Adhyaya 82
Este capítulo es un discurso prescriptivo sobre los tīrtha, pronunciado por el venerable Śrī Mārkaṇḍeya ante un rey. Primero conduce al oyente a Vahnītīrtha, lugar excepcional en la ribera del Narmadā, donde se dice que Hutāśana (Agni) alcanzó purificación tras un episodio anterior ligado al contexto de Daṇḍaka. Luego se enumeran actos rituales y sus frutos: el baño sagrado y la adoración de Maheśvara, las prácticas de devoción, y las ofrendas a los pitṛs (antepasados) y a las deidades. El pasaje se ordena con una firme lógica de phala: a cada rito le corresponde una recompensa precisa, incluso la equivalencia con grandes sacrificios védicos. Después el discurso pasa a Kaubera Tīrtha, asociado con la obtención de Kubera como señor de los Yakṣas. Se prescribe bañarse, venerar al Jagadguru junto con Umā y practicar la caridad—en especial donar oro a un brāhmaṇa—con méritos cuantificados. El capítulo concluye alabando el “Narmadā tīrtha pañcaka”, afirmando destinos elevados tras la muerte y la santidad perdurable de la Revā, aun cuando otras aguas mengüen en la disolución cósmica.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल वह्नितीर्थमनुत्तमम् । यत्र सिद्धो महातेजास्तपः कृत्वा हुताशनः
Śrī Mārkaṇḍeya dijo: «Entonces, oh rey, debe uno ir al insuperable vado sagrado llamado Vahni-tīrtha, donde el fulgente Fuego (Hutāśana) alcanzó la perfección tras realizar austeridades».
Verse 2
सर्वभक्ष्यः कृतो योऽसौ दण्डके मुनिना पुरा । नर्मदातटमाश्रित्य पूतो जातो हुताशनः
«Antaño, en el bosque de Daṇḍaka, un muni lo hizo ‘devorador de todo’; pero al acogerse a la ribera de la Narmadā, Hutāśana quedó purificado».
Verse 3
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयित्वा महेश्वरम् । अग्निप्रवेशं कुरुते स गच्छेदग्निसाम्यताम्
«En ese tīrtha, quien se baña y venera a Maheśvara, y luego entra en el fuego, alcanza semejanza con Agni».
Verse 4
भक्त्या स्नात्वा तु यस्तत्र तर्पयेत्पितृदेवताः । अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलमाप्नोत्यसंशयम्
Quien se baña allí con devoción y ofrece tarpaṇa a los Pitṛs y a las deidades, sin duda alcanza el fruto del sacrificio Agniṣṭoma.
Verse 5
तस्यैवानन्तरं राजन्कौबेरं तीर्थमुत्तमम् । कुबेरो यत्र संसिद्धो यक्षाणामधिपः पुरा
Inmediatamente después de eso, oh rey, está el excelso Kaubera-tīrtha, donde Kubera, señor de los Yakṣas, alcanzó antaño la perfección.
Verse 6
तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा समभ्यर्च्य जगद्गुरुम् । उमया सहितं भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते
En ese tīrtha, quien se baña y adora con devoción al Maestro del Mundo (Śiva) junto con Umā queda liberado de todos los pecados.
Verse 7
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा दद्याद्विप्राय कांचनम् । नाभिमात्रे जले तिष्ठन्स लभेतार्बुदं फलम्
En ese tīrtha, quien se baña y da oro a un brāhmaṇa—permaneciendo en el agua hasta el ombligo—obtiene el fruto de un arbuda, mérito inmenso e innumerable.
Verse 8
दधिस्कन्दे मधुस्कन्दे नन्दीशे वरुणालये । आग्नेये यत्फलं तात स्नात्वा तत्फलमाप्नुयात्
En Dadhiskanda, en Madhuskanda, en Nandīśa y en Varuṇālaya—cualquiera que sea el fruto prescrito para el rito Āgneya, querido, ese mismo fruto se obtiene al bañarse allí.
Verse 9
ते वन्द्या मानुषे लोके धन्याः पूर्णमनोरथाः । यैस्तु दृष्टं महापुण्यं नर्मदातीर्थपञ्चकम्
Son dignos de veneración en el mundo humano—bienaventurados, con sus anhelos colmados—quienes han contemplado el grandemente meritorio conjunto de los cinco tīrthas de la Narmadā.
Verse 10
ते यान्ति भास्करे लोके परमे दुःखनाशने । भास्करादैश्वरे लोके चैश्वरादनिवर्तके
Van al reino de Bhāskara (el Sol), supremo destructor del dolor; y desde el reino del Sol, al reino señorial—sí, a aquel del que no hay retorno.
Verse 11
नीयते स परे लोके यावदिन्द्राश्चतुर्दश । ततः स्वर्गाच्च्युतो मर्त्यो राजा भवति धार्मिकः
Es conducido a los mundos superiores mientras reinen catorce Indras. Luego, caído del cielo, nace entre los mortales como un rey justo.
Verse 12
सर्वरोगविनिर्मुक्तो भुनक्ति सचराचरम् । विष्णुश्च देवता येषां नर्मदातीर्थसेविनाम्
Libre de toda enfermedad, goza de prosperidad en todo lo que se mueve y no se mueve. Para quienes sirven al tīrtha de la Narmadā, Viṣṇu mismo es la deidad tutelar.
Verse 13
अखण्डितप्रतापास्ते जायन्ते नात्र संशयः । गङ्गा कनखले पुण्या कुरुक्षेत्रे सरस्वती
Nacen con esplendor inquebrantable—de ello no hay duda. El Gaṅgā es sagrado en Kanakhala, y el Sarasvatī es sagrado en Kurukṣetra.
Verse 14
ग्रामे वा यदि वारण्ये पुण्या सर्वत्र नर्मदा । रेवातीरे वसेन्नित्यं रेवातोयं सदा पिबेत्
Sea en aldea o en selva, la Narmadā es santa en todas partes. Que uno habite siempre en la ribera de la Revā y beba sin cesar las aguas de la Revā.
Verse 15
स स्नातः सर्वतीर्थेषु सोमपानं दिने दिने । गङ्गाद्याः सरितः सर्वाः समुद्राश्च सरांसि च । कल्पान्ते संक्षयं यान्ति न मृता तेन नर्मदा
Es como si se hubiera bañado en todos los tīrthas y como si bebiera Soma día tras día. Todos los ríos, comenzando por el Gaṅgā, y aun los océanos y lagos, se disuelven al fin de un kalpa; por eso la Narmadā no muere, no perece.
Verse 82
। अध्याय
Fin del capítulo (marca de colofón).