Adhyaya 13

Verse 1

व्यास उवाच । शंभोश्च पश्चिमे भागे स्थापितः कश्यपात्मजः । तत्रास्ति तन्महाभाग रविक्षेत्रं तदुच्यते

Vyāsa dijo: «En la parte occidental de Śambhu está establecido el hijo de Kaśyapa. Allí, oh noble, se halla la región sagrada llamada Ravikṣetra».

Verse 2

तत्रोत्पन्नौ महादिव्यौ रूपयौवनसंयुतौ । नासत्यावश्विनौ देवौ विख्यातौ गदनाशनौ

Allí nacieron los dos gemelos Aśvin, supremamente divinos—Nāsatya y el Aśvin—dotados de resplandeciente hermosura y vigor juvenil, célebres entre los devas como destructores de las enfermedades.

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । पितामह महाभाग कथयस्व प्रसादतः । उत्पत्तिरश्विनोश्चैव मृत्युलोके च तत्कथम्

Yudhiṣṭhira dijo: Oh venerable Pitāmaha, oh muy afortunado—por compasión, cuéntame: ¿cómo se originaron los gemelos Aśvin, y cómo sucedió esto en el mundo de los mortales?

Verse 4

रविलोकात्कथं सूर्यो धरायामवतारितः । एतत्सर्वं प्रयत्नेन कथयस्व प्रसादतः

¿Cómo fue traído Sūrya desde el reino del Sol hasta la tierra? Narra todo esto con esmero y benevolencia.

Verse 5

यच्छ्रुत्वा हि महाभाग सर्वपापैः प्रमुच्यते

Pues, oh noble señor, al oír esto uno queda en verdad liberado de todos los pecados.

Verse 6

व्यास उवाच । साधु पृष्टं त्वया भूप ऊर्ध्वलोककथानकम् । यच्छ्रुत्वा नरशार्दूल सर्वरोगात्प्रमुच्यते । विश्वकर्म्मसुता संज्ञा अंशुमद्रविणा वृता

Vyāsa dijo: Bien has preguntado, oh rey, acerca de este relato de los mundos superiores; al oírlo, oh tigre entre los hombres, uno queda libre de toda enfermedad. Saṃjñā, hija de Viśvakarman, fue desposada con Aṃśumān (el Sol).

Verse 8

सूर्य उवाच । मयि दृष्टे सदा यस्मात्कुरुषे स्वाक्षिसंयमम् । तस्माज्जनिष्यते मूढे प्रजासंयमनो यमः

Dijo el Sol: Puesto que, al mirarme, refrenas siempre tus propios ojos, por eso, oh engañado, nacerá Yama, el que contiene y gobierna a las criaturas.

Verse 9

ततः सा चपलं देवी ददर्श च भयाकुलम् । विलोलितदृशं दृष्ट्वा पुनराह च तां रविः

Entonces la diosa lo vio inquieto y sobrecogido de temor; y al ver sus ojos vacilantes, Ravi (el Sol) le habló de nuevo.

Verse 10

यस्माद्विलोलिता दृष्टिर्मयि दृष्टे त्वया धुना । तस्माद्विलोलितां संज्ञे तनयां प्रसविष्यसि

Porque tu mirada se ha vuelto vacilante al mirarme ahora, por eso, oh Saṃjñā, darás a luz una hija llamada Vilolitā, la Inconstante.

Verse 11

व्यास उवाच । ततस्तस्यास्तु संजज्ञे भर्तृशापेन तेन वै । यमश्च यमुना येयं विख्याता सुमहानदी

Dijo Vyāsa: Después, por aquella misma maldición de su esposo, nació Yama; y también Yamunā, este río célebre y grandioso.

Verse 12

सा च संज्ञा रवेस्तेजो महद्दुःखेन भामिनी । असहंतीव सा चित्ते चिंतयामास वै तदा

Y Saṃjñā, la dama resplandeciente, padeció gran pena ante el ardiente esplendor de Ravi; como si no pudiera soportarlo, entonces meditó hondamente en su corazón.

Verse 13

किं करोमि क्व गच्छामि क्व गतायाश्च निर्वृतिः । भवेन्मम कथं भर्तुः कोपमर्कस्य नश्यति

«¿Qué he de hacer? ¿Adónde iré? Y una vez que me haya ido, ¿dónde hallaré sosiego? ¿Cómo podrá apaciguarse y extinguirse la ira de mi esposo, la cólera de Sūrya?»

Verse 14

इति संचिंत्य बहुधा प्रजापतिसुता तदा । साधु मेने महाभागा पितृसंश्रयमापसा

Así, tras meditar de muchas maneras, aquella noble hija de Prajāpati juzgó que lo mejor era acogerse a la protección y al amparo de su padre.

Verse 15

ततः पितृगृहं गंतुं कृतबुद्धिर्यशस्विनी । छायामाहूयात्मनस्तु सा देवी दयिता रवेः

Entonces, resuelta a ir a la casa de su padre, aquella diosa ilustre —amada de Sūrya— llamó a Chāyā para que fuese su sustituta.

Verse 16

तां चोवाच त्वया स्थेयमत्र भानोर्यथा मया । तथा सम्यगपत्येषु वर्तितव्यं तथा रवौ

Y le dijo: «Debes permanecer aquí en mi lugar junto a Bhānu, como si fueras yo. Compórtate debidamente con los hijos, y del mismo modo con Ravi.»

Verse 17

दुष्टमपि न वाच्यं ते यथा बहुमतं मम । सैवास्मि संज्ञाहमिति वाच्यमेवं त्वयानघे

«Aunque ocurra algo impropio, no debes decirlo, pues ésta es mi firme determinación. Debes declarar: “Yo soy la misma Saṃjñā”; así has de hablar, oh intachable.»

Verse 18

छायासंज्ञोवाच । आकेशग्रहणाच्चाहमाशापाच्च वचस्तथा । करिष्ये कथयिष्यामि यावत्केशापकर्षणा त्

Dijo Chāyā: «Porque me has asido del cabello, y por tu mandato, haré lo que dices y hablaré conforme a ello, hasta el instante en que este tirón de cabellos produzca su consecuencia.»

Verse 19

इत्युक्ता सा तदा देवी जगाम भवनं पितुः । ददर्श तत्र त्वष्टारं तपसा धूतकिल्बिषम्

Así interpelada, la diosa fue entonces a la morada de su padre. Allí vio a Tvaṣṭṛ (Viśvakarmā), cuyas austeridades habían lavado toda impureza.

Verse 20

बहुमानाच्च तेनापि पूजिता विश्व कर्म्मणा । तत्स्थौ पितृगृहे सा तु किंचित्कालमनिंदिता

Y por gran estima, también fue honrada y venerada por Viśvakarmā. Así permaneció en la casa paterna algún tiempo, irreprochable y sin ser censurada.

Verse 21

ततः प्राह स धर्मज्ञः पिता नातिचिरोषिताम् । विश्वकर्मा सुतां प्रेम्णा बहुमा नपुरस्सरम्

Entonces su padre, Viśvakarmā, conocedor del dharma, habló a su hija, que no había permanecido mucho, con palabras afectuosas colmadas de honor y estima.

Verse 22

त्वां तु मे पश्यतो वत्से दिनानि सुबहून्यपि । मुहूर्तेन समानि स्युः किंतु धर्मो विलुप्यते

«Pero, hija mía, mientras te contemplo, aun muchos días pasan como si fueran un solo instante; y, sin embargo, en esta situación el dharma se mengua y se desvanece.»

Verse 23

बांधवेषु चिरं वासो न नारीणां यशस्करः । मनोरथो बांधवानां भार्या पितृगृहे स्थिता

Vivir largo tiempo entre los propios parientes no se tiene por acrecentador de honra para una esposa; más bien, se vuelve el anhelo de los suyos cuando la mujer permanece establecida en la casa de su padre.

Verse 24

स त्वं त्रैलोक्यनाथेन भर्त्रा सूर्येण संगता । पितुर्गृहे चिरं कालं वस्तुं नार्हसि पुत्रिके

Tú, unida a Sūrya, señor de los tres mundos, como esposo, no debes permanecer largo tiempo en la casa de tu padre, hija querida.

Verse 25

अतो भर्तृगृहं गच्छ दृष्टोऽहं पूजिता च मे । पुनरागमनं कार्यं दर्शनाय शुभेक्षणे

Por tanto, ve ahora a la casa de tu esposo. Me has visto y me has honrado debidamente; con todo, vuelve de nuevo, oh de hermosa mirada, para otra visita y darśana.

Verse 26

व्यास उवाच । इत्युक्ता सा तदा क्षिप्रं तथेत्युक्ता च वै मुने । पूजयित्वा तु पितरं सा जगामोत्तरान्कुरून्

Vyāsa dijo: Así amonestada, respondió al instante: «Así sea», oh sabio. Tras honrar a su padre, partió hacia los Kurus del Norte.

Verse 27

सूर्यतापमनिच्छती तेजसस्तस्य बिभ्यती । तपश्चचार तत्रापि वडवारूपधारिणी

No queriendo soportar el ardor del Sol y temiendo su fulgurante resplandor, allí también practicó austeridades, habiendo asumido la forma de una yegua.

Verse 28

संज्ञामित्येव मन्वानो द्वितीयायां दिवस्पतिः । जनयामास तनयौ कन्यां चैकां मनोरमाम्

Pensando: «Ésta es en verdad Saṃjñā», el Señor del Día (Sūrya), con la segunda esposa, engendró dos hijos varones y también una hija sumamente encantadora.

Verse 29

छाया स्वतनयेष्वेव यथा प्रेष्णाध्यवर्तत । तथा न संज्ञाकन्यायां पुत्रयोश्चाप्यवर्तत । लालनासु च भोज्येषु विशेषमनुवासरम्

Chāyā mostró cariñosa preferencia por sus propios hijos; pero no se condujo del mismo modo con la hija de Saṃjñā ni con sus hijos varones. Día tras día hacía diferencias en las caricias y en el alimento.

Verse 30

मनुस्तत्क्षांतवानस्या यमस्तस्या न चाक्षमत् । ताडनाय ततः कोपात्पादस्तेन समुद्यतः । तस्याः पुनः क्षांतमना न तु देहे न्यपातयत्

Manu lo toleró, pero Yama no pudo soportarlo. Entonces, airado, alzó el pie para golpearla; mas, conteniéndose de nuevo, no lo descargó sobre su cuerpo.

Verse 31

ततः शशाप तं कोपाच्छायासंज्ञा यमं नृप । किंचित्प्रस्फुरमाणोष्ठी विचलत्पाणिपल्लवा

Entonces, airada, Chāyā—llamada Saṃjñā—maldijo a Yama, oh rey, con los labios temblorosos y las delicadas manos estremecidas.

Verse 32

पत्न्यां पितुर्मयि यदि पादमुद्यच्छसे बलात् । भुवि तस्मादयं पादस्तवाद्यैव भविष्यति

«Si por la fuerza alzas el pie contra mí, la esposa de tu padre, entonces, por ello, este mismo pie tuyo, desde hoy, quedará en la tierra (caerá al suelo)».

Verse 33

इत्याकर्ण्य यमः शापं मातर्यतिविशंकितः । अभ्येत्य पितरं प्राह प्रणिपातपुरस्सरम्

Al oír aquella maldición, Yama quedó hondamente inquieto por su madre. Se acercó a su padre y habló, tras postrarse primero con reverencia.

Verse 34

तातैतन्महदाश्चर्यमदृष्टमिति च क्वचित् । माता वात्सल्यरूपेण शापं पुत्रे प्रयच्छति

«Padre, esto es un gran prodigio, algo en verdad raramente visto: que una madre, aun bajo la forma del cariño, imponga una maldición a su hijo.»

Verse 35

यथा माता ममाचष्ट नेयं माता तथा मम । निर्गुणेष्वपि पुत्रेषु न माता निर्गुणा भवेत्

«Según ha dicho mi madre, de ese modo ella no es verdaderamente mi madre. Aunque los hijos carezcan de virtudes, una madre no debería quedar privada de virtud.»

Verse 36

यमस्यैतद्वचः श्रुत्वा भगवांस्तिमिरापहः । छायासंज्ञामथाहूय पप्रच्छ क्वगतेति च

Al oír estas palabras de Yama, el Bienaventurado, disipador de las tinieblas, llamó a la llamada Chāyā y preguntó: «¿Adónde ha ido?»

Verse 37

सा चाह तनया त्वष्टुरहं संज्ञा विभावसो । पत्नी तव त्वयापत्यान्येतानि जनितानि मे

Ella dijo: «Yo soy Saṃjñā, hija de Tvaṣṭṛ, oh Vibhāvasu. Soy tu esposa, y estos hijos han nacido de mí por ti.»

Verse 38

इत्थं विवस्वतस्तां तु बहुशः पृच्छतो यदा । नाचचक्षे तदा क्रुद्धो भास्वांस्तां शप्तुमुद्यतः

Así, cuando Vivasvān la interrogó una y otra vez y ella no lo reveló, el Resplandeciente se airó y se dispuso a maldecirla.

Verse 39

ततः सा कथयामास यथावृत्तं विवस्वते । विदितार्थश्च भगवाञ्जगाम त्वष्टु रालयम्

Entonces ella le relató a Vivasvān todo lo sucedido tal como ocurrió. Conocida la verdad, el Señor fue a la morada de Tvaṣṭṛ.

Verse 40

ततः संपूजयामास त्वष्टा त्रैलोक्यपूजितम् । भास्वन्किं रहिता शक्त्या निजगेहमुपागतः

Entonces Tvaṣṭṛ honró debidamente al Resplandeciente, venerado en los tres mundos, y preguntó: «Oh Bhāsvān, ¿por qué has venido a tu propia casa como si estuvieras falto de fuerza?»

Verse 41

संज्ञां पप्रच्छ तं तस्मै कथयामास तत्त्ववित् । आगता सेह मे वेश्म भवतः प्रेषिता रवे

Le preguntó por Saṃjñā, y el conocedor de la verdad le explicó: «Ella ha venido aquí, a mi casa, oh Ravi, enviada por ti».

Verse 42

दिवाकरः समाधिस्थो वडवारूपधारिणीम् । तपश्चरंतीं ददृशे उत्तरेषु कुरुष्वथ

El dios Sol, entrando en profunda contemplación, la vio practicar austeridades, habiendo asumido la forma de una yegua, en las regiones del norte entre los Kurus.

Verse 43

असह्यमाना सूर्यस्य तेजस्तेनातिपीडिता । वह्न्याभनिजरूपं तु च्छायारूपं विमुच्य च

Incapaz de soportar el fulgor abrasador del Sol, y oprimida en extremo por aquel resplandor, dejó su forma de sombra y asumió su propia forma, radiante como el fuego.

Verse 44

धर्मारण्ये समागत्य तप स्तेपे सुदुष्करम् । छायापुत्रं शनिं दृष्ट्वा यमं चान्यं च भूपते

Llegada a Dharmāraṇya, emprendió austeridades sumamente arduas. Al ver a Śani, el hijo de Chāyā, y también a Yama y a otro vástago, oh rey, quedó manifiesto el asunto.

Verse 45

तदैव विस्मितः सूर्यो दुष्टपुत्रौ समीक्ष्य च । ज्ञातुं दध्यौ क्षणं ध्यात्वा विदित्वा तच्च कारणम्

En ese mismo instante el Sol, asombrado al ver a aquellos dos hijos perversos, reflexionó para comprender. Meditando un momento, conoció la causa de ello.

Verse 46

घृण्यौष्ण्याद्दग्धदेहा सा तपस्तेपे पतिव्रता । येन मां तेजसा सह्यं द्रष्टुं नैव शशाक ह

Abrasado su cuerpo por el fiero calor, aquella esposa fiel realizó austeridades; pues no había podido contemplarme, insoportable en mi resplandor.

Verse 47

पञ्चाशद्धायनेतीते गत्वा कौ तप आचरत् । प्रद्योतनो विचार्यैवं गत्वा शीघ्रं मनोजवः

Cuando hubieron pasado cincuenta años, fue al lugar donde ella practicaba austeridades. Así considerando, el Luminoso, veloz como el pensamiento, se encaminó allí con presteza.

Verse 48

धर्मारण्ये वरे पुण्ये यत्र संज्ञास्थिता तपः । आगतं तं रविं दृष्ट्वा वडवा समजायत

En el excelso y santo Dharmāraṇya, donde Saṃjñā permanecía firme en la austeridad, al ver llegar a Ravi, el Sol, ella se convirtió en una yegua (vaḍavā).

Verse 49

सूर्यपत्नी सदा संज्ञा सूर्यश्चाश्वस्ततोऽभवत् । ताभ्यां सहाभूत्संयोगो घ्राणे लिंगं निवेश्य च

Saṃjñā fue siempre la esposa del Sol, y el Sol quedó entonces sosegado. Luego ocurrió la unión con ella, después de que él colocara su liṅga en su fosa nasal.

Verse 50

तदा तौ च समुत्पन्नौ युगलावश्विनौ भुवि । प्रादुर्भूतं जलं तत्र दक्षिणेन खुरेण च

Entonces, sobre la tierra, nacieron los gemelos Aśvins. Y allí brotó agua, sacada por el casco derecho.

Verse 51

विदलिते भूमिभागे तत्र कुंडं समुद्बभौ । द्वितीयं तु पुनः कुंडं पश्चार्धचरणोद्भवम्

Al hendirse aquella porción de la tierra, surgió allí un estanque sagrado (kuṇḍa). Y de nuevo apareció un segundo kuṇḍa, nacido de la mitad posterior del pie/casco.

Verse 52

उत्तरवाहिन्याः काश्या कुरुक्षेत्रादि वै तथा । गंगापुरीसमफलं कुण्डेऽत्र मुनिनोदितम्

El sabio declara que el mérito en este kuṇḍa es igual al de Kāśī, donde el río corre hacia el norte, y también al de Kurukṣetra y otros lugares; en verdad, igual al de Gaṅgāpurī.

Verse 53

तत्फलं समवाप्नोति तप्तकुण्डे न संशयः । स्नानं विधाय तत्रैव सर्वपापैः प्रमुच्यते

En el Taptakuṇḍa alcanza ciertamente ese mismo fruto, sin duda alguna. Tras bañarse allí mismo, queda liberado de todos los pecados.

Verse 54

न पुनर्जायते देहः कुष्ठादिव्याधिपीडितः । एतत्ते कथितं भूप दस्रांशोत्पत्तिकारणम्

No vuelve a nacer con un cuerpo afligido por lepra y otras enfermedades. Oh Rey, así te he expuesto la causa de la manifestación del Daśrāṃśa.

Verse 55

तदा ब्रह्मादयो देवा आगतास्तत्र भूपते । दत्त्वा संज्ञावरं शुभ्रं चिंतितादधिकं हि तैः

Entonces Brahmā y los demás devas llegaron allí, oh Rey. Concedieron a Saṃjñā el auspicioso don, en verdad más aún de lo que ellos habían deseado.

Verse 56

स्थापयित्वा रविं तत्र बकुलाख्यवनाधिपम् । आनर्चुस्ते तदा संज्ञां पूर्वरूपाऽभवत्तदा

Habiendo establecido allí a Ravi, señor del bosque llamado Bakula, los devas adoraron entonces a Saṃjñā; y en ese momento ella recobró su forma anterior.

Verse 57

स्थापिता तत्र राज्ञी च कुमारौ युगलौ तदा । एतत्तीर्थफलं वक्ष्ये शृणु राजन्महामते

Allí mismo fueron establecidos también la reina y el par de príncipes. Ahora declararé el fruto de este tīrtha; escucha, oh Rey de gran sabiduría.

Verse 58

आदिस्थानं कुरुश्रेष्ठ देवैरपि सुदुर्लभम् । रविकुण्डे नरः स्नात्वा श्रद्धायुक्तो जितेंद्रियः

Este lugar sagrado primordial, oh el mejor de los Kurus, es sumamente difícil de alcanzar incluso para los devas. El hombre que se baña en Ravikuṇḍa con fe, habiendo dominado sus sentidos,

Verse 59

तारयेत्स पितॄन्सर्वान्महानरकगानपि । श्रद्धया यः पिबेत्तोयं संतर्प्य पितृदेवताः

libera a todos sus antepasados, incluso a los que han caído en los grandes infiernos. Quien, con fe, beba esta agua después de satisfacer y honrar a las deidades Pitṛ,

Verse 60

स्वल्पं वापि बहुवापि सर्वं कोटिगुणं भवेत् । सप्तम्यां रविवारेण ग्रहणं चंद्रसूर्ययोः

sea poco o sea mucho, todo se multiplica por un crore. En el séptimo día lunar, en domingo, y durante los eclipses de la Luna y del Sol,

Verse 61

रविकुण्डे च ये स्नाताः न ते वै गर्भगामिनः । सक्रांतौ च व्यतीपाते वैधृतेषु च पर्वसु

quienes se han bañado en Ravikuṇḍa no vuelven a entrar en el vientre (no están sujetos al renacimiento). Y esto es especialmente así en Saṅkrānti, en Vyatīpāta, en Vaidhṛti y en los parvanes, los momentos festivos,

Verse 62

पूर्णमास्याममावास्यां चतुर्द्दश्यां सितासिते । रविकुंडे च यः स्नातः क्रतुकोटिफलं लभेत्

en la luna llena, en la luna nueva y en el decimocuarto día de la quincena clara y de la oscura: quien se bañe en Ravikuṇḍa obtiene el fruto de diez millones de sacrificios (kratu).

Verse 63

पूजयेद्बकुलार्कं च एकचित्तेन मानवः । स याति परमं धाम स यावत्तपते रविः

Quien adora a Bakulārka con mente unificada alcanza la morada suprema, perdurable mientras el Sol continúe resplandeciendo.

Verse 64

तस्य लक्ष्मीः स्थिरा नूनं लभते संततिं सुखम् । अरिवर्गः क्षयं याति प्रसादाच्च दिवस्पतेः

Para él, la Lakṣmī se vuelve ciertamente estable; obtiene descendencia y dicha. La hueste de enemigos perece por la gracia del Señor del Día.

Verse 65

नाग्नेर्भयं हि तस्य स्यान्न व्याघ्रान्न च दंतिनः । न च सर्प्पभयं क्वापि भूतप्रेतादिभीर्नहि

Para él no habrá temor al fuego, ni a los tigres, ni a los elefantes; en ningún lugar habrá miedo a las serpientes, ni a bhūtas, pretas y semejantes.

Verse 66

बालग्रहाश्च सर्वेऽपि रेवती वृद्धरेवती । ते सर्वे नाशमायांति बकुलार्क नमोस्तु ते

Todas las aflicciones que arrebatan a los niños—Revatī y también Vṛddha-Revatī—son destruidas; todas llegan a su fin. ¡Oh Bakulārka, salutaciones a ti!

Verse 67

गावस्तस्य विवर्द्धंते धनं धान्यं तथैव च । अविच्छेदो भवेद्वंशो बकुलार्के नमस्कृते

Sus vacas se multiplican, y también su riqueza y su grano. Su linaje queda sin interrupción cuando se rinde homenaje a Bakulārka.

Verse 68

काकवन्ध्या च या नारी अनपत्या मृतप्रजा । वन्ध्या विरूपिता चैव विषकन्याश्च याः स्त्रियः

Las mujeres llamadas kāka-vandhyā (que sólo dan a luz hijos sin vida), las que no tienen descendencia, las que han perdido a sus hijos, las estériles, las desfiguradas, y las conocidas como viṣa-kanyā—tales mujeres...

Verse 69

एवं दोषैः प्रमुच्यंते स्नात्वा कुण्डे च भूपते । सौभाग्यस्त्रीसुतांश्चैव रूपं चाप्नोति सर्वशः

Así, oh rey, quedan libres de tales defectos al bañarse en el kuṇḍa; obtienen buena fortuna, esposo, hijos y belleza en todo sentido.

Verse 70

व्याधिग्रस्तोपि यो मर्त्यः षण्मासाच्चैव मानवः । रविकुण्डे च सुस्नातः सर्वरोगात्प्रमुच्यते

Aun un mortal afligido por enfermedad—si durante seis meses se baña debidamente en Ravikuṇḍa—queda liberado de todos los males.

Verse 71

नीलोत्सर्गविधिं यस्तु रविक्षेत्रे करोति वै । पितरस्तृप्तिमायांति यावदाभूतसंप्लवम्

Quienquiera que realice el rito de nīlotsarga en el campo sagrado del Sol, Ravikṣetra, los antepasados alcanzan satisfacción—hasta la disolución cósmica.

Verse 72

कन्यादानं च यः कुर्यादस्मिन्क्षेत्रे च पुत्रक । उद्वाहपरिपूतात्मा ब्रह्मलोके महीयते

Y quien realice el kanyādāna, el don de una hija, en este campo sagrado, querido hijo—con el alma purificada por el rito nupcial—es honrado en Brahmaloka.

Verse 73

धेनुदानं च शय्यां च विद्रुमं च हयं तथा । दासीमहिषीघण्टाश्च तिलं कांचनसंयुतम्

La dádiva de una vaca y de un lecho, de coral y de un caballo; así también de una sierva, de un búfalo, de campanas y de sésamo mezclado con oro: todo ello se prescribe aquí como caridad de gran mérito.

Verse 74

धेनुं तिलमयीं दद्यादस्मि न्क्षेत्रे च भारत । उपानहौ च छत्रं च शीतत्राणादिकं तथा

Oh Bhārata, en este campo sagrado debe ofrecerse una vaca hecha de sésamo; y también dar calzado, una sombrilla y otras protecciones contra el frío.

Verse 75

लक्षहोमं तथा रुद्रं रुद्रातिरुद्रमेव च । तस्मिन्स्थाने च यत्किंचिद्ददाति श्रद्धयान्वितः

Sea un lakṣa-homa, un rito de Rudra o el Rudrātirudra, la gran adoración de Rudra: cuantoquiera que alguien ofrezca en ese lugar con fe se vuelve supremamente meritorio.

Verse 76

एकैकस्य फलं तात वक्ष्यामि शृणु तत्त्वतः । दानेन लभते भोगानिह लोके परत्र च

Hijo querido, te diré el verdadero fruto de cada acto; escucha con atención: por la caridad se obtienen gozos en este mundo y en el más allá.

Verse 77

राज्यं च लभते मर्त्यः कृत्वोद्वाहं तु मानुषाः । जायातो धर्मकामार्थाः प्राप्यंते नात्र संशयः

El mortal que entra en la vida de hogar mediante el matrimonio alcanza soberanía y firmeza; y por medio de la esposa se obtienen dharma, kāma y artha: de ello no hay duda.

Verse 78

पूजाया लभते सौख्यं भवेज्जन्मनिजन्मनि । सप्तम्यां रवियुक्तायां बकुलार्कं स्मरेत्तु यः

Por la adoración se alcanza la dicha, nacimiento tras nacimiento. Y quien, en el séptimo tithi unido al domingo, recuerda la sagrada forma llamada Bakulārka, obtiene mérito especial.

Verse 79

ज्वरादेः शत्रुतश्चैव व्याधेस्तस्य भयं नहि

Para él no hay temor de la fiebre y demás males, ni de enemigos, ni de enfermedad.

Verse 80

युधिष्ठिर उवाच । बकुलार्केति वै नाम कथं जातं रवेर्मुने । एतन्मे वदतां श्रेष्ठ तत्त्वमाख्यातुमर्हसि

Yudhiṣṭhira dijo: Oh sabio, ¿cómo llegó el Sol a tener el nombre de «Bakulārka»? Oh el mejor de los oradores, dígnate revelarme esta verdad.

Verse 81

व्यास उवाच । यदा संज्ञा च राजेंद्र सूर्यार्थंं चैकचेतसा । तेपे बकुलवृक्षाधः पत्युस्तेजः प्रशां तये

Vyāsa dijo: Oh rey, cuando Saṃjñā, con mente unificada por el bien del Sol, practicó austeridad bajo un árbol bakula, fue para apaciguar el ardiente resplandor de su esposo.

Verse 82

प्रादुर्भावं रवेर्दृष्ट्वा वडवा समजायत । अत्यंतं गोपतिः शांतो बकुलस्य समीपतः

Al ver la manifestación del Sol, ella se convirtió en una yegua (vaḍavā). Y cerca del árbol bakula, el Señor del ganado se volvió sumamente sereno y apacible.

Verse 83

सुषुवे च तदा राज्ञी सुतौ दिव्यौ मनोहरौ । तेनास्य प्रथितं नाम बकुलार्केति वै रवेः

Entonces la reina dio a luz a dos hijos divinos y encantadores. Por aquel suceso, el Sol (Ravi) llegó a ser célebre allí con el renombrado nombre de “Bakūlārka”.

Verse 84

यस्तत्र कुरुते स्नानं व्याधिस्तस्य न पीडयेत् । धर्ममर्थं च कामं च लभते नात्र संशयः

Quienquiera que se bañe allí, la enfermedad no lo afligirá. Obtiene dharma, prosperidad y goce legítimo; de ello no hay duda.

Verse 85

षण्मासात्सिद्धिमाप्नोति मोक्षं च लभते नरः । एतदुक्तं महाराज बकुलार्कस्य वैभवम्

En seis meses el hombre alcanza la siddhi, y también obtiene la liberación. Así, oh gran rey, ha sido proclamada la gloria de Bakūlārka.

Verse 97

सूर्यं दृष्ट्वा सदा संज्ञा स्वाक्षिसंयमनं व्यधात् । यतस्ततः सरोषोऽर्कः संज्ञां वचनमब्रवीत्

Cada vez que Saṃjñā contemplaba al Sol, refrenaba continuamente sus ojos. Al ver esto, el Sol, airado, se dirigió a Saṃjñā con palabras.