparecen una y otra vez, así también, querido hijo, retornan los yugas y los ciclos afines.

Verse 39

शिव उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि कथां पौराणिकीं शुभाम् । ब्रह्मणश्च तथा पुत्र वंशस्यैवानुकीर्तनम्

Śiva dijo: Ahora proclamaré un relato puránico auspicioso; y también, oh hijo, la recitación ordenada del linaje de Brahmā.

Verse 40

ब्रह्मणो मानसाः पुत्रा विदिताः षण्महर्षयः । मरीचिरत्र्यंगिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः

Los hijos nacidos de la mente de Brahmā son conocidos como seis grandes ṛṣis: Marīci, Atri, Aṅgiras, Pulastya, Pulaha y Kratu.

Verse 41

मरीचेः कश्यपः पुत्रः कश्यपाच्चरमाः प्रजाः । प्रजज्ञिरे महाभागा दक्षकन्यास्त्रयोदश

Kaśyapa fue hijo de Marīci. De Kaśyapa nacieron las generaciones posteriores de los seres: trece ilustres hijas de Dakṣa.

Verse 42

अदितिर्दितिर्दनुः काला दनायुः सिंहिका तथा । क्रोधा प्रोवा वसिष्ठा च विनता कपिला तथा

Aditi, Diti, Danu, Kālā, Danāyu y asimismo Siṃhikā; también Krodhā, Provā, Vasiṣṭhā y Vinatā, así como Kapilā—(éstas se cuentan entre las hijas de Dakṣa).

Verse 43

कण्डूश्चैव सुनेत्रा च कश्यपाय ददौ तदा । अदित्यां द्वादशादित्याः संजाता हि शुभाननाः

Y Kaṇḍū y también Sunetrā fueron entonces dadas a Kaśyapa. De Aditi nacieron los doce Ādityas, radiantes y de rostro auspicioso.

Verse 44

सूर्याद्वै धर्मराड् जज्ञे ते नेदं निर्मितं पुरा । धर्मेण निर्मितं दृष्ट्वा धर्मारण्यमनुत्तमम् । धर्मारण्यमिति प्रोक्तं यन्मया स्कन्द पुण्यदम्

De Sūrya nació en verdad Dharmarāṭ; por él fue formado este (lugar sagrado) en tiempos antiguos. Al ver este bosque sin par, creado por el Dharma, fue llamado ‘Dharmāraṇya’, como yo te lo declaro, oh Skanda, otorgador de mérito (puṇya).

Verse 45

स्कन्द उवाच । धर्मारण्यस्य चाख्यानं परमं पावनं तथा । श्रोतुमिच्छामि तत्सर्वं कथयस्व महेश्वर

Skanda dijo: «Deseo oír por completo ese relato supremamente purificador de Dharmāraṇya. Cuéntamelo todo, oh Maheśvara».

Verse 46

ईश्वर उवाच । इन्द्राद्याः सकला देवा अन्वयुर्ब्रह्मणा सह । अहं वै तत्र यास्यामि क्षेत्रं पापनिषूदनम्

Dijo Īśvara: «Todos los dioses, comenzando por Indra, siguieron junto con Brahmā. Yo también iré allí, a ese campo sagrado que destruye el pecado»

Verse 47

स्कन्द उवाच । अहमप्यागमिष्यामि तं द्रष्टुं शशिशे खर

Skanda dijo: «Yo también vendré, para contemplar ese lugar sagrado.»

Verse 48

सूत उवाच । ततः स्कन्दस्तथा रुद्रः सूर्यश्चैवानिलोऽनलः । सिद्धाश्चैव सगन्धर्वास्तथैवाप्सरसः शुभाः

Sūta dijo: Entonces Skanda, y también Rudra, y Sūrya, junto con Vāyu y Agni; los Siddhas con los Gandharvas, y asimismo las auspiciosas Apsaras, se reunieron y partieron.

Verse 49

पिशाचा गुह्यकाः सर्व इन्द्रो वरुण एव च । नागाः सर्वाः समाजग्मुः शुक्रो वाचस्पतिस्तथा

Llegaron todos los Piśācas y los Guhyakas; también Indra y Varuṇa. Allí se congregaron todos los Nāgas, y asimismo Śukra y Bṛhaspati.

Verse 50

ग्रहाः सर्वे सनक्षत्रा वसवोऽष्टौ ध्रुवा दयः । अंतरिक्षचराः सर्वे ये चान्ये नगवासिनः

Acudieron todos los grahas junto con los nakṣatras; los ocho Vasus y también los Dhruvas, los firmes. Se congregaron todos los que se mueven por el espacio intermedio, y también otros que habitan en las montañas.

Verse 51

ब्रह्मादयः सुराः सर्वे वैकुण्ठं परया मुदा । मन्त्रणार्थं तदा ब्रह्मा विष्णवेऽमितते जसे

Entonces Brahmā y todos los dioses, colmados de suprema dicha, fueron a Vaikuṇṭha. Allí, para deliberar, Brahmā se acercó a Viṣṇu, de esplendor inconmensurable.

Verse 52

गत्वा तस्मिंश्च वैकुण्ठे ब्रह्मा लोकपितामहः । ध्यात्वा मुहूर्तमाचष्ट विष्णुं प्रति सुहर्षितः

Al llegar a aquel Vaikuṇṭha, Brahmā, el abuelo de los mundos, meditó un instante y luego, lleno de júbilo, se dirigió a Viṣṇu.

Verse 53

ब्रह्मोवाच । कृष्ण कृष्ण महाबाहो कृपालो परमेश्वर । स्रष्टा त्वं चैव हर्ता त्वं त्वमेव जगतः पिता

Brahmā dijo: «Kṛṣṇa, Kṛṣṇa, oh de poderosos brazos, compasivo Señor Supremo. Tú eres el creador y Tú eres el que recoge; Tú solo eres el Padre del universo».

Verse 54

नमस्ते विष्णवे सौम्य नमस्ते गरुडध्वज । नमस्ते कम लाकांत नमस्तेब्रह्मरूपिणे

Salve a Ti, benigno Viṣṇu; salve a Ti, cuyo estandarte es Garuḍa. Salve a Ti, amado de Kamalā (Lakṣmī); salve a Ti, que asumes la forma de Brahmā.

Verse 55

नमस्ते मत्स्यरूपाय विश्वरूपाय वै नमः । नमस्ते दैत्यनाशाय भक्तानामभयाय च

Salve a Ti en la forma de Matsya; salve, en verdad, a Tu forma universal. Salve a Ti, destructor de los daityas, y a Ti que otorgas intrepidez a los devotos.

Verse 56

कंसघ्नाय नमस्तेस्तु बलदैत्यजिते नमः । ब्रह्मणैवं स्तुतश्चासीत्प्रत्यक्षोऽसौ जनार्द्दनः

¡Salve a Ti, matador de Kaṃsa; salve a Ti, vencedor del demonio Bala! Así alabado por Brahmā, Janārdana se manifestó ante él.

Verse 57

पीतांबरो घनश्यामो नागारिकृतवाहनः । चतुर्भुजो महा तेजाः शंखचक्रगदाधरः

Vestía ropajes amarillos, oscuro como nube de lluvia, y tenía por montura a una serpiente. De cuatro brazos, de gran fulgor, portaba la caracola, el disco y la maza.

Verse 58

स्तूयमानः सुरैः सर्वैः स देवोऽमितविक्रमः । विद्याधरैस्तथा नागैः स्तूयमानश्च सर्वशः

Aquel dios de valor sin medida fue alabado por todos los devas; y también por los Vidyādharas y los Nāgas, alabado por doquier, en todas direcciones.

Verse 59

उत्तस्थौ स तदा देवो भास्करामितदीप्तिमान् । कोटिरत्नप्रभाभास्वन्मुकुटादिविभूषितः

Entonces aquel dios se alzó, resplandeciente con un fulgor como de innumerables soles, adornado con corona y otros ornamentos que brillaban con el lustre de millones de gemas.