Adhyaya 231

Verse 1

श्रीसूत उवाच । तथैव तीर्थस्तबकान् वक्ष्येऽहमृषिसत्तमाः । यैस्तु तीर्थावलीगुम्फः पूर्वोक्तैरेकतः कृतः

Śrī Sūta dijo: Del mismo modo, oh mejores de los ṛṣis, describiré los “racimos” de los sagrados vados (tīrthas), por los cuales la guirnalda de tīrthas antes enseñada queda tejida en una sola unidad.

Verse 2

विभक्तो भक्तलोकानामानन्दप्रथनः शुभः । मृकण्डतनयः पूर्वं प्राह पार्थाय पृच्छते

Auspicioso y benéfico—difundiendo gozo entre la comunidad de devotos—el hijo de Mṛkaṇḍa (Mārkaṇḍeya) habló antaño de estas materias a Pārtha, cuando éste preguntó.

Verse 3

यथा तथाहं वक्ष्यामि तीर्थानां स्तबकानिह । शिवाम्बुपानजा पुण्या रेवा कल्पलता किल

En consecuencia, describiré aquí los racimos de tīrthas. Pues en verdad se dice que la meritoria Revā es una enredadera que concede deseos, nacida del beber de las aguas de Śiva.

Verse 4

तीरद्वयोद्भूततीर्थप्रसूनैः पुष्पिता शुभा । यत्पुण्यगन्धलक्ष्म्या वै त्रैलोक्यं सुरभीकृतम्

Auspiciosa y resplandeciente, florece con las flores de los tīrthas que brotan de ambas riberas; por el esplendor de su fragancia meritoria, los tres mundos quedan en verdad perfumados y dulcificados.

Verse 5

तत्पुष्पमकरन्दस्य रसास्वादविदुत्तमः । भ्रमरः खलु मार्कण्डो मुनिर्मतिमतां वरः

Mārkaṇḍa, el mejor entre los sabios de mente discerniente, es en verdad como una abeja, supremamente diestra en gustar el néctar del polen de aquellas flores, los tīrthas.

Verse 6

तत्पुष्पमालां हृदये तीर्थस्तबकचित्रिताम् । दधाति सततं पुण्यां मुनिर्भृगुकुलोद्वहः । तस्याः स्तबकसंस्थानं वक्ष्येऽहमृषिसत्तमाः

Esa guirnalda meritoria de flores, adornada con racimos de tīrthas, el sabio —gloria del linaje de Bhṛgu— la lleva sin cesar en su corazón. Oh mejores de los ṛṣis, ahora expondré la disposición de esos racimos.

Verse 7

ओङ्कारतीर्थमारभ्य यावत्पश्चिमसागरम् । संगमाः पञ्चत्रिंशद्वै नदीनां पापनाशनाः

Desde Oṅkāra-tīrtha hasta el Océano Occidental, hay en verdad treinta y cinco saṅgamas, confluencias de ríos que destruyen los pecados.

Verse 8

दशैकमुत्तरे तीरे सत्रिविंशति दक्षिणे । पञ्चत्रिंशत्तमः श्रेष्ठो रेवासागरसङ्गमः

En la ribera del norte hay once, y en la del sur hay veintisiete; el trigésimo quinto, el más excelso, es la confluencia de la Revā con el Océano.

Verse 9

सङ्गमः सहितान्येवं रेवातीरद्वयेऽपि च । चतुःशतानि तीर्थानि प्रसिद्धानि द्विजोत्तमाः

Así, incluyendo las confluencias, en ambas riberas de la Revā hay cuatrocientos tīrthas célebres, oh el mejor de los dos veces nacidos.

Verse 10

त्रिशतं शिवतीर्थानि त्रयीस्त्रिंशत्समन्वितम् । तत्रापि व्यक्तितो वक्ष्ये शृणुध्वं तानि सत्तमाः

Trescientos son los Śiva-tīrthas, y además treinta y tres; aun entre ellos los describiré con claridad: escuchadlos, oh nobles.

Verse 11

मार्कण्डेश्वरतीर्थानि दश तेषु मुनीश्वराः । दशादित्यभवान्यत्र नवैव कपिलेश्वराः

Entre ellos hay diez Mārkaṇḍeśvara-tīrthas, oh señores de los sabios; aquí hay diez lugares nacidos de Āditya, y nueve Kapileśvaras.

Verse 12

सोमसंस्थापितान्यष्टौ तावन्तो नर्मदेश्वराः । कोटितीर्थान्यथाष्टौ च सप्त सिद्धेश्वरास्तथा

Ocho fueron establecidos por Soma, y asimismo hay ocho Narmadeśvaras. Luego hay ocho Koṭi-tīrthas, y también siete Siddheśvaras.

Verse 13

नागेश्वराश्च सप्तैव रेवातीरद्वयेऽपि तु । सप्तैव वह्निविहितान्यथाप्यावर्तसप्तकम्

Hay también siete Nāgeśvaras en ambas riberas de la Revā. Siete asimismo fueron establecidos por Vahni (el Fuego), y del mismo modo hay un conjunto de siete Āvarta, remolinos sagrados.

Verse 14

केदारेश्वरतीर्थानि पञ्च पञ्चेन्द्रजानि च । वरुणेशाश्च पञ्चैव पञ्चैव धनदेश्वराः

Cinco son los Kedāreśvara-tīrthas, y cinco nacidos de Indra; cinco también son los Varuṇeśas, y cinco asimismo los Dhanadeśvaras.

Verse 15

देवतीर्थानि पञ्चैव चत्वारो वै यमेश्वराः । वैद्यनाथाश्च चत्वारश्चत्वारो वानरेश्वराः

Cinco son los Deva-tīrthas; en verdad hay cuatro Yameśvaras; cuatro son los Vaidyanāthas, y cuatro los Vānareśvaras.

Verse 16

अङ्गारेश्वरतीर्थानि तावन्त्येव मुनीश्वराः । सारस्वतानि चत्वारि चत्वारो दारुकेश्वराः

Los Aṅgāreśvara-tīrthas son del mismo número, oh señores de los sabios; hay cuatro tīrthas Sārasvata y cuatro Dārukeśvaras.

Verse 17

गौतमेश्वरतीर्थानि त्रीणि रामेश्वरास्त्रयः । कपालेश्वरतीर्थानि त्रीणि हंसकृतानि च

Declaró el sabio: hay tres tīrthas llamados Gautameśvara; tres santuarios de Rāmeśvara; tres tīrthas de Kapāleśvara; y también tres lugares santos establecidos por Haṃsa, el Cisne divino.

Verse 18

त्रीण्येव मोक्षतीर्थानि त्रयो वै विमलेश्वराः । सहस्रयज्ञतीर्थानि त्रीण्येव मुनिरब्रवीत्

Dijo el sabio: son exactamente tres los tīrthas célebres por otorgar la liberación; y en verdad tres son los Vimaleśvaras. Asimismo declaró que son precisamente tres los tīrthas llamados Sahasra-yajña, los «Mil Sacrificios».

Verse 19

भीमेश्वरास्त्रयः ख्याताः स्वर्णतीर्थानि त्रीणि च । धौतपापद्वयं प्रोक्तं करञ्जेशद्वयं तथा

Tres Bhīmeśvaras son renombrados; y hay también tres Svarṇa-tīrthas. Asimismo se mencionan dos lugares llamados Dhautapāpa, «Lavador del pecado», y del mismo modo dos santuarios de Karañjeśa.

Verse 20

ऋणमोचनतीर्थे द्वे तथा स्कन्देश्वरद्वयम् । दशाश्वमेधतीर्थे द्वे नन्दीतीर्थद्वयं द्विजाः

Oh, dos veces nacidos: hay dos Ṛṇamocana-tīrthas, vados sagrados que liberan de la deuda, y asimismo dos santuarios de Skandeśvara. Hay dos Daśāśvamedha-tīrthas y también un par de Nandī-tīrthas, oh dvijas.

Verse 21

मन्मथेशद्वयं चैव भृगुतीर्थद्वयं तथा । पराशरेश्वरौ द्वौ च अयोनीसंभवद्वयम्

Hay también un par de Manmatheśa, y asimismo un par de Bhṛgu-tīrthas. Se mencionan dos santuarios de Parāśareśvara, y también la pareja llamada Ayonīsaṃbhava, «nacidos sin vientre».

Verse 22

व्यासेश्वरद्वयं प्रोक्तं पितृतीर्थद्वयं तथा । नन्दिकेश्वरतीर्थे द्वे द्वौ च गोपेश्वरौ स्मृतौ

Se proclama un par de santuarios de Vyāseśvara, y asimismo un par de Pitṛ-tīrthas, los vados sagrados de los antepasados. Hay dos Nandikeśvara-tīrthas, y también se recuerdan dos santuarios de Gopeśvara.

Verse 23

मारुतेशद्वयं तद्वद्द्वौ च ज्वालेश्वरौ स्मृतौ । शुक्लतीर्थद्वयं पुण्यमप्सरेशद्वयं तथा

Del mismo modo, hay un par de santuarios de Māruteśa, y se recuerdan dos de Jvāleśvara. El par de Śukla-tīrthas es santo y meritorio, y asimismo el par de santuarios de Apsareśa.

Verse 24

पिप्पलेश्वरतीर्थे द्वे माण्डव्येश्वरसंज्ञिते । द्वीपेश्वरद्वयं चैव प्राह तद्वद्भृगूद्वहः । उत्तरेश्वरतीर्थे द्वे अशोकेशद्वयी तथा

Hay dos Pippaleśvara-tīrthas, conocidos con el nombre de Māṇḍavyeśvara. El ilustre descendiente de Bhṛgu declaró asimismo un par de santuarios de Dvīpeśvara. Del mismo modo, hay dos Uttareśvara-tīrthas y también un par de santuarios de Aśokeśa.

Verse 25

द्वे योधनपुरे चैव रोहिणीतीर्थकद्वयम् । लुङ्केश्वरद्वयं ख्यातमाख्यानं मुनिना तथा

Hay también dos (tīrthas) en Yodhanapura, y un par de Rohiṇī-tīrthas. Es célebre el par de santuarios de Luṅkeśvara—tal como lo declara el relato del sabio.

Verse 26

सैकोनविंशतिशतं तीर्थान्येकैकशो द्विजाः । स्तबकेषु कृतं तीर्थं द्विशतं सचतुर्दशम्

Oh, nacidos dos veces, hay ciento diecinueve tīrthas, contados uno por uno. Y en los ‘stabakas’ o conjuntos, los tīrthas establecidos suman doscientos catorce.

Verse 27

शैवान्येतानि तीर्थानि वैष्णवानि च सत्तमाः । शृणुध्वं प्रोच्यमानानि ब्राह्मशाक्तानि च क्रमात्

Estos son los tīrthas sagrados de Śiva, y también los de Viṣṇu, oh mejores entre los virtuosos. Ahora escuchad, en orden, cómo se describen los tīrthas Brāhma (de Brahmā) y Śākta (de la Diosa).

Verse 28

अष्टविंशतितीर्थानि वैष्णवान्यब्रवीन्मुनिः । तेषु वाराहतीर्थानि षडेव मुनिसत्तमाः

El sabio declaró que hay veintiocho tīrthas vaiṣṇavas. Entre ellos, oh el mejor de los sabios, seis son específicamente Varāha-tīrthas.

Verse 29

चत्वारि चक्रतीर्थानि शेषाण्यष्टादशैव हि । विष्णुनाधिष्ठितान्येव प्राह पूर्वं मृकण्डजः

Cuatro son los Cakra-tīrthas; los restantes, en verdad, son dieciocho. Todos ellos están presididos por Viṣṇu—así lo había declarado antes Mṛkaṇḍaja (Mārkaṇḍeya).

Verse 30

तथैव ब्रह्मणा सिद्ध्यै सप्ततीर्थान्यवीवदत् । त्रिषु च ब्रह्मणः पूजा ब्रह्मेशाश्चतुरोऽपरे । अष्टाविंशन्मया ख्याता यथासङ्ख्यं यथाक्रमम्

Asimismo, para alcanzar el siddhi de Brahmā, él expuso siete tīrthas. En tres se realiza la adoración de Brahmā; y otros cuatro son tīrthas de Brahmeśa. Así, he descrito veintiocho—según su número y en el orden debido.

Verse 31

एतत्पवित्रमतुलं ह्येतत्पापहरं परम् । नर्मदाचरितं पुण्यं माहात्म्यं मुनिभाषितम्

Esto es incomparable en pureza; esto es supremo para destruir el pecado. Este santo relato de la Narmadā—este Māhātmya—ha sido pronunciado por el sabio.

Verse 32

सूत उवाच । एवमुद्देशतः प्रोक्तो रेवातीर्थक्रमो मया । यथा पार्थाय संक्षेपान्मार्कण्डो मुनिरब्रवीत्

Sūta dijo: Así, en un bosquejo breve, he expuesto la secuencia de los tīrthas de Revā, tal como el muni Mārkaṇḍa se la dijo concisamente a Pārtha (Arjuna).

Verse 33

अवान्तराणि तीर्थानि तेषु गुप्तान्यनेकशः । यत्र यावत्प्रमाणानि तान्याकर्णयतानघाः

Dentro de ellos hay tīrthas subsidiarios, muchos ocultos. Escuchad ahora, oh impecables, dónde se hallan y hasta qué medida se determina el alcance de su santidad.

Verse 34

ओङ्कारतीर्थपरितः पर्वतादमरकण्टात् । क्रोशद्वये सर्वदिक्षु सार्धकोटीत्रयी मता

En torno a Oṅkāra-tīrtha, desde el monte Amarakāṇṭa, dentro de un radio de dos krośas en todas las direcciones, se considera sagrado el cómputo de tres crores y medio (de tīrthas).

Verse 35

तीर्थानां संख्यया गुप्तप्रकटानां द्विजोत्तमाः । कोटिरेका तु तीर्थानां कपिलासङ्गमे पृथक्

Según el cómputo de los tīrthas, ocultos y manifiestos, oh el mejor de los dos veces nacidos: sólo en Kapilā-saṅgama los tīrthas son un crore más uno, contados aparte.

Verse 36

अशोकवनिकायाश्च तीर्थं लक्षं प्रतिष्ठितम् । शतमं गारगर्तायाः सङ्गमे मुनिसत्तमाः

También en el bosque de Aśoka están establecidos cien mil tīrthas. Y en la confluencia de la Gāragartā, oh el mejor de los sabios, hay cien (tīrthas).

Verse 37

तीर्थानामयुतं तद्वत्कुब्जायाः सङ्गमे स्थितम् । शतं हिरण्यगर्भायाः सङ्गमे समवस्थितम्

En la confluencia de Kubjā, del mismo modo, mora una multitud de tīrthas: diez mil en número; y en la confluencia llamada Hiraṇyagarbhā se dice que cien tīrthas están firmemente establecidos.

Verse 38

तीर्थानामष्टषष्टिश्च विशोकासङ्गमे स्थिता । तथा सहस्रं तीर्थानां संस्थितं वागुसङ्गमे

En la confluencia de Viśokā hay sesenta y ocho tīrthas sagrados; y asimismo, en la confluencia de Vāgu se declara que están establecidos mil tīrthas.

Verse 39

शतं सरस्वतीसङ्गे शुक्लतीर्थे शतद्वयम् । सहस्रं विष्णुतीर्थेषु महिष्मत्यामथायुतम्

En la confluencia de Sarasvatī hay cien tīrthas; en Śukla-tīrtha, doscientos. En los Viṣṇu-tīrthas hay mil; y en Mahīṣmatī, otros diez mil.

Verse 40

शूलभेदे च तीर्थानां साग्रं लक्षं स्थितं द्विजाः । देवग्रामे सहस्रं च तीर्थानां मुनिरब्रवीत्

Oh brāhmanes, en Śūlabheda moran cien mil tīrthas y aún más; y en Devagrāma, declaró el sabio que mil tīrthas están establecidos.

Verse 41

लुङ्केश्वरे च तीर्थानां साग्रा सप्तशती स्थिता । तीर्थान्यष्टोत्तरशतं मणिनद्याश्च सङ्गमे । वैद्यनाथे च तीर्थानां शतमष्टाधिकं विदुः

En Luṅkeśvara moran setecientos tīrthas y aún más. En la confluencia del Maṇinadī hay ciento ocho tīrthas. Y en Vaidyanātha, saben que los tīrthas son ciento ocho.

Verse 42

एवं तावत्प्रमाणानि तीर्थे कुम्भेश्वरे द्विजाः । साग्रं लक्षं च तीर्थानां स्थितं रेवोरसङ्गमे

Así, oh brāhmanes, son las medidas en el tīrtha de Kumbheśvara. Y en la confluencia de Revora moran cien mil tīrthas y aún más.

Verse 43

ततश्चाप्यधिकानि स्युरिति मार्कण्डभाषितम् । अष्टाशीतिसहस्राणि व्यासद्वीपाश्रितानि च

Y más allá de éstos, se dice que hay todavía más—así habló Mārkaṇḍeya. Ochenta y ocho mil (tīrthas) se afirman también como vinculados a Vyāsa-dvīpa.

Verse 44

सङ्गमे च करञ्जायाः स्थितमष्टोत्तरायुतम् । एरण्डीसङ्गमे तद्वत्तीर्थान्यष्टाधिकं शतम्

En la confluencia de Karañjā moran diez mil ocho tīrthas. Y en la confluencia de Eraṇḍī, de igual modo, hay ciento ocho tīrthas.

Verse 45

धूतपापे च तीर्थानां षष्टिरष्टाधिका स्थिता । स्कन्दतीर्थे शतं पुण्यं तीर्थानां मुनिरुक्तवान्

En Dhūtapāpa están establecidos sesenta y ocho tīrthas. Y en Skanda-tīrtha, el sabio ha declarado que allí se hallan cien tīrthas sagrados.

Verse 46

कोहनेश च तीर्थानां षष्टिरष्टाधिका स्थिता । सार्धकोटी च तीर्थानां स्थिता वै कोरिलापुरे

En Kohaneśa están establecidos sesenta y ocho tīrthas. Y en Korilāpura, en verdad, se dice que mora un crore y medio de tīrthas.

Verse 47

रामकेशवतीर्थे च सहस्रं साग्रमुक्तवान् । अस्माहके सहस्रं च तीर्थानि निवसन्ति हि

Declaró que en Rāmakeśava-tīrtha hay mil tīrthas y aún más; y que en Asmāhaka también, en verdad, habitan mil vados sagrados.

Verse 48

लक्षाष्टकं सहस्रे द्वे शुक्लतीर्थे द्विजोत्तमाः । तीर्थानि कथयामास पुरा पार्थाय भार्गवः

Oh el mejor de los dos veces nacidos, en Śukla-tīrtha Bhārgava describió antaño a Pārtha los vados sagrados: ochocientos mil y además dos mil.

Verse 49

शतमष्टाधिकं प्राह प्रत्येकं सङ्गमेषु च । नदीनामवशिष्टानां कावेरीसङ्गमं विना

Afirmó que en cada confluencia hay ciento ocho (tīrthas) para los ríos restantes, excepto en la confluencia del Kāverī.

Verse 50

कावेर्याः सङ्गमे विप्राः स्थिता पञ्चशती तथा । तीर्थानां पर्वसु तथा विशेषो मुनिनोदितः

En la confluencia del Kāverī, oh brāhmanes, están establecidos quinientos tīrthas. Asimismo, el sabio ha proclamado distinciones especiales de los tīrthas en los días de fiesta y en las ocasiones sagradas.

Verse 51

मोक्षतीर्थं हि सत्प्राहुः पुराणपुरुषाश्रितम् । भृगोः क्षेत्रे च तीर्थानां कोटिरेका समाश्रिता

Los justos lo llaman «Mokṣa-tīrtha», pues está amparado por el Purusha Primordial. Y en el sagrado kṣetra de Bhṛgu se dice que están establecidos un crore y uno de tīrthas.

Verse 52

साधिकानामृषिश्रेष्ठा वक्तुं शक्तो हि को भवेत् । सर्वामराश्रयं प्रोक्तं सर्वतीर्थाश्रयं तथा

Oh el mejor de los ṛṣis, ¿quién podría describirlos plenamente? Esta región es declarada refugio de todos los devas, y asimismo refugio de todos los tīrthas.

Verse 53

त्रिषु लोकेषु विख्यातं पूजितं सिद्धिसाधनम् । भारभूत्यां च तीर्थानां स्थितमष्टोत्तरं शतम्

Renombrado en los tres mundos, venerado y medio para alcanzar la siddhi: también en Bhārabhūti están establecidos ciento ocho tīrthas.

Verse 54

अक्रूरेश्वरतीर्थे च सार्धं तीर्थशतं स्थितम् । विमलेश्वरतीर्थे तु रेवासागरसङ्गमे । दशायुतानि तीर्थानां साधिकान्यब्रवीन्मुनिः

En el Akrūreśvara-tīrtha están establecidos cien tīrthas y medio. Pero en el Vimaleśvara-tīrtha, en la confluencia del Revā con el océano, el sabio declaró que hay diez mil tīrthas, y aún más.

Verse 231

अध्याय

El Capítulo Sagrado