Adhyaya 180

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल दशाश्वमेधिकं परम् । तीर्थं सर्वगुणोपेतं महापातकनाशनम्

Śrī Mārkaṇḍeya dijo: «Entonces, oh rey, debe uno ir al supremo Tīrtha Daśāśvamedhika, dotado de toda excelencia, destructor de los grandes pecados».

Verse 2

यत्र गत्वा महाराज स्नात्वा सम्पूज्य चेश्वरम् । दशानामश्वमेधानां फलं प्राप्नोति मानवः

Oh gran rey, habiendo ido allí, tras bañarse y adorar debidamente al Señor, el hombre obtiene el fruto de diez sacrificios Aśvamedha.

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । अश्वमेधो महायज्ञो बहुसम्भारदक्षिणः । अशक्यः प्राकृतैः कर्तुं कथं तेषां फलं लभेत्

Dijo Yudhiṣṭhira: «El Aśvamedha es un gran yajña, que requiere abundantes ofrendas y dakṣiṇā para los sacerdotes; la gente común no puede realizarlo. ¿Cómo, entonces, podrán obtener sus frutos?»

Verse 4

अत्याश्चर्यमिदं तत्त्वं त्वयोक्तं वदता सता । यथा मे जायते श्रद्धा दीर्घायुस्त्वं तथा वद

Oh sabio veraz, el principio que has expuesto es sumamente maravilloso. Explícalo de tal modo que en mí nazca la fe, oh tú de larga vida.

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच । इदमाश्चर्यभूतं हि गौर्या पृष्टस्त्रियम्बकः । तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि पृच्छते निपुणाय वै

Mārkaṇḍeya dijo: «En verdad, este asunto maravilloso fue preguntado antaño por Gaurī a Tryambaka (Śiva). Ahora te lo expondré plenamente, pues preguntas con discernimiento.»

Verse 6

पुरा वृषस्थो देवेश ह्युमया सह शङ्करः । कदाचित्पर्यटन्पृथिवीं नर्मदातटमाश्रितः

En tiempos antiguos, Śaṅkara—Señor de los dioses—montado en el toro y acompañado de Umā, una vez recorrió la tierra y se detuvo en la ribera del Narmadā.

Verse 7

दशाश्वमेधिकं तीर्थं दृष्ट्वा देवो महेश्वरः । तीर्थं प्रत्यञ्जलिं बद्ध्वा नमश्चक्रे त्रिलोचनः

Al ver el Daśāśvamedhika Tīrtha, el dios Maheśvara—el de tres ojos—juntó las palmas hacia el tīrtha y se inclinó con reverencia.

Verse 8

कृताञ्जलिपुटं देवं दृष्ट्वा देवीदमब्रवीत्

Al ver al Dios con las palmas juntas en reverencia, la Diosa pronunció estas palabras.

Verse 9

देव्युवाच । किमेतद्देवदेवेश चराचरनमस्कृत । प्रह्वनम्राञ्जलिं बद्ध्वा भक्त्या परमया युतः

La Diosa dijo: «¿Qué es esto, oh Dios de dioses, venerado por todo lo móvil e inmóvil, que estás inclinado con las palmas juntas, colmado de suprema devoción?»

Verse 10

एतदाश्चर्यमतुलं सर्वं कथय मे प्रभो

Oh Señor, cuéntame por completo esta maravilla incomparable.

Verse 11

ईश्वर उवाच । प्रत्यक्षं पश्य तीर्थस्य फलं मा विस्मिता भव । वियत्स्था मे भुविस्थस्य क्षणं देवि स्थिरा भव

Īśvara dijo: «Mira con tus propios ojos el fruto de este sagrado tīrtha; no te asombres. Aunque tú estés en el cielo y yo en la tierra, oh Devī, permanece firme un instante.»

Verse 12

एवमुक्त्वा तु देवेशो गौरवर्णो द्विजोऽभवत् । क्षुत्क्षामकण्ठो जटिलः शुष्को धमनिसंततः

Dicho esto, el Señor de los dioses se convirtió en un brāhmaṇa de tez clara. Tenía la garganta reseca por el hambre; llevaba el cabello enmarañado, estaba consumido y con las venas marcadas.

Verse 13

उपविश्य भुवः पृष्ठे सुस्वरं मन्त्रमुच्चरन् । क्रमप्रियो महादेवो माधुर्येण प्रमोदयन्

Sentado sobre la tierra, Mahādeva—amante del orden debido—entonó un mantra con voz armoniosa, deleitando a todos con su dulzura.

Verse 14

श्रुत्वा तां मधुरां वाणीं स्वयं देवेन निर्मिताम् । संभ्रान्ता ब्राह्मणाः सर्वे स्नातुं ये तत्र चागताः

Al oír aquella voz dulce, forjada por el mismo Dios, todos los brāhmaṇas que habían llegado allí para bañarse quedaron asombrados y conmovidos.

Verse 15

नित्यक्रिया च सर्वेषां विस्मृता श्रुतिविभ्रमात् । तं दृष्ट्वा पठमानं तु क्षुत्पिपासाभिपीडितम्

Por el hechizo de lo oído, todos olvidaron sus ritos cotidianos. Al verlo recitar, oprimido por el hambre y la sed—

Verse 16

द्विजोऽन्यमन्त्रयत्कश्चिद्भक्त्या तं भोजनाय वै । प्रसादः क्रियतां ब्रह्मन्भोजनाय गृहे मम

Entonces un brāhmaṇa, con devoción, lo invitó a comer: «Oh Brahman, acepta mi hospitalidad; ven a mi casa para tomar alimento».

Verse 17

अद्य मे सफलं जन्म ह्यद्य मे सफलाः क्रियाः । सर्वान्कामान्प्रदास्यन्ति प्रीता मेऽद्य पितामहाः

«Hoy mi nacimiento es fecundo; hoy se cumplen mis actos piadosos. Satisfechos hoy, mis antepasados me concederán todos los fines deseados».

Verse 18

त्वयि भुक्ते द्विजश्रेष्ठ प्रसीद त्वं ध्रुवं मम । एवमुक्तो महादेवो द्विजरूपधरस्तदा

«Cuando hayas comido, oh el mejor de los brāhmaṇas, sin duda me mostrarás tu gracia». Así interpelado, Mahādeva—entonces con forma de brāhmaṇa—

Verse 19

प्रहस्य प्रत्युवाचेदं ब्राह्मणं श्लक्ष्णया गिरा । मया वर्षसहस्रं तु निराहारं तपः कृतम्

Sonriendo, respondió a aquel brāhmaṇa con voz suave: «Durante mil años practiqué austeridad sin alimento.»

Verse 20

इदानीं तु गृहे तस्य करिष्ये द्विजसत्तम । दशभिर्वाजिमेधैश्च येनेष्टं पारणं तथा

«Ahora bien, oh el mejor de los brāhmaṇas, lo realizaré en su casa: una observancia acompañada de diez sacrificios Aśvamedha, por la cual se cumple debidamente el pāraṇa.»

Verse 21

इत्युक्तो देवदेवेन ब्राह्मणो विस्मयान्वितः । उत्तमाङ्गं विधुन्वन्वै जगाम स्वगृहं प्रति

Así hablado por el Dios de dioses, el brāhmaṇa, lleno de asombro, sacudió la cabeza y regresó hacia su propia casa.

Verse 22

एवं ते बहवो विप्राः प्रत्याख्याते निमन्त्रणे । पुराणार्थमजानन्तो नास्तिका बहवो गताः

De este modo, al ser rechazada la invitación, muchos brāhmaṇas—ignorantes del propósito puránico—se marcharon; y muchos de ellos cayeron en una actitud nāstika, de escepticismo.

Verse 23

अथ कश्चिद्द्विजो विद्वान्पुराणार्थस्य तत्त्ववित् । देवं निमन्त्रयामास द्विजरूपधरं शिवम्

Entonces cierto dvija erudito, conocedor del verdadero sentido de los Purāṇas, invitó al Señor: Śiva, que había asumido la forma de un brāhmaṇa.

Verse 24

तथैव सोऽपि देवेन प्रोक्तः स प्राह तं पुनः । मनसा चिन्तयित्वा तु पुराणोक्तं द्विजोत्तमः

Del mismo modo, el Señor le habló; y aquel mejor de los brāhmaṇas, tras reflexionar en su mente sobre lo enseñado por el Purāṇa, volvió a hablarle.

Verse 25

स्मृतिवेदपुराणेषु यदुक्तं तत्तथा भवेत् । इति निश्चित्य तं विप्रमुवाच प्रहसन्निव

«Lo que se declara en las Smṛtis, en los Vedas y en los Purāṇas, así debe ser en verdad». Habiéndolo decidido, le habló a aquel brāhmaṇa, como si sonriera.

Verse 26

भोभो विप्र प्रतीक्षस्व यावदागमनं पुनः । इत्युक्त्वा तु द्विजो गत्वा दशाश्वमेधिकं परम्

«Oh brāhmaṇa, espera hasta que yo regrese de nuevo». Dicho esto, el dvija fue a aquel lugar supremo, célebre por el mérito de diez Aśvamedhas.

Verse 27

स्नानं महालम्भनादि कृतं तेन द्विजन्मना । जपं श्राद्धं तथा दानं कृत्वा धर्मानुसारतः

Aquel dvija realizó el baño ritual, comenzando por el gran rito de Mahālambhana; y conforme al dharma, también cumplió japa, śrāddha y la dádiva caritativa.

Verse 28

संकल्प्य कपिलां तत्र पुराणोक्तविधानतः । समायात्त्वरितं तत्र यत्रासौ तिष्ठते द्विजः

Habiendo hecho allí el saṅkalpa de donar una vaca kapilā, conforme al rito enseñado en el Purāṇa, volvió con presteza al lugar donde aquel brāhmaṇa aguardaba.

Verse 29

अथागत्य द्विजं प्राह वाजिमेधः कृतो मया । उत्तिष्ठ मे गृहं रम्यं भोजनार्थं हि गम्यताम्

Entonces, al regresar, dijo al brāhmaṇa: «He realizado el Aśvamedha. Levántate; vayamos a mi grata morada, pues es hora de tomar alimento».

Verse 30

इत्युक्तः शङ्करस्तेन ब्राह्मणेनातिविस्मितः । उवाच ब्राह्मणं देव इदानीं त्वमितो गतः

Así interpelado por aquel brāhmaṇa, Śaṅkara quedó grandemente asombrado. Entonces el Señor dijo al brāhmaṇa: «Ahora bien, ¿de dónde has venido a este lugar?»

Verse 31

द्विजवर्य कथं चेष्टा दश यज्ञा महाधनाः

«Oh el mejor de los brāhmaṇas, ¿cómo se llevó a cabo esto: esos diez grandes yajñas que requieren inmensas riquezas?»

Verse 32

द्विज उवाच । न विचारस्त्वया कार्यः कृता यज्ञा न संशयः । यदि वेदाः प्रमाणं तं भुवि देवा द्विजास्तथा

El brāhmaṇa dijo: «No necesitas ponderar esto. Los yajñas han sido realizados, sin duda. Si los Vedas son la autoridad, entonces en la tierra tanto los devas como los brāhmaṇas son testigos de esa verdad».

Verse 33

दशाश्वमेधिकं तीर्थं तथा सत्यं द्विजोत्तम । यदि वेदपुराणोक्तं वाक्यं निःसंशयं भवेत्

Oh el mejor de los brāhmanes, es verdad: éste es un tīrtha llamado Daśāśvamedhika, equivalente a diez sacrificios Aśvamedha, si las palabras proclamadas en los Vedas y Purāṇas se aceptan sin duda alguna.

Verse 34

तदा प्राप्तं मया सर्वं नात्र कार्या विचारणा । एवमुक्तस्तु देवेश आस्तिक्यं तस्य चेतसः

Entonces lo he alcanzado todo; aquí no hace falta más examen. Así interpelado, el Señor de los dioses percibió la firme fe en su corazón.

Verse 35

विमृश्य बहुभिः किंचिदुत्तरं न प्रपद्यत । जगाम तद्गृहं रम्यं पठन्ब्रह्म सनातनम्

Tras reflexionar de muchas maneras, no halló respuesta que dar. Entonces fue a la hermosa casa de aquel brāhmana, recitando en el camino el eterno Brahman, el sagrado canto.

Verse 36

सम्प्राप्तं तं द्विजं भक्त्या पाद्यार्घ्येण तमर्चयत् । षड्रसं भोजनं तेन दत्तं पश्चाद्यथाविधि

Cuando llegó aquel brāhmana, lo veneró con devoción, ofreciéndole agua para los pies y arghya en honor. Después, conforme al rito, le sirvió una comida de los seis sabores.

Verse 37

ततो भुक्ते महादेवे सर्वदेवमये शिवे । पुष्पवृष्टिः पपाताशु गगनात्तस्य मूर्धनि । तस्यास्तिक्यं तु संलक्ष्य तुष्टः प्रोवाच शङ्करः

Cuando Mahādeva—Śiva, en quien moran todos los dioses—hubo comido, una rápida lluvia de flores cayó del cielo sobre la cabeza de aquel hombre. Al ver su fe inquebrantable, Śaṅkara, complacido, habló.

Verse 38

ईश्वर उवाच । किं तेऽद्य क्रियतां ब्रूहि वरदोऽहं द्विजोत्तम । अदेयमपि दास्यामि एकचित्तस्य ते ध्रुवम्

El Señor dijo: «Dime qué he de hacer por ti hoy, oh el mejor de los brāhmaṇas. Yo soy el dador de dones; aun aquello que suele considerarse “no otorgable” te lo concederé, sin duda, porque tu mente está fija en un solo punto».

Verse 39

ब्राह्मण उवाच । यदि प्रीतोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । अस्मिंस्तीर्थे महादेव स्थातव्यं सर्वदैव हि

El brāhmaṇa dijo: «Si estás complacido conmigo, oh Dios, y si ha de concederse mi don, entonces, oh Mahādeva, debes morar por siempre en este mismo tīrtha».

Verse 40

उपकाराय देवेश एष मे वर उत्तमः । एवमुक्तस्तु देवेन आरुरोह द्विजोत्तमः

«Oh Señor de los dioses, este supremo don mío es para el bien de los demás». Así, tras hablar con el Dios, el mejor de los dos veces nacidos ascendió (al vehículo divino).

Verse 41

गन्धर्वाप्सरःसम्बाधं विमानं सार्वकामिकम् । पूज्यमानो गतस्तत्र यत्र लोका निरामयाः

Llegó un vimāna que cumple todos los deseos, colmado de Gandharvas y Apsarases. Honrado y venerado, él fue a aquel reino donde los seres están libres de enfermedad y aflicción.

Verse 42

मार्कण्डेय उवाच । एतदाश्चर्यमतुलं दृष्ट्वा देवी सुविस्मिता । विस्मयोत्फुल्लनयना पुनः पप्रच्छ शङ्करम्

Mārkaṇḍeya dijo: Al ver este prodigio incomparable, la Diosa quedó hondamente maravillada; con los ojos abiertos por el asombro, volvió a preguntar a Śaṅkara.

Verse 43

पार्वत्युवाच । कथमेतद्भवेत्सत्यं यत्रेदमसमञ्जसम् । स्नानं कुर्वन्ति बहवो लोका ह्यत्र महेश्वर

Dijo Pārvatī: «¿Cómo puede ser esto verdadero, si parece tan desconcertante? Muchos se bañan aquí, oh Maheśvara».

Verse 44

तेषां तु स्वर्गगमनं यथैष स्वर्गतिं गतः । कथमेतत्समाचक्ष्व विस्मयः परमो मम

«Entonces, ¿cómo alcanzan el cielo esas personas, tal como éste ha llegado al estado celestial? Explícamelo: mi asombro es inmenso.»

Verse 45

एतच्छ्रुत्वा तु देवेशः प्रहसन्प्रत्युवाच ताम् । वेदवाक्ये पुराणार्थे स्मृत्यर्थे द्विजभाषिते

Al oír esto, el Señor de los dioses, sonriendo, le respondió, conforme a la palabra védica, al sentido de los Purāṇas, a la intención de las Smṛtis y a las declaraciones de los sabios dos veces nacidos.

Verse 46

विस्मयो हि न कर्तव्यो ह्यनुमानं हि तत्तथा । असंभाव्यं हि लोकानां पुराणे यत्प्रगीयते

«No debe uno entregarse al asombro, pues también el razonamiento concuerda con ello. Lo que proclaman los Purāṇas a menudo parece imposible a la gente común.»

Verse 47

यदि पक्षं पुरस्कृत्य लोकाः कुर्वन्ति पार्वति । तस्मान्न सिद्धिरेतेषां भवत्येको न विस्मयः

«Si la gente actúa, oh Pārvatī, tomando partido y aferrándose a bandos, entonces no surge para ellos la realización; por eso no hay motivo de asombro.»

Verse 48

नास्तिका भिन्नमर्यादा ये निश्चयबहिष्कृताः । तेषां सिद्धिर्न विद्येत आस्तिक्याद्भवते ध्रुवम्

Quienes son nāstikas, que han quebrantado los límites rectos de la conducta y han sido excluidos de la firme convicción, no alcanzan siddhi alguno. De la āstikya, la fe afirmadora del dharma, nace sin duda el logro.

Verse 49

श्रुत्वाख्यानमिदं देवी ववन्दे तीर्थमुत्तमम् । सर्वपापहरं पुण्यं नर्मदायां व्यवस्थितम्

Al oír este relato, la Diosa se postró ante ese supremo tīrtha, santo y meritorio, removedor de todos los pecados, establecido en la Narmadā.

Verse 50

मार्कण्डेय उवाच । दशाश्वमेधं राजेन्द्र सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् । तीर्थं सर्वगुणोपेतं महापातकनाशनम्

Dijo Mārkaṇḍeya: Oh rey de reyes, Daśāśvamedha es el mejor de los mejores entre todos los tīrthas, un vado sagrado dotado de toda excelencia y destructor de los más graves pecados.

Verse 51

तत्रागता महाभागा स्नातुकामा सरस्वती । पुण्यानां परमा पुण्या नदीनामुत्तमा नदी

Allí llega la muy afortunada Sarasvatī, deseosa de bañarse: la más santa entre lo santo, la más excelsa de las ríos.

Verse 52

नाममात्रेण यस्यास्तु सर्वपापैः प्रमुच्यते । स्नातास्तत्र दिवं यान्ति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः

Con solo pronunciar su nombre, uno queda libre de todos los pecados. Quienes se bañan allí van al cielo; y quienes mueren allí no retornan más, libres del renacimiento.

Verse 53

दशाश्वमेधे सा राजन्नियता ब्रह्मचारिणी । आराधयित्वा देवेशं परं निर्वाणमागतीः

En Daśāśvamedha, oh rey, ella—disciplinada y firme en el sagrado brahmacarya—adoró al Señor de los dioses y alcanzó el supremo nirvāṇa.

Verse 54

कालुष्यं ब्रह्मसम्भूता संवत्सरसमुद्भवम् । प्रक्षालयितुमायाति दशम्यामाश्विनस्य च

Nacida de Brahmā, ella viene en el décimo día de Āśvina para lavar la impureza acumulada a lo largo del año.

Verse 55

उपोष्य रजनीं तां तु सम्पूज्य त्रिपुरान्तकम् । राजन्निष्कल्मषा यान्ति श्वोभूते शाश्वतं पदम्

Pero, tras ayunar durante esa noche y adorar debidamente a Tripurāntaka, oh rey, quedan sin mancha y, al amanecer del día siguiente, alcanzan la morada eterna.

Verse 56

युधिष्ठिर उवाच । सरस्वती महापुण्या नदीनामुत्तमा नदी श्रीमार्कण्डेय उवाच । राजन्नाश्वयुजे मासि दशम्यां तद्विशिष्यते । पार्थिवेषु च तीर्थे तु सर्वेष्वेव न संशयः

Yudhiṣṭhira dijo: Sarasvatī es sumamente santa, la mejor de los ríos. Mārkaṇḍeya dijo: Oh rey, esa observancia del tīrtha se distingue especialmente en el décimo día del mes de Āśvayuja; en verdad, entre todos los tīrthas de la tierra, sin duda.

Verse 57

दशाश्वमेधिके राजन्नित्यं हि दशमी शुभा । विशेषादाश्विने शुक्ला महापातकनाशिनी

En Daśāśvamedha, oh rey, el décimo día lunar es siempre auspicioso; y, en especial, la Daśamī de la quincena luminosa de Āśvina destruye los pecados más graves.

Verse 58

तस्या स्नात्वार्चयेद्देवानुपवासपरायणः । श्राद्धं कृत्वा विधानेन पश्चात्सम्पूजयेच्छिवम्

Tras bañarse en sus aguas sagradas, entregado al ayuno, debe adorarse a los dioses; y, habiendo realizado el śrāddha conforme al rito, después debe rendirse plena adoración a Śiva.

Verse 59

तत्रस्थां पूजयेद्देवीं स्नातुकामां सरस्वतीम् । नमो नमस्ते देवेशि ब्रह्मदेहसमुद्भवे

Allí debe adorarse a la diosa Sarasvatī, presente en ese lugar y deseosa de bañarse, diciendo: «¡Homenaje, homenaje a ti, oh Devī, Señora de la soberanía divina, nacida del cuerpo de Brahmā!»

Verse 60

कुरु पापक्षयं देवि संसारान्मां समुद्धर । गन्धधूपैश्च सम्पूज्य ह्यर्चयित्वा पुनःपुनः

«Oh Devī, destruye mis pecados y sácame del saṃsāra. Habiendo ofrecido fragancias e incienso, debe adorarse y venerarse una y otra vez.»

Verse 61

दश प्रदक्षिणा दत्त्वा सूत्रेण परिवेष्टयेत् । कपिलां तु ततो विप्रे दद्याद्विगतमत्सरः

«Habiendo realizado diez pradakṣiṇā (circunvalaciones), debe atarse luego con el hilo sagrado. Después, libre de envidia, debe donarse una vaca kapilā, de color leonado, a un brāhmaṇa.»

Verse 62

सर्वलक्षणसम्पन्नां सर्वोपस्करसंयुताम् । दत्त्वा विप्राय कपिलां न शोचति कृताकृते

«Habiendo dado a un brāhmaṇa una vaca kapilā provista de todos los signos auspiciosos y acompañada de todos los enseres necesarios, uno no se aflige por lo hecho o por lo no hecho.»

Verse 63

पश्चाज्जागरणं कुर्याद्घृतेनाज्वाल्य दीपकम् । पुराणपठनेनैव नृत्यगीतविवादनैः

Después, debe guardarse la vigilia nocturna, encendiendo una lámpara con ghee; y pasarla con la recitación de los Purāṇas, así como con danza devocional, canto y música instrumental.

Verse 64

वेदोक्तैश्चैव पूजयेच्छशिशेखरम् । प्रभाते विमले पश्चात्स्नात्वा वै नर्मदाजले

Y con los ritos prescritos por los Vedas debe adorarse a Śaśiśekhara, el de la Luna en la frente. Luego, en la mañana pura, tras bañarse en las aguas del Narmadā…

Verse 65

ब्राह्मणान् भोजयेद्भक्त्या शिवभक्तांश्च योगिनः । एवं कृते ततो राजन् सम्यक्तीर्थफलं लभेत्

Con devoción debe alimentarse a los brāhmaṇas y también a los yoguis devotos de Śiva. Hecho esto, oh Rey, se obtiene en verdad el fruto pleno de la peregrinación.

Verse 66

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेच्छङ्करं नरः । दशाश्वमेधावभृथं लभते पुण्यमुत्तमम्

En ese tīrtha, el hombre que se baña y adora a Śaṅkara obtiene el mérito supremo, igual al baño conclusivo de diez sacrificios Aśvamedha.

Verse 67

पूतात्मा तेन पुण्येन रुद्रलोकं स गच्छति । आरूढः परमं यानं कामगं च सुशोभनम्

Purificado por ese mérito, va al mundo de Rudra, montado en un vehículo celestial supremamente espléndido, que se mueve según el deseo.

Verse 68

तत्र दिव्याप्सरोभिस्तु वीज्यमानोऽथ चामरैः । क्रीडते सुचिरं कालं जयशब्दादिमङ्गलैः

Allí, abanico en mano, las divinas apsaras lo refrescan con chamara de cola de yak; y él se recrea por larguísimo tiempo, entre celebraciones auspiciosas que comienzan con clamores de «¡Victoria!».

Verse 69

ततोऽवतीर्णः कालेन इह राजा भवेद्ध्रुवम् । हस्त्यश्वरथसम्पन्नो महाभोगी परंतपः

Luego, al descender de nuevo a su debido tiempo, ciertamente llega a ser rey aquí: provisto de elefantes, caballos y carros; gran gozador de prosperidad, domador de enemigos.

Verse 70

दशाश्वमेधे यद्दानं दीयते शिवयोगिनाम् । दशाश्वमेधसदृशं भवेत्तन्नात्र संशयः

Cualquier donación que se ofrezca a los yoguis de Śiva en el tīrtha de Daśāśvamedha, esa caridad llega a ser igual en mérito al fruto de un Aśvamedha; de ello no hay duda.

Verse 71

सर्वेषामेव यज्ञानामश्वमेधो विशिष्यते । दुर्लभः स्वल्पवित्तानां भूरिशः पापकर्मणाम्

Entre todos los sacrificios, el Aśvamedha sobresale. Pero es difícil de alcanzar para los de escasos bienes, y su plena realización se ve muy obstaculizada para quienes cargan con obras pecaminosas.

Verse 72

तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र दुर्लभोऽपि सुरासुरैः । प्राप्यते स्नानदानेन इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

«Oh rey de reyes, en ese tīrtha, incluso lo que es difícil de alcanzar para dioses y asuras se obtiene mediante el baño sagrado y la caridad»; así habló Śaṅkara.

Verse 73

अकामो वा सकामो वा मृतस्तत्र नरेश्वर । देवत्वं प्राप्नुयात्सोऽपि नात्र कार्या विचारणा

Sea sin deseos o colmado de deseos, oh señor de los hombres: quienquiera que muera allí alcanza la condición divina; en esto no hay necesidad de más deliberación.

Verse 74

अग्निप्रवेशं यः कुर्यात्तत्र तीर्थे नरोत्तम । अग्निलोके वसेत्तावद्यावदाभूतसम्प्लवम्

Oh el mejor de los hombres, quien entre en el fuego en ese tīrtha sagrado morará en el mundo de Agni hasta la disolución cósmica de los seres.

Verse 75

जलप्रवेशं यः कुर्यात्तत्र तीर्थे नराधिप । ध्यायमानो महादेवं वारुणं लोकमाप्नुयात्

Oh rey, quien entre en las aguas en ese tīrtha—meditando en Mahādeva—alcanza el mundo de Varuṇa.

Verse 76

दशाश्वमेधे यः कश्चिच्छूरवृत्त्या तनुं त्यजेत् । अक्षया नु गतिस्तस्य इत्येवं श्रुतिनोदना

Quienquiera que, en Daśāśvamedha, abandone su cuerpo con ánimo de héroe—su destino es en verdad imperecedero; así lo exhorta la Śruti.

Verse 77

न तां गतिं यान्ति भृगुप्रपातिनो न दण्डिनो नैव च सांख्ययोगिनः । ध्वजाकुले दुन्दुभिशङ्खनादिते क्षणेन यां यान्ति महाहवे मृताः

No alcanzan ese destino: ni los que caen en el precipicio de Bhṛgu, ni los ascetas portadores de báculo, ni siquiera los yoguis del Sāṅkhya; el cual, en un instante, alcanzan los muertos en una gran batalla, entre estandartes ondeantes y el bramido de tambores y caracolas.

Verse 78

यत्र तत्र हतः शूरः शत्रुभिः परिवेष्टितः । अक्षयांल्लभते लोकान्यदि क्लीबं न भाषते

Un héroe, muerto en cualquier lugar mientras está cercado por enemigos, alcanza mundos imperecederos, con tal de que no pronuncie palabras cobardes.

Verse 79

दशाश्वमेधे संन्यासं यः करोति विधानतः । अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोकात्कदाचन

Quien asume la renuncia (saṃnyāsa) en Daśāśvamedha conforme al rito debido, su camino es irreversible; jamás retorna del mundo de Rudra.

Verse 80

दशाश्वमेधे यत्पुण्यं संक्षेपेण युधिष्ठिर । कथितं परया भक्त्या सर्वपापप्रणाशनम्

Oh Yudhiṣṭhira, el mérito obtenido por diez sacrificios Aśvamedha ha sido expuesto aquí en breve, con suprema devoción, y es destructor de todos los pecados.

Verse 180

अध्याय

«Capítulo».