तपः–मन्त्रजप–ध्यानविधिः (Protocol of Tapas, Mantra-Japa, and Śiva-Dhyāna)

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । स्नानं स विधिवत्कृत्वा न्यासादि विधिवत्तथा । ध्यानं शिवस्य सद्भक्त्या व्यासोक्तं यत्तथाऽकरोत्

Dijo Nandīśvara: Habiendo realizado el baño ritual conforme al rito prescrito, y habiendo cumplido debidamente los actos que comienzan con el nyāsa, meditó luego en el Señor Śiva con devoción verdadera—tal como lo enseñó Vyāsa—y obró en consecuencia.

Verse 2

एकपादतलेनैव तिष्ठन्मुनिवरो यथा । सूर्य्ये दृष्टिं निबध्यैकां मंत्रमावर्तयन्स्थितः

Como un eminente muni, se mantuvo en equilibrio sobre la sola planta de un pie; fijando su mirada, de un solo punto, en el sol, permaneció firme, repitiendo sin cesar el mantra.

Verse 3

तपस्तेपेति संप्रीत्या संस्मरन्मनसा शिवम् । पंचाक्षरं मनुं शंभोर्जपन्सर्वो त्तमोत्तमम्

Con íntima alegría emprendió austeridades, recordando en su mente al Señor Śiva; y no cesaba de recitar el mantra de cinco sílabas de Śambhu, supremamente excelente, por encima de toda excelencia.

Verse 4

तपसस्तेज एवासीद्यथा देवा विसिस्मियुः । पुनश्चैव शिवं याताः प्रत्यूचुस्ते समाहिताः

Tal fue el fulgor nacido de aquella austeridad que los dioses quedaron sobrecogidos de asombro. Luego, yendo de nuevo ante el Señor Śiva, aquellas deidades—serenas y atentas—le dirigieron su respuesta.

Verse 5

देवा ऊचुः । नरेणैकेन सर्वेश त्वदर्थे तप आहितम् । यदिच्छति नरस्सोयं किन्न यच्छति तत्प्रभो

Dijeron los Devas: «Oh Señor de todo, un solo hombre ha emprendido austeridades por Tu causa. Lo que este hombre desee—oh Dueño—¿por qué no habrías de concedérselo?»

Verse 6

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वा तु स्तुतिं चकुर्विविधान्ते तदा सुराः । तत्पादयोर्दृशः कृत्वा तत्र तस्थुः स्थिराधयः

Dijo Nandīśvara: Habiendo hablado así, los dioses ofrecieron entonces alabanzas de muchas maneras. Fijando su mirada en Sus pies, permanecieron allí con la mente firme.

Verse 7

शिवस्तु तद्वचः श्रुत्वा महाप्रभुरुदारघीः । सुविहस्य प्रसन्नात्मा सुरान्वचनमब्रवीत्

Al oír aquellas palabras, el Señor Śiva—gran Soberano, noble en entendimiento—sonrió suavemente. Con el corazón sereno, habló entonces en respuesta a los dioses.

Verse 8

शिव उवाच । स्वस्थानं गच्छत सुराः सर्वे सत्यन्न संशयः । सर्वथाहं करिष्यामि कार्यं वो नात्र संशय

Dijo Śiva: “Oh dioses, volved todos a vuestras moradas—esto es verdad, sin duda alguna. De toda manera cumpliré vuestra tarea; de ello también no hay duda.”

Verse 9

नंदीश्वर उवाच । तच्छ्रुत्वा शंभुवचनन्निश्चयं परमं गताः । परावृत्य गताः सर्वे स्वस्वथानं ते हि निर्जराः

Dijo Nandīśvara: Al oír las palabras de Śambhu, aquellos seres inmortales alcanzaron la resolución suprema. Luego, dándose la vuelta, todos partieron a sus respectivas moradas, pues en verdad eran los inmortales.

Verse 10

एतस्मिन्नंतरे दैत्यो मूकनामागतस्तदा । सौकरं रूपमास्थाय प्रेषितश्च दुरात्मना

Entretanto, llegó allí un daitya llamado Mūka. Tomando la forma de un jabalí, había sido enviado por aquel malvado.

Verse 11

दुर्योधनेन विप्रेंद्र मायिना चार्जुनं तदा । यत्रार्जुनस्थितश्चासीत्तेन मार्गेण वै तदा

Oh excelso entre los brahmanes, entonces el ilusorio Duryodhana condujo a Arjuna por aquel mismo camino donde Arjuna se hallaba alojado.

Verse 12

शृङ्गाणि पर्वतस्यैव च्छिन्दन्वृक्षाननेकशः । शब्दं च विविधं कुर्व न्नतिवेगेन संयुतः

Cortó incluso las cumbres de la montaña y derribó muchos árboles, produciendo diversos estruendos; sin embargo, era impulsado por una fuerza que no era desmedida.

Verse 13

अजुनोपि च तं दृष्ट्वा मूकनामासुरं तदा । स्मृत्वा शिवपदांभोजं विचारे तत्परोऽभवत्

Entonces Arjuna también, al ver a aquel asura llamado Mūka, recordó los pies de loto del Señor Śiva; y, volcado por entero en esa contemplación, entró en una deliberación clara y en firme resolución.

Verse 14

अर्जुन उवाच । कोयं वा कुत आयाति क्रूरकर्मा च दृश्यते । ममानिष्टं ध्रुवं कर्तुं समागच्छत्यसंशयम्

Arjuna dijo: «¿Quién es este y de dónde viene? Se le ve de intención cruel. Sin duda se acerca con el propósito de causarme daño».

Verse 15

ममैवं मन आयाति शत्रुरेव न संशयः । मया विनिहताः पूर्वमनेके दैत्यदानवाः

Así concluye mi mente: él es, sin duda, un enemigo. En otro tiempo ya he dado muerte a muchos Daityas y Dānavas.

Verse 16

तदीयः कश्चिदायाति वैरं साधयितुम्पुनः । अथवा च सखा कश्चिद्दुर्योधनहितावहः

Quizá algún aliado suyo viene de nuevo para consumar esa enemistad; o tal vez llega algún amigo, que obra en provecho de Duryodhana.

Verse 17

यस्मिन्दृष्टे प्रसीदेत्स्वं मनः स हितकृद्ध्रुवम् । यस्मिन्दृष्टे तदेव स्यादाकुलं शत्रुरेव सः

Aquel cuya sola visión aquieta y complace el propio corazón es, sin duda, un verdadero bienhechor. Pero aquel cuya visión vuelve inquieto y turbado ese mismo corazón, ése ha de conocerse como enemigo.

Verse 18

आचारः कुलमाख्याति वपुराख्याति भोजनम् । वचनं श्रुतमाख्याति स्नेहमाख्याति लोचनम्

La conducta revela el linaje; el cuerpo revela el alimento y los hábitos de vida. La palabra revela lo que en verdad se ha aprendido; y los ojos revelan el afecto y la disposición interior.

Verse 19

आकारेण तथा गत्या चेष्टया भाषितैरपि । नेत्रवक्त्रविकाराभ्यां ज्ञायतेऽन्तर्हितं मनः

Por la figura, el modo de andar, los gestos e incluso el habla, y por los cambios en los ojos y en las expresiones del rostro, se conoce la mente oculta en el interior.

Verse 20

उज्ज्वलं सरसञ्चैव वक्रमारक्त कन्तथा । नेत्रं चतुर्विधं प्रोक्तं तस्य भावं पृथग्बुधाः

Se declara que los ojos son de cuatro clases: luminosos, húmedos y claros (suaves), curvos y de un rojo encantador. Los sabios distinguen por separado el bhāva, el sentido interior, de cada uno.

Verse 21

उज्ज्वलं मित्रसंयोगे सरसम्पुत्रदर्शने । वक्रं च कामिनीयोगे आरक्तं शत्रुदर्शने

El ojo luminoso anuncia el reencuentro con los amigos; el ojo húmedo y grato anuncia la visión del propio hijo. El ojo curvo anuncia la unión con la amada; el ojo rojizo anuncia el avistamiento del enemigo.

Verse 22

अस्मिन्मम तु सर्वाणि कलुषानीन्द्रियाणि च । अयं शत्रुर्भवेदेव मारणीयो न संशयः

«En este hombre, como si se hubieran reunido, están todas mis impurezas e incluso las faltas de mis sentidos. En verdad se ha vuelto mi enemigo; debe ser destruido, sin duda alguna»

Verse 23

गुरोश्च वचनं मेद्य वर्तते दुःखदस्त्वया । हन्तव्यः सर्वथा राजन्नात्र कार्या विचारणा

«Incluso el mandato del gurú, por tu causa, se ha vuelto motivo de dolor. Por ello, oh Rey, debes ser muerto sin falta; en esto no hay nada que deliberar.»

Verse 24

एतदर्थं त्वायुधानि मम चैव न संशयः । विचार्य्येति च तत्रैव बाणं संस्थाय संस्थितः

«Para este mismo fin, tus armas—y las mías también—están ciertamente destinadas; no hay duda». Tras reflexionar así, permaneció allí mismo, encajando una flecha en el arco y quedando en pie, presto.

Verse 25

एतस्मिन्नन्तरे तत्र रक्षार्थं ह्यर्जुनस्य वै । तद्भक्तेश्च परीक्षार्थं शंकरो भक्तवत्सलः

En ese mismo instante, Śaṅkara—siempre tierno con Sus devotos—apareció allí para proteger a Arjuna y, asimismo, para poner a prueba la devoción de aquel bhakta.

Verse 26

विदग्धभिल्लरूपं हि गणैः सार्ध महाद्भुतम् । तस्य दैत्यस्य नाशार्थं द्रुतं कृत्वा समागतः

Asumiendo una forma maravillosa, como la de un hábil Bhilla (cazador del bosque), y acompañado por Sus Gaṇas, llegó con presteza con el único propósito de destruir a aquel daitya.

Verse 27

बद्धकच्छश्च वस्त्रीभिर्वद्धेशानध्वजस्तदा । शरीरे श्वेतरेखाश्च धनुर्बाणयुतः स्वयम्

Entonces se mantuvo en pie con la vestidura recogida y bien ceñida, portando el estandarte de Īśāna; en su cuerpo había trazos blancos, y él mismo estaba provisto de arco y flechas.

Verse 28

बाणानान्तूणकं पृष्ठे धृत्वा वै स जगाम ह । गणश्चैव तथा जातो भिल्लराजोऽभवच्छिवः

Poniendo la aljaba de flechas sobre su espalda, partió. De ese mismo modo nació un gaṇa, y Śiva se manifestó como el rey de los Bhillas.

Verse 29

शब्दांश्च विविधान्कृत्वा निर्ययौ वाहिनीपतिः । सूकरस्य ससाराथ शब्दश्च प्रदिशो दश

Alzando muchos y diversos clamores, el caudillo del ejército avanzó. Entonces el jabalí arremetió, y su bramido se difundió por las diez direcciones.

Verse 31

अहो किन्नु भवेदेष शिवः शुभकरस्त्विह । मया चैव श्रुतम्पूर्वं कृष्णेन कथितम्पुनः

“¡Ah! ¿Quién podría ser aquí este Śiva, auspicioso y benéfico? Ya había oído hablar de Él antes—una y otra vez, tal como lo relató Krishna.”

Verse 32

व्यासेन कथितं चैवं स्मृत्वा देवै स्तथा पुनः । शिवः शुभकरः प्रोक्तः शिवः सुखकरस्तथा

Así, recordando lo dicho por Vyāsa, los dioses declararon de nuevo: “Śiva es el dador de auspiciosidad; Śiva, asimismo, es el otorgador de la dicha verdadera.”

Verse 33

मुक्तिदश्च स्वयं प्रोक्तो मुक्तिदानान्न संशयः । तन्नामस्मरणात्पुंसां कल्याणं जायते धुवम्

Él mismo es proclamado como “el Dador de la Liberación”; no hay duda de que otorga mokṣa. Por el recuerdo de Su Nombre, el bienestar auspicioso nace con certeza en los seres humanos.

Verse 34

भजतां सर्वभावेन दुःखं स्वप्नेऽपि नो भवेत् । यदा कदाचिज्जायेत तदा कर्मसमुद्भवम्

Para quienes adoran a (Śiva) con todo su ser, la pena no surge ni siquiera en sueños. Si alguna vez llegara a surgir, sábese entonces que nace del karma pasado.

Verse 35

तदेतद्बह्वपि ज्ञेयं नूनमल्पं न संशयः । प्रारब्धस्याथ वा दोषो नूनं ज्ञेयो विशेषतः

Aunque aquí se enseña mucho, lo que en verdad se capta es, sin duda, sólo un poco. O bien, entiéndase que el obstáculo particular reside en el prārabdha (karma ya iniciado), que vela de modo específico la plena comprensión.

Verse 36

अथ वा बहु चाल्पं हि भोग्यं निस्तीर्य शंकरः । कदाचिदिच्छया तस्य दूरीकुर्य्यान्न संशयः

O bien—después de hacerle atravesar los goces que han de ser experimentados, sean muchos o pocos—Śaṅkara, en algún momento, por Su propia voluntad, le aparta de ellos (las ataduras/aflicciones); de ello no hay duda.

Verse 37

विषं चैवामृतं कुर्यादमृतं विषमेव वा । यदिच्छति करोत्येव समर्थः किन्निषिध्यते

Puede convertir el veneno en néctar, y también el néctar en veneno. Lo que Él desea, eso mismo realiza; siendo omnipotente, ¿quién podría impedirle o prohibírselo?

Verse 38

इत्थं विचार्य्यमाणेऽपि भक्तैरन्यैः पुरातनैः । भाविभिश्च सदा भक्तैरिहानीय मनः स्थिरम्

Así, aunque esto sea meditado por otros devotos antiguos, y también por los devotos que han de venir, debe traerse aquí la mente y hacerla firme, siempre establecida en la devoción.

Verse 39

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां किरातावतारवर्णने मूकदैत्यवधोनामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः

Así, en el Śrī Śiva Mahāpurāṇa, en la tercera Saṃhitā llamada Śatarudra Saṃhitā, dentro de la narración de la encarnación Kirāta, concluye el capítulo trigésimo noveno, titulado «La muerte del demonio Mūka».

Verse 41

अंते च सुखदः प्रोक्तो दयालुत्वान्न संशयः । यथा चैव सुवर्णं च शोधि तं शुद्धतां व्रजेत्

Y al final, Él es proclamado dador de dicha—no hay duda, pues Él es la compasión misma. Así como el oro, al ser refinado, alcanza la pureza, del mismo modo el devoto, purificado por Su gracia, llega a la pureza interior.

Verse 42

एवं चैवं मया पूर्वं श्रुतं मुनिमुखात्तथा । अतस्तद्भजनेनैव लप्स्येऽहं सुखमुत्तमम्

Así, de este mismo modo, lo había oído antes de la boca de un muni. Por ello, adorándole sólo a Él, alcanzaré la dicha suprema.

Verse 43

इत्येवन्तु विचारं स करोति यावदेव हि । तावच्च सूकरः प्राप्तो बाणसंमोचनावधिः

Mientras aún reflexionaba de ese mismo modo, en ese preciso instante el jabalí llegó al alcance para soltar la flecha.

Verse 44

शिवोपि पृष्ठतो लग्नो ह्यायातः शूकरस्य हि । तयोर्मध्ये तदा सोयं दृश्यते शृंगमद्भुतम्

Śiva también, pegado muy de cerca por detrás del jabalí, se precipitó. Entonces, entre ambos apareció un cuerno maravilloso: un signo asombroso del poder inescrutable del Señor.

Verse 45

तस्य प्रोक्तं च माहात्म्यं शिवः शीघ्रतरं गतः । अर्जुनस्य च रक्षार्थं शंकरो भक्तव त्सलः

Al oír proclamada aquella gloria, Śiva acudió allí con suma presteza. Para proteger a Arjuna, Śaṅkara—tierno amparo de Sus devotos—se apresuró a obrar.

Verse 46

एतस्मिन्समये ताभ्यां कृतं बाणविमोचनम् । शिवबाणस्तु पुच्छे वै ह्यर्जुनस्य मुखे तथा

En ese mismo instante, ambos soltaron sus flechas. La flecha de Śiva hirió la parte de la cola, mientras la de Arjuna hirió la boca.

Verse 47

शिवस्य पुच्छतो गत्वा मुखान्निस्सृत्य शीघ्रतः । भूमौ विलीनः संयातस्तस्य वै पुच्छतो गतः

Habiendo llegado al extremo de la cola de Śiva y saliendo luego con presteza por Su boca, se fundió en la tierra y se fue; en verdad, había avanzado desde aquel mismo extremo de la cola.

Verse 48

पपात पार्श्वतश्चैव बाणश्चैवार्जुनस्य च । सूकरस्तत्क्षणं दैत्यो मृतो भूमौ पपात ह

La flecha de Arjuna cayó también hacia un lado. En ese mismo instante, el demonio en forma de jabalí, abatido, murió y se desplomó sobre la tierra.

Verse 49

देवा हर्षं परम्प्रापुः पुष्पवृष्टिं च चक्रिरे । जयपूर्व स्तुतिकराः प्रणम्य च पुनःपुनः

Los dioses se colmaron de gozo supremo. Hicieron llover flores en señal de reverencia y, clamando primero «¡Victoria!», ofrecieron himnos de alabanza, postrándose una y otra vez.

Verse 51

अर्जुनस्तु विशेषेण सुखिना प्राह चेतसा । अहो दैत्यवरश्चायं रूपं तु परमाद्भुतम्

Entonces Arjuna, con la mente especialmente colmada de dicha, exclamó: «¡Ah! Este, el más excelso de los daityas, ¡su forma es verdaderamente maravillosa en grado supremo!»

Verse 52

कृत्वागतो मद्वधार्थैं शिवेनाहं सुरक्षितः । ईश्वरेण ममाद्यैव बुद्धिर्दत्ता न संशयः

«Ha venido con la intención de matarme; sin embargo, estoy protegido por Śiva. En verdad, en este mismo día el Señor (Īśvara) me ha concedido el recto discernimiento; de ello no hay duda.»

Verse 53

विचार्य्येत्यर्जुनस्तत्र जगौ शिवशिवेति च । प्रणनाम शिवं भूयस्तुष्टाव च पुनः पुनः

Tras reflexionar, Arjuna pronunció allí: «Śiva, Śiva». De nuevo se postró ante el Señor Śiva y, una y otra vez, lo alabó.

Verse 33930

वनेचरेण शब्देन व्याकुलश्चार्जुनस्तदा । पर्वताद्याश्च तैश्शब्दैस्ते सर्वे व्याकुलास्तदा

Entonces Arjuna quedó turbado por el grito de un habitante del bosque; y por aquellos mismos sonidos, aun las montañas y todo el entorno se agitaron y se estremecieron.

Verse 33940

जयते पुण्यपापाभ्यां शंकरस्सुखदः सदा । कदाचिच्च परीक्षार्थं दुःखं यच्छति वै शिवः

¡Victorioso es Śaṅkara, dador perpetuo del verdadero bienestar, intocado por mérito y pecado! Y, sin embargo, a veces Śiva concede el dolor, sólo para probar y madurar el alma.

Verse 33950

शिवस्तुष्टमना आसीदर्जुनः सुखमागतः । दैत्यस्य च तदा दृष्ट्वा क्रररूपं च तौ तदा

Śiva se complació en su interior, y Arjuna alcanzó sosiego y dicha. Luego, al ver la forma terrible del demonio, ambos se mantuvieron en pie, listos en aquel instante.