Adhyaya 168

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदादक्षिणे रोधस्यङ्कूरेश्वरमुत्तमम् । तीर्थं सर्वगुणोपेतं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

Śrī Mārkaṇḍeya dijo: En la ribera meridional del Narmadā está el excelso Aṅkūreśvara, un tīrtha dotado de toda virtud, célebre en los tres mundos.

Verse 2

यत्र सिद्धं महारक्ष आराध्य तु महेश्वरम् । शङ्करं जगतः प्राणं स्मृतिमात्रावहारिणम्

Allí, un poderoso rākṣasa alcanzó el éxito al adorar a Maheśvara—Śaṅkara, el aliento mismo del mundo, que concede gracia con el solo recuerdo.

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । किं तद्रक्षो द्विजश्रेष्ठ किंनाम कस्य वान्वये । एतद्विस्तरतः सर्वं कथयस्व ममानघ

Yudhiṣṭhira dijo: Oh el mejor de los brāhmaṇas, ¿quién era ese rākṣasa—cuál era su nombre y de qué linaje provenía? Cuéntamelo todo con detalle, oh impecable.

Verse 4

अज्ञानतिमिरान्धा ये पुमांसः पापकारिणः । युष्मद्विधैर्दीपभूतैः पश्यन्ति सचराचरम्

Los hombres cegados por la oscuridad de la ignorancia y dados al pecado pueden ver el mundo entero—lo móvil y lo inmóvil—solo porque sabios como vosotros permanecéis como lámparas de iluminación.

Verse 5

धर्मपुत्रवचः श्रुत्वा मार्कण्डेयो मुनीश्वरः । स्मितं कृत्वा बभाषे तां कथां पापप्रणाशनीम्

Al oír las palabras de Dharmaputra, el señor de los sabios Mārkaṇḍeya sonrió y luego pronunció aquel relato sagrado que destruye el pecado.

Verse 6

मार्कण्डेय उवाच । मानसो ब्रह्मणः पुत्रः पुलस्त्यो नाम पार्थिव । वेदशास्त्रप्रवक्ता च साक्षाद्वेधा इवापरः

Mārkaṇḍeya dijo: Oh rey, hubo uno llamado Pulastya—hijo nacido de la mente de Brahmā—expositor de los Vedas y los śāstras, como si fuera un segundo Creador en persona.

Verse 7

तृणबिन्दुसुता तस्य भार्यासीत्परमेष्ठिनः । तस्य धर्मप्रसङ्गेन पुत्रो जातो महामनाः

Su esposa, oh rey, era hija de Tṛṇabindu. Por su unión conforme al dharma nació un hijo de gran alma.

Verse 8

यस्माद्वेदेतिहासैश्च सषडङ्गपदक्रमाः । विश्रान्ता ब्रह्मणा दत्ता नाम विश्रवसेति च

Porque en él hallaron reposo los Vedas y los Itihāsas, junto con los seis auxiliares y la recitación ordenada de las palabras, y porque Brahmā se los otorgó, recibió el nombre de «Viśravas».

Verse 9

कस्मिंश्चिदथ काले च भरद्वाजो महामुनिः । स्वसुतां प्रददौ राजन्मुदा विश्रवसे नृप

Luego, en cierto tiempo, el gran sabio Bharadvāja, con alegría, entregó en matrimonio a su propia hija a Viśravas, oh rey.

Verse 10

स तया रमते सार्धं पौलोम्या मघवा इव । मुदा परमया राजन्ब्राह्मणो वेदवित्तमः

Aquel brāhmaṇa, el mejor conocedor del Veda, se deleitaba con ella con suprema alegría, oh rey, como Maghavā (Indra) con Paulomī.

Verse 11

केनचित्त्वथ कालेन पुत्रः पुत्रगुणैर्युतः । जज्ञे विश्रवसो राजन्नाम्ना वैश्रवणः श्रुतः

Pasado algún tiempo, oh rey, nació a Viśravas un hijo dotado de nobles cualidades, conocido por el nombre de Vaiśravaṇa.

Verse 12

सोऽपि मौनव्रतं कृत्वा बालभावाद्युधिष्ठिर । सर्वभूताभयं दत्त्वा चचार परमं व्रतम्

Él también, oh Yudhiṣṭhira, desde la niñez asumió el voto de silencio; y, otorgando ausencia de temor a todos los seres, practicó ese voto supremo.

Verse 13

तस्य तुष्टो महादेवो ब्रह्मा ब्रह्मर्षिभिः सह । सखित्वं चेश्वरो दत्त्वा धनदत्वं जगाम ह

Satisfecho con él, Mahādeva—y Brahmā junto con los brahmarṣis—le concedieron amistad con el Señor; y alcanzó el rango de ‘Dhanada’, dador y señor de las riquezas.

Verse 14

यमेन्द्रवरुणानां च चतुर्थस्त्वं भविष्यसि । ब्रह्माप्युक्त्वा जगामाशु लोकपालत्वमीप्सितम्

«Entre Yama, Indra y Varuṇa, tú serás el cuarto.» Dicho esto, Brahmā partió presto, anhelando el deseado cargo de Lokapāla, guardián del mundo.

Verse 15

ततस्त्वनन्तरे काले कैकसी नाम राक्षसी । पातालं भूतलं त्यक्त्वा विश्रवं चकमे पतिम्

Luego, pasado algún tiempo, una rākṣasī llamada Kaikasī—dejando Pātāla y la tierra—escogió a Viśravas por esposo.

Verse 16

पुत्रोऽथ रावणो जातस्तस्या भरतसत्तम । कुम्भकर्णो महारक्षो धर्मात्मा च विभीषणः

De ella nació un hijo, Rāvaṇa, oh el mejor de los Bhāratas; y (también nacieron) Kumbhakarṇa, el poderoso rākṣasa, y Vibhīṣaṇa, de naturaleza justa.

Verse 17

कुम्भश्चैव विकुम्भश्च कुम्भकर्णसुतावुभौ । महाबलौ महावीर्यौ महान्तौ पुरुषोत्तम

Kumbha y Vikumbha—ambos hijos de Kumbhakarṇa—eran de gran fuerza y gran poder, oh Puruṣottama.

Verse 18

अङ्कूरो राक्षसश्रेष्ठः कुम्भस्य तनयो महान् । विभीषणं च गुणवद्दृष्ट्वैवं राक्षसोत्तमः

Aṅkūra, excelso Rākṣasa, el ilustre hijo de Kumbha—al ver a Vibhīṣaṇa colmado de virtudes—quedó pensativo, oh el más eminente entre los Rākṣasas.

Verse 19

ततः स यौवनं प्राप्य ज्ञात्वा रक्षः पितामहम् । परं निर्वेदमापन्नश्चचार सुमहत्तपः

Luego, al alcanzar la juventud y conocer a sus antepasados Rākṣasas, cayó en profundo desapego y practicó austeridades inmensamente grandes.

Verse 20

दक्षिणं पश्चिमं गत्वा सागरं पूर्वमुत्तरम् । नर्मदायां प्रसङ्गेन ह्यङ्कूरो राक्षसेश्वरः

Habiendo ido al sur y al oeste, al océano, y asimismo al este y al norte, Aṅkūra—señor de los Rākṣasas—llegó, por un designio providencial, al Narmadā (Revā).

Verse 21

तपश्चचार सुमहद्दिव्यं वर्षशतं किल । ततस्तुष्टो महादेवः साक्षात्परपुरंजयः

Practicó austeridades inmensamente grandes y divinas durante cien años celestiales. Entonces Mahādeva—el que conquista directamente las ciudades de los enemigos—quedó complacido.

Verse 22

वरेण छन्दयामास राक्षसं वृषकेतनः । वरं वृणीष्व भद्रं ते तव दास्यामि सुव्रत

Vṛṣaketu (Śiva) quiso complacer al Rākṣasa con un don: «Elige una gracia—sea para ti auspiciosa; te la concederé, oh guardián de buenos votos».

Verse 23

प्रोवाच राक्षसो वाक्यं देवदेवं महेश्वरम् । वरदं सोऽग्रतो दृष्ट्वा प्रणम्य च पुनःपुनः

Entonces el Rākṣasa habló a Maheśvara, el Dios de los dioses. Al ver ante sí al dador de gracias, se postró una y otra vez y le dirigió la palabra.

Verse 24

यदि तुष्टो महादेव वरदोऽसि सुरेश्वर । दुर्लभं सर्वभूतानाममरत्वं प्रयच्छ मे

«Si estás complacido, oh Mahādeva—oh Señor de los dioses, dador de dones—concédeme la inmortalidad, tan difícil de alcanzar para todos los seres.»

Verse 25

मम नाम्ना स्थितोऽनेन वरेण त्रिपुरान्तक । सदा संनिहितोऽप्यत्र तीर्थे भवितुमर्हसि

«Oh Tripurāntaka, por este don establecido en mi nombre, dignaos permanecer siempre presente aquí, en este sagrado tīrtha.»

Verse 26

ईश्वर उवाच । यावद्विभीषणमतं यावद्धर्मनिषेवणम् । करिष्यसि दृढात्मा त्वं तावदेतद्भविष्यति

Īśvara dijo: «Mientras tú, firme de espíritu, mantengas el propósito de Vibhīṣaṇa—mientras practiques y sirvas al Dharma—tanto tiempo permanecerá cumplido esto.»

Verse 27

एवमुक्त्वा ययौ देवः सर्वदैवतपूजितः । विमानेनार्कवर्णेन कैलासं धरणीधरम्

Dicho esto, el Dios, venerado por todas las deidades, partió en un vimāna celestial de tono solar hacia Kailāsa, la montaña que sostiene la tierra.

Verse 28

गते चादर्शनं देवे स्नात्वाचम्य विधानतः । स्थापयामास राजेन्द्र ह्यङ्कूरेश्वरमुत्तमम्

Cuando el Señor se hubo ido y ya no era visible, se bañó y sorbió agua según el rito; luego, oh rey, consagró al excelso Aṅkūreśvara.

Verse 29

गन्धपुष्पैस्तथा धूपैर्वस्त्रालङ्कारभूषणैः । पताकैश्चामरैश्छत्रैर्जयशब्दादिमंगलैः

Con perfumes y flores, con incienso, con vestiduras y ornamentos; con estandartes, abanicos de cola de yak y parasoles, y con ritos auspiciosos que comienzan con clamores de victoria—(rindió culto).

Verse 30

पूजयित्वा सुरेशानं स्तोत्रैर्हृद्यैः सुपुष्कलैः । जगाम भवनं रक्षो यत्र राजा विभीषणः

Habiendo adorado a Sureśāna con himnos gratos y abundantes, el Rākṣasa fue a la morada donde estaba el rey Vibhīṣaṇa.

Verse 31

पूजितः स यथान्यायं दानसन्मानगौरवैः । सौदर्ये स्थापितो भावे सोऽवात्सीत्परयामुदा

Fue honrado debidamente con dones, respeto y reverentes atenciones; y, establecido en un ánimo de fraterna cordialidad, moró allí con gran gozo.

Verse 32

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । अङ्कूरेश्वरनामानं सोऽश्वमेधफलं लभेत्

Quien se bañe en ese tīrtha y luego adore a Parameśvara, conocido como Aṅkūreśvara, alcanza el fruto del sacrificio del Aśvamedha.

Verse 33

माण्डव्यखातमारभ्य सङ्गमं वापि यच्छुभम् । रेवाया आमलक्याश्च देवक्षेत्रं महेश्वरम्

Desde la sagrada poza de Māṇḍavya hasta la auspiciosa confluencia del Revā y el Āmalakī, toda esta región es el campo divino (devakṣetra) de Maheśvara.

Verse 34

माण्डव्यखातात्पश्चिमतस्तीर्थं तदङ्कूरेश्वरम् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा शुचिः प्रयतमानसः

Al oeste de la zanja sagrada de Māṇḍavya está el tīrtha llamado Aṅkūreśvara. Quien se baña allí, purificado y con la mente disciplinada, queda apto para el rito que sigue.

Verse 35

सन्ध्यामाचम्य यत्नेन जपं कृत्वाथ भारत । तर्पयित्वा पित्ःन्देवान्मनुष्यान् भरतर्षभ

Oh Bhārata, tras cumplir el rito del crepúsculo (sandhyā) y hacer el ācamana con esmero, y después de completar el japa, ofrézcase tarpana a los Pitṛs, a los Devas y a los seres humanos, oh toro entre los Bharatas.

Verse 36

सचैलः क्लिन्नवसनो मौनमास्थाय संयतः । अष्टम्यां वा चतुर्दश्यामुपोष्य विधिवन्नरः

Vestido con sus ropas y manteniéndolas húmedas, guardando silencio y dominándose, el hombre debe ayunar conforme al rito, ya sea en el octavo día lunar o en el decimocuarto.

Verse 37

पूजां यः कुरुते राजंस्तस्य पुण्यफलं शृणु । साग्रं तु योजनशतं तीर्थान्यायतनानि च

Oh rey, escucha el fruto santo de quien realiza la adoración. Para él, en el ámbito de más de cien yojanas, los tīrthas y los santuarios sagrados quedan como si hubieran sido realmente visitados y contemplados.

Verse 38

भवन्ति तानि दृष्टानि ततः पापैः प्रमुच्यते । तत्र तीर्थे तु यद्दानं देवमुद्दिश्य दीयते

Esos (tīrthas y santuarios) se tienen por vistos, y así uno queda liberado de los pecados. Además, cualquier limosna que se entregue en ese tīrtha, ofrecida en honor de la deidad,

Verse 39

स्नात्वा तु विधिवत्पात्रे तदक्षयमुदाहृतम् । होमाद्दशगुणं प्रोक्तं फलं जाप्ये ततोऽधिकम्

Tras bañarse, lo que se da conforme a la norma a un recipiente digno se declara inagotable. Su fruto se dice diez veces mayor que el de un homa, y el fruto del japa es aún superior.

Verse 40

त्रिगुणं चोपवासेन स्नानेन च चतुर्गुणम् । संन्यासं कुरुते यस्तु प्राणत्यागं करोति वा

Por el ayuno, el fruto se vuelve triple; por el baño, cuádruple. Y quien allí emprende la renuncia, o incluso entrega la vida (allí),

Verse 41

अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोकादसंशयम् । कृमिकीटपतङ्गानां तत्र तीर्थे युधिष्ठिर । अङ्कूरेश्वरनामाख्ये मृतानां सुगतिर्भवेत्

Su camino se vuelve irreversible, hacia el mundo de Rudra, sin duda. Oh Yudhiṣṭhira, incluso para gusanos, insectos y aves que mueren en ese tīrtha llamado Aṅkūreśvara, surge un destino bienaventurado.

Verse 42

एतत्ते कथितं राजन्नङ्कूरेश्वरसम्भवम् । तीर्थं सर्वगुणोपेतं परमं पापनाशनम्

Oh rey, esto te ha sido narrado: el origen y la grandeza vinculados a Aṅkūreśvara, un tīrtha colmado de toda excelencia, supremo destructor del pecado.

Verse 43

येऽपि शृण्वन्ति भक्त्येदं कीर्त्यमानं महाफलम् । लभन्ते नात्र सन्देहः शिवस्य भुवनं हि ते

Aun quienes escuchan esto con devoción, mientras se proclama como portador de gran fruto, alcanzan—sin duda alguna—el mundo de Śiva.

Verse 168

। अध्याय

Capítulo (encabezado).