Adhyaya 198

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल भद्रकालीतिसङ्गमम् । शूलतीर्थमिति ख्यातं स्वयं देवेन निर्मितम्

Dijo Mārkaṇḍeya: Después de esto, oh rey, debe uno ir a la confluencia llamada Bhadrakālī-saṅgama, célebre como Śūla-tīrtha, el vado sagrado formado por el propio Dios.

Verse 2

पञ्चायतनमध्ये तु तिष्ठते परमेश्वरः । शूलपाणिर्महादेवः सर्वदेवतपूजितः

Allí, en medio de los cinco santuarios, permanece Parameśvara: Mahādeva, el Portador del Tridente, venerado por todos los dioses.

Verse 3

स सङ्गमो नृपश्रेष्ठ नित्यं देवैर्निषेवितः । दर्शनात्तस्य तीर्थस्य स्नानदानाद्विशेषतः

Esa confluencia, oh el mejor de los reyes, es frecuentada siempre por los dioses. Con solo contemplar ese tīrtha—y más aún al bañarse y dar limosna allí—

Verse 4

दौर्भाग्यं दुर्निमित्तं च ह्यभिशापो नृपग्रहः । यदन्यद्दुष्कृतं कर्म नश्यते शङ्करोऽब्रवीत्

La desgracia, los malos presagios, las maldiciones e incluso las aflicciones que se apoderan de los reyes—y cualquier otra acción pecaminosa—se destruyen: así lo declaró Śaṅkara.

Verse 5

युधिष्ठिर उवाच । कथं शूलेश्वरी देवी कथं शूलेश्वरो हरः । प्रथितो नर्मदातीरे एतद्विस्तरतो वद

Yudhiṣṭhira dijo: ¿Cómo es que la Diosa es célebre como Śūleśvarī, y cómo Hara es célebre como Śūleśvara a orillas del Narmadā? Dímelo con todo detalle.

Verse 6

मार्कण्डेय उवाच । बभूव ब्राह्मणः कश्चिन्माण्डव्य इति विश्रुतः । वृत्तिमान्सर्वधर्मज्ञः सत्ये तपसि च स्थितः

Mārkaṇḍeya dijo: Hubo cierto brāhmaṇa, célebre con el nombre de Māṇḍavya; recto en su conducta, conocedor de todo dharma, y firmemente asentado en la verdad y la austeridad.

Verse 7

अशोकाश्रममध्यस्थो वृक्षमूले महातपाः । ऊर्ध्वबाहुर्महातेजास्तस्थौ मौनव्रतान्वितः

En medio mismo del Aśoka-āśrama, al pie de un árbol, aquel gran asceta de poderoso esplendor permanecía en pie con los brazos en alto, firme en el voto de silencio.

Verse 8

तस्य कालेन महता तीव्रे तपसि वर्ततः । तमाश्रममनुप्राप्ता दस्यवो लोप्त्रहारिणः

Mientras él perseveraba por largo tiempo en severa austeridad, llegaron a aquel āśrama unos bandidos, ladrones que habían robado riquezas, y alcanzaron la ermita.

Verse 9

अनुसर्प्यमाणा बहुभिः पुरुषैर्भरतर्षभ । ते तस्यावसथे लोप्त्रं न्यदधुः कुरुनन्दन

Oh toro entre los Bhāratas, perseguidos por muchos hombres, depositaron aquel tesoro robado en la morada del asceta, oh alegría de los Kurus.

Verse 10

निधाय च तदा लीनास्तत्रैवाश्रममण्डले । तेषु लीनेष्वथो शीघ्रं ततस्तद्रक्षिणां बलम्

Tras depositarlo, se ocultaron allí mismo, dentro del recinto del āśrama. Y cuando ya se habían escondido, al poco llegó con presteza la fuerza de los guardias.

Verse 11

आजगाम ततोऽपश्यंस्तमृषिं तस्करानुगाः । तमपृच्छंस्तदा वृत्तं रक्षिणस्तं तपोधनम्

Entonces, al ver a aquel ṛṣi, se acercaron los que seguían el rastro de los ladrones. Los guardias preguntaron a ese tapodhana, tesoro de austeridad, qué había sucedido.

Verse 12

वद केन पथा याता दस्यवो द्विजसत्तम । तेन गच्छामहे ब्रह्मन् यथा शीघ्रतरं वयम्

«Dinos: ¿por qué senda se fueron los bandidos, oh el mejor de los dvija? Por esa ruta iremos, oh Brahmán, para alcanzarlos con mayor rapidez.»

Verse 13

तथा तु वचनं तेषां ब्रुवतां स तपोधनः । न किंचिद्वचनं राजन्नवदत्साध्वसाधु वा

Aunque así le hablaban, aquel tapodhana, el sabio cuya riqueza era la austeridad, no pronunció palabra alguna, oh Rey: ni «bien» ni «no bien».

Verse 14

ततस्ते राजपुरुषा विचिन्वन्तस्तमाश्रमम् । संयम्यैनं ततो राज्ञे सर्वान् दस्यून्न्यवेदयन्

Entonces los hombres del rey registraron aquel āśrama; y, sujetándolo, informaron al rey de que todos los bandidos habían sido hallados allí.

Verse 15

तं राजा सहितैश्चोरैरन्वशाद्वध्यतामिति । सम्बध्य तं च तैर्राजञ्छूले प्रोतो महातपाः

El rey ordenó: «Que sea ejecutado junto con los ladrones». Así, oh Rey, ataron a aquel gran asceta y lo empalaron en una estaca.

Verse 16

ततस्ते शूलमारोप्य तं मुनिं रक्षिणस्तदा । प्रतिजग्मुर्महीपाल धनान्यादाय तान्यथ

Luego, tras alzar a aquel muni sobre la estaca, los guardias regresaron, oh soberano de la tierra, llevándose también aquellos bienes.

Verse 17

शूलस्थः स तु धर्मात्मा कालेन महता तदा । ध्यायन्देवं त्रिलोकेशं शङ्करं तमुमापतिम्

Clavado en la punta del tridente, aquel de alma justa permaneció así por larguísimo tiempo, meditando en el Señor de los tres mundos: Śaṅkara, esposo de Umā.

Verse 18

बहुकालं महेशानं मनसाध्याय संस्थितः । निराहारोऽपि विप्रर्षिर्मरणं नाभ्यपद्यत

Durante largo tiempo permaneció absorto en la meditación mental de Maheśāna; aunque ayunaba, aquel brahmán vidente no sucumbió a la muerte.

Verse 19

धारयामास विप्राणामृषभः स हृदा हरिम् । शूलाग्रे तप्यमानेन तपस्तेन कृतं तदा

Aquel toro entre los brahmanes sostuvo a Hari en su corazón; y, mientras era abrasado en la punta del tridente, realizó entonces aquella austeridad.

Verse 20

सन्तापं परमं जग्मुः श्रुत्वैतन्मुनयोऽखिलाः । ते रात्रौ शकुना भूत्वा संन्यवर्तन्त भारत

Al oír esto, todos los sabios quedaron heridos por la más honda aflicción. Luego, de noche, convertidos en aves, regresaron—¡oh Bhārata!

Verse 21

दर्शयन्तो मुनेः शक्तिं तमपृच्छन् द्विजोत्तमम् । श्रोतुमिच्छाम ते ब्रह्मन् किं पापं कृतवानसि

Reconociendo el poder del muni, interrogaron al mejor de los dos veces nacidos: «Brahmán, deseamos oír: ¿qué pecado has cometido?»

Verse 22

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततः स मुनिशार्दूलस्तानुवाच तपोधनान् । दोषतः किं गमिष्यामि न हि मेऽन्यो पराध्यति

Śrī Markaṇḍeya dijo: Entonces aquel tigre entre los sabios habló a los ricos en austeridad: «Por mi propia falta, ¿qué he de decir? Nadie más me ha ofendido».

Verse 23

एवमुक्त्वा ततः सर्वानाचचक्षे ततो मुनिः । मुनयश्च ततो राज्ञे द्वितीयेऽह्नि न्यवेदयन्

Dicho esto, el sabio les explicó todo con detalle. Después, al segundo día, los sabios informaron del asunto al rey.

Verse 24

राजा तु तमृषिं श्रुत्वा निष्क्रान्तः सह बन्धुभिः । प्रसादयामास तदा शूलस्थमृषिसत्तमम्

Al oír acerca de aquel rishi, el rey partió con sus parientes. Entonces procuró aplacar al mejor de los sabios, que estaba fijado en el tridente.

Verse 25

राजोवाच । यन्मयाऽपकृतं तात तवाज्ञानवशाद्बहु । प्रसादये त्वां तत्राहं न मे त्वं क्रोद्धुमर्हसि

Dijo el rey: «Padre, cualquier gran agravio que te hice, llevado por la ignorancia, ahora busco aplacarte. No debes enojarte conmigo».

Verse 26

एवमुक्तस्ततो राज्ञा प्रसादमकरोन्मुनिः । कृतप्रसादं राजा तं ततः समवतारयत्

Así interpelado por el rey, el sabio le concedió su favor. Obtenida la gracia, el rey entonces hizo que lo bajaran.

Verse 27

अवतीर्यमाणस्तु मुनिः शूले मांसत्वमागते । अतिसंपीडितो विप्रः शङ्करं मनसागमत्

Mientras el sabio era bajado, la estaca ya se había hundido en su carne. Aplastado por el dolor intenso, el brāhmaṇa se volvió mentalmente hacia Śaṅkara, buscando refugio.

Verse 28

संध्यातः शङ्करस्तेन बहुकालोपवासतः । प्रादुर्भूतो महादेवः शूलं तस्य तथाछिनत्

Porque durante largo tiempo había ayunado y meditado en Śaṅkara, Mahādeva se manifestó ante él y al instante cortó aquella estaca.

Verse 29

शूलमूलस्थितः शम्भुस्तुष्टः प्राह पुनःपुनः । ब्रूहि किं क्रियतां विप्र सत्त्वस्थानपरायण

Śambhu, de pie en la misma base de la estaca, complacido, dijo una y otra vez: «Dime, oh brāhmaṇa, entregado al firme asiento de la pureza: ¿qué ha de hacerse por ti?»

Verse 30

अदेयमपि दास्यामि तुष्टोऽस्म्यद्योमया सह । किं तु सत्यवतां लोके सिद्धिर्न स्याच्च भूयसी

Aun lo que no debería darse, lo concederé: hoy estoy complacido contigo. Pero en el mundo de los veraces no puede haber un ‘éxito’ excesivo que quebrante el dharma.

Verse 31

स्वकर्मणोऽनुरूपं हि फलं भुञ्जन्ति जन्तवः । शुभेन कर्मणा भूतिर्दुःखं स्यात्पातकेन तु

En verdad, los seres disfrutan el fruto conforme a sus propias acciones. Con obras auspiciosas hay prosperidad; con actos pecaminosos, surge el sufrimiento.

Verse 32

बहुभेदप्रभिन्नं तु मनुष्येषु विपच्यते । केषां दरिद्रभावेन केषां धनविपत्तिजम्

Entre los seres humanos, el karma madura de muchas maneras distintas: para unos como pobreza, para otros como calamidad que cae sobre su riqueza.

Verse 33

सन्तत्यभावजं केषां केषांचित्तद्विपर्ययः । तथा दुर्वृत्तितस्तेषां फलमाविर्भवेन्नृणाम्

Para algunos, el fruto aparece como falta de descendencia; para otros, ocurre lo contrario. Asimismo, en los hombres los resultados se manifiestan según su mala conducta y modo de vida.

Verse 34

केषांचित्पुत्रमरणे वियोगात्प्रियमित्रयोः । राजचौराग्नितः केषां दुःखं स्याद्दैवनिर्मितम्

Para algunos, el dolor llega por la muerte de un hijo o por la separación de un amigo amado. Para otros, el sufrimiento nace de reyes, ladrones o del fuego: aflicciones forjadas por el destino.

Verse 35

तच्छरीरे तु केषांचित्कर्मणा सम्प्रदृश्यते । जराश्च विविधाः केषां दृश्यन्ते व्याधयस्तथा

En los cuerpos de algunos, el fruto se ve claramente por el propio karma. En otros se observan diversas formas de vejez, y asimismo las enfermedades.

Verse 36

दृश्यन्ते चाभिशापाश्च पूर्वकर्मानुसंचिताः । कष्टाः कष्टतरावस्था गताः केचिदनागसः

Y también se ven maldiciones, acumuladas conforme a las obras pasadas. Algunos, aunque parezcan sin culpa, caen en la aflicción y en estados aún más duros.

Verse 37

पूर्वकर्मविपाकेन धर्मेण तपसि स्थिताः । दान्ताः स्वदारनिरता भूरिदाः परिपूजकाः

Madurados por el fruto de sus obras pasadas, permanecen firmes en el dharma y en la austeridad: dueños de sí, fieles a sus propias esposas, generosos dadores y reverentes adoradores.

Verse 38

ह्रीमन्तो नयसंयुक्ता अन्ये बहुगुणैर्युताः । दुर्गमामापदं प्राप्य निजकर्मसमुद्भवाम्

Unos son modestos y guiados por la recta conducta; otros están dotados de muchas virtudes; y sin embargo, al encontrarse con una calamidad ineludible nacida de su propio karma…

Verse 39

न संज्वरन्ति ये मर्त्या धर्मनिन्दां न कुर्वते । इदमेव तपो मत्वा क्षिपन्ति सुविचेतसः

Aquellos mortales que no arden por dentro y no denigran el dharma, de mente clara, consideran esto mismo como austeridad y así arrojan lejos su aflicción.

Verse 40

हा भ्रातर्मातः पुत्रेति कष्टेषु न वदन्ति ये । स्मरन्ति मां महेशानमथवा पुष्करेक्षणम्

Quienes, en la aflicción, no claman: «¡Ay—hermano, madre, hijo!», sino que recuerdan a Mí—Maheśa—o bien a Puṣkarekṣaṇa, el Señor de ojos de loto…

Verse 41

दुष्कृतं पूर्वजं भोक्तुं ध्रुवं तदुपशाम्यति

La mala acción del pasado debe, sin duda, ser experimentada; después, ciertamente, se aquieta y queda apaciguada.

Verse 42

दिनानि यावन्ति वसेत्स कष्टे यथाकृतं चिन्तयद्देवमीशम् । तावन्ति सौम्यानि कृतानि तेन भवन्ति विप्र श्रुतिनोदनैषा

Por cuantos días mora un hombre en la aflicción, meditando en el Señor Dios, Īśa, conforme a sus actos, por tantos días engendra él méritos apacibles, oh brāhmaṇa: tal es la exhortación de la śruti.

Verse 43

यस्मात्त्वया कष्टगतेन नित्यं स्मृतश्चाहं मनसा पूजितश्च । गौरीसहायस्तेन इहागतोऽस्मि ब्रूह्यद्य कृत्यं क्रियतां किं नु विप्र

Porque tú—aunque caído en la aflicción—siempre me has recordado y me has adorado en tu mente, he venido aquí acompañado de Gaurī. Dime hoy, oh brāhmaṇa: ¿qué debe hacerse por ti?, ¿qué obra ha de cumplirse?

Verse 44

माण्डव्य उवाच । तुष्टो यद्युमया सार्धं वरदो यदि शङ्कर । तदा मे शूलसंस्थस्य संशयं परमं वद

Māṇḍavya dijo: Si estás complacido—junto con Umā—y si en verdad eres el dador de dones, oh Śaṅkara, entonces disipa mi duda suprema, mientras permanezco empalado en el tridente.

Verse 45

न रुजा मम कापि स्याच्छूलसंप्रोतितेऽगके । अमृतस्रावि तच्छूलं प्रभावात्कस्य शंस मे

No surge dolor alguno en mi cuerpo aunque esté atravesado por el tridente. Ese tridente parece destilar amṛta; dime, ¿por el poder de quién sucede esto?

Verse 46

श्रीशूलपाणिरुवाच । शूलस्थेन त्वया विप्र मनसा चिन्तितोऽस्मि यत् । अनयानां निहन्ताहं दुःखानां विनिबर्हणः

Dijo el venerable Śūlapāṇi: Oh brāhmana, porque tú—estando en el tridente—me has contemplado con la mente, yo soy el que aniquila las desgracias y el que arranca de raíz los pesares.

Verse 47

ध्यातमात्रो ह्यहं विप्र पाताले वापि संस्थितः । शूलमूले त्वहं शम्भुरग्रे देवी स्वयं स्थिता । जगन्माताम्बिका देवी त्वामृतेनान्वपूरयत्

Oh bráhmana, en el instante en que se me medita, estoy presente, aun si moro en los mundos subterráneos. En la base del Tridente soy Śambhu, y en su punta está la Diosa misma. Esa Madre del universo, Ambikā, te ha colmado con gracia semejante al amṛta.

Verse 48

माण्डव्य उवाच । पूर्वमेव स्थितो यस्माच्छूलं व्याप्योमया सह । प्रसादप्रवणो मह्यमिदानीं चानया सह

Māṇḍavya dijo: Puesto que desde antiguo permaneces, penetrándolo todo, en este Tridente junto con Umā, también ahora inclínate a concederme tu favor, junto con ella.

Verse 49

यस्याः संस्मरणादेव दौर्भाग्यं प्रलयं व्रजेत् । न दौर्भाग्यात्परं लोके दुःखाद्दुःखतरं किल

Con sólo recordarla, la desdicha es llevada a la destrucción. En verdad, en este mundo no hay nada más doloroso que la mala fortuna, ni pena más grave que la pena misma.

Verse 50

किलैवं श्रूयते गाथा पुराणेषु सुरोत्तम । त्रैलोक्यं दहतस्तुभ्यं सौभाग्यमेकतां गतम्

Oh excelso entre los dioses, así se oye en verdad este relato en los Purāṇas: cuando abrasabas los tres mundos, la fortuna se reunió en un solo lugar para ti.

Verse 51

विष्णोर्वक्षःस्थलं प्राप्य तत्स्थितं चेति नः श्रुतम् । पीतं तद्वक्षसस्त्रस्तदक्षेण परमेष्ठिना

Hemos oído que llegó al pecho de Viṣṇu y allí permaneció; y que, desde el pecho de Viṣṇu, fue bebido por Parameṣṭhin (Brahmā) con su ojo tembloroso.

Verse 52

तस्मात्सतीति संजज्ञ इयमिन्दीवरेक्षणा । यजतस्तस्य देवेश तव मानावखण्डनात्

Por ello, esta Diosa de ojos de loto llegó a ser conocida como Satī. Oh Señor de los dioses, fue porque, cuando él celebraba el sacrificio, tu honor fue ultrajado y quebrantado.

Verse 53

जुहावाग्नौ तु सा देवी ह्यात्मानं प्राणसंज्ञिकम् । आत्मानं भस्मसात्कृत्वा प्रालेयाद्रेस्ततः सुता

Entonces la Diosa ofreció en el fuego su propio ser, su misma vida. Tras reducir su cuerpo a cenizas, nació después como hija del Himālaya, el monte Prāleya.

Verse 54

मेनकायां प्रभो जाता साम्प्रतं या ह्युमाभिधा । अनादिनिधना देवी ह्यप्रतर्क्या सुरेश्वर

Oh Señor, ella, la que ahora es llamada Umā, nació de Menakā. Sin embargo, esa Diosa no tiene principio ni fin, y está más allá del alcance del razonamiento, oh Señor de los dioses.

Verse 55

यदि तुष्टोऽसि देवेश ह्युमा मे वरदा यदि । उभावप्यत्र वै स्थाने स्थितौ शूलाग्रमूलयोः

Si estás complacido, oh Señor de los dioses—si Umā es en verdad dadora de dones para mí—que ambos permanezcáis aquí, en este lugar sagrado, en la punta y en la raíz del tridente.

Verse 56

अवतारो यत्र तत्र संस्थितिं वै ततः कुरु

Dondequiera que tenga lugar tu descenso (manifestación), establece también allí tu presencia permanente.

Verse 57

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तेनैवमुक्ते सहसा कृत्वा भूमण्डलं द्विधा । निःसृतौ शूलमूलाग्राल्लिङ्गार्चाप्रतिरूपिणौ

Dijo Śrī Mārkaṇḍeya: Al decirse esto, en un instante la faz de la tierra se partió en dos; y de la base y de la punta del tridente surgieron, como formas mismas del culto al liṅga, dos apariciones divinas.

Verse 58

प्रद्योतयद्दिशः सर्वा लिङ्गं मूले प्रदृश्यते । वामतः प्रतिमा देवी तदा शूलेश्वरी स्थिता

Iluminando todas las direcciones, el liṅga fue visto en la base; y a la izquierda se alzó la imagen de la Diosa, entonces establecida como Śūleśvarī.

Verse 59

विलोभयन्ती च जगद्भाति पूरयती दिशः । दृष्ट्वा कृताञ्जलिपुटः स्तुतिं चक्रे द्विजोत्तमः

Encantando al mundo, ella resplandeció, colmando los ámbitos. Al verlo, el más excelso de los brāhmaṇas, con las manos juntas en reverencia, entonó un himno de alabanza.

Verse 60

माण्डव्य उवाच । त्वमस्य जगतो माता जगत्सौभाग्यदेवता । न त्वया रहितं किंचिद्ब्रह्माण्डेऽस्ति वरानने

Dijo Māṇḍavya: Tú eres la Madre de este mundo, la Deidad que otorga la buena fortuna del universo. Oh de bello rostro, en el brahmāṇḍa no existe nada en absoluto separado de Ti.

Verse 61

प्रसादं कुरु धर्मज्ञे मम त्वाज्ञप्तुमर्हसि । ईदृशेनैव रूपेण केषु स्थानेषु तिष्ठसि । प्रसादप्रवणा भूत्वा वद तानि महेश्वरि

Concédeme tu gracia, oh conocedora del dharma; debes instruirme. En esta misma forma, ¿en qué lugares moras? Inclinada a la compasión, dime esos lugares, oh Maheśvarī.

Verse 62

श्रीदेव्युवाच । सर्वगा सर्वभूतेषु द्रष्टव्या सर्वतो भुवि । सर्वलोकेषु यत्किंचिद्विहितं न मया विना

La Bienaventurada Diosa dijo: Yo lo penetro todo; soy contemplada en todos los seres y por doquier en la tierra. En todos los mundos, cuanto se dispone o acontece no se realiza sin Mí.

Verse 63

तथापि येषु स्थानेषु द्रष्टव्या सिद्धिमीप्सुभिः । स्मर्तव्या भूतिकामेन तानि वक्ष्यामि तत्त्वतः

Sin embargo, en aquellos lugares donde debo ser contemplada por quienes anhelan la siddhi, y recordada por quienes desean prosperidad, esos lugares los declararé conforme a la verdad.

Verse 64

वाराणस्यां विशालाक्षी नैमिषे लिङ्गधारिणी । प्रयागे ललिता देवी कामुका गन्धमादने

En Vārāṇasī soy Viśālākṣī; en Naimiṣa, Liṅgadhāriṇī. En Prayāga soy la Diosa Lalitā; en Gandhamādana soy conocida como Kāmukā.

Verse 65

मानसे कुमुदा नाम विश्वकाया तथाऽपरे । गोमन्ते गोमती नाम मन्दरे कामचारिणी

En Mānasasaras soy llamada Kumudā; en otros lugares, Viśvakāyā. En Gomanta recibo el nombre de Gomatī; en Mandara permanezco como Kāmacāriṇī.

Verse 66

मदोत्कटा चैत्ररथे हयन्ती हास्तिने पुरे । कान्यकुब्जे स्थिता गौरी रम्भा ह्यमलपर्वते

En Caitraratha soy Madotkaṭā; en Hāstinapura, Hayantī. En Kānyakubja estoy establecida como Gaurī; y en Amalaparvata soy Rambhā.

Verse 67

एकाम्रके कीर्तिमती विश्वां विश्वेश्वरे विदुः । पुष्करे पुरुहूता च केदारे मार्गदायिनी

En Ekāmra es conocida como Kīrtimatī, la de santa fama. En Viśveśvara se la comprende como Viśvā, la que todo lo penetra. En Puṣkara es Puruhūtā, la muy invocada. En Kedāra es Mārgadāyinī, la Dadora del sendero, que guía a los devotos por la vía del dharma.

Verse 68

नन्दा हिमवतः प्रस्थे गोकर्णे भद्रकर्णिका । स्थानेश्वरे भवानी तु बिल्वके बिल्वपत्त्रिका

En las laderas del Himavat ella es Nandā, dadora de dicha. En Gokarṇa es Bhadrakarṇikā, la de oído auspicioso. En Sthāneśvara es Bhavānī, consorte de Bhava, Śiva. Y en Bilvaka es Bilvapattrikā, la venerada con hojas de bilva.

Verse 69

श्रीशैले माधवी नाम भद्रे भद्रेश्वरीति च । जया वराहशैले तु कमला कमलालये

En Śrīśaila lleva el nombre de Mādhavī. En Bhadra es llamada Bhadreśvarī. En Varāhaśaila es Jayā, la Victoria. Y en Kamalālaya es Kamalā, la de belleza de loto, venerada como la fortuna y el buen augurio de ese santo asiento.

Verse 70

रुद्रकोट्यां तु कल्याणी काली कालञ्जरे तथा । महालिङ्गे तु कपिला माकोटे मुकुटेश्वरी

En Rudrakoṭī ella es Kalyāṇī, la Auspiciosa. En Kālañjara es Kālī. En Mahāliṅga es Kapilā. Y en Mākoṭa es Mukuṭeśvarī, Señora del santuario coronado.

Verse 71

शालिग्रामे महादेवी शिवलिङ्गे जलप्रिया । मायापुर्यां कुमारी तु संताने ललिता तथा

En Śāligrāma ella es Mahādevī. En Śivaliṅga es Jalapriyā, la que se deleita en las aguas sagradas. En Māyāpurī es Kumārī. Y en Saṃtāna es Lalitā, la Graciosa.

Verse 72

उत्पलाक्षी सहस्राक्षे हिरण्याक्षे महोत्पला । गयायां विमला नाम मङ्गला पुरुषोत्तमे

En Sahasrākṣa ella es Utpalākṣī, la de ojos de loto. En Hiraṇyākṣa es Mahotpalā, el Gran Loto. En Gayā se la nombra Vimalā, la Inmaculada. Y en Puruṣottama es Maṅgalā, la Auspiciosidad misma.

Verse 73

विपाशायाममोघाक्षी पाटला पुण्ड्रवर्धने । नारायणी सुपार्श्वे तु त्रिकूटे भद्रसुन्दरी

En el río Vipāśā ella es Amoghākṣī, cuya mirada infalible concede fruto. En Puṇḍravardhana ella es Pāṭalā. En Supārśva ella es Nārāyaṇī. Y en Trikūṭa ella es Bhadrasundarī, bella y auspiciosa.

Verse 74

विपुले विपुला नाम कल्याणी मलयाचले । कोटवी कोटितीर्थेषु सुगन्धा गन्धमादने

En Vipula se la llama Vipulā. En el monte Malaya ella es Kalyāṇī. Entre los Koṭitīrthas ella es Koṭavī. Y en Gandhamādana ella es Sugandhā, la Fragante.

Verse 75

गोदाश्रमे त्रिसन्ध्या तु गङ्गाद्वारे रतिप्रिया । शिवचण्डे सभानन्दा नन्दिनी देविकातटे

En Godāśrama es Trisandhyā, la de las tres uniones sagradas del tiempo. En Gaṅgādvāra es Ratipriyā, la que se deleita en la devoción y el amor. En Śivacaṇḍa es Sabhānandā, gozo de la asamblea divina. Y en la ribera del Devikā es Nandinī, la que regocija.

Verse 76

रुक्मिणी द्वारवत्यां तु राधा वृन्दावने वने । देवकी मथुरायां तु पाताले परमेश्वरी

En Dvāravatī ella es Rukmiṇī; en el bosque de Vṛndāvana es Rādhā. En Mathurā es Devakī; y en Pātāla es Parameśvarī, la Señora Suprema.

Verse 77

चित्रकूटे तथा सीता विन्ध्ये विन्ध्यनिवासिनी । सह्याद्रावेकवीरा तु हरिश्चन्द्रे तु चण्डिका

En Citrakūṭa es venerada como Sītā; en la cordillera Vindhya como Vindhya-nivāsinī, “la que mora en los Vindhyas”. En los montes Sahya es Ekavīrā; y en Hariścandra es Caṇḍikā.

Verse 78

रमणा रामतीर्थे तु यमुनायां मृगावती । करवीरे महालक्ष्मी रूपादेवी विनायके

En Rāma-tīrtha se la llama Ramaṇā; en el Yamunā es Mṛgāvatī. En Karavīra es Mahālakṣmī; y en Vināyaka es célebre como Rūpādevī.

Verse 79

आरोग्या वैद्यनाथे तु महाकाले महेश्वरी । अभयेत्युष्णतीर्थे तु मृगी वा विन्ध्यकन्दरे

En Vaidyanātha ella es Ārogyā, dadora de salud; en Mahākāla es Maheśvarī. En Uṣṇa-tīrtha se la llama Abhayā, “la que otorga intrepidez”; y en las cuevas de los Vindhyas es conocida como Mṛgī.

Verse 80

माण्डव्ये माण्डुकी नाम स्वाहा माहेश्वरे पुरे । छागलिङ्गे प्रचण्डा तु चण्डिकामरकण्टके

En Māṇḍavya se la llama Māṇḍukī; en la ciudad de Māheśvara es Svāhā; en Chāga-liṅga es Pracaṇḍā, la sumamente feroz; y en Amarakāṇṭaka es venerada como Caṇḍikā.

Verse 81

सोमेश्वरे वरारोहा प्रभासे पुष्करावती । वेदमाता सरस्वत्यां पारा पारातटे मुने

En Someśvara ella es Varārohā; en Prabhāsa es Puṣkarāvatī; en el Sarasvatī es Veda-mātā, la Madre de los Vedas; y en la orilla de más allá es Pārā, oh sabio.

Verse 82

महालये महाभागा पयोष्ण्यां पिङ्गलेश्वरी । सिंहिका कृतशौचे तु कर्तिके चैव शांकरी

En Mahālaya ella es Mahābhāgā; en el río Payoṣṇī es Piṅgaleśvarī; en Kṛtaśauca es Siṃhikā; y en el tīrtha de Kārtika ella es, en verdad, Śāṃkarī.

Verse 83

उत्पलावर्तके लोला सुभद्रा शोणसङ्गमे । मता सिद्धवटे लक्ष्मीस्तरंगा भारताश्रमे

En Utpalāvartaka ella es Lolā; en la confluencia del Śoṇa es Subhadrā; en Siddhavaṭa es venerada como Matā, la Madre; y en Bhārata-āśrama es Taraṅgā, «la de las olas».

Verse 84

जालन्धरे विश्वमुखी तारा किष्किन्धपर्वते । देवदारुवने पुष्टिर्मेधा काश्मीरमण्डले

En Jālandhara ella es Viśvamukhī, «cuyo rostro es el universo»; en el monte Kiṣkindhā es Tārā; en el bosque de Devadāru es Puṣṭi, nutrición y prosperidad; y en la región de Kāśmīra es Medhā, inteligencia sagrada.

Verse 85

भीमादेवी हिमाद्रौ तु पुष्टिर्वस्त्रेश्वरे तथा । कपालमोचने शुद्धिर्माता कायावरोहणे

En el Himālaya es Bhīmādevī; en Vastreśvara es Puṣṭi. En Kapālamocana es Śuddhi, la pureza misma; y en Kāyāvarohaṇa es venerada como la Madre (Mātā).

Verse 86

शङ्खोद्धारे ध्वनिर्नाम धृतिः पिण्डारके तथा । काला तु चन्द्रभागायामच्छोदे शक्तिधारिणी

En Śaṅkhoddhāra se la llama Dhvani, la resonancia sagrada; en Piṇḍāraka es Dhṛti, la firme constancia. En el río Candrabhāgā es Kālā; y en Acchoda es Śaktidhāriṇī, la portadora del poder divino.

Verse 87

वेणायाममृता नाम बदर्यामुर्वशी तथा । ओषधी चोत्तरकुरौ कुशद्वीपे कुशोदका

En Veṇā es conocida como Amṛtā; en Badarī, como Urvaśī. En Uttarakuru se la llama Oṣadhī; y en Kuśadvīpa se la recuerda como Kuśodakā.

Verse 88

मन्मथा हेमकूटे तु कुमुदे सत्यवादिनी । अश्वत्थे वन्दिनीका तु निधिर्वैश्रवणालये

En Hemakūṭa se la llama Manmathā; en Kumuda, Satyavādinī, la que dice la verdad. En Aśvattha es conocida como Vandinīkā; y en la morada de Vaiśravaṇa recibe el nombre de Nidhi.

Verse 89

गायत्री वेदवदने पार्वती शिवसन्निधौ । देवलोके तथेन्द्राणी ब्रह्मास्ये तु सरस्वती

En Vedavadana se la llama Gāyatrī; en la misma presencia de Śiva es Pārvatī. En el mundo de los dioses es Indrāṇī; y en la boca de Brahmā es Sarasvatī.

Verse 90

सूर्यबिम्बे प्रभा नाम मातॄणां वैष्णवी मता । अरुन्धती सतीनां तु रामासु च तिलोत्तमा

En el disco del Sol se la llama Prabhā; entre las Madres se la tiene por Vaiṣṇavī. Entre las esposas castas es Arundhatī, y entre las Rāmās es Tilottamā.

Verse 91

चित्रे ब्रह्मकला नाम शक्तिः सर्वशरीरिणाम् । शूलेश्वरी भृगुक्षेत्रे भृगौ सौभाग्यसुन्दरी

En Citra se la llama Brahmakalā, la Śakti presente en todos los seres encarnados. En la región sagrada de Bhṛgu es Śūleśvarī, y en Bhṛgu es Saubhāgyasundarī, la bella dadora de buena fortuna.

Verse 92

एतदुद्देशतः प्रोक्तं नामाष्टशतमुत्तमम् । अष्टोत्तरं च तीर्थानां शतमेतदुदाहृतम्

Así, de manera concisa, se ha expuesto el excelente conjunto de ochocientos nombres; y del mismo modo se han declarado los ciento ocho nombres de los tīrthas.

Verse 93

इदमेव परं विप्र सर्वेषां तु भविष्यति । पठत्यष्टोत्तरशतं नाम्नां यः शिवसन्निधौ

Esto, en verdad, será el bien supremo para todos, oh brāhmaṇa: quien recite los ciento ocho nombres en la misma presencia de Śiva.

Verse 94

स मुच्यते नरः पापैः प्राप्नोति स्त्रियमीप्सिताम् । स्नात्वा नारी तृतीयायां मां समभ्यर्च्य भक्तितः

Ese hombre queda liberado de los pecados y alcanza a la mujer que desea. Y una mujer, tras bañarse en la tercera tithi, y adorándome con devoción, obtiene igualmente frutos auspiciosos.

Verse 95

न सा स्याद्दुःखिनी जातु मत्प्रभावान्नरोत्तम । नित्यं मद्दर्शने नारी नियताया भविष्यति

Nunca caerá en tristeza por mi poder, oh el mejor de los hombres. Por contemplarme constantemente, esa mujer se volverá firme y disciplinada.

Verse 96

पतिपुत्रकृतं दुःखं न सा प्राप्स्यति कर्हिचित् । मदालये तु या नारी तुलापुरुषसंज्ञितम्

Jamás padecerá pena causada por esposo o hijo. Y aquella mujer que, en mi morada, realiza el rito llamado Tulāpuruṣa—

Verse 97

सम्पूज्य मण्डयेद्देवांल्लोकपालांश्च साग्निकान् । सपत्नीकान्द्विजान्पूज्य वासोभिर्भूषणैस्तथा

Tras rendirles culto debidamente, debe honrarse y engalanarse a los Devas y a los guardianes de las direcciones, junto con sus fuegos sagrados. Asimismo, deben venerarse a los eminentes Brāhmaṇas con sus esposas, ofreciéndoles vestiduras y ornamentos.

Verse 98

भूतेभ्यस्तु बलिं दद्यादृत्विग्भिः सह देशिकः । ततः प्रदक्षिणीकृत्य तुलामित्यभिमन्त्रयेत्

Luego, el preceptor oficiante, junto con los sacerdotes del rito, debe ofrecer una oblación bali a los seres elementales. Después de circunvalar, debe consagrar la balanza recitando el mantra que comienza con «Oh Tulā…».

Verse 99

शुचिरक्ताम्बरो वा स्याद्गृहीत्वा कुसुमाञ्जलिम् । नमस्ते सर्वदेवानां शक्तिस्त्वं परमा स्थिता

Vestido con ropas rojas y puras, tomando un puñado de flores, debe inclinarse y decir: «Salve a ti: tú eres la Potencia suprema que mora detrás de todos los dioses».

Verse 100

साक्षिभूता जगद्धात्री निर्मिता विश्वयोनिना । त्वं तुले सर्वभूतानां प्रमाणमिह कीर्तिता

Tú eres el Testigo, la Sustentadora del mundo, formada por la Fuente del universo. Oh Tulā, aquí se te proclama como medida y norma de todos los seres.

Verse 101

कराभ्यां बद्धमुष्टिभ्यामास्ते पश्यन्नुमामुखम् । ततोऽपरे तुलाभागेन्यसेयुर्द्विजपुंगवाः

Con ambas manos cerradas en puños, debe sentarse contemplando el rostro de Umā. Luego, en el otro platillo de la balanza, los más eminentes brāhmaṇas han de colocar las ofrendas prescritas.

Verse 102

द्रव्यमष्टविधं तत्र ह्यात्मवित्तानुसारतः । मन्दशभूते विप्रेन्द्र पृथिव्यां यदधिष्ठितम्

Allí, los materiales son de ocho clases, escogidos según los propios recursos. Oh mejor de los brāhmaṇas, son sustancias asentadas en la tierra y vinculadas a los elementos densos.

Verse 103

सुवर्णं चैव निष्पावांस्तथा राजिकुसुम्भकम् । तृणराजेन्दुलवणं कुङ्कुमं तु तथाष्टमम्

Entre ellos están: el oro; los granos de niṣpāva; asimismo la mostaza y el cártamo; la sal de roca; y el azafrán como el octavo (elemento).

Verse 104

एषामेकतमं कुर्याद्यथा वित्तानुसारतः । साम्यादभ्यधिकं यावत्काञ्चनादि भवेद्द्विज

De entre ellos, debe emplearse el que sea posible según la propia riqueza. Oh brāhmaṇa, puede ser igual al peso del donante o incluso superarlo, especialmente cuando se usa oro y cosas semejantes.

Verse 105

तावत्तिष्ठेन्नरो नारी पश्चादिदमुदीरयेत् । नमो नमस्ते ललिते तुलापुरुषसंज्ञिते

Mientras corresponda, el hombre o la mujer permanezca (en su postura); luego recite: «¡Homenaje, homenaje a Ti, oh Lalitā, conocida como Tulāpuruṣa!»

Verse 106

त्वमुमे तारयस्वास्मानस्मात्संसारकर्दमात् । ततोऽवतीर्य मुरवे पूर्वमर्द्धं निवेदयेत्

«Oh Umā, sálvanos de este fango de la existencia mundana.» Luego, descendiendo (de la balanza/asiento), ofrezca primero la porción inicial a Murāri (Viṣṇu).

Verse 107

ऋत्विग्भ्योऽपरमर्द्धं च दद्यादुदकपूर्वकम् । तेभ्यो लब्धा ततोऽनुज्ञां दद्यादन्येषु चार्थिषु

La otra mitad debe darse a los ṛtvij (sacerdotes oficiantes), precedida por la libación ritual de agua; y, obtenida luego su anuencia, repártanse dones también a los demás solicitantes.

Verse 108

सपत्नीकं गुरुं रक्तवाससी परिधापयेत् । अन्यांश्च ऋत्विजः शक्त्या गुरुं केयूरकङ्कणैः

Vístase al preceptor, junto con su esposa, con ropas rojas; y, según la propia capacidad, hónrese también a los demás sacerdotes, otorgando al guru brazaletes y pulseras.

Verse 109

शुक्लां गां क्षीरिणीं दद्याल्ललिता प्रीयतामिति । अनेन विधिना या तु कुर्यान्नारी ममालये

Dése una vaca blanca, abundante en leche, diciendo: «Que Lalitā se complazca». Cualquier mujer que realice (el rito) de este modo, en Mi morada—

Verse 110

मत्तुल्या सा भवेद्राज्ञां तेजसा श्रीरिवामला । सावित्रीव च सौन्दर्ये जन्मानि दश पञ्च च

Ella llega a ser igual a mí; entre las reinas resplandece con fulgor—pura como la misma Śrī—y en hermosura es como Sāvitrī, durante diez y aun cinco nacimientos más.

Verse 111

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवं निशम्य वचनं गौर्या द्विजवरोत्तमः । नमस्कृत्य जगामाशु धर्मराज निवेशनम्

Śrī Mārkaṇḍeya dijo: Al oír así las palabras de Gaurī, el mejor de los brahmanes se inclinó con reverencia y fue presto a la morada de Dharmarāja.

Verse 112

तदा प्रभृति तत्तीर्थं ख्यातं शूलेश्वरीति च । तस्मिंस्तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः

Desde entonces, aquel sagrado vado (tīrtha) fue célebre con el nombre de Śūleśvarī. Quien se bañe en ese tīrtha y luego ofrezca tarpana a las deidades ancestrales—

Verse 113

ब्राह्मणानन्नवासोभिः पिण्डैः पितृपितामहान् । भक्तोपहारैर्देवेशमुमया सह शङ्करं

—(debe honrar) a los brahmanes con alimento y vestiduras, y (ofrecer) piṇḍa a los padres y abuelos; y, con ofrendas devotas, adorar a Śaṅkara, Señor de los dioses, junto con Umā—

Verse 114

धूपगुग्गुलदानैश्च दीपदानैः सुबोधितैः । सर्वपापविनिर्मुक्तः स गच्छेच्छिवसन्निधिम्

Mediante dones de incienso y guggulu, y mediante ofrendas de lámparas bien realizadas, queda libre de todo pecado y llega a la misma presencia de Śiva.

Verse 115

तस्मिंस्तीर्थे तु यः कश्चिदभियुक्तो नरेश्वर । अम्भिशापि तथा स्नातस्त्रिदिनं मुच्यते नरः

Oh señor de los hombres, quienquiera que—aunque afligido o acusado—se bañe en ese tīrtha, aun con sola agua, queda liberado de esa carga en el plazo de tres días.

Verse 116

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां रात्रौ जागर्ति यो नरः । उपवासपरः शुद्धः शिवं सम्पूजयेन्नरः । प्रमुच्य पापसंमोहं रुद्रलोकं स गच्छति

Quien vele en la noche del decimocuarto día de la quincena oscura, puro y entregado al ayuno, y adore a Śiva con plena reverencia—despojándose del engaño nacido del pecado—va al mundo de Rudra.

Verse 117

त्रिनेत्रश्च चतुर्बाहुः साक्षाद्रुद्रोऽपरः । क्रीडते देवकन्याभिर्यावच्चन्द्रार्कतारकम्

De tres ojos y cuatro brazos—en verdad otro Rudra en forma manifiesta—se recrea con doncellas celestiales mientras perduren la luna, el sol y las estrellas.

Verse 198

अध्याय

Capítulo (Adhyāya).