छायापुरुषलक्षणवर्णनम् (Description of the Marks of the Shadow-Person)

Verse 1

देव्युवाच । देवदेव महादेव कथितं कालवंचनम् । शब्दब्रह्मस्वरूपं च योगलक्षणमुत्तमम्

Dijo la Diosa: Oh Dios de dioses, oh Mahādeva, explica el trascender del Tiempo (kāla-vañcana), la naturaleza de Śabda-Brahman (Brahman como sonido sagrado) y las supremas características del Yoga.

Verse 2

कथितं ते समासेनच्छायिकं ज्ञानमुत्तमम् । विस्तरेण समाख्याहि योगिनां हितकाम्यया

Ya me has expuesto en síntesis el excelente conocimiento “semejante a una sombra” (a modo de esbozo). Ahora, por compasión y para el bien de los yoguis, explícalo con amplitud y detalle.

Verse 3

शंकर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामिच्छायापुरुषलक्षणम् । यज्ज्ञात्वा पुरुषः सम्यक्सर्वपापैः प्रमुच्यते

Śaṅkara dijo: «Escucha, oh Devī; declararé las características del Chhāyā-Puruṣa (el “hombre-sombra”). Quien lo conoce rectamente queda por completo liberado de todos los pecados».

Verse 4

सूर्य्यं हि पृष्ठतः कृत्वा सोमं वा वरवर्णिनि । शुक्लाम्बरधरस्स्रग्वी गंधधूपादिवासितः

Oh dama de bella tez, poniendo el Sol a su espalda—o bien la Luna—debe vestir ropas blancas, llevar una guirnalda y perfumarse con fragancias, incienso y cosas semejantes.

Verse 5

संस्मरेन्मे महामंत्रं सर्वकामफलप्रदम् । नवात्मकं पिंडभूतं स्वां छायां संनिरीक्षयेत्

Debe recordar Mi gran mantra, dador del fruto de todos los deseos justos. Habiéndolo contemplado como de nueve aspectos y encarnado en un todo sutil, debe mirar con firmeza su propia sombra (como apoyo para la meditación interior).

Verse 6

दृष्ट्वा तां पुनराकाशे श्वेतवर्णस्वरूपिणीम् । स पश्यत्येकभावस्तु शिवं परमकारणम्

Al volver a contemplarla en el cielo, de forma resplandeciente y blanca, él—hecho de una sola intención—percibe a Śiva, la Causa suprema de todo.

Verse 7

ब्रह्मप्राप्तिर्भवेत्तस्य कालविद्भिरितीरितम् । ब्रह्महत्यादिकैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः

Los conocedores del tiempo sagrado y de la recta observancia declaran que tal devoto alcanza a Brahman (la Realidad Suprema). No hay duda de que queda liberado de pecados como el de matar a un brahmán y otros semejantes.

Verse 8

शिरोहीनं यदा पश्येत्षड्भिर्मासैर्भवेत्क्षयः । समस्तं वाङ्मयं तस्य योगिनस्तु यथा तथा

Si alguien ve una forma sin cabeza, en el plazo de seis meses sobrevienen decadencia y pérdida. Para esa persona, todo el saber y la palabra articulada (vāṅmaya)—sea un hombre común o incluso un yogui—queda mermado de un modo u otro.

Verse 9

शुक्ले धर्मं विजानीयात्कृष्णे पापं विनिर्दिशेत् । रक्ते बंधं विजानीयात्पीते विद्विषमादिशेत्

Debe entenderse la blancura como signo de dharma; en la negrura debe señalarse pāpa (pecado). En el rojo ha de reconocerse la atadura (bandha); y en el amarillo ha de inferirse la hostilidad (vidveṣa).

Verse 10

विवाहो बंधुनाशस्स्याद्द्वितुंडे चैव क्षुद्भयम् । विकटौ नश्यते भार्य्या विजंघे धनमेव हि

En la forma llamada Dvitunḍa se dice que hay ocasión de matrimonio, pero también destrucción de parientes; y en ese mismo marco hay temor al hambre. En la forma llamada Vikaṭa se pierde a la esposa; y en la forma llamada Vijaṅgha, en verdad, se pierde únicamente la riqueza.

Verse 11

पादाभावे विदेशस्स्यादित्येतत्कथितं मया । तद्विचार्य्यं प्रयत्त्नेन पुरुषेण महेश्वरि

Oh Maheśvarī, he declarado que, cuando falta el debido “asiento” o fundamento, uno queda como si estuviera en tierra extraña. Por ello, que el hombre lo medite con esfuerzo sincero.

Verse 12

सम्यक्तं पुरुषं दृष्ट्वा संनिवेश्यात्मनात्मनि । जपेन्नवात्मकं मंत्रं हृदयं मे महेश्वरि

Habiendo contemplado rectamente al Purusha supremo, y asentando el yo en el Sí mismo, debe recitarse el mantra de nueve partes—oh Maheshvarī—ésta es la esencia de Mi corazón, la enseñanza más íntima.

Verse 13

वत्सरे विगते मंत्री तन्नास्ति यन्न साधयेत् । अणिमादिगुणानष्टौ खेचरत्वं प्रपद्यते

Cuando ha transcurrido un año completo, el practicante del mantra no halla nada que no pueda realizar. Alcanza los ocho poderes que comienzan con aṇimā, e incluso el estado de moverse por el cielo.

Verse 14

पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि शक्तिं ज्ञातुं दुरासदाम् । प्रत्यक्षं दृश्यते लोके ज्ञानिनामग्रतः स्थितम्

De nuevo declararé algo más: la Śakti, el Poder sagrado, es sumamente difícil de comprender; y sin embargo, en este mundo se la ve directamente, manifiesta ante los más excelsos sabios.

Verse 15

अज्ञेया लिख्यते लोके या सर्पीकृतकुण्डली । सा मात्रा यानसंस्थापि दृश्यते न च पठ्यते

En el mundo hay un signo incognoscible, trazado como una serpiente enroscada (kuṇḍalī). Esa ‘mātrā’, aunque se ve asentada sobre una forma semejante a un vehículo, no se lee como sonido pronunciable de letra alguna.

Verse 16

ब्रह्माण्डमूर्ध्निगा या च स्तुता वेदैस्तु नित्यशः । जननी सर्वविद्यानां गुप्तविद्येति गीयते

Ella, que mora en la misma corona del huevo cósmico (brahmāṇḍa) y es alabada sin cesar por los Vedas, es cantada como la Madre de todos los saberes, llamada la «Sabiduría Secreta».

Verse 17

खेचरा सा विनिर्दिष्टा सर्वप्राणिषु संस्थिता । दृश्यादृश्याचला नित्या व्यक्ताव्यक्ता सनातनी

Ella es declarada ‘Khecarā’—la que se mueve en el espacio interior (kha). Morando en todos los seres, es a la vez vista e invisible; inmóvil, eterna; manifiesta y no manifiesta—sanātanī, perenne en su naturaleza.

Verse 18

अवर्णा वर्णसंयुक्ता प्रोच्यते बिंदुमालिनी । तां पश्यन्सर्वदा योगी कृतकृत्योऽभिजायते

Ese poder supremo, más allá de todas las letras y, sin embargo, unido a todas las letras, es llamado ‘Bindu-mālinī’, la Guirnalda del Bindu. El yogui que contempla siempre esa realidad se vuelve pleno: su propósito humano queda cumplido.

Verse 19

सर्वतीर्थकृतस्नानाद्भवेद्दानस्य यत्फलम् । सर्वयज्ञफलं यच्च मालिन्या दर्शनात्तदा

El fruto de la caridad que se obtiene al bañarse en todas las aguas de peregrinación sagrada, y el mérito que nace de todos los sacrificios, se alcanza entonces tan solo con contemplar a Mālinī.

Verse 20

प्राप्नोत्यत्र न संदेहस्सत्यं वै कथितं मया । सर्वतीर्थेषु यत्स्नात्वा दत्त्वा दानानि सर्वशः

Aquí, sin duda, se alcanza ese mérito; lo que he dicho es verdaderamente cierto: equivale al fruto de bañarse en todos los tīrthas sagrados y de otorgar toda clase de caridad en plena medida.

Verse 21

सर्वेषां देवि यज्ञानां यत्फलं तल्लभेत्पुमान् । किं बहूक्त्या महेशानि सर्वान्कामान्समश्नुते

Oh Diosa, el hombre obtiene el mismo fruto que proviene de todos los yajñas. ¿Para qué decir más, oh Maheshanī? Llega a gozar del cumplimiento de todos los deseos.

Verse 22

तस्माज्ज्ञानं यथायोगमभ्यसेत्सततं बुधः । अभ्यासाज्जायते सिद्धिर्योगोऽभ्यासात्प्रवर्धते

Por ello, el sabio debe cultivar sin cesar el conocimiento espiritual de modo conforme al Yoga. De la práctica constante nace el siddhi (logro), y por la práctica el Yoga crece y queda firmemente establecido.

Verse 23

संवित्तिर्लभ्यतेऽभ्यासादभ्यासान्मोक्षमश्नुते । अभ्यासस्सततं कार्यो धीमता मोक्षकारणम्

Por la práctica constante se obtiene la saṃvitti, la verdadera conciencia espiritual; y por esa misma práctica se alcanza el mokṣa (liberación). Por ello, el buscador discerniente debe practicar sin cesar, pues es la causa directa del mokṣa.

Verse 24

इत्येतत्कथितं देवि भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् । किमन्यत्पृच्छ्यते तत्त्वं वद सत्यं ब्रवीमि ते

Así, oh Diosa, esto ha sido explicado: otorga los frutos tanto de bhukti (goce mundano) como de mukti (liberación). ¿Qué otra verdad deseas preguntar? Habla; te diré la realidad establecida con veracidad.

Verse 25

सूत उवाच । इति श्रुत्वा ब्रह्मपुत्रवचनं परमार्थदम् । प्रसन्नोऽभूदति व्यासः पाराशर्य्यो मुनीश्वराः

Dijo Sūta: Al oír así las palabras del hijo de Brahmā, que otorgan la verdad suprema, el sabio Vyāsa, el ilustre hijo de Parāśara, se llenó de gran júbilo, oh el más excelso de los munis.

Verse 26

सनत्कुमारं सर्वज्ञं ब्रह्मपुत्रं कृपानिधिम् । व्यासः परमसंतुष्टः प्रणनाम मुहुर्मुहुःष

Plenamente complacido, Vyāsa se postró una y otra vez ante Sanatkumāra: el omnisciente hijo de Brahmā, océano de compasión.

Verse 27

ततस्तुष्टाव तं व्यासः कालेयस्स मुनीश्वरः । सनत्कुमारं मुनयः सुरविज्ञानसागरम्

Entonces el sabio Vyāsa, el venerable Kālēya, alabó a Sanatkumāra, a quien los munis conocían como un océano de sabiduría divina.

Verse 28

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां छायापुरुषदर्शनवर्णनं नामाष्टाविंशोऽध्यायः

Así, en el Śrī Śiva Mahāpurāṇa, en el Quinto Libro—la Umāsaṃhitā—concluye el capítulo vigésimo octavo, titulado “Descripción de la Visión del Hombre-Sombra”.

Verse 29

सूत उवाच । इति स्तुत्वा स कालेयो ब्रह्मपुत्रं महामुनिम् । तूष्णीं बभूव सुप्रीतः परमानंदनिर्भरः

Sūta dijo: Habiendo así alabado al gran sabio—hijo de Brahmā—Kālēya guardó silencio, hondamente complacido y por entero sumergido en la dicha suprema.

Verse 30

ब्रह्मपुत्रस्तमामंत्र्य पूजितस्तेन शौनकः । ययौ स्वधाम सुप्रीतो व्यासोऽपि प्रीतमानसः

Tras despedirse de él, el hijo de Brahmā—Śaunaka—habiendo sido debidamente honrado y venerado por él, partió hacia su propia morada, colmado de júbilo; y Vyāsa también se retiró con el corazón rebosante de alegría.

Verse 31

इति मे वर्णितो विप्राः सुखदः परमार्थयुक् । सनत्कुमारकालेयसंवादो ज्ञानवर्द्धनः

Así pues, oh sabios brāhmaṇas, os he descrito este diálogo entre Sanatkumāra y Kāleya: otorgador de dicha espiritual, asentado en la verdad suprema y acrecentador del conocimiento verdadero.