Adhyaya 153

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं चान्यद्रवितीर्थमनुत्तमम् । यस्य संदर्शनादेव मुच्यन्ते पातकैर्नराः

Dijo Mārkaṇḍeya: Inmediatamente después de eso hay otro vado sagrado sin par: Ravitīrtha; con sólo contemplarlo, los hombres quedan liberados de los pecados.

Verse 2

रवितीर्थे तु यः स्नात्वा नरः पश्यति भास्करम् । तस्य यत्फलमुद्दिष्टं स्वयं देवेन तच्छृणु

En Ravitīrtha, el hombre que se baña y contempla a Bhāskara, el Sol: escucha ahora el fruto que el propio dios ha declarado para él.

Verse 3

नान्धो न मूको बधिरः कुले भवति कश्चन । कुरूपः कुनखी वापि तस्य जन्मानि षोडश

En su linaje, durante dieciséis nacimientos, nadie será ciego, mudo ni sordo; ni siquiera será feo o con uñas deformes.

Verse 4

दद्रुचित्रककुष्ठानि मण्डलानि विचर्चिका । नश्यन्ति देवभक्तस्य षण्मासान्नात्र संशयः

La tiña, las manchas como vitíligo, la lepra, las erupciones circulares y el eccema se destruyen en el devoto de la deidad en seis meses; de ello no hay duda.

Verse 5

चरितं तस्य देवस्य पुराणे यच्छ्रुतं मया । न तत्कथयितुं शक्यं संक्षेपेण नृपोत्तम

Oh, el mejor de los reyes, las hazañas de ese dios que he oído en los Purāṇas no pueden relatarse en breve.

Verse 6

तत्र तीर्थे तु यद्दानं रविमुद्दिश्य दीयते । विधिना पात्रविप्राय तस्यान्तो नास्ति कर्हिचित्

En ese tīrtha, toda dádiva ofrecida a Ravi (el Sol), conforme al rito debido y a un brāhmaṇa digno, posee un mérito que jamás tiene fin.

Verse 7

अयने विषुवे चैव चन्द्रसूर्यग्रहे तथा । रवितीर्थे प्रदत्तानां दानानां फलमुत्तमम्

En los solsticios y equinoccios, y también en los eclipses de Luna o de Sol, los dones ofrecidos en Ravitīrtha producen el fruto supremo.

Verse 8

संक्रान्तौ यानि दानानि हव्यकव्यानि भारत । अपामिव समुद्रस्य तेषामन्तो न लभ्यते

Oh Bhārata, los dones que se dan y las oblaciones—havya para los dioses y kavya para los antepasados—realizadas en el tiempo de Saṃkrānti, no pueden medirse en mérito, como no se halla el límite de las aguas del océano.

Verse 9

येन येन यदा दत्तं येन येन यदा हुतम् । तस्य तस्य तदा काले सविता प्रतिदायकः

Sea lo que sea que uno dé, y sea lo que sea que uno ofrezca al fuego—cuandoquiera que se haga—en ese mismo momento Savitṛ (el Sol) se vuelve quien lo devuelve, otorgando la retribución correspondiente.

Verse 10

सप्त जन्मानि तान्येव ददात्यर्कः पुनः पुनः । शतमिन्दुक्षये दानं सहस्रं तु दिनक्षये

Durante siete nacimientos, Arka (el Sol) concede una y otra vez esos mismos frutos. Un don dado en el menguar de la Luna produce cien veces, y un don dado al cierre del día produce mil veces.

Verse 11

संक्रान्तौ शतसाहस्रं व्यतीपाते त्वनन्तकम्

En Saṃkrānti, el mérito se vuelve cien mil veces mayor; pero en Vyatīpāta se torna ilimitado.

Verse 12

युधिष्ठिर उवाच । रवितीर्थं कथं तात पुण्यात्पुण्यतरं स्मृतम् । विस्तरेण ममाख्याहि श्रवणौ मम लम्पटौ

Yudhiṣṭhira dijo: Oh venerable señor, ¿por qué se recuerda a Ravitīrtha como aún más meritorio que otros lugares santos? Cuéntamelo con detalle; mis oídos arden de deseo de escucharlo.

Verse 13

श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृणुष्वावहितो भूत्वा ह्यादित्येश्वरमुत्तमम् । उत्तरे नर्मदाकूले सर्वव्याधिविनाशनम्

Śrī Mārkaṇḍeya dijo: Escucha con atención mientras te hablo del supremo Ādityeśvara, en la ribera septentrional del Narmadā, destructor de todas las enfermedades.

Verse 14

पुरा कृतयुगस्यादौ जाबालिर्ब्राह्मणोऽभवत् । वसिष्ठान्वयसम्भूतो वेदशास्त्रार्थपारगः

Hace mucho, al comienzo del Kṛtayuga, vivió un brāhmaṇa llamado Jābāli, nacido en el linaje de Vasiṣṭha y versado en el sentido de los Vedas y los śāstras.

Verse 15

पतिव्रता साधुशीला तस्य भार्या मनस्विनी । ऋतुकाले तु सा गत्वा भर्तारमिदमब्रवीत्

Su esposa era una pativratā, virtuosa en su conducta y de mente firme. Cuando llegó su tiempo de fertilidad, se acercó a su esposo y le dijo estas palabras.

Verse 16

वर्तते ऋतुकालो मे भर्तारं त्वामुपस्थिता । भज मां प्रीतिसंयुक्तः पुत्रकामां तु कामिनीम्

Ha llegado mi tiempo fecundo; he venido a ti, esposo mío. Únete a mí con amor: yo, esposa amante, anhelo un hijo varón.

Verse 17

एवमुक्तो द्विजः प्राह प्रियेऽद्याहं व्रतान्वितः । गच्छेदानीं वरारोहे दास्य ऋत्वन्तरे पुनः

Así interpelado, el brāhmana respondió: «Amada, hoy estoy sujeto a un voto. Vete ahora, de hermosas caderas; en otra estación de ṛtu volveré a consentir».

Verse 18

पुनर्द्वितीये सम्प्राप्ते ऋतुकालेऽप्युपस्थिता । पुनः सा छन्दिता तेन व्रतस्थोऽद्येति भारत

Cuando llegó de nuevo la segunda estación de fertilidad, ella se acercó otra vez. Pero él la disuadió de nuevo, diciendo: «Hoy permanezco firme en mi voto, oh Bhārata».

Verse 19

इत्थं वा बहुशस्तेन छन्दिता च पुनः पुनः । निराशा चाभवत्तत्र भर्तारं प्रति भामिनी

De este modo, una y otra vez, él la rechazó repetidamente. Así, en aquel lugar, la mujer apasionada quedó sin esperanza respecto de su esposo.

Verse 20

दुःखेन महताविष्टा विधायानशनं मृता । तेन भ्रूणहतेनैव पापेन सहसा द्विजः

Abrumada por un dolor inmenso, emprendió un ayuno hasta la muerte y falleció. Y por ese mismo pecado de matar al feto, el dos veces nacido fue súbitamente alcanzado por su consecuencia.

Verse 21

शीर्णघ्राणाङ्घ्रिरभवत्तपः सर्वं ननाश च । दृष्ट्वात्मानं स कुष्ठेन व्याप्तं ब्राह्मणसत्तमः

Se corrompieron su nariz y sus pies, y toda su austeridad quedó arruinada. Al verse invadido por la lepra, aquel excelso brāhmaṇa fue herido por una honda angustia.

Verse 22

विषादं परमं गत्वा नर्मदातटमाश्रितः । अपृच्छद्भास्करं तीर्थं द्विजेभ्यो द्विजसत्तमः

Cayendo en un abatimiento extremo, buscó amparo en la ribera de la Narmadā. Allí, el mejor de los nacidos dos veces preguntó a los brāhmaṇas por el Bhāskara-tīrtha.

Verse 23

आरोग्यं भास्करादिच्छेदिति संचिन्त्य चेतसि । कुतस्तद्भास्करं तीर्थं भो द्विजाः कथ्यतां मम

Pensando en su corazón: «Que por Bhāskara alcance yo la salud», dijo: «¿Por dónde se llega a ese Bhāskara-tīrtha? Oh brāhmaṇas, decídmelo».

Verse 24

तपस्तप्याम्यहं गत्वा तस्मिंस्तीर्थे सुभावितः

«Iré a ese sagrado tīrtha y allí practicaré austeridad (tapas)»,—así resolvió, con la mente bien orientada hacia la purificación.

Verse 25

द्विजा ऊचुः । रेवाया उत्तरे कूले आदित्येश्वरनामतः । विद्यते भास्करं तीर्थं सर्वव्याधिविनाशनम्

Los brāhmaṇas dijeron: «En la orilla norte de la Revā hay un santuario llamado Ādityeśvara. Allí se halla el Bhāskara-tīrtha, destructor de todas las enfermedades».

Verse 26

तत्र याह्यविचारेण गन्तुं चेच्छक्यते त्वया । एवमुक्तो द्विजैर्विप्रो गन्तुं तत्र प्रचक्रमे

«Ve allí sin vacilar, si puedes emprender el viaje». Así exhortado por los brāhmaṇas, el brāhmaṇa comenzó a partir hacia aquel lugar.

Verse 27

व्याधिना परिभूतस्तु घोरेण प्राणहारिणा । यदा गन्तुं न शक्नोति तदा तेन विचिन्तितम्

Pero fue abatido por una enfermedad terrible, que amenazaba la vida. Cuando vio que no podía continuar, entonces se puso a reflexionar.

Verse 28

सामर्थ्यं ब्राह्मणानां हि विद्यते भुवनत्रये । लिङ्गपातः कृतो विप्रैर्देवदेवस्य शूलिनः

En verdad, la potencia espiritual de los brāhmaṇas es conocida en los tres mundos; pues fueron los sabios brāhmaṇas quienes, por su sagrado poder, hicieron descender y establecer el liṅga de Śūlin, el Señor de Señores que porta el tridente.

Verse 29

समुद्रः शोषितो विप्रैर्विन्ध्यश्चापि निवारितः । अहमप्यत्र संस्थस्तु ह्यानयिष्यामि भास्करम्

Por los sabios brāhmaṇas el océano fue secado, y aun el Vindhya fue detenido y refrenado. Así también yo, permaneciendo firme aquí, haré que aparezca Bhāskara (el Sol).

Verse 30

तपोबलेन महता ह्यादित्येश्वरसंज्ञितम् । इति निश्चित्य मनसा ह्युग्रे तपसि संस्थितः

Decidiendo en su mente: «Por el gran poder de la austeridad, será conocido como Ādityeśvara», se estableció entonces en un tapas feroz y concentrado.

Verse 31

वायुभक्षो निराहारो ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्यगः । शिशिरे तोयमध्यस्थो वर्षास्वप्रावृताकृतिः

Viviendo sólo del aire y ayunando sin alimento, en el verano permaneció en medio de los cinco fuegos; en el invierno se mantuvo sumergido en el agua; y en las lluvias quedó sin manto ni refugio.

Verse 32

साग्रे वर्षशते पूर्णे रविस्तुष्टोऽब्रवीदिदम्

Cuando se cumplieron plenamente cien años, Ravi, el Sol, complacido, dijo estas palabras.

Verse 33

सूर्य उवाच । वरं वरय भद्रं ते किं ते मनसि वाञ्छितम् । अदेयमपि दास्यामि ब्रूहि मां त्वं चिरं कृथाः

Sūrya dijo: «Elige un don; que sea auspicioso para ti. ¿Qué desea tu corazón? Aun lo que normalmente no se concede, yo te lo otorgaré. Dímelo: has practicado austeridad por largo tiempo».

Verse 34

किमसाध्यं हि ते विप्र इदानीं तपसि स्थितः

«Oh sabio brāhmaṇa, ¿qué podría ser ahora inalcanzable para ti, estando firmemente establecido en la austeridad?»

Verse 35

जाबालिरुवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम । मम प्रतिज्ञा देवेश ह्यादित्येश्वरदर्शने

Jābāli dijo: «Si estás complacido, oh Señor de los dioses, y si ha de concedérseme un don, entonces, oh Señor, mi voto está ligado a la visión de Ādityeśvara».

Verse 36

कृता तां पारितुं देव न शक्तो व्याधिना वृतः । शुक्लतीर्थेऽत्र तिष्ठ त्वमादित्येश्वरमूर्तिधृक्

«Habiendo hecho ese voto, oh Señor, no puedo cumplirlo, pues la enfermedad me tiene cercado. Por ello, permanece aquí, en este Śukla-tīrtha, asumiendo la forma de Ādityeśvara.»

Verse 37

एवमुक्ते तु देवेशो बहुरूपो दिवाकरः । उत्तरे नर्मदाकूले क्षणादेव व्यदृश्यत

Dicho esto, el Señor de los dioses—Divākara, de múltiples formas—apareció al instante en la ribera septentrional del Narmadā.

Verse 38

तदाप्रभृति भूपाल तद्धि तीर्थं प्रचक्षते । सर्वपापहरं प्रोक्तं सर्वदुःखविनाशनम्

Desde entonces, oh rey, ese lugar es proclamado en verdad como un tīrtha, un vado sagrado. Se declara que borra todos los pecados y destruye toda clase de aflicción.

Verse 39

यस्तु संवत्सरं पूर्णं नित्यमादित्यवासरे । स्नात्वा प्रदक्षिणाः सप्त दत्त्वा पश्यति भास्करम्

Pero quien, durante un año completo, cada domingo, se baña allí con constancia, realiza siete pradakṣiṇā (circunvalaciones), ofrece dones y contempla al Sol—

Verse 40

यत्फलं लभते तेन तच्छृणुष्व मयोदितम् । प्रसुप्तं मण्डलानीह दद्रुकुष्ठविचर्चिकाः

escucha de mí el fruto que por ello obtiene. Aquí, las dolencias de la piel—manchas como de tiña, lepra y sarna—quedan como adormecidas y se apaciguan.

Verse 41

नश्यन्ति सत्वरं राजंस्तूलराशिरिवानले । धनपुत्रकलत्राणां पूरयेद्वत्सरत्रयात्

Perecen con presteza, oh rey, como un montón de algodón en el fuego. Y en el plazo de tres años se colman la riqueza, los hijos y la dicha conyugal.

Verse 42

यस्तु श्राद्धप्रदस्तत्र पित्ःनुद्दिश्य संक्रमे । तृप्यन्ति पितरस्तस्य पितृदेवो हि भास्करः

Y quien allí ofrece śrāddha, dedicándolo a los Pitṛs en el tiempo de la saṅkrānti, satisface a sus antepasados; pues Bhāskara es en verdad el divino señor de los Pitṛs.

Verse 43

इति ते कथितं सर्वमादित्येश्वरमुत्तमम् । सर्वपापहरं दिव्यं सर्वरोगविनाशनम्

Así se te ha dicho todo acerca del supremo Ādityeśvara: divino, que elimina todos los pecados y destruye toda enfermedad.

Verse 153

। अध्याय

Adhyāya: marca colofónica que señala el límite y cierre del capítulo.