मनु-शतरूपा-प्रसूतिः तथा दक्षकन्याविवाहाः (Manu–Śatarūpā, Prasūti, and the Marriages of Dakṣa’s Daughters)

Verse 1

स्वायंभुवसुतायां तु प्रसूत्यां लोकमातरः

De Prasūti, hija de Svāyambhuva Manu, nacieron las Madres de los mundos.

Verse 3

विराजमसृजद्ब्रह्मा सो ऽर्धन पुरुषो ऽभवत् । स वै स्वायंभुवः पूर्वं पुरुषो मनुरुच्यते । सा देवी शतरूपा तु तपः कृत्वा सुदुश्चरम् । भर्तारं दीप्तयशसं मनुमेवान्वपद्यत

Brahmā creó a Virāj, y aquel ser se convirtió en el Hombre primordial, el primer Puruṣa. Él es llamado Svāyambhuva Manu, el más antiguo de los hombres. La Diosa Śatarūpā, tras realizar austeridades sumamente difíciles, aceptó al propio Manu —de fama resplandeciente— como su esposo.

Verse 5

तस्मात्तु शतरूपा सा पुत्रद्वयमसूयत । प्रियव्रतोत्तानपादौ पुत्रौ पुत्रवतां वरौ । कन्ये द्वे च महाभागे याभ्यां जातास्त्विमाः प्रजाः । आकूतिरेका विज्ञेया प्रसूतिरपरा स्मृता

Después, Śatarūpā dio a luz a dos hijos—Priyavrata y Uttānapāda—ambos excelentes entre quienes han sido bendecidos con descendencia. También engendró dos hijas nobles; por medio de ellas se propagaron estas estirpes de seres: una ha de conocerse como Ākūti, y la otra es recordada como Prasūti.

Verse 7

स्वायंभुवः प्रसूतिं च ददौ दक्षाय तां प्रभुः । रुचेः प्रजापतिश्चैव चाकूतिं समपादयत् । आकूत्यां मिथुनं जज्ञे मानसस्य रुचेः शुभम् । यज्ञश्च दक्षिणा चैव याभ्यां संवर्तितं जगत्

El Señor Svāyaṃbhuva (Manu) entregó a Prasūti a Dakṣa en matrimonio. Y el Prajāpati Ruci, asimismo, tomó a Ākūti. De Ākūti, por Ruci nacido de la mente, nació una pareja auspiciosa—Yajña y Dakṣiṇā—por quienes se puso en marcha el orden y la continuidad del mundo.

Verse 9

चतस्रो विंशतिः कन्या दक्षस्त्वजनयत्प्रभुः । श्रद्धा लक्ष्मीर्धृतिः पुष्टिस्तुष्टिर्मेधा क्रिया तथा । बुद्धिर्लज्जा वपुः शांतिस्सिद्धिः कीर्तिस्त्रयोदशी

El señor Dakṣa engendró veinticuatro hijas: Śraddhā (fe), Lakṣmī (fortuna), Dhṛti (firmeza), Puṣṭi (nutrición), Tuṣṭi (contento), Medhā (inteligencia) y Kriyā (acción recta); además Buddhi (discernimiento), Lajjā (modestia), Vapuḥ (belleza), Śānti (paz), Siddhi (logro) y Kīrti (buena fama): éstas son trece de las aquí nombradas.

Verse 11

पत्न्यर्थं प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीः प्रभुः । ताभ्यः शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः । ख्यातिः सत्यर्थसंभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा । सन्नतिश्चानसूया च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा

Con el fin de tomar esposas, el Señor Dharma aceptó a las hijas de Dakṣa. De aquellas esposas le nacieron a la más joven once hijas de hermosos ojos: Khyāti, Satyārtha-Saṃbhūti, Smṛti, Prīti, Kṣamā, Sannati, Anasūyā, Ūrjā, Svāhā y Svadhā.

Verse 13

भृगुश्शर्वो मरीचिश्च अंगिराः पुलहः क्रतुः । पुलस्त्यो ऽत्रिर्विशिष्ठश्च पावकः पितरस्तथा । ख्यात्याद्या जगृहुः कन्यामुनयो मुनिसत्तमाः । कामाद्यास्तु यशोंता ये ते त्रयोदश सूनवः

Bhṛgu, Śarva, Marīci, Aṅgiras, Pulaha, Kratu, Pulastya, Atri, Vasiṣṭha y Pāvaka, junto con los Pitṛs, estos mejores sabios tomaron a doncellas como Khyāti por esposas. De ellos nacieron trece hijos, comenzando con Kāma y terminando con Yaśas.

Verse 15

धर्मस्य जज्ञिरे तास्तु श्रद्धाद्यास्सुसुखोत्तराः । दुःखोत्तराश्च हिंसायामधर्मस्य च संततौ । निकृत्यादय उत्पन्नाःपुत्राश्च धर्मलक्षणाः । नैषां भार्याश्च पुत्रा वा सर्वे त्वनियमाः स्मृताः

De Dharma nacieron aquellos seres que comienzan con Śraddhā (Fe), cuya descendencia estuvo marcada por una felicidad auspiciosa. Pero en el linaje de Adharma, a través de Hiṃsā (Violencia), surgió una progenie cuyo resultado fue el sufrimiento, como Nikṛti (Engaño) y otros. Sus hijos también llevaban los signos de esa naturaleza injusta. De estos, ni las esposas ni los hijos se consideran regulados o bien ordenados; todos son recordados como viviendo sin regla ni restricción.

Verse 17

स एष तामसस्सर्गो जज्ञे धर्मनियामकः । या सा दक्षस्य दुहिता रुद्रस्य दयिता सती । भर्तृनिन्दाप्रसंगेन त्यक्त्वा दाक्षायिणीं तनुम् । दक्षं च दक्षभार्यां च विनिंद्य सह बन्धुभिः

Así nació esta creación tāmasa, reguladora del dharma. Ella—Satī, hija de Dakṣa y amada de Rudra—cuando se dio ocasión de que se ultrajara a su esposo, abandonó su cuerpo como Dakṣāyaṇī; y, censurando a Dakṣa y a la esposa de Dakṣa junto con sus parientes, lo entregó.

Verse 19

सा मेनायामाविरभूत्पुत्री हिमवतो गिरेः । रुद्रस्तु तां सतीं दृष्ट्वा रुद्रांस्त्वात्मसमप्रभान् । यथासृजदसंख्यातांस्तथा कथितमेव च । भृगोः ख्यात्यां समुत्पन्ना लक्ष्मीर्नारायणप्रिया

Ella se manifestó como hija de Menā y de Himavat, rey de las montañas. Cuando Rudra contempló a esa Satī, hizo surgir innumerables Rudras, radiantes e iguales a su propio esplendor—tal como ya se ha dicho. Asimismo, Lakṣmī, amada de Nārāyaṇa, nació de Bhṛgu y Khyāti.

Verse 21

देवौ धातृविधातारौ मन्वंतरविधारिणौ । तयोर्वै पुत्रपौत्राद्याश्शतशो ऽथ सहस्रशः । स्वायंभुवे ऽंतरे नीताः सर्वे ते भार्गवा मताः । मरीचेरपि संभूतिः पौर्णमासमसूयत

Hay dos potestades divinas—Dhātṛ y Vidhātṛ—que sostienen y ordenan los Manvantaras. De ellos, en verdad, surgieron hijos, nietos y demás descendientes, por cientos y aun por miles. En el Manvantara de Svāyambhuva, todos ellos son tenidos por pertenecientes al linaje Bhārgava. También de Marīci nació una progenie; Paurṇamāsī dio a luz.

Verse 23

कन्याचतुष्टयं चैव महीयांसस्तदन्वयाः । येषां वंशे समुत्पन्नो बहुपुत्रस्य कश्यपः । स्मृतिश्चांगिरसः पत्नी जनयामास वै सुतौ । आग्नीध्रं शरभञ्चैव तथा कन्याचतुष्टयम्

De aquel linaje surgieron descendientes eminentes; y en su estirpe nació Kaśyapa, célebre como padre de muchos hijos. Smṛti, esposa del sabio Aṅgirā, dio a luz en verdad a dos hijos—Āgnīdhra y Śarabha—y también a cuatro hijas.

Verse 25

तदीयाः पुत्रपौत्राश्च येतीतास्ते सहस्रशः । प्रीत्यां पुलस्त्यभार्यायां दन्तोग्निरभवत्सुतः । पूर्वजन्मनि योगस्त्यस्स्मृतः स्वायंभुवे ऽंतरे । तत्संततीया बहवः पौलस्त्या इति विश्रुताः । क्षमा तु सुषुवे पुत्रान्पुलहस्य प्रजापतेः

Sus hijos y nietos que ya han partido se contaban por millares. De Prīti, la esposa de Pulastya, nació un hijo llamado Dantogni. En una vida anterior se le recuerda como Yogastya durante el Manvantara de Svāyambhuva. Muchos de sus descendientes llegaron a ser célebres con el nombre de Paulastya. Y Kṣamā dio a luz hijos para Pulaha, el Prajāpati.

Verse 27

कर्दमश्च सुरिश्चैव सहिष्णुश्चेति ते त्रयः । त्रेताग्निवर्चसस्सर्वे येषां वंशः प्रतिष्ठितः । क्रतोः क्रतुसमान्भार्या सन्नतिस्सुषुवे सुतान् । नैषां भार्याश्च पुत्राश्च सर्वे ते ह्यूर्ध्वरेतसः

Kardama, Suri y Sahiṣṇu—estos tres resplandecían como los fuegos sagrados de la era Tretā, y por ellos su linaje quedó firmemente establecido. De Kratu, su esposa Sannati—digna y semejante a Kratu—dio a luz hijos. Sin embargo, para esos hijos no surgieron ni esposas ni descendencia, pues todos eran ūrdhva-retas, guardando su potencia generativa mediante la disciplina del celibato espiritual.

Verse 29

षष्टिस्तानि सहस्राणि वालखिल्या इति स्मृताः । अनूरोरग्रतो यांति परिवार्य दिवाकरम् । अत्रेर्भार्यानुसूया च पञ्चात्रेयानसूयत । कन्यकां च श्रुतिं नाम माता शंखपदस्य च

Se les recuerda como los Vālakhilyas—sesenta mil en número—que, rodeando al Sol, avanzan delante de él, ante su muslo. Y Anasūyā, esposa de Atri, dio a luz a cinco hijos llamados Ātreyas; también engendró a una doncella de nombre Śruti, que llegó a ser la madre de Śaṅkhapada.

Verse 31

सत्यनेत्रश्च हव्यश्च आपोमूर्तिश्शनैश्चरः । सोमश्च पञ्चमस्त्वेते पञ्चात्रेयाः प्रकीर्तिताः । तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च ह्यात्रेयाणां महात्मनाम् । स्वायंभुवे ऽंतरे ऽतीताः शतशो ऽथ सहस्रशः

Satyanetra y Havya, Āpomūrti y Śanaiścara, y Soma como el quinto: éstos son proclamados como los cinco Ātreyas. Y los hijos y nietos de aquellos Ātreyas, de gran alma, perecieron en el Manvantara de Svāyambhuva, por cientos y, en verdad, por miles.

Verse 33

ऊर्जायां तु वसिष्ठस्य पुत्रा वै सप्त जज्ञिरे । ज्यायसी च स्वसा तेषां पुंडरीका सुमध्यमा । रजो गात्रोर्ध्वबाहू च सवनश्चानयश्च यः । सुतपाश्शुक्र इत्येते सप्त सप्तर्षयः स्मृताः

De Ūrjā, en verdad, nacieron para Vasiṣṭha siete hijos. Su hermana mayor fue Jyāyasī, y también nació Puṇḍarīkā, de cintura esbelta. Rajo, Gātra, Ūrdhvabāhu, Savana, Anaya, Sutapā y Śukra: éstos son recordados como los siete Saptarṣis.

Verse 35

गोत्राणि नामभिस्तेषां वासिष्ठानां महात्मनाम् । स्वायंभुवे ऽंतरे ऽतीतान्यर्बुदानि शतानि च । इत्येष ऋषिसर्गस्तु सानुबंधः प्रकीर्तितः । समासाद्विस्तराद्वक्तुमशक्यो ऽयमिति द्विजाः

Así han sido proclamados los gotras y los nombres de aquellos descendientes de Vasiṣṭha, de gran alma, junto con sus vínculos y sucesión. En el Manvantara de Svāyambhuva han transcurrido incontables koṭis, e incluso cientos de koṭis. Por ello, oh nacidos dos veces, esta creación y propagación de los ṛṣis sólo puede decirse en resumen: narrarla con pleno detalle es imposible.

Verse 37

यो ऽसौ रुद्रात्मको बह्निब्रह्मणो मानसस्सुतः । स्वाहा तस्य प्रिया लेभे पुत्रांस्त्रीनमितौजसः । पावकः पवमानश्च शुचिरित्येष ते त्रयः । निर्मंथ्यः पवमानस्स्याद्वैद्युतः पावकस्स्मृतः

Aquel Fuego, de la misma naturaleza de Rudra—hijo nacido de la mente de Brahmā—tomó a Svāhā por amada. De él nacieron tres hijos de poder inconmensurable: Pāvaka, Pavamāna y Śuci; éstos son los tres. De ellos, el fuego producido por el frotamiento se llama Pavamāna, y el fuego nacido del rayo es recordado como Pāvaka.

Verse 39

सूर्ये तपति यश्चासौ शुचिः सौर उदाहृतः । हव्यवाहः कव्यवाहः सहरक्षा इति त्रयः । त्रयाणां क्रमशः पुत्रा देवपितृसुराश्च ते । एतेषां पुत्रपौत्राश्च चत्वारिंशन्नवैव ते

Aquel resplandeciente que arde en el Sol es llamado Śuci, también conocido como Saura. De él surgieron tres: Havyavāha, Kavyavāha y Saharakṣā. En debido orden, los hijos de estos tres llegaron a ser los Devas, los Pitṛs (manes ancestrales) y los Suras. Se dice que los hijos y nietos de estas estirpes suman cuarenta y nueve.

Verse 41

काम्यनैमित्तिकाजस्रकर्मसु त्रिषु संस्थिताः । सर्वे तपस्विनो ज्ञेयाः सर्वे व्रतभृतस्तथा । सर्वे रुद्रात्मकश्चैव सर्वे रुद्रपरायणाः । तस्मादग्निमुखे यत्तद्धुतं स्यादेव केनचित्

Establecidos en los tres tipos de ritos—los realizados por un fruto deseado, los motivados por una ocasión y los practicados de modo regular—todos han de ser conocidos como ascetas y como observantes de votos. Todos son, en verdad, de la naturaleza de Rudra, y todos se consagran únicamente a Rudra. Por ello, cuantoquiera que alguien ofrezca en el fuego, en la boca de Agni, se convierte ciertamente en ofrenda para Él, Rudra.

Verse 43

तत्सर्वं रुद्रमुद्दिश्य दत्तं स्यान्नात्र संशयः । इत्येवं निश्चयोग्नीनामनुक्रांतो यथातथम् । नातिविस्तरतो विप्राः पितॄन्वक्ष्याम्यतः परम् । यस्मात्षडृतवस्तेषां स्थानं स्थानाभिमानिनाम्

Todo ello ha de ser ofrecido teniendo a Rudra por destinatario; de esto no hay duda. Así se ha expuesto, tal como es, el orden establecido respecto de los fuegos sagrados. Ahora, oh brāhmaṇas, sin extenderme en demasía, hablaré en adelante de los Pitṛs (seres ancestrales), pues las seis estaciones son sus moradas asignadas, cada una presidida por quienes se identifican con su propio puesto.

Verse 45

ऋतवः पितरस्तस्मादित्येषा वैदिकी श्रुतिः । युष्मादृतुषु सर्वे हि जायंते स्थास्नुजंगमा । तस्मादेते पितर आर्तवा इति च श्रुतम् । एवं पितॄणामेतेषामृतुकालाभिमानिनाम्

Por ello, la revelación védica proclama: «Las estaciones son los Pitṛs». Pues de vosotros, en forma de estaciones, nacen en verdad todos los seres—los inmóviles y los móviles. Por eso también se oye que estos Pitṛs son llamados «Ārtava» (pertenecientes a las estaciones). Así se entiende que estos Pitṛs presiden los tiempos y los ciclos de las estaciones.

Verse 47

आत्मैश्वर्या महात्मानस्तिष्ठंतीहाब्भ्रसंगमात् । आग्निष्वात्ता बर्हिषदः पितरो द्विविधाः स्मृताः । अयज्वानश्च यज्वानः क्रमात्ते मृहमेधिनः । स्वधासूत पितृभ्यश्च द्वे कन्ये लोकविश्रुते

Aquí moran los Pitṛs magnánimos, dotados de su propio poder soberano, en el lugar donde se juntan las nubes. Los Pitṛs son recordados como de dos clases: Āgniṣvāttas y Barhiṣads. En su debido orden se los menciona también como los jefes de hogar no sacrificadores y los sacrificadores. Y de los Pitṛs nació Svadhā, junto con dos hijas célebres en los mundos.

Verse 49

मेनां च धरणीं चैव याभ्यां विश्वमिदं धृतम् । अग्निष्वात्तसुता मेना धरणी बर्हिषत्सुता । मेना हिमवतः पत्नी मैनाकं क्रौंचमेव च । गौरीं गंगां च सुषुवे भवांगाश्लेषपावनीम्

Menā y Dharaṇī—por quienes este universo entero es sostenido. Menā fue hija de los Āgniṣvāttas, y Dharaṇī hija de los Barhiṣads. Menā se hizo esposa de Himavat y dio a luz a Maināka y también a Krauñca; y engendró a Gaurī y a Gaṅgā—Gaṅgā, la purificadora por su contacto con el cuerpo de Bhava (el Señor Śiva).

Verse 51

मेरोस्तु धरणी पत्नी दिव्यौषधिसमन्वितम् । मंदरं सुषुवे पुत्रं चित्रिसुन्दरकन्धरम् । स एव मंदरः श्रीमान्मेरुपुत्रस्तपोबलात् । साक्षाच्छ्रीकंठनाथस्य शिवस्यावसथं गतः

Dharaṇī, esposa de Meru, dio a luz un hijo llamado Mandara, provisto de hierbas divinas de virtud sanadora y adornado con una forma maravillosamente bella. Ese ilustre Mandara—hijo de Meru—por el poder de sus austeridades, fue directamente a la morada misma de Śiva, el Señor de la garganta azul (Śrīkaṇṭha).

Verse 53

सासूता धरणी भूयस्त्रिंशत्कन्याश्च विश्रुताः । वेलां च नियतिं चैव तृतीयामपि चायतिम् । आयतिर्नियतिश्चैव पत्न्यौ द्वे भृगुपुत्रयोः । स्वायंभुवे ऽंतरे पूर्वं कथितस्ते तदन्वयः

Dharaṇī, la Diosa Tierra, volvió a ser madre y fue célebre por sus treinta hijas. Entre ellas estaban Velā y Niyati, y como tercera, Āyati. Āyati y Niyati llegaron a ser las dos esposas de los hijos de Bhṛgu. Su linaje ya te fue narrado antes, en el Svāyambhuva Manvantara.

Verse 55

सुषुवे सागराद्वेला कन्यामेकामनिंदिताम् । सवर्णां नाम सामुद्रीं पत्नीं प्राचीनबर्हिषः । सामुद्री सुषुवे पुत्रान्दश प्राचीनबर्हिषः । सर्वे प्राचेतसा नाम धनुर्वेदस्य पारगाः

Del Océano, Velā dio a luz a una sola doncella sin tacha. Fue llamada Savarṇā, también conocida como Sāmudrī, y llegó a ser la esposa de Prācīnabarhiṣ. Luego Sāmudrī dio a Prācīnabarhiṣ diez hijos; todos fueron conocidos como los Prācetas, y cada uno era consumado en el Dhanurveda, la ciencia del arco.

Verse 57

येषां स्वायंभुवे दक्षः पुत्रत्वमगमत्पुरा । त्रियम्बकस्य शापेन चाक्षुषस्यांतरे मनोः । इत्येते ब्रह्मपुत्राणां धर्मादीनाम्महात्मनाम् । नातिसंक्षेपतो विप्रा नाति विस्तरतः क्रमात्

Aquellos magnánimos—Dharma y los demás—conocidos como hijos de Brahmā: entre ellos, Dakṣa alcanzó antaño la condición de hijo en el Manvantara de Svāyambhuva; y, por la maldición de Tryambaka (Śiva), volvió a obtenerla en el intervalo del Manu Cākṣuṣa. Así pues, oh brāhmaṇas, he narrado en su debido orden la historia de estos hijos de Brahmā, ni demasiado breve ni excesivamente extensa.

Verse 59

वर्णिता वै मया वंशा दिव्या देवगणान्विताः । क्रियावंतः प्रजावंतो महर्धिभिरलंकृताः । प्रजानां संनिवेशो ऽयं प्रजापतिसमुद्भवः । न हि शक्यः प्रसंख्यातुं वर्षकोटिशतैरपि

En verdad he descrito los linajes divinos, acompañados por huestes de dioses: diligentes en los ritos sagrados, fecundos en descendencia y adornados con grandes poderes. Este vasto ordenamiento de las criaturas ha surgido de los Prajāpatis, y no puede contarse con exactitud ni aun en cientos de crores de años.

Verse 61

राज्ञामपि च यो वंशो द्विधा सो ऽपि प्रवर्तते । सूर्यवंशस्सोमवंश इति पुण्यतमः क्षितौ । इक्ष्वाकुरम्बरीषश्च ययातिर्नाहुषादयः । पुण्यश्लोकाः श्रुता ये ऽत्र ते पि तद्वंशसंभवाः

Aun el linaje de los reyes avanza también de manera doble. En la tierra se tiene por el más meritorio como la Dinastía Solar y la Dinastía Lunar. Ikṣvāku, Ambarīṣa, Yayāti, Nahuṣa y otros—los de sagrada fama cuyas alabanzas se oyen aquí—nacieron asimismo de esas mismas dinastías.

Verse 63

अन्ये च राजऋषयो नानावीर्यसमन्विता । किं तैः फलमनुत्क्रांतैरुक्तपूर्वैः पुरातनैः । किं चेश्वरकथा वृत्ता यत्र तत्रान्यकीर्तनम् । न सद्भिः संमतं मत्वा नोत्सहे बहुभाषितुम्

“Hubo también otros reyes videntes, dotados de muchas clases de vigor. Pero ¿qué fruto hay en repetir antiguas materias ya dichas, que no conducen más allá de la atadura? ¿Y qué sentido tiene narrar la historia del Señor (Īśvara) para luego desviarse, alabando a otros aquí y allá? Sabiendo que tal hablar no es aprobado por los sabios, no deseo extenderme.”

Verse 65

प्रसंगादीश्वरस्यैव प्रभावद्योतनादपि । सर्गादयो ऽपि कथिता इत्यत्र तत्प्रविस्तरैः

Aquí, incluso los relatos de la creación y lo demás se han expuesto sólo de modo incidental, únicamente para hacer resplandecer la majestad del Señor. Por ello, han de entenderse en ese contexto, con las debidas ampliaciones.