Adhyaya 142

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज रुक्मिणीतीर्थमुत्तमम् । यत्रैव स्नानमात्रेण रूपवान्सुभगो भवेत्

Śrī Mārkaṇḍeya dijo: «Entonces, oh gran rey, debe uno ir al excelso tīrtha de Rukmiṇī, donde con sólo bañarse el hombre se vuelve hermoso y afortunado»

Verse 2

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां तृतीयायां विशेषतः । स्नानं समाचरेत्तत्र न चेह जायते पुनः

Especialmente en el octavo tithi, en el decimocuarto y, de modo particular, en el tercero, debe uno bañarse allí; y no vuelve a nacer aquí de nuevo.»

Verse 3

यः स्नात्वा रुक्मिणीतीर्थे दानं दद्यात्तु कांचनम् । तत्तीर्थस्य प्रभावेन शोकं नाप्नोति मानवः

Quien se baña en el tīrtha de Rukmiṇī y luego ofrece una dádiva de oro, por el poder de ese lugar sagrado no cae en la aflicción.»

Verse 4

युधिष्ठिर उवाच । तीर्थस्यास्य कथं जातो महिमेदृङ्मुनीश्वर । रूपसौभाग्यदं येन तीर्थमेतद्ब्रवीहि मे

Yudhiṣṭhira dijo: «Oh señor de los sabios, ¿cómo surgió tal grandeza de este tīrtha? Háblame de este lugar sagrado, por el cual se otorgan belleza y buena fortuna.»

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच । कथयामि यथावृत्तमितिहासं पुरातनम् । कथितं पूर्वतो वृद्धैः पारम्पर्येण भारत

Mārkaṇḍeya dijo: «Te relataré la antigua historia tal como ocurrió, narrada antaño por los ancianos según la sucesión de la tradición, oh Bhārata.»

Verse 6

तं तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकाग्रमानसः । नगरं कुण्डिनं नाम भीष्मकः परिपाति हि

Ahora te declararé ese relato; escucha con la mente concentrada: hay una ciudad llamada Kuṇḍina, que en verdad gobierna el rey Bhīṣmaka.

Verse 7

हस्त्यश्वरथसम्पन्नो धनाढ्योऽति प्रतापवान् । स्त्रीसहस्रस्य मध्यस्थः कुरुते राज्यमुत्तमम्

Provisto de elefantes, caballos y carros—riquísimo y de gran valentía—rodeado por mil mujeres, administra un reino excelente.

Verse 8

तस्य भार्या महादेवी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । तस्यामुत्पादयामास पुत्रमेकं च रुक्मकम्

Su reina, gran señora más querida para él que el propio aliento vital, le dio a luz un hijo varón, llamado Rukmaka.

Verse 9

द्वितीया तनया जज्ञे रुक्मिणी नाम नामतः । तदाशरीरिणी वाचा राजानं तमुवाच ह

Nació un segundo hijo: una hija llamada Rukmiṇī. Entonces, una voz incorpórea habló a aquel rey.

Verse 10

चतुर्भुजाय दातव्या कन्येयं भुवि भीष्मक । एवं तद्वचनं श्रुत्वा जहर्ष प्रियया सह

«Oh Bhīṣmaka, esta doncella debe ser dada en matrimonio al Señor de Cuatro Brazos en la tierra». Al oír esas palabras, el rey se regocijó junto con su amada reina.

Verse 11

ब्राह्मणैः सह विद्वद्भिः प्रविष्टः सूतिकागृहम् । स्वस्तिकं वाचयित्वास्याश्चक्रे नामेति रुक्मिणी

Entrando en la cámara del alumbramiento junto con brāhmanes sabios, hizo recitar bendiciones auspiciosas; y así le otorgó el nombre de “Rukmiṇī”.

Verse 12

यतः सुवर्णतिलको जन्मना सह भारत । ततः सा रुक्मिणीनाम ब्राह्मणैः कीर्तिता तदा

Porque desde su nacimiento llevaba en la frente una marca dorada, oh Bhārata, por ello los brāhmanes proclamaron entonces su nombre como “Rukmiṇī”.

Verse 13

ततः सा कालपर्यायादष्टवर्षा व्यजायत । पूर्वोक्तं चैव तद्वाक्यमशरीरिण्युदीरितम्

Luego, con el transcurrir del tiempo, ella creció hasta cumplir ocho años. Y aquella misma palabra, antes pronunciada por una voz incorpórea, fue proclamada de nuevo.

Verse 14

स्मृत्वा स्मृत्वाथ नृपतिश्चिन्तयामास भूपतिः । कस्मै देया मया बाला भविता कश्चतुर्भुजः

Recordándolo una y otra vez, el rey reflexionó: “¿A quién he de entregar a esta doncella? ¿Y quién es ese ‘de cuatro brazos’ destinado para ella?”

Verse 15

एतस्मिन्नन्तरे तावद्रैवतात्पर्वतोत्तमात् । मुख्यश्चेदिपतिस्तत्र दमघोषः समागतः

Entretanto, en ese mismo momento, desde Raivata, la excelsa montaña, llegó allí el principal señor de Cedi, el rey Damaghoṣa.

Verse 16

प्रविष्टो राजसदनं यत्र राजा स भीष्मकः । तं दृष्ट्वा चागतं गेहे पूजयामास भूपतिः

Entró en el palacio real donde estaba el rey Bhīṣmaka. Al verlo llegar a su morada, el monarca lo honró con la debida reverencia.

Verse 17

आसनं विपुलं दत्त्वा सभां गत्वा निवेशितः । कुशलं तव राजेन्द्र दमघोष श्रियायुत

Tras ofrecerle un amplio asiento y hacerlo sentar en la sala de asambleas, el rey dijo: «Oh señor de reyes, Damaghoṣa, colmado de prosperidad, ¿te hallas bien?»

Verse 18

पुण्याहमद्य संजातमहं त्वद्दर्शनोत्सुकः । कन्या मदीया राजेन्द्र ह्यष्टवर्षा व्यजायत

«Hoy el día se ha vuelto auspicioso; ansiaba verte. Oh el mejor de los reyes, mi hija ha cumplido ya ocho años.»

Verse 19

चतुर्भुजाय दातव्या वागुवाचाशरीरिणी । भीष्मकस्य वचः श्रुत्वा दमघोषोऽब्रवीदिदम्

«“Ha de ser entregada al de cuatro brazos”, así habló la voz incorpórea». Al oír las palabras de Bhīṣmaka, Damaghoṣa dijo esto:

Verse 20

चतुर्भुजो मम सुतस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । तस्येयं दीयतां कन्या शिशुपालस्य भीष्मक

«Mi hijo es de cuatro brazos y es célebre en los tres mundos. Por ello, oh Bhīṣmaka, que esta doncella le sea entregada: a Śiśupāla.»

Verse 21

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दमघोषस्य भूमिप । भीष्मकेन ततो दत्ता शिशुपालाय रुक्मिणी

Oh rey, al oír las palabras de Damaghoṣa, Bhīṣmaka entregó entonces a Rukmiṇī en matrimonio a Śiśupāla.

Verse 22

प्रारब्धं मङ्गलं तत्र भीष्मकेण युधिष्ठिर । दिक्षु देशान्तरेष्वेव ये वसन्ति स्वगोत्रजाः

Oh Yudhiṣṭhira, allí Bhīṣmaka inició los auspiciosos ritos nupciales, y (envió aviso) a los de su propio linaje que habitaban en las direcciones, en regiones lejanas.

Verse 23

निमन्त्रितास्तु ते सर्वे समाजग्मुर्यथाक्रमम् । ततो यादववंशस्य तिलकौ बलकेशवौ

Así, todos los invitados llegaron según el debido orden. Luego vinieron los dos ornamentos del linaje de los Yādavas: Balarāma y Keśava (Kṛṣṇa).

Verse 24

निमन्त्रितौ समायातौ कुण्डिनं भीष्मकस्य तु । भीष्मकेण यथान्यायं पूजितौ तौ यदूत्तमौ

Invitados, los dos llegaron a Kuṇḍina, la ciudad de Bhīṣmaka; y Bhīṣmaka, conforme al deber, honró a aquellos dos, los más excelsos entre los Yadus.

Verse 25

ततः प्रदोषसमये रुक्मिणी काममोहिनी । सखीभिः सहिता याता पूर्बहिश्चाम्बिकार्चने

Luego, a la hora crepuscular del pradoṣa, Rukmiṇī, que hechiza el corazón con amor, salió hacia el lado oriental con sus compañeras para adorar a Ambikā.

Verse 26

सापश्यत्तत्र देवेशं गोपवेषधरं हरिम् । तं दृष्ट्वा मोहमापन्ना कामेन कलुषीकृता

Allí contempló al Señor de los dioses—Hari—vestido con el atuendo de un vaquero. Al verlo, cayó en el desconcierto, y su mente, agitada por el anhelo amoroso, quedó velada.

Verse 27

केशवोऽपि च तां दृष्ट्वा संकर्षणमुवाच ह । स्त्रीरत्नप्रवरं तात हर्तव्यमिति मे मतिः

Keśava también, al verla, habló a Saṅkarṣaṇa: «Hermano querido, a mi juicio, esta joya suprema entre las mujeres debe ser llevada.»

Verse 28

केशवस्य वचः श्रुत्वा संकर्षण उवाच ह । गच्छ कृष्ण महाबाहो स्त्रीरत्नं चाशु गृह्यताम्

Al oír las palabras de Keśava, Saṅkarṣaṇa respondió: «Ve, Kṛṣṇa de poderosos brazos; toma pronto esa preciosa joya entre las mujeres.»

Verse 29

अहं च तव मार्गेण ह्यागमिष्यामि पृष्ठतः । दानवानां च सर्वेषां कुर्वंश्च कदनं महत्

«Y yo también te seguiré por tu camino, detrás de ti, causando una gran matanza entre todos esos dānavas, los combatientes hostiles.»

Verse 30

संकर्षणमतं प्राप्य केशवः केशिसूदनः । ययौ कन्यां गृहीत्वा तु रथमारोप्य सत्वरम्

Obtenido el asentimiento de Saṅkarṣaṇa, Keśava—el matador de Keśī—tomó a la doncella, la hizo subir al carro y partió sin demora.

Verse 31

निर्गतः सहसा राजन्वेगेनैवानिलो यथा । हाहाकारस्तदा जातो भीष्मकस्य पुरे महान्

Partió de improviso, oh Rey, con la rapidez misma del viento. Entonces se alzó en la ciudad de Bhīṣmaka un gran clamor de alarma.

Verse 32

निर्गता दानवाः क्रुद्धा वेला इव महोदधेः । गर्जन्तः सायुधाः सर्वे धावन्तो रथवर्त्मनि

Salieron los dānavas enfurecidos, como oleadas del gran océano; rugiendo, todos armados, corriendo por el camino de los carros en persecución.

Verse 33

बलदेवं ततः प्राप्ता रथमार्गानुगामिनम् । तेषां युद्धं बलस्यासीत्सर्वलोकक्षयंकरम्

Entonces alcanzaron a Baladeva, que seguía el rastro del camino del carro. La batalla que surgió contra Bala fue tan terrible que parecía capaz de arruinar todos los mundos.

Verse 34

यथा तारामये पूर्वं सङ्ग्रामे लोकविश्रुते । गदाहस्तो महाबाहुस्त्रैलोक्येऽप्रतिमो बलः

Como en el célebre y celebrado combate de Tārāmaya en tiempos antiguos, Bala, de grandes brazos y con la maza en la mano, no tenía igual en los tres mundos.

Verse 35

हलेनाकृष्य सहसा गदापातैरपातयत् । अशक्यो दानवैर्हन्तुं बलभद्रो महाबलः

Arrastrándolos al instante con su arado, los derribó con golpes de su maza. Aquel Balabhadra, de inmenso poder, era imposible de matar para los dānavas.

Verse 36

बभञ्ज दानवान्सर्वांस्तस्थौ गिरिरिवाचलः । तं दृष्ट्वा च बलं क्रुद्धं दुर्धर्षं त्रिदशैरपि

Destrozó a todos los Dānavas y permaneció firme como una montaña inconmovible. Al ver a Bala, airado e inabordable aun para los dioses—

Verse 37

भीष्मपुत्रो महातेजा रुक्मीनां महयशाः । नराणामतिशूराणामक्षौहिण्या समन्वितः

Entonces llegó el hijo de Bhīṣma, de gran esplendor y vasta fama entre los Rukmīnas, acompañado por una akṣauhiṇī de hombres de valor extraordinario.

Verse 38

बलभद्रमतिक्रम्य ततो युद्धे निराकरोत् । तद्युद्धं वञ्चयित्वा तु रथमार्गेण सत्वरम्

Tras pasar más allá de Balabhadra, se apartó entonces del combate. Evitando aquella lucha, se apresuró a seguir por el camino de los carros.

Verse 39

केशवोऽपि तदा देवो रुक्मिण्या सहितो ययौ । विन्ध्यं तु लङ्घयित्वाग्रे त्रैलोक्यगुरुरव्ययः

Keśava también, el Señor, partió entonces junto con Rukmiṇī. Saltando la cordillera Vindhya, el imperecedero Gurú de los tres mundos avanzó al frente.

Verse 40

नर्मदातटमापेदे यत्र सिद्धः पुरा पुनः । अजेयो येन संजातस्तीर्थस्यास्य प्रभावतः

Llegó a la ribera del Narmadā, donde antaño alcanzó la perfección una y otra vez. Por el poder de este tīrtha se volvió invencible.

Verse 41

एतस्मात्कारणात्तात योधनीपुरमुच्यते । रुक्मोऽपि दानवेन्द्रोऽसौ प्राप्तः

Por esta razón, oh querido, se le llama Yodhanīpura. Y también llegó allí Rukma, señor de los Dānavas.

Verse 42

प्रत्युवाचाच्युतं क्रुद्धस्तिष्ठ तिष्ठेति मा व्रज । अद्य त्वां निशितैर्बाणैर्नेष्यामि यमसादनम्

Airado, respondió a Acyuta: «¡Detente, detente; no te vayas! Hoy, con mis flechas afiladas, te enviaré a la morada de Yama».

Verse 43

एवं परस्परं वीरौ जगर्जतुरुभावपि । तयोर्युद्धमभूद्घोरं तारकाग्निजसन्निभम्

Así, ambos héroes rugieron desafiándose. Entonces su combate se volvió terrible, ardiendo como el fuego del hijo de Tārakā, Skanda.

Verse 44

चिक्षेप शरजालानि केशवं प्रति दानवः । नानुचिन्त्य शरांस्तस्य केशवः केशिसूदनः

El Dānava arrojó lluvias de flechas contra Keśava. Pero Keśava, el matador de Keśin, no prestó atención a aquellos dardos.

Verse 45

ततो विष्णुः स्वयं क्रुद्धश्चक्रं गृह्य सुदर्शनम् । सम्प्रहरत्यमुं यावद्रुक्मिण्यात्र निवारितः

Entonces el propio Viṣṇu, airado, tomó el disco Sudarśana y estaba por herirlo, cuando allí mismo Rukmiṇī lo contuvo.

Verse 46

त्वां न जानाति देवेशं चतुर्बाहुं जनार्दनम् । दर्शयस्व स्वकं रूपं दयां कृत्वा ममोपरि

Él no Te reconoce como el Señor de los dioses: Janārdana, el de cuatro brazos. Por compasión hacia mí, revela Tu propia forma verdadera.

Verse 47

एवमुक्तस्तु रुक्मिण्या दर्शयामास भारत । देवा दृष्ट्वापि तद्रूपं स्तुवन्त्याकाशसंस्थिताः । दिव्यं चक्षुस्तदा देवो ददौ रुक्मस्य भारत

Así interpelado por Rukmiṇī, Él mostró su forma verdadera, oh Bhārata. Los dioses, situados en el cielo, al verla lo alabaron. Entonces el Señor concedió a Rukma la visión divina, oh Bhārata.

Verse 48

रुक्म उवाच । यन्मया पापनिष्ठेन मन्दभाग्येन केशव । सायकैराहतं वक्षस्तत्सर्वं क्षन्तुमर्हसि

Rukma dijo: Oh Keśava, yo, inclinado al pecado y de mala fortuna, he herido Tu pecho con flechas. Te ruego que perdones todo eso.

Verse 49

पूर्वं दत्ता स्वयं देव जानकी जनकेन वै । मया प्रदत्ता देवेश रुक्मिणी तव केशव

Antes, oh Señor, Jānakī fue entregada por el propio Janaka. Del mismo modo, oh Señor de los dioses, yo Te he entregado a Rukmiṇī, oh Keśava.

Verse 50

उद्वाहय यथान्यायं विधिदृष्टेन कर्मणा । रुक्मस्य वचनं श्रुत्वा ततस्तुष्टो जगद्गुरुः

«Cásate con ella según lo debido, mediante el rito prescrito por las normas.» Al oír las palabras de Rukma, el Maestro del mundo quedó complacido.

Verse 51

बभाषे देवदेवेशो रुक्मिणं भीष्मकात्मजम् । गच्छ स्वकं पुरं मा भैः कुरु राज्यमकण्टकम्

El Señor de los señores habló a Rukma, hijo de Bhīṣmaka: «Ve a tu propia ciudad; no temas. Gobierna tu reino sin espinas, libre de aflicciones».

Verse 52

केशवस्य वचः श्रुत्वा रुक्मो दानवपुंगवः । तं प्रणम्य जगन्नाथं जगाम भवनं पितुः

Al oír las palabras de Keśava, Rukma —el más eminente entre los Dānavas— se postró ante Jagannātha y fue a la casa de su padre.

Verse 53

गते रुक्मे तदा कृष्णः समामन्त्र्य द्विजोत्तमान् । मरीचिमत्र्यङ्गिरसं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम्

Cuando Rukma hubo partido, Kṛṣṇa invitó solemnemente a los más excelsos entre los dos veces nacidos: Marīci, Atri, Aṅgiras, Pulastya, Pulaha y Kratu.

Verse 54

वसिष्ठं च महाभागमित्येते सप्त मानसाः । इत्येते ब्राह्मणाः सप्त पुराणे निश्चयं गताः

Y también el muy afortunado Vasiṣṭha: éstos son los siete sabios nacidos de la mente. Así, estos siete brāhmaṇas quedan firmemente establecidos en la tradición puránica.

Verse 55

क्षमावन्तः प्रजावन्तो महर्षिभिरलंकृताः । इत्येवं ब्रह्मपुत्राश्च सत्यवन्तो महामते

Dotados de paciencia, ricos en descendencia y discípulos, y ornados con la dignidad de grandes ṛṣis: así son, en verdad, estos hijos de Brahmā, veraces por naturaleza, oh sabio.

Verse 56

नर्मदातटमाश्रित्य निवसन्ति जितेन्द्रियाः । तपःस्वाध्यायनिरता जपहोमपरायणाः

Acogiéndose a la ribera del Narmadā, allí moran con los sentidos vencidos—entregados a la ascesis y al estudio védico, consagrados al japa y a la ofrenda al fuego.

Verse 57

निमन्त्रितास्तु राजेन्द्र केशवेन महात्मना । श्राद्धं कृत्वा यथान्यायं ब्रह्मोक्तविधिना ततः

Invitados por el magnánimo Keśava, oh rey, realizaron después el śrāddha como es debido, conforme al rito enseñado por Brahmā.

Verse 58

हरिस्तान्पूजयामास सप्तब्रह्मर्षिपुंगवान् । प्रददौ द्वादश ग्रामांस्तेभ्यस्तत्र जनार्दनः

Hari honró a aquellos siete eminentes brahma-rishis, y allí Janārdana les otorgó en don doce aldeas.

Verse 59

यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च यावत्तिष्ठति मेदिनी । तावद्दानं मया दत्तं परिपन्थी न कश्चन

Mientras perduren la luna y el sol, mientras permanezca la tierra—este don que yo he dado permanecerá; que nadie sea su impedidor.

Verse 60

मद्दत्तं पालयिष्यन्ते ये नृपा गतकल्मषाः । तेभ्यः स्वस्ति करिष्यामि दास्यामि परमां गतिम्

A aquellos reyes que, libres de culpa, protejan lo que yo he otorgado—les concederé bienestar y les daré el destino supremo.

Verse 61

यावद्धि यान्ति लोकेषु महाभूतानि पञ्च च । तावत्ते दिवि मोदन्ते मद्दत्तपरिपालकाः

Mientras los cinco grandes elementos sigan moviéndose por los mundos, por tanto tiempo se regocijan en el cielo quienes custodian mi don.

Verse 62

यस्तु लोपयते मूढो दत्तं वः पृथिवीतले । नरके तस्य वासः स्याद्यावदाभूतसम्प्लवम्

Pero el necio que destruye o anula lo que se os ha dado sobre la tierra, tendrá morada en el infierno hasta la disolución de los seres creados.

Verse 63

स्वदत्ता परदत्ता वा पालनीया वसुंधरा । यस्य यस्य यदा भूमिस्तस्य तस्य तदा फलम्

Sea tierra otorgada por uno mismo o por otro, esta Tierra debe ser protegida y sostenida. Quienquiera que posea la tierra en un tiempo dado, suyo es entonces el fruto de su custodia.

Verse 64

स्वदत्तां परदत्तां वा यो हरेत वसुंधराम् । स विष्ठायां कृमिर्भूत्वा पितृभिः सह मज्जति

Quien arrebata la tierra, sea otorgada por sí mismo o por otro, se vuelve gusano en la inmundicia y allí se hunde junto con sus antepasados.

Verse 65

अन्यायेन हृता भूमिरन्यायेन च हारिता । हर्ता हारयिता चैव विष्ठायां जायते कृमिः

La tierra tomada injustamente, o hecha tomar injustamente, hace que tanto el que la toma como el instigador nazcan como gusanos en la inmundicia.

Verse 66

षष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गे तिष्ठति भूमिदः । आच्छेत्ता चानुमन्ता च तान्येव नरके वसेत्

Durante sesenta mil años, el dador de tierras mora en el cielo; mas el confiscador—y quien lo consiente—habita en el infierno por ese mismo lapso.

Verse 67

यानीह दत्तानि पुरा नरेन्द्रैर्दानानि धर्मार्थयशस्कराणि । निर्माल्यरूपप्रतिमानि तानि को नाम साधुः पुनराददाति

Aquellos dones que antaño otorgaron aquí los reyes—dones que engendran dharma, prosperidad y fama—son como ofrendas sagradas ya apartadas; ¿qué virtuoso los tomaría de nuevo?

Verse 68

एवं तान्पूजयित्वा तु सम्यङ्न्यायेन पाण्डव । रुक्मिण्या विधिवत्पाणिं जग्राह मधुसूदनः

Así, tras honrarlos debidamente conforme a la justa costumbre, oh Pāṇḍava, Madhusūdana tomó ritualmente la mano de Rukmiṇī en matrimonio.

Verse 69

मुशली च ततः सर्वाञ्जित्वा दानवपुंगवान् । स्वस्थानमगमत्तत्र कृत्वा कार्यं सुशोभनम्

Entonces Muśalī (Balarāma), tras vencer a todos los más excelsos Dānavas, regresó a su propia morada, habiendo realizado allí una obra sumamente espléndida.

Verse 70

प्रयातौ द्वारवत्यां तौ कृष्णसंकर्षणावुभौ । गच्छमानं तु तं दृष्ट्वा केशवं क्लेशनाशनम्

Entonces ambos, Kṛṣṇa y Saṃkarṣaṇa, partieron hacia Dvāravatī. Al ver a Keśava—destructor de las aflicciones—marchar por su camino…

Verse 71

ब्राह्मणाः सत्यवन्तश्च निर्गताः शंसितव्रताः । आगच्छमानांस्तौ वीक्ष्य रथमार्गेण ब्राह्मणान्

Los brāhmaṇas veraces, célebres por sus votos, salieron; y al ver a aquellos brāhmaṇas que se acercaban por el camino de los carros…

Verse 72

मुहूर्तं तत्र विश्रम्य केशवो वाक्यमब्रवीत् । किमागमनकार्यं वो ब्रूत सर्वं द्विजोत्तमाः

Reposando allí un instante, Keśava habló: «¿Cuál es el propósito de vuestra venida? Decidme todo, oh los mejores de los dos veces nacidos»

Verse 73

कुर्वाणाः स्वीयकर्माणि मम कृत्यं तु तिष्ठते । देवस्य वचनं श्रुत्वा मुनयो वाक्यमब्रुवन्

«Mientras cada uno cumple su propio deber, tu sagrada tarea aún permanece.» Al oír las palabras del Señor, los sabios respondieron.

Verse 74

कल्पकोटिसहस्रेण सत्यभावात्तु वन्दितः । दुष्प्राप्योऽसि मनुष्याणां प्राप्तः किं त्यजसे हि नः

Honrado por incontables crores de kalpas por tu firme veracidad, eres dificilísimo de alcanzar para los hombres. Ahora que has llegado a nosotros, ¿por qué habrías de abandonarnos?

Verse 75

ब्राह्मणानां वचः श्रुत्वा भगवानिदमब्रवीत् । मथुरायां द्वारवत्यां योधनीपुर एव च

Al oír las palabras de los brāhmaṇas, el Bienaventurado Señor respondió: «En Mathurā, en Dvāravatī y también en Yodhanīpura…»

Verse 76

त्रिकालमागमिष्यामि सत्यं सत्यं पुनः पुनः । एवं ते ब्राह्मणाः श्रुत्वा योधनीपुरमागताः

«En los tres momentos del día vendré—en verdad, en verdad, una y otra vez». Al oírlo, aquellos brāhmaṇas fueron a Yodhanīpura.

Verse 77

अवतीर्णस्त्रिभागेन प्रादुर्भावे तु माथुरे । एतत्ते कथितं सर्वं तीर्थस्योत्पत्तिकारणम्

En el momento de Su manifestación en Mathurā, se reveló en una porción triple. Así se te ha dicho todo: la causa del origen de este tīrtha.

Verse 78

भूतं भव्यं भविष्यच्च वर्तमानं तथापरम् । यं श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

Lo pasado, lo venidero y lo que aún ha de venir; lo presente y también lo que está más allá: al oír esto, uno queda libre de todos los pecados; no hay duda de ello.

Verse 79

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्बलकेशवौ । तेन देवो जगद्धाता पूजितस्त्रिगुणात्मवान्

En ese tīrtha, quien se bañe y luego venere a Bala y a Keśava, por él queda adorado el Dios, Sustentador del mundo, cuya esencia abarca las tres guṇas.

Verse 80

उपवासी नरो भूत्वा यस्तु कुर्यात्प्रदक्षिणम् । मुच्यते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा

Haciéndose ayunante, la persona que realice la pradakṣiṇā (circunvalación reverente) queda libre de todos los pecados; sobre esto no hay que dudar ni discutir.

Verse 81

तत्र तीर्थे तु ये वृक्षास्तान्पश्यन्त्यपि ये नराः । तेऽपि पापैः प्रमुच्यन्ते भ्रूणहत्यासमैरपि

En ese tīrtha sagrado, aun quienes sólo contemplan los árboles quedan liberados de los pecados, incluso de aquellos iguales al asesinato de un embrión.

Verse 82

प्रातरुत्थाय ये केचित्पश्यन्ति बलकेशवौ । तेन ते सदृशाः स्युर्वै देवदेवेन चक्रिणा

Quienquiera que, al levantarse al alba, contemple a Bala y a Keśava, por ese acto llega a ser semejante al Dios de los dioses, el portador del disco.

Verse 83

ते पूज्यास्ते नमस्कार्यास्तेषां जन्म सुजीवितम् । ये नमन्ति जगन्नाथं देवं नारायणं हरिम्

Dignos de adoración, dignos de reverentes salutaciones: bendito es su nacimiento y bien vivida su vida, los que se inclinan ante el Señor del universo, el divino Nārāyaṇa, Hari.

Verse 84

तत्र तीर्थे तु यद्दानं स्नानं देवार्चनं नृप । तत्सर्वमक्षयं तस्य इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

Oh Rey, toda limosna, baño ritual y adoración a los dioses que se realice en ese tīrtha sagrado, Śaṅkara declaró que todo ello se vuelve imperecedero para quien lo hace.

Verse 85

प्रविश्याग्नौ मृतानां च यत्फलं समुदाहृतम् । तच्छृणुष्व नृपश्रेष्ठ प्रोच्यमानमशेषतः

Oh el mejor de los reyes, escucha por completo el fruto que se ha proclamado para quienes mueren entrando en el fuego; ahora será explicado sin omitir nada.

Verse 86

विमानेनार्कवर्णेन किंकिणीजालमालिना । आग्नेये भवते तत्र मोदते कालमीप्सितम्

Allí, viajando en un vimāna de tono solar, ornado con una red de campanillas tintineantes, alcanza la morada de Agni y se regocija por todo el tiempo que desea.

Verse 87

जले चैवा मृतानां तु योधनीपुरमध्यतः । वसन्ति वारुणे लोके यावदाभूतसम्प्लवम्

Y quienes mueren en el agua habitan en el mundo de Varuṇa, en medio de Yodhanīpura, hasta la gran disolución cósmica.

Verse 88

अनाशके मृतानां तु तत्र तीर्थे नराधिप । अनिवर्तिका गतिर्नृणां नात्र कार्या विचारणा

Oh señor de los hombres, para quienes mueren en ese tīrtha durante el ayuno (sin comer), el destino alcanzado es irrevocable; aquí no hace falta más duda ni deliberación.

Verse 89

तत्र तीर्थे तु यो दद्यात्कपिलादानमुत्तमम् । विधानेन तु संयुक्तं शृणु तस्यापि यत्फलम्

En ese tīrtha, quien ofrezca el excelso kapilā-dāna —el don de una vaca de color leonado— realizado conforme al rito debido, escucha también el fruto de ese acto.

Verse 90

यावन्ति तस्या रोमाणि तत्प्रसूतेश्च भारत । तावन्ति दिवि मोदन्ते सर्वकामैः सुपूजिताः

Oh Bhārata, tantos como son los pelos de esa vaca —y también los de su cría— tantos (años) se regocijan en el cielo, honrados y colmados de todo deseo.

Verse 91

यावन्ति रोमाणि भवन्ति धेन्वास्तावन्ति वर्षाणि महीयते सः । स्वर्गाच्च्युतश्चापि ततस्त्रिलोक्यां कुले समुत्पत्स्यति गोमतां सः

Tantos como son los pelos de la vaca, tantos años es honrado en el cielo. Y aun al caer después del cielo, en los tres mundos nacerá en un linaje rico en ganado.

Verse 92

तत्र तीर्थे तु यो दद्याद्रूप्यं काञ्चनमेव वा । काञ्चनेन विमानेन विष्णुलोके महीयते

En ese tīrtha, quien ofrezca plata —o incluso oro— es honrado en el mundo de Viṣṇu, llevado en un carro celeste de oro.

Verse 93

तस्मिंस्तीर्थे तु यो दद्यात्पादुके वस्त्रमेव च । दानस्यास्य प्रभावेन लभते स्वर्गमीप्सितम्

En ese tīrtha, quien ofrezca sandalias y también vestiduras, por el poder de ese don alcanza el cielo deseado.

Verse 94

ऋग्यजुःसामवेदानां पठनाद्यत्फलं भवेत् । तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र गायत्र्या तत्फलं लभेत्

Oh señor de reyes, el fruto que nace de la recitación de los Vedas Ṛg, Yajur y Sāma, en ese tīrtha se obtiene ese mismo fruto mediante el japa de la Gāyatrī.

Verse 95

प्रयागे यद्भवेत्पुण्यं गयायां च त्रिपुष्करे । कुरुक्षेत्रे तु राजेन्द्र राहुग्रस्ते दिवाकरे

Oh señor de reyes, el mérito (puṇya) que se halla en Prayāga, en Gayā y en Tripuṣkara, y (el mérito) en Kurukṣetra cuando el sol es apresado por Rāhu durante el eclipse…

Verse 96

सोमेश्वरे च यत्पुण्यं सोमस्य ग्रहणे तथा । तत्फलं लभते तत्र स्नानमात्रान्न संशयः

Cualquier mérito que hay en Someśvara, así también el que hay en un eclipse lunar: ese mismo fruto se obtiene allí con sólo bañarse; de ello no hay duda.

Verse 97

द्वादश्यां तु नरः स्नात्वा नमस्कृत्य जनार्दनम् । उद्धृताः पितरस्तेन अवाप्तं जन्मनः फलम्

En el día de Dvādaśī, el hombre que se baña y se postra ante Janārdana: por ese acto sus antepasados son elevados, y se obtiene el verdadero fruto del nacimiento.

Verse 98

संक्रान्तौ च व्यतीपाते द्वादश्यां च विशेषतः । ब्राह्मणं भोजयेदेकं कोटिर्भवति भोजिता

En Saṅkrānti, en Vyatīpāta y, especialmente, en Dvādaśī: si uno alimenta siquiera a un solo brāhmaṇa, es como si hubiera alimentado a un crore.

Verse 99

पृथिव्यां यानि तीर्थानि ह्यासमुद्राणि पाण्डव । तानि सर्वाणि तत्रैव द्वादश्यां पाण्डुनन्दन

Oh Pāṇḍava, todos los tīrthas de la tierra—también los que están junto a los mares—están todos presentes allí mismo en Dvādaśī, oh hijo de Pāṇḍu.

Verse 100

क्षयं यान्ति च दानानि यज्ञहोमबलिक्रियाः । न क्षीयते महाराज तत्र तीर्थे तु यत्कृतम्

Las dádivas, los sacrificios, las ofrendas al fuego y los ritos bali pueden menguar en su fruto, oh gran rey; pero lo que se hace en ese tīrtha no mengua.

Verse 101

यद्भूतं यद्भविष्यच्च तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । कथितं ते मया सर्वं पृथग्भावेन भारत

Oh Bhārata, la suprema grandeza del tīrtha—lo que fue y lo que será—te la he expuesto toda, con distinción y plenitud.

Verse 142

। अध्याय

Fin del capítulo (marca de colofón).