Adhyaya 1

Verse 1

श्रीगणेशाय नमः श्रीगुरुभ्यो नमः । अथ ब्रह्मोत्तरखंडमारंभः । ॐ नमः शिवाय । ज्योतिर्मात्रस्वरूपाय निर्मलज्ञानचक्षुषे । नमः शिवाय शांताय ब्रह्मणे लिंगमूर्त्तये

Salutaciones a Śrī Gaṇeśa; salutaciones a los venerables Gurús. Ahora comienza el Brahmottarakhaṇḍa. Oṃ—salutación a Śiva: a Aquel cuya esencia es pura Luz, cuyo ojo es el conocimiento inmaculado; salutación a Śiva, el Pacífico, el Brahman supremo, manifestado como la forma del Liṅga.

Verse 2

ऋषय ऊचुः । आख्यातं भवता सूत विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम् । समस्ताघहरं पुण्यं समसेन श्रुतं च नः

Los sabios dijeron: «Oh Sūta, nos has expuesto la suprema grandeza de Viṣṇu—santa y destructora de todos los pecados—y la hemos escuchado íntegramente».

Verse 3

इदानीं श्रोतुमिच्छामो माहात्म्यं त्रिपुरद्विषः । तद्भक्तानां च माहात्म्यमशेषाघहरं परम्

«Ahora deseamos escuchar la grandeza del enemigo de Tripura (Śiva), y también la grandeza de Sus devotos—suprema, que destruye todo pecado sin dejar resto.»

Verse 4

तन्मंत्राणां च माहात्म्यं तथैव द्विजसत्तम । तत्कथायाश्च तद्भक्तेः प्रभावमनुवर्णय

«Oh el mejor de los dos veces nacidos, describe también la grandeza de Sus mantras; y asimismo, expón el poder de Sus relatos sagrados y de la devoción (bhakti) hacia Él.»

Verse 5

सूत उवाच । एतावदेव मर्त्यानां परं श्रेयः सनातनम् । यदीश्वरकथायां वै जाता भक्तिरहैतुकी

Sūta dijo: «Sólo esto es el bien supremo y eterno para los mortales: que, por el relato del Señor, nazca la devoción sin causa»

Verse 6

अतस्तद्भक्तिलेशस्य माहात्म्यं वर्ण्यते मया । अपि कल्पायुषा नालं वक्तुं विस्तरतः क्वचित्

«Por eso describiré la grandeza incluso de una mínima porción de esa devoción; aun con una vida tan larga como un kalpa, no bastaría para expresarla plenamente y con detalle.»

Verse 7

सर्वेषामपि पुण्यानां सर्वेषां श्रेयसामपि । सर्वेषामपि यज्ञानां जपयज्ञः परः स्मृतः

«Entre todos los actos meritorios, entre todos los medios de bienestar, y entre todos los sacrificios, se recuerda como supremo el japa-yajña, el sacrificio de la repetición del mantra.»

Verse 8

तत्रादौ जपयज्ञस्य फलं स्वस्त्ययनं महत् । शैवं षडक्षरं दिव्यं मंत्रमाहुर्महर्षयः

«Allí, en primer lugar, el fruto del japa-yajña es un gran bienestar auspicioso; los grandes rishis proclaman el divino mantra śaiva de seis sílabas.»

Verse 9

देवानां परमो देवो यथा वै त्रिपुरांतकः । मंत्राणां परमो मंत्रस्तथा शैवः षडक्षरः

«Así como Tripurāntaka (Śiva) es el Dios supremo entre los dioses, así también el mantra śaiva de seis sílabas es el mantra supremo entre los mantras.»

Verse 10

एष पंचाक्षरो मंत्रो जप्तॄणां मुक्तिदायकः । संसेव्यते मुनिश्रेष्ठैरशेषैः सिद्धिकांक्षिभिः

Este mantra de cinco sílabas concede la liberación a quienes lo recitan en japa. Es venerado y practicado por los más excelsos sabios, por todos los que anhelan las siddhis.

Verse 11

अस्यैवाक्षरमाहात्म्यं नालं वक्तुं चतुर्मुखः । श्रुतयो यत्र सिद्धांतं गताः परमनिर्वृताः

Ni siquiera Brahmā, el de cuatro rostros, basta para expresar plenamente la grandeza de este mantra-sílaba. Allí mismo los Vedas alcanzan su conclusión final y reposan en la paz suprema.

Verse 12

सर्वज्ञः परिपूर्णश्च सच्चिदानंदलक्षणः । स शिवो यत्र रमते शैवे पंचाक्षरे शुभे

Omnisciente y plenamente perfecto, cuya naturaleza es Sat-Cit-Ānanda, allí se deleita Śiva: en el auspicioso mantra śaiva de cinco sílabas.

Verse 13

एतेन मंत्रराजेन सर्वोपनिषदात्मना । लेभिरे मुनयः सर्वे परं ब्रह्म निरामयम्

Por este rey de los mantras, cuya esencia es la de todas las Upaniṣads, todos los sabios alcanzaron el Brahman supremo, libre de toda aflicción.

Verse 14

नमस्कारेण जीवत्वं शिवेऽत्र परमात्मनि । ऐक्यं गतमतो मंत्रः परब्रह्ममयो ह्यसौ

Mediante el acto de reverente salutación (namaskāra), la condición de individualidad se funde aquí en Śiva, el Supremo Sí mismo. Por ello, este mantra está verdaderamente hecho del Parabrahman.

Verse 15

भवपाशनिबद्धानां देहिनां हितकाम्यया । आहोंनमः शिवायेति मंत्रमाद्यं शिवः स्वयम्

Por compasión hacia los seres encarnados, atados por el lazo del devenir mundano, el propio Śiva proclamó el mantra primordial: «Oṃ, namaḥ śivāya».

Verse 16

किं तस्य बहुभिर्मंत्रैः किं तीर्थैः किं तपोऽध्वरैः । यस्योंनमः शिवायेति मंत्रो हृदयगोचरः

¿Qué necesidad tiene de muchos otros mantras, de peregrinaciones, o de austeridades y sacrificios, quien lleva en el corazón el mantra «Oṃ namaḥ śivāya»?

Verse 17

तावद्भ्रमंति संसारे दारुणे दुःखसंकुले । यावन्नोच्चारयंतीमं मंत्रं देहभृतः सकृत्

Los seres encarnados vagan en este saṃsāra cruel, colmado de dolor, mientras no pronuncien siquiera una vez este mantra.

Verse 18

मंत्राधिराजराजोऽयं सर्ववेदांतशेखरः । सर्वज्ञाननिधानं च सोऽयं चैव षडक्षरः

Este es el emperador entre los señores de los mantras, la joya cimera de todo el Vedānta y el tesoro de todo conocimiento: este mismo mantra de seis sílabas.

Verse 19

कैवल्यमार्गदीपोऽयमविद्यासिंधुवाडवः । महापातकदावाग्निः सोऽयं मंत्रः षडक्षरः

Este mantra de seis sílabas es lámpara en el sendero de la liberación; es el fuego submarino que seca el océano de la ignorancia; es el incendio del bosque que consume los grandes pecados.

Verse 21

नास्य दीक्षा न होमश्च न संस्कारो न तर्पणम् । न कालो नोपदेशश्च सदा शुचिरयं मनुः

Para este mantra no se requiere dīkṣā formal, ni homa, ni ritos purificatorios, ni libaciones. No hay tiempo señalado ni instrucción elaborada: este mantra es eternamente puro.

Verse 22

महापातकविच्छित्त्यै शिव इत्यक्षरद्वयम् । अलं नमस्कियायुक्तो मुक्तये परिकल्पते

Para cortar incluso los mayores pecados, bastan las dos sílabas «Śi‑va»; unidas a la reverente salutación, se convierten en medio directo de liberación (mokṣa).

Verse 23

उपदिष्टः सद्गुरुणा जप्तः क्षेत्रे च पावने । सद्यो यथेप्सितां सिद्धिं ददातीति किमद्भुतम्

Cuando lo imparte un verdadero guru y se recita en japa en un lugar santo y purificador, concede al instante la realización deseada—¿qué tiene eso de asombroso?

Verse 24

अतः सद्गुरुमाश्रित्य ग्राह्योऽयं मंत्रनायकः । पुण्यक्षेत्रेषु जप्तव्यः सद्यः सिद्धिं प्रयच्छति

Por ello, refugiándose en un verdadero guru, debe recibirse este mantra soberano. Ha de recitarse en lugares sagrados de mérito (puṇya), y concede de inmediato la siddhi.

Verse 25

गुरवो निर्मलाः शांताः साधवो मितभाषिणः । कामक्रोधविनिर्मुक्ताः सदाचारा जितेंद्रियाः

Los verdaderos maestros son puros y serenos: santos sādhus, mesurados en el hablar, libres de deseo y de ira, firmes en la recta conducta y dueños de sus sentidos.

Verse 26

एतैः कारुण्यतो दत्तो मंत्रः क्षिप्रं प्रसिद्ध्यति । क्षेत्राणि जपयोग्यानि समासात्कथयाम्यहम्

El mantra otorgado por tales maestros, movidos por la compasión, pronto se vuelve eficaz. Ahora expondré brevemente los lugares sagrados aptos para el japa.

Verse 27

प्रयागं पुष्करं रम्यं केदारं सेतुबंधनम् । गोकर्णं नैमिषारण्यं सद्यः सिद्धिकरं नृणाम्

Prayāga, el hermoso Puṣkara, Kedāra, Setubandhana, Gokarṇa y Naimiṣāraṇya: éstos otorgan a los hombres logro inmediato.

Verse 28

अत्रानुवर्ण्यते सद्भिरितिहासः पुरातनः । असकृद्वा सकृद्वापि शृण्वतां मंगलप्रदः

Aquí los virtuosos relatan una antigua historia sagrada; oída muchas veces o incluso una sola, concede auspiciosidad a quienes escuchan.

Verse 29

मथुरायां यदुश्रेष्ठो दाशार्ह इति विश्रुतः । बभूव राजा मतिमान्महोत्साहो महाबलः

En Mathurā hubo un rey, el más excelso entre los Yadus, célebre como Dāśārha; prudente en consejo, de gran empeño y de poderosa fuerza.

Verse 30

शास्त्रज्ञो नयवाक्छूरो धैर्यवानमितद्युतिः । अप्रधृष्यः सुगंभीरः संग्रामेष्वनिवर्त्तितः

Conocedor de los śāstras, valiente en el consejo y la palabra del buen gobierno; firme, de esplendor inconmensurable; inexpugnable, de gravedad profunda y jamás retrocedía en la batalla.

Verse 31

महारथो महेष्वासो नानाशास्त्रार्थकोविदः । वदान्यो रूपसंपन्नो युवा लक्ष णसंयुतः

Era un gran guerrero de carro, un poderoso arquero y conocedor del sentido de muchos śāstras. Generoso, de hermoso semblante y joven, estaba adornado con signos auspiciosos y nobles cualidades.

Verse 32

स काशिराजतनयामुपयेमे वराननाम् । कांतां कलावतीं नाम रूपशीलगुणान्विताम्

Tomó por esposa a la hija del rey de Kāśī, de rostro hermoso y resplandeciente, llamada Kalāvatī, dotada de belleza, buen carácter y virtudes.

Verse 33

कृतोद्वाहः स राजेंद्रः संप्राप्य निजमंदिरम् । रात्रौ तां शयनारूढां संगमाय समाह्वयत्

Celebradas las nupcias, aquel señor de reyes regresó a su propio palacio. De noche, al verla recostada en el lecho, la llamó para la unión conyugal.

Verse 34

सा स्वभर्त्रा समाहूता बहुशः प्रार्थिता सती । न बबंध मनस्तस्मिन्न चागच्छ तदंतिकम्

Aunque su esposo la llamó y muchas veces la suplicó, aquella mujer virtuosa no inclinó su corazón a ello, ni se acercó a él.

Verse 35

संगमाय यदाहूता नागता निजवल्लभा । बलादाहर्तुकामस्तामुदतिष्ठन्महीपतिः

Cuando fue llamada para la unión y su amada no acudió, el rey, deseando traerla por la fuerza, se levantó.

Verse 36

राज्ञ्युवाच । मा मां स्पृश महाराज कारणज्ञां व्रते स्थिताम् । धर्माधर्मौ विजानासि मा कार्षीः साहसं मयि

La reina dijo: «No me toques, oh gran rey. Conozco la causa y permanezco firme en mi voto. Tú distingues el dharma y el adharma; no cometas violencia ni temeridad contra mí».

Verse 37

क्वचित्प्रियेण भुक्तं यद्रोचते तु मनीषिणाम् । दंपत्योः प्रीतियोगेन संगमः प्रीतिवर्द्धनः

A veces, aun lo recibido de la persona amada agrada a los sabios. En los esposos, la unión nacida del afecto mutuo acrecienta el amor.

Verse 38

प्रियं यदा मे जायेत तदा संगस्तु ते मयि । का प्रीतिः किं सुखं पुंसां बलाद्भोगेन योषिताम्

Cuando en mí nazca el afecto, entonces habrá unión contigo. ¿Qué amor, qué dicha, puede haber para un hombre en gozar de una mujer por la fuerza?

Verse 39

अप्रीतां रोगिणीं नारीमंतर्वत्नीं धृतव्रताम् । रजस्वलामकामां च न कामेत बलात्पुमान्

Un hombre no debe, por la fuerza, desear a una mujer que no consiente, que está enferma, embarazada, firme en un voto, menstruando o sin deseo.

Verse 40

प्रीणनं लालनं पोषं रंजनं मार्दवं दयाम् । कृत्वा वधूमुपगमेद्युवतीं प्रेमवान्पतिः । युवतौ कुसुमे चैव विधेयं सुखमिच्छता

El esposo amoroso, tras complacerla, mimarla, cuidarla, alegrarla y mostrarle ternura y compasión, debe entonces acercarse a su joven esposa. Quien busca la dicha debe tratar a una joven como a una flor: con suavidad.

Verse 41

इत्युक्तोऽपि तया साध्व्या स राजा स्मरविह्वलः । बलादाकृष्य तां हस्ते परिरेभे रिरंसया

Aunque aquella mujer virtuosa lo amonestó, el rey—vencido por la pasión—le tomó la mano por la fuerza y la abrazó, movido por el deseo de placer.

Verse 42

तां स्पृष्टमात्रां सहसा तप्तायःपिंडसन्निभाम् । निर्दहंतीमिवात्मानं तत्याज भयविह्वलः

Apenas la tocó, ella pareció como un lingote de hierro al rojo vivo; como si le abrasara el propio ser, él retrocedió y la soltó, temblando de miedo.

Verse 43

राजोवाच । अहो सुमहदाश्चर्यमिदं दृष्टं तव प्रिये । कथमग्निसमं जातं वपुः पल्लवकोमलम्

Dijo el rey: «¡Ah, he visto un prodigio inmenso, amada mía! ¿Cómo tu cuerpo, tierno como un brote, se ha vuelto semejante al fuego?»

Verse 44

इत्थं सुविस्मितो राजा भीतः सा राजवल्लभा । प्रत्युवाच विहस्यैनं विनयेन शुचिस्मिता

Así, el rey quedó muy asombrado y temeroso. La amada del rey—sonriendo con dulzura—rió quedamente y le respondió con humildad.

Verse 45

राज्ञ्युवाच । राजन्मम पुरा बाल्ये दुर्वासा मुनिपुंगवः । शैवीं पंचाक्षरीं विद्यां कारुण्येनोपदिष्टवान्

Dijo la reina: «Oh rey, antaño, en mi niñez, Durvāsā—el más excelso de los sabios—por compasión me instruyó en la sagrada ciencia de la Pañcākṣarī śaiva».

Verse 46

तेन मंत्रानुभावेन ममांगं कलुषोज्झितम् । स्प्रष्टुं न शक्यते पुंभिः सपापैर्देवैवर्जितैः

Por el poder de ese mantra, mi cuerpo ha quedado libre de impureza; los hombres cargados de pecado y faltos de conducta divina no pueden tocarme.

Verse 47

त्वया राजन्प्रकृतिना कुलटागणिकादयः । मदिरास्वादनिरता निषेव्यंते सदा स्त्रियः

Oh Rey, por tu propia inclinación frecuentas sin cesar a mujeres como rameras y cortesanas, entregadas al gusto del vino.

Verse 48

न स्नानं क्रियते नित्यं न मंत्रो जप्यते शुचिः । नाराध्यते त्वयेशानः कथं मां स्प्रष्टुमर्हसि

No te bañas cada día; no recitas el mantra con pureza; no adoras a Īśāna (Śiva). ¿Cómo, entonces, eres digno de tocarme?

Verse 49

राजोवाच तां समाख्याहि सुश्रोणि शैवीं पंचाक्षरीं शुभाम् । विद्याविध्वस्तपापोऽहं त्वयीच्छामि रतिं प्रिये

Dijo el rey: «Oh de bellas caderas, declárame la auspiciosa Pañcākṣarī śaiva. Cuando mis pecados sean destruidos por ese saber sagrado, deseo unirme a ti, amada».

Verse 50

राज्ञ्युवाच । नाहं तवोपदेशं वै कुर्यां मम गुरुर्भवान् । उपातिष्ठ गुरुं राजन्गर्गं मंत्र विदांवरम्

Dijo la reina: «No te instruiré, pues tú eres mi esposo y, por ello, mi venerable mayor. Oh Rey, acércate al gurú Garga, el más excelso entre los conocedores de mantras».

Verse 51

सूत उवाच । इति संभाषमाणौ तौ दंपती गर्गसन्निधिम् । प्राप्य तच्चरणौ मूर्ध्ना ववंदाते कृताञ्जली

Sūta dijo: Así conversando, aquel esposo y esposa llegaron a la presencia de Garga; y, poniendo la cabeza en sus pies, se postraron con las manos juntas.

Verse 52

अथ राजा गुरुं प्रीतमभिपूज्य पुनःपुनः । समाचष्ट विनीतात्मा रहस्यात्ममनोरथम्

Entonces el rey, con el ánimo domado por la humildad, honró con reverencia al complacido gurú una y otra vez, y le reveló su anhelo más íntimo y secreto.

Verse 53

राजोवाच । कृतार्थं मां कुरु गुरो संप्राप्तं करुणार्द्रधीः । शैवीं पंचाक्षरीं विद्यामुपदेष्टुं त्वमर्हसि

El rey dijo: Oh Gurú, haz plena mi vida. Tú, cuya mente se ha enternecido por la compasión, has venido aquí; por ello, debes instruirme en la sagrada ciencia śaiva de la Pañcākṣarī.

Verse 54

अनाज्ञातं यदाज्ञातं यत्कृतं राजकर्मणा । तत्पापं येन शुद्ध्येत तन्मंत्रं देहि मे गुरो

Cualquier pecado cometido por el deber real—sea a sabiendas o sin saberlo—concédeme, oh Gurú, ese mantra por el cual pueda purificarse tal falta.

Verse 55

एवमभ्यर्थितो राज्ञा गर्गो ब्राह्मणपुंगवः । तौ निनाय महापुण्यं कालिंद्यास्तटमुत्तमम्

Así suplicado por el rey, Garga—el más excelso entre los brāhmaṇas—condujo a la pareja a una ribera excelente y de gran mérito de la Kāliṅdī (Yamunā).

Verse 56

तत्र पुण्यतरोर्मूले निषण्णोऽथ गुरुः स्वयम् । पुण्यतीर्थजले स्नातं राजानं समुपोषितम्

Allí, a la raíz de un árbol sagrado, se sentó el propio gurú; y el rey—bañado en las aguas del santo tīrtha y guardando ayuno—quedó en pie, dispuesto.

Verse 57

प्राङ्मुखं चोपवेश्याथ नत्वा शिवपदाम्बुजम् । तन्मस्तके करं न्यस्य ददौ मंत्रं शिवात्मकम्

Haciéndolo sentar mirando al oriente, y postrándose ante los pies de loto de Śiva, puso su mano sobre la cabeza del rey y le otorgó un mantra de esencia śivaita.

Verse 58

तन्मंत्रधारणादेव तद्गुरोर्हस्तसंगमात् । निर्ययुस्तस्य वपुषो वायसाः शतकोटयः

Por el solo hecho de asumir aquel mantra, y por el contacto de la mano del gurú, de su cuerpo brotaron cuervos: cientos de crores en número.

Verse 59

ते दग्धपक्षाः क्रोशंतो निपतंतो महीतले । भस्मीभूतास्ततः सर्वे दृश्यंते स्म सहस्रशः

Con las alas chamuscadas, graznando y cayendo sobre la tierra, todos ellos se volvieron entonces ceniza, vistos por miles.

Verse 60

दृष्ट्वा तद्वायसकुलं दह्यमानं सुविस्मितौ । राजा च राजमहिषी तं गुरुं पर्यपृच्छताम्

Al ver arder aquella bandada de cuervos, el rey y la gran reina, llenos de asombro, interrogaron a aquel gurú.

Verse 61

भगवन्निदमाश्चर्यं कथं जातं शरीरतः । वायसानां कुलं दृष्टं किमेतत्साधु भण्यताम्

¡Oh Señor bienaventurado, esto es asombroso! ¿Cómo ha surgido del cuerpo? Se ve una bandada entera de cuervos; ¿qué es esto? Te ruego que lo expliques rectamente.

Verse 62

श्रीगुरुरुवाच राजन्भवसहस्रेषु भवता परिधावता । संचितानि दुरन्तानि संति पापान्यनेकशः

Dijo el venerable Gurú: Oh Rey, al vagar tú por miles de nacimientos, se han acumulado innumerables pecados, difíciles de agotar, una y otra vez.

Verse 63

तेषु जन्मसहस्रेषु यानि पुण्यानि संति ते । तेषामाधिक्यतः क्वापि जायते पुण्ययोनिषु

Entre esos miles de nacimientos, los méritos que poseas—cuando llegan a predominar—hacen que uno nazca en algún lugar en vientres auspiciosos y meritorios.

Verse 64

तथा पापीयसीं योनिं क्वचित्पापेन गच्छति । साम्ये पुण्यान्ययोश्चैव मानुषीं योनिमाप्तवान्

Asimismo, por el pecado a veces se va a un vientre más bajo y pecaminoso; pero cuando mérito y pecado están en equilibrio, se alcanza el nacimiento humano.

Verse 66

कोटयो ब्रह्महत्यानामगम्यागम्यकोटयः । स्वर्णस्तेयसुरापानभ्रूणहत्या दिकोटयः । भवकोटिसहस्रेषु येऽन्ये पातकराशयः

Hay crores de pecados como la brahma-hatyā (matar a un brāhmaṇa), crores y más crores de uniones prohibidas, y crores por doquier de faltas como robar oro, beber licor y matar un embrión, junto con otros montones de pecados acumulados a través de miles de crores de nacimientos.

Verse 67

क्षणाद्भस्मीभवंत्येव शैवे पंचाक्षरे धृते । आसंस्तवाद्य राजेंद्र दग्धाः पातककोटयः

En un instante se vuelven ceniza cuando se sostiene firmemente la Pañcākṣarī śaiva. De ti, oh rey, hoy han sido consumidos crores de pecados.

Verse 68

अनया सह पूतात्मा विहरस्व यथासुखम् । इत्याभाष्य मुनिश्रेष्ठस्तं मंत्रमुपदिश्य च

«Con ella, purificado en el alma, vive y goza según tu deseo». Dicho esto, el mejor de los sabios le instruyó también en aquel mantra.

Verse 69

शैवी पंचाक्षरी विद्या यदा ते हृदयं गता । अघानां कोटयस्त्वत्तः काकरूपेण निर्गताः

Cuando la sabiduría de la Pañcākṣarī śaiva entró en tu corazón, crores de pecados salieron de ti, tomando la forma de cuervos.

Verse 70

ततः स्वभवनं प्राप्य रेजतुःस्म महाद्युती राजा दृढं समाश्लिष्य पत्नीं चन्दनशीतलाम् । संतोषं परमं लेभे निःस्वः प्राप्य यथा धनम्

Luego, al llegar a su propia morada, la pareja resplandeciente brilló. El rey abrazó con fuerza a su esposa, fresca como el sándalo, y alcanzó la suprema satisfacción, como un pobre que obtiene riqueza.

Verse 71

अशेषवेदोपनिषत्पुराणशास्त्रावतंसोऽयमघांतकारी । पंचाक्षरस्यैव महाप्रभावो मया समासात्कथितो वरिष्ठः

Esta enseñanza es la joya cimera de todos los Vedas, Upaniṣads, Purāṇas y Śāstras, y destruye el pecado. He declarado en breve, oh excelso, el gran poder del Pañcākṣara solamente.

Verse 120

तस्मात्सर्वप्रदो मंत्रः सोऽयं पञ्चाक्षरः स्मृतः । स्त्रीभिः शूद्रैश्च संकीर्णैर्धार्यते मुक्तिकांक्षिभिः

Por ello, este mantra que otorga toda bendición es conocido como el de cinco sílabas (pañcākṣara). Debe ser guardado y recitado por las mujeres, por los Śūdras y también por los de condición mixta, por todos los que anhelan la liberación (mokṣa).