Adhyaya 118

Verse 1

। श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र तीर्थं परमशोभनम् । इन्द्रतीर्थेतिविख्यातं नर्मदादक्षिणे तटे

Śrī Mārkaṇḍeya dijo: «Entonces, oh rey de reyes, debe uno ir a un tīrtha supremamente espléndido, célebre como Indratīrtha, en la ribera meridional del Narmadā».

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले इन्द्रतीर्थं कथं भवेत् । श्रोतुमिच्छामि विप्रेन्द्र ह्यादिमध्यान्तविस्तरैः

Yudhiṣṭhira dijo: «¿Cómo llegó a existir Indratīrtha en la ribera meridional del Narmadā? Oh el mejor de los brahmanes, deseo oírlo con todo detalle: desde el comienzo, pasando por el medio, hasta el final».

Verse 3

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं धर्मपुत्रस्य धीमतः । कथयामास तद्वत्तमितिहासं पुरातनम्

Al oír estas palabras del sabio hijo de Dharma, él narró entonces, tal como sucedió, un antiguo itihāsa, una tradición venerable.

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । विश्वासयित्वा सुचिरं धर्मशत्रुं महाबलम् । वृत्रं जित्वाथ हत्वा तु गच्छमानं शचीपतिम्

Śrī Mārkaṇḍeya dijo: «Tras ganarse por largo tiempo la confianza del poderoso enemigo de los dioses, Vṛtra, y luego vencerlo y darle muerte, Indra, señor de Śacī, se puso en camino».

Verse 5

निष्क्राममाणं मार्गेण ब्रह्महत्या दुरासदा । अहोरात्रमविश्रान्ता जगाम भुवनत्रयम्

Mientras partía por el camino, el terrible e ineludible pecado de matar a un brahmán —la Brahmahatyā— lo persiguió, día y noche sin descanso, a través de los tres mundos.

Verse 6

यतोयतो ब्रह्महणं याति यानेन शोभनम् । दिशो भागं सुरैः सार्द्धं ततो हत्या न मुञ्चति

Adondequiera que iba el brahmahaṇ, el matador de un brahmán, en su espléndido carro—junto con los dioses hacia las regiones del espacio—Brahmahatyā no lo abandonaba allí.

Verse 7

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वगनागमः । पातकानां गतिर्दृष्टा न तु विश्वासघातिनाम्

Para Brahmahatyā, para beber licor, para el robo y para mancillar el lecho del maestro, se conocen caminos de expiación; mas para quienes traicionan la confianza, no se ve tal vía.

Verse 8

पापकर्ममुखं दृष्ट्वा स्नानदानैर्विशुध्यति । नारी वा पुरुषो वापि नैव विश्वासघातिनः

Al ver el ‘rostro’ manifiesto del acto pecaminoso, uno se purifica con baños sagrados y con dádivas; pero, sea mujer u hombre, el traidor a la confianza no se purifica así.

Verse 9

एवमादीनि चान्यानि श्रुत्वा वाक्यानि देवराट् । वचनं तद्विधैरुक्तं विषादमगमत्परम्

Al oír muchas otras palabras de ese tenor, el rey de los dioses—al ser interpelado por quienes hablaban así—cayó en una profunda aflicción.

Verse 10

त्यक्त्वा राज्यं सुरैः सार्धं जगाम तप उत्तमम् । पुत्रदारगृहं राज्यं वसूनि विविधानि च

Abandonando su reino—junto con los dioses—partió a emprender la suprema austeridad (tapas), dejando atrás hijos, esposa, hogar, soberanía y riquezas de muchas clases.

Verse 11

फलान्येतानि धर्मस्य शोभयन्ति जनेश्वरम् । फलं धर्मस्य भुञ्जेति सुहृत्स्वजनबान्धवाः

Estos son los frutos visibles del dharma que engalanan al soberano entre los hombres; y se dice: «goza del fruto del dharma»—así lo alaban sus amigos, parientes y deudos.

Verse 12

पश्यतां सर्वमेतेषां पापमेकेन भुज्यते । परं हि सुखमुत्सृज्य कर्शयन्वै कलेवरम्

Aunque todos lo contemplen, el pecado lo carga uno solo; pues, dejando la dicha suprema, en verdad consume su cuerpo bajo el peso del sufrimiento.

Verse 13

देवराजो जगामासौ तीर्थान्यायतनानि च । गङ्गातीर्थेषु सर्वेषु यामुनेषु तथैव च

El rey de los dioses, Indra, partió hacia los tīrthas y los santuarios sagrados; visitó todos los tīrthas del Gaṅgā, y asimismo los del Yamunā.

Verse 14

सारस्वतेषु सर्वेषु सामुद्रेषु पृथक्पृथक् । नदीषु देवखातेषु तडागेषु सरःसु च

Fue a todos los tīrthas de la Sarasvatī, y a los lugares sagrados del océano, uno por uno; también a ríos, a canales y depósitos hechos por los dioses, a estanques y lagos.

Verse 15

पापं न मुञ्चते सर्वे पश्चाद्देवसमागमे । रेवाप्रभवतीर्थेषु कूलयोरुभयोरपि

Sin embargo, ninguno de aquellos tīrthas lo liberó del pecado después, ni siquiera tras la asamblea de los dioses—hasta que (llegó) a los tīrthas nacidos de la Revā, en ambas riberas.

Verse 16

पूजयन्वै महादेवं स्कन्दतीर्थं समासदत् । तव स्थित्वोपवासैश्च कृच्छ्रचान्द्रायणादिभिः

Adorando a Mahadeva, se acercó a Skanda-tirtha; y permaneciendo allí, emprendió ayunos y austeras observancias como el Krichra y el Chandrayana.

Verse 17

कर्शयन्वै स्वकं देहं न लेभे शर्म वै क्वचित् । ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्यस्थो वर्षासु स्थण्डिलेशयः

Mortificando su propio cuerpo, no halló consuelo en ningún momento: en verano permanecía entre los cinco fuegos, y en las lluvias yacía sobre el suelo desnudo.

Verse 18

आर्द्रवासास्तु हेमन्ते चचार विपुलं तपः । एवं तु तपतस्तस्य इन्द्रस्य विदितात्मनः

Y en invierno, vistiendo prendas húmedas, practicó abundante austeridad. Así, mientras Indra —maestro del autoconocimiento— continuaba su penitencia,

Verse 19

वत्सराणां सहस्राणि गतानि दश भारत । ततस्त्वेकादशे प्राप्ते वर्षे तु नृपसत्तम

Oh Bharata, pasaron diez mil años. Entonces, cuando llegó el undécimo año, oh el mejor de los reyes,

Verse 20

सहसा भगवान्देवस्तु तुतोष परमेश्वरः । तथा ब्रह्मर्षयः सिद्धा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः

De repente, el Bendito Señor, el Dios Supremo, se complació; y también los Brahmarshis y los Siddhas, liderados por Brahma y Vishnu.

Verse 21

तत्राजग्मुः सुराः सर्वे यत्र देवः शतक्रतुः । दृष्ट्वा समागतान् देवानृषींश्चैव महामतिः

Allí acudieron todos los dioses al lugar donde estaba el dios Śatakratu (Indra). Al ver reunidos a los dioses y también a los ṛṣis, aquel de gran ánimo (Indra)

Verse 22

उवाच प्रणतो भूत्वा सर्वदेवपुरोहितः । विदितं सर्वमेतेषां यथा वृत्रवधः कृतः

Entonces el sacerdote de todos los dioses habló, inclinándose con reverencia: «Todo esto les es conocido a éstos: cómo se llevó a cabo la muerte de Vṛtra».

Verse 23

युष्माकं चाज्ञया पूर्वं ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । तथाप्येवं ब्रह्महणं मत्वा पापस्य कारिणम्

«Aunque antes se hizo por vuestro mandato, oh Brahmā, Viṣṇu y Maheśvara, aun así el mundo lo considera un matador de un brāhmaṇa, un autor de pecado».

Verse 24

भ्रमन्तं सर्वतीर्थेषु ब्रह्महत्या न मुञ्चति । न नन्दति जगत्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

«Aunque vague por todos los tīrthas, el pecado de brahmahatyā no lo suelta; y todo el mundo—los tres ámbitos con lo móvil y lo inmóvil—no halla gozo (en él)».

Verse 25

यथा विहीनचन्द्रार्कं तथा राज्यमनायकम् । तस्मात्सर्वे सुरश्रेष्ठा विज्ञाप्यं मम सम्प्रति

«Así como el mundo estaría sin luna ni sol, así está un reino sin guía. Por eso, oh los mejores entre los dioses, escuchad ahora mi apremiante súplica».

Verse 26

कुर्वन्तु शक्रं निर्दोषं तथा सर्वे महर्षयः । बृहस्पतिमुखोद्गीर्णं श्रुत्वा तद्वचनं शुभम्

Al oír las palabras auspiciosas pronunciadas por la boca de Bṛhaspati, todos los grandes ṛṣis resolvieron: «Que Śakra sea hecho libre de toda culpa».

Verse 27

ततः प्रोवाच भगवान्ब्रह्मा लोकपितामहः । एतत्पापं महाघोरं ब्रह्महत्यासमुद्भवम्

Entonces habló el Bienaventurado Brahmā, el Abuelo de los mundos: «Este pecado es sumamente terrible, nacido de la brahmahatyā».

Verse 28

दैवतेभ्योऽथ भूतेभ्यश्चतुर्भागं क्षिपाम्यहम् । एवं मुक्त्वा क्षिपच्चैनो जलोपरि महामतिः

«Arrojaré una cuarta parte (de esta carga) sobre los dioses y sobre los seres vivientes». Dicho esto, aquel de gran mente arrojó el pecado sobre las aguas.

Verse 29

अवगाह्य ततः पेया आपो वै नान्यथा बुधैः । धरायामक्षिपद्भागं द्वितीयं पद्मसंभवः

Por ello los sabios declaran que las aguas deben, en verdad, ser para bañarse y beberse, y no de otro modo. Entonces el Nacido del Loto arrojó la segunda parte sobre la tierra.

Verse 30

अभक्ष्या तेन संजाता सदाकालं वसुंधरा । तदार्धमर्द्धं नारीणां द्वितीयेऽह्नि युधिष्ठिर

Por esa porción, la Tierra quedó, para siempre, como algo no del todo apto para ser comido (en sus frutos). Y la mitad de esa parte recayó sobre las mujeres en el segundo día, oh Yudhiṣṭhira.

Verse 31

निक्षिप्य भगवान्देवः पुनरन्यज्जगाद ह । असंग्राह्या त्वसंग्राह्या तेन जाता रजस्वला

Habiéndolo arrojado así, el Bienaventurado Dios habló de nuevo: «Por ello ella llegó a ser intocable e inaceptable, en verdad no digna de ser acercada, pues se volvió rajasvalā, en estado de menstruación».

Verse 32

चतुर्दिनानि सा प्राज्ञैः पापस्य महतो महात् । चतुर्थं तु ततो भागं विभज्य परमेश्वरः

Durante cuatro días, declaran los sabios, ella carga esa gran porción del gran pecado. Después, el Señor Supremo lo dividió y asignó también la cuarta parte.

Verse 33

कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यैः शूद्रसेवाकरे द्विजे । ततोऽभिनन्दयामासुः सर्वे देवा महर्षयः

Cuando un hombre dos veces nacido se dedicó a la agricultura, a la protección del ganado y al comercio, junto con el servicio a los Śūdras, entonces todos los dioses y los grandes ṛṣis expresaron su aprobación.

Verse 34

देवेन्द्रं वाग्भिरिष्टाभिर्नर्मदाजलसंस्थितम् । वरेण छन्दयामास ततस्तुष्टो महेश्वरः

Indra, de pie en medio de las aguas del Narmadā, se deleitó con amadas palabras de alabanza; y entonces Maheśvara, complacido, le ofreció un don.

Verse 35

वरं दास्यामि देवेश वरं वृणु यथेप्सितम्

«Oh Señor de los dioses, te concederé un don; elige el don que deseas.»

Verse 36

इन्द्र उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम । अत्र संस्थापयिष्यामि सदा संनिहितो भव

Dijo Indra: «Si estás complacido, oh Señor de los dioses, y si has de concederme una gracia, entonces aquí te estableceré; permanece aquí por siempre, en presencia constante».

Verse 37

एवमस्त्विति चोक्त्वा तं ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । जग्मुराकाशमाविश्य स्तूयमाना महर्षिभिः

Diciéndole: «Así sea», Brahmā, Viṣṇu y Maheśvara entraron en el cielo y partieron, mientras los grandes ṛṣis continuaban alabándolos.

Verse 38

गतेषु देवदेवेषु देवराजः शतक्रतुः । स्थापयित्वा महादेवं जगाम त्रिदशालयम्

Cuando los dioses divinos hubieron partido, Indra—rey de los dioses, el Śatakratu de cien sacrificios—tras establecer allí a Mahādeva, se dirigió a la morada de los Treinta (los dioses).

Verse 39

इन्द्रतीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । महापातकयुक्तोऽपि मुच्यते सर्वपातकैः

Quien se baña en Indratīrtha y ofrece tarpaṇa a los Pitṛs y a las deidades—aunque cargue con grandes pecados—queda liberado de todo pecado.

Verse 40

इन्द्रतीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । सोऽश्वमेधस्य यज्ञस्य पुष्कलं फलमश्नुते

Quien se baña en Indratīrtha y adora a Parameśvara alcanza mérito abundante: el fruto pleno del sacrificio del Aśvamedha.

Verse 41

एतत्ते कथितं सर्वं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । श्रुतमात्रेण येनैव मुच्यन्ते पातकैर्नराः

Así te he expuesto por completo la suprema grandeza de este tīrtha; con sólo escucharlo, los hombres quedan liberados de los pecados.