Adhyaya 29

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । कावेरीति च विख्याता त्रिषु लोकेषु सत्तम । माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामि तस्या मार्कण्ड तत्त्वतः

Yudhiṣṭhira dijo: Oh el mejor de los virtuosos, el río célebre como Kāverī es renombrado en los tres mundos. Oh Mārkaṇḍa, deseo oír su grandeza en su verdadera esencia.

Verse 2

कीदृशं दर्शनं तस्याः फलं स्पर्शेऽथवा विभो । स्नाने जाप्येऽथवा दान उपवासे तथा मुने

¿Cuál es la índole del mérito que nace con sólo contemplarla, o Poderoso? ¿Y qué fruto surge al tocarla, al bañarse, al hacer japa, al dar limosna y asimismo al ayunar, oh sabio?

Verse 3

कथयस्व महाभाग कावेरीसङ्गमे फलम् । धर्मः श्रुतोऽथ दृष्टो वा कथितो वा कृतोऽपि वा

Cuéntame, oh muy afortunado, el fruto que se obtiene en el saṅgama de la Kāverī. Pues el dharma, ya sea sólo oído, o visto, o pronunciado, o incluso practicado—

Verse 4

अनुमोदितो वा विप्रेन्द्र पुनातीति श्रुतं मया । यथा धर्मप्रसङ्गे तु मुने धर्मोऽपि जायते

—o incluso sólo aprobado: he oído, oh el mejor de los brahmanes, que eso purifica. Pues, oh sabio, cuando el dharma es motivo de trato y reflexión, el dharma mismo nace en el corazón.

Verse 5

स्वर्गश्च नरकश्चैव इत्येवं वैदिकी श्रुतिः

«Cielo e infierno»: así, en verdad, lo proclama la śruti védica.

Verse 6

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाभाग यत्पृष्टोऽहं त्वयाधुना । शृणुष्वैकमना भूत्वा कावेरीफलमुत्तमम्

Śrī Mārkaṇḍeya dijo: Bien, bien, oh noble, que ahora me hayas preguntado esto. Escucha, con la mente unificada, los supremos frutos que otorga la Kāverī.

Verse 7

अस्ति यक्षो महासत्त्वः कुबेरोनाम विश्रुतः । सोऽपि तीर्थप्रभावेन राजन्यक्षाधिपोऽभवत्

Existe un poderoso Yakṣa, célebre con el nombre de Kubera. También él, oh rey, por la fuerza de un tīrtha, llegó a ser el señor de los Yakṣas.

Verse 8

तच्छृणुष्व विधानेन भक्त्या परमया नृप । सिद्धिं प्राप्तो महाभाग कावेरीसङ्गमेन तु

Por ello escucha, oh rey, el rito debido con devoción suprema. Oh afortunado, (Kubera) alcanzó en verdad la plenitud por la confluencia del Kāverī.

Verse 9

कावेर्या नर्मदायास्तु सङ्गमे लोकविश्रुते । तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा कुबेरः सत्यविक्रमः

En la confluencia, famosa en el mundo, del Kāverī y el Narmadā, allí se bañó Kubera, de valor veraz; y, purificado, se dispuso para la observancia sagrada.

Verse 10

विधिवन्नियमं कृत्वा शास्त्रयुक्त्या नरोत्तम । आराधयन्महादेवमेकचित्तः सनातनम्

Oh el mejor de los hombres, tras cumplir las disciplinas debidas conforme a la śāstra, adoró a Mahādeva —el Eterno— con la mente unificada.

Verse 11

एकाहारो वसन्मासं तथा षष्ठाह्नकालिकः । पक्षोपवासी न्यवसत्कंचित्कालं नृपोत्तम

Oh el mejor de los reyes, durante un mes vivió tomando una sola comida al día; luego comía sólo al sexto día; y por algún tiempo permaneció guardando un ayuno de quince días.

Verse 12

मूलशाकफलैश्चान्यं कालं नयति बुद्धिमान् । किंचित्कालं वसंस्तत्र तीर्थे शैवालभोजनः

El sabio pasó más tiempo alimentándose de raíces, hierbas y frutos; y por algún tiempo, morando en aquel tīrtha sagrado, subsistió incluso de musgo acuático.

Verse 13

पराकेणानयत्कालं कृच्छ्रेणापि च मानद । चान्द्रायणेन चाप्यन्यमन्यं वाय्वम्बुभोजनः

Oh dador de honor, pasó el tiempo con el voto de Parāka y también con la austeridad de Kṛcchra; y en otros momentos observó el Cāndrāyaṇa, sustentándose sólo de aire y agua.

Verse 14

एवं तत्र नरश्रेष्ठ कामरागविवर्जितः । स्थितो वर्षशतं साग्रं कर्षयन्स्वं तथा वपुः

Así, oh el mejor de los hombres, libre de deseo y pasión, permaneció allí por cien años completos y aún más, consumiendo su propio cuerpo mediante la austeridad.

Verse 15

ततो वर्षशतस्यान्ते देवदेवो महेश्वरः । तुष्टस्तु परया भक्त्या तमुवाच हसन्निव

Entonces, al término de aquellos cien años, Maheśvara—Dios de dioses—complacido por su suprema devoción, le habló como si sonriera.

Verse 16

भोभो यक्ष महासत्त्व वरं वरय सुव्रत । परितुष्टोऽस्मि ते भक्त्या तव दास्ये यथेप्सितम्

«Oh Yakṣa, magnánimo; oh tú de excelentes votos, elige un don. Estoy plenamente complacido con tu devoción; te concederé cuanto desees.»

Verse 17

यक्ष उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश उमया सह शङ्कर । अद्यप्रभृति सर्वेषां यक्षाणामधिपो भवे

Dijo el Yakṣa: «Si estás complacido, oh Señor de los dioses, oh Śaṅkara junto con Umā, entonces desde hoy hazme soberano de todos los Yakṣas».

Verse 18

अक्षयश्चाव्ययश्चैव तव भक्तिपुरःसरः । धर्मे मतिं च मे नित्यं ददस्व परमेश्वर

«Y que sea inagotable e imperecedero, llevando por delante la devoción a ti; y concédeme, oh Parameśvara, una constante inclinación de la mente hacia el dharma.»

Verse 19

ईश्वर उवाच । यत्त्वया प्रार्थितं सर्वं फलं धर्मस्य तत्तथा । इत्येवमुक्त्वा तं तत्र जगामादर्शनं हरः

Īśvara dijo: «Todo lo que has suplicado—el pleno fruto del dharma—se cumplirá en verdad». Dicho esto allí, Hara (Śiva) desapareció de la vista.

Verse 20

सोऽपि स्नात्वा विधानेन संतर्प्य पितृदेवताः । आमन्त्रयित्वा तत्तीर्थं कृतार्थश्च गृहं ययौ

Él también, tras bañarse según la regla prescrita y satisfacer con ofrendas a las deidades Pitṛ, se despidió de aquel sagrado tīrtha y, cumplido su propósito, regresó a casa.

Verse 21

पूजितस्तत्र यक्षैस्तु सोऽभिषिक्तो विधानतः । चकार विपुलं तत्र राज्यमीप्सितमुत्तमम्

Allí fue honrado por los Yakṣas y, conforme al rito debido, fue consagrado; y allí estableció un reino vasto y excelente, largamente anhelado.

Verse 22

तत्र चान्ये सुराः सिद्धा यक्षगन्धर्वकिंनराः । गणाश्चाप्सरसां तत्र ऋषयश्च तथानघ

Allí estaban también otros Devas y Siddhas, Yakṣas, Gandharvas y Kiṃnaras; allí había asimismo huestes de Apsaras, y también sabios Ṛṣis, oh inmaculado.

Verse 23

कावेरीसङ्गमं तेन सर्वपापहरं विदुः । स्वर्गाणामपि सर्वेषां द्वारमेतद्युधिष्ठिर

Por ello, la confluencia del Kāverī es tenida por removedora de todo pecado; en verdad, oh Yudhiṣṭhira, es una puerta incluso hacia todos los cielos.

Verse 24

ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । कावेरीसङ्गमे स्नात्वा यैर्दत्तं हि तिलोदकम्

Dichosos son ellos—magnánimos en verdad—y su nacimiento está bien vivido: aquellos que, tras bañarse en la confluencia del Kāverī, ofrecen tilodaka, agua con sésamo, como ofrenda y dádiva.

Verse 25

दश पूर्वे परे तात मातृतः पितृतस्तथा । पितरः पितामहास्तेन उद्धृता नरकार्णवात्

Diez generaciones antes y diez después, querido—por la línea materna y asimismo por la paterna—los ancestros y antepasados son elevados por ese acto desde el océano del infierno.

Verse 26

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नायीत मानवः । अर्चयेदीश्वरं देवं यदीच्छेच्छाश्वतीं गतिम्

Por eso, con todo empeño, debe el ser humano bañarse allí; y adorar al Señor Īśvara, el Dios—si desea la senda eterna.

Verse 27

कावेरीसङ्गमे राजन्स्नानदानार्चनं नरैः । कृतं भक्त्या नरश्रेष्ठ अश्वमेधाधिकं फलम्

Oh rey, en la confluencia del Kāverī, el baño sagrado, la dádiva y la adoración realizados por los hombres con devoción otorgan un fruto que supera incluso al sacrificio del Aśvamedha, oh el mejor de los varones.

Verse 28

होमेन चाक्षयः स्वर्गो जपादायुर्विवर्धते । ध्यानतो नित्यमायाति पदं शिवकलात्मकम्

Por el homa se obtiene un cielo imperecedero; por el japa se acrecienta la duración de la vida; y por la meditación se alcanza continuamente el estado constituido por la divina potencia de Śiva (Śiva-kalā).

Verse 29

। अध्याय

Capítulo — marcador de encabezado (adhyāya).

Verse 30

अनाशकं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । तस्य पुण्यफलं यद्वै तच्छृणुष्व नरोत्तम

Oh soberano, quienquiera que emprenda un ayuno en ese tīrtha sagrado—escucha, oh el mejor de los hombres—el fruto meritorio que en verdad nace de ello.

Verse 31

गन्धर्वाप्सरःसंकीर्णे विमाने सूर्यसन्निभे । वीज्यमानो वरस्त्रीभिर्दैवतैः सह मोदते

En un resplandeciente vimāna celestial, brillante como el sol y colmado de Gandharvas y Apsarases, abanico en mano de nobles mujeres, él se regocija en compañía de los dioses.

Verse 32

षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च । क्रीडते रुद्रलोकस्थस्तदन्ते भुवि चागतः

Durante sesenta mil años y otros seis mil más, se recrea en el mundo de Rudra; y al término de ese tiempo, vuelve de nuevo a la tierra.

Verse 33

भोगवान्दानशीलश्च जायते पृथिवीपतिः । आधिशोकविनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदां शतम्

Nace como soberano de la tierra—próspero y dado a la caridad—libre de ansiedad y de pena, y vive cien otoños.

Verse 34

एवं गुणगणाकीर्णा कावेरी सा सरिन्नृप । त्रिषु लोकेषु विख्याता नर्मदासङ्गमे सदा

Así, oh rey, está el río Kāverī colmado de multitudes de virtudes, siempre célebre en los tres mundos en su confluencia con la Narmadā.

Verse 35

जितवाक्कायचित्ताश्च ध्येयध्यानरतास्तथा । कावेरीसङ्गमे तात तेऽपि मोक्षमवाप्नुयुः

También aquellos que han vencido palabra, cuerpo y mente, y se deleitan en la contemplación y la meditación, en la confluencia de la Kāverī, querido, alcanzan la liberación (mokṣa).

Verse 36

शृणु तेऽन्यत्प्रवक्ष्यामि आश्चर्यं नृपसत्तम । त्रिषु लोकेषु का त्वन्या दृश्यते सरिता समा

Escucha: ahora te diré otro prodigio, oh el mejor de los reyes; en los tres mundos, ¿qué otro río se ve igual a ella?

Verse 37

लब्धं यैर्नर्मदातोयं ये च कुर्युः प्रदक्षिणम् । ये पिबन्ति जलं तत्र ते पुण्या नात्र संशयः

Quienes alcanzan las aguas de la Narmadā, quienes allí realizan la pradakṣiṇā (circunvalación reverente), y quienes beben el agua en ese lugar: tales personas son poseedoras de mérito sagrado; de ello no hay duda.

Verse 38

न तेषां सन्ततिच्छेदो दश जन्मानि पञ्च च । तेषां पापं विलीयेत हिमं सूर्योदये यथा

Para ellos no hay ruptura de linaje durante quince nacimientos; y su pecado se disuelve, como la escarcha al salir el sol.

Verse 39

गङ्गायमुनसङ्गे वै यत्फलं लभते नरः । तत्फलं लभते मर्त्यः कावेरीस्नानमाचरन्

Cualquier fruto espiritual que un hombre obtiene en el sagrado saṅgama de la Gaṅgā y la Yamunā, ese mismo fruto alcanza el mortal al realizar el baño santo en la Kāverī.

Verse 40

भौमे तु भूतजायोगे व्यतीपाते च संक्रमे । राहुसोमसमायोगे तदेवाष्टगुणं स्मृतम्

Pero cuando es martes, y cuando ocurre la conjunción llamada Bhūtajā-yoga, o Vyatīpāta, o un Saṅkrānti (tránsito solar), o la conjunción de Rāhu con la Luna—entonces ese mismo mérito se recuerda como ocho veces mayor.

Verse 41

अशीतिश्च यवाः प्रोक्ता गङ्गायामुनसङ्गमे । कावेरीनर्मदायोगे तदेवाष्टगुणं स्मृतम्

Ochenta medidas de cebada se prescriben como ofrenda en el saṅgama de la Gaṅgā y la Yamunā; en la confluencia de la Kāverī y la Narmadā, ese mismo (mérito) se recuerda como ocho veces mayor.

Verse 42

गङ्गा षष्टिसहस्रैस्तु क्षेत्रपालैः प्रपूज्यते । तदर्धैरन्यतीर्थानि रक्षन्ते नात्र संशयः

El Gaṅgā es venerado solemnemente por sesenta mil kṣetrapālas, guardianes del campo sagrado. Con la mitad de ese número se protegen los demás tīrthas; de ello no hay duda.

Verse 43

अमरेश्वरे तु सरितां ये योगाः परिकीर्तिताः । ते त्वशीतिसहस्रैस्तु क्षेत्रपालैस्तु रक्षिताः

Pero en Amareśvara, las confluencias de ríos que han sido proclamadas están resguardadas por ochenta mil kṣetrapālas, los guardianes.

Verse 44

तथामरेश्वरे याम्ये लिङ्गं वै चपलेश्वरम् । द्वितीयं चण्डहस्ताख्यं द्वे लिङ्गे तीर्थरक्षके

Asimismo, al sur de Amareśvara hay en verdad un liṅga llamado Capaleśvara; y un segundo llamado Caṇḍahasta: dos liṅgas que protegen el tīrtha sagrado.

Verse 45

शिवेन स्थापिते पूर्वं कावेर्याद्यभिरक्षके । लक्षेण रक्षिता देवी नर्मदा बहुकल्पगा

Antaño, Śiva los estableció como guardianes, comenzando por la Kāverī. La diosa Narmadā —que fluye a través de muchas eras— ha sido protegida por cien mil (guardianes).

Verse 46

धनुषां षष्ट्यभियुतैः पुरुषैरीशयोजितैः । ॐ कारशतसाहस्रैः पर्वतश्चाभिरक्षितः

La montaña también está bien custodiada por hombres provistos de sesenta arcos, designados por el Señor; y asimismo por cientos de miles de Oṃkāras, santas presencias del Praṇava.

Verse 47

अन्यदेशकृतं पापमस्मिन् क्षेत्रे विनश्यति । अस्मिंस्तीर्थे कृतं पापं वज्रलेपो भविष्यति

El pecado cometido en otras tierras se desvanece en este sagrado kṣetra; pero el pecado cometido en este mismo tīrtha se vuelve como un recubrimiento de diamante: difícil de quitar y perdurable en su fruto.

Verse 48

एषा ते कथिता तात कावेरी सरितां वरा । रुद्रदेहसमुत्पन्ना तेन पुण्या सरिद्वरा

Así, querido, te he hablado de la Kāverī, la mejor entre los ríos. Nacida del propio cuerpo de Rudra, por eso es supremamente santa, la más excelsa de las corrientes sagradas.