हनूमत्प्रादुर्भावः (Hanūmat-prādurbhāvaḥ) — The Manifestation/Birth of Hanumān as Śiva’s Agency

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । अतः परं श्रुणु प्रीत्या हनुमच्चरितम्मुने । यथा चकाराशु हरो लीलास्तद्रूपतो वराः

Dijo Nandīśvara: «Ahora, oh sabio, escucha con amor devoto el sagrado relato de Hanumān: cómo Hara (el Señor Śiva), asumiendo esa excelsa forma, realizó con presteza Su divina līlā».

Verse 2

चकार सुहितं प्रीत्या रामस्य परमेश्वराः । तत्सर्वं चरितं विप्र शृणु सर्वसुखावहम्

Por gracia amorosa, el Señor Supremo (Śiva) dispuso lo más beneficioso para Rāma. Oh brāhmana, escucha todo ese sagrado relato: es dador de toda dicha auspiciosa.

Verse 3

एकस्मिन्समये शम्भुरद्भुतोतिकरः प्रभुः । ददर्श मोहिनीरूपं विष्णोस्स हि वसद्गुणः

En cierta ocasión, el Señor Śambhu, cuyo solo estar obra maravillas, contempló la forma encantadora de Mohinī de Viṣṇu, manifestación nacida del poder que mora en el propio Viṣṇu.

Verse 4

चक्रे स्वं क्षुभितं शम्भुः कामबाणहतो यथा । स्वम्वीर्यम्पातयामास रामकार्यार्थमीश्वरः

Śambhu, el Señor, conmovió su propio ser como quien es herido por las flechas de Kāma; y por el propósito divino de Rāma, el Supremo Señor hizo que su propia potencia (vīrya) fuese liberada.

Verse 5

तद्वीर्यं स्थापयामासुः पत्रे सप्तर्षयश्च ते । प्रेरिता मनसा तेन रामकार्यार्थ मादरात

Movidos interiormente por Él, aquellos Siete Sabios colocaron con esmero esa esencia poderosa sobre una hoja, con reverencia, para el cumplimiento del propósito divino de Rāma.

Verse 6

तैर्गौतमसुतायां तद्वीर्यं शम्भोर्महर्षिभिः । कर्णद्वारा तथांजन्यां रामकार्यार्थमाहितम्

Por medio de aquellos grandes ṛṣis, la potencia de Śambhu fue transmitida a la hija de Gautama; y asimismo, por la vía del oído, fue implantada en Añjanā, para el cumplimiento del propósito sagrado de Rāma.

Verse 7

ततश्च समये तस्माद्धनूमा निति नामभाक् । शम्भुर्जज्ञे कपितनुर्महाबलपराक्रमः

Entonces, en ese mismo momento, Śambhu (el Señor Śiva) nació con cuerpo de mono, llevando el nombre de Hanūmānīti, dotado de inmensa fuerza y heroico valor.

Verse 8

हनूमान्स कपीशानः शिशुरेव महाबलः । रविबिम्बं बभक्षाशु ज्ञात्वा लघुफलम्प्रगे

Hanumān, señor de los monos—aunque aún niño, de fuerza inmensa—saltó con presteza para engullir el disco del Sol, tomándolo por un pequeño fruto al alba.

Verse 9

देवप्रार्थनया तं सोऽत्यजज्ज्ञात्वा महाबलम् । शिवावतारं च प्राप वरान्दत्तान्सुरर्षिभिः

A la súplica de los dioses, lo soltó al reconocer su inmenso poder; y alcanzó la condición de encarnación de Śiva, junto con los dones otorgados por los dioses y los rishis divinos.

Verse 10

स्वजनन्यन्तिकम्प्रागादथ सोतिप्रहर्षितः । हनूमान्सर्वमाचख्यौ तस्यै तद्वृत्तमादरात्

Entonces, colmado de gran júbilo, Hanumān fue de inmediato junto a su madre; y con reverente cuidado le narró por completo todo lo sucedido.

Verse 11

तदाज्ञया ततो धीरस्सर्वविद्यामयत्नतः । सूर्यात्पपाठ स कपिर्गत्वा नित्यं तदान्तिकम्

Obedeciendo su mandato, aquel firme varón dominó sin esfuerzo todas las ramas del saber. El héroe mono acudía cada día a la presencia de Sūrya y aprendía de él.

Verse 12

सूर्याज्ञया तदंशत्य सुग्रीवस्यान्तिकं ययौ । मातुराज्ञामनुप्राप्य रुद्रांशः कपिसत्तमः

Por mandato de Sūrya, aquella porción excelsa fue a la presencia de Sugrīva. Habiendo recibido debidamente la orden de su madre, el más noble de los monos—porción encarnada de Rudra—partió conforme a ello.

Verse 13

ज्येष्ठभ्रात्रा वालिना हि स्वस्त्रीभोक्त्रा तिरस्कृतः । ऋष्यमृकगिरौ तेन न्यवसत्स हनूमता

En verdad, fue despreciado por su hermano mayor Vāli, quien había tomado a su esposa. Por ello, junto con Hanūmān, habitó en el monte Ṛṣyamūka.

Verse 14

ततोऽभूत्स सुकण्ठस्य मन्त्री कपिवरस्सुधीः । सर्वथा सुहितं चक्रे सुग्रीवस्य हरांशजः

Entonces, el sapientísimo señor entre los monos se convirtió en ministro de Sukaṇṭha. Siendo una emanación de Hara (Śiva), procuró por todos los medios el bienestar y la prosperidad de Sugrīva.

Verse 15

तत्रागतेन सभ्रात्रा हृतभार्येण दुःखिना । कारयामास रामेण तस्य सख्यं सुखावहम्

Cuando llegó allí con su hermano—afligido porque le habían arrebatado a su esposa—hizo que Rāma entablara con él una amistad, vínculo que se volvió fuente de dicha.

Verse 16

घातयामास रामश्च वालिनं कपिकुञ्जरम् । भ्रातृपत्न्याश्च भोक्तारं पापिनम्वीरमानिनम्

Rāma dio muerte a Vālin, el señor de los monos, fuerte como un elefante: pecador por tomar a la esposa de su hermano y, aunque caído, aún se creía un héroe.

Verse 17

ततो रामाऽऽज्ञया तात हनूमान्वानरेश्वरः । स सीतान्वेषणञ्चक्रे बहुभिर्वानरैस्सुधीः

Luego, oh querido, por mandato de Rāma, Hanūmān—señor entre los jefes vānara—emprendió sabiamente la búsqueda de Sītā, junto con muchos guerreros vānara.

Verse 18

ज्ञात्वा लङ्कागतां सीतां गतस्तत्र कपीश्वरः । द्रुतमुल्लंघ्य सिंधुन्तमनिस्तीर्य्यं परैस्स वै

Al saber que Sītā había llegado a Laṅkā, el señor de los monos se dirigió allí; con presteza saltó por encima del océano, una inmensidad infranqueable que ninguno de los otros podía cruzar.

Verse 19

चक्रेऽद्भुतचरित्रं स तत्र विक्रमसंयुतम् । अभिज्ञानन्ददौ प्रीत्या सीतायै स्वप्रभोर्वरम्

Allí realizó una hazaña maravillosa, colmada de heroico vigor; y, con afecto, entregó gozoso a Sītā una prenda de reconocimiento: un don excelso que pertenecía a su propio Señor.

Verse 20

सीताशोकं जहाराशु स वीरः कपिनायकः । श्रावयित्वा रामवृत्तं तत्प्राणावनकारकम्

Aquel héroe, señor de los monos, disipó al instante la pena de Sītā, relatándole las hazañas de Rāma: hechos que salvan la vida y devuelven el aliento de la esperanza.

Verse 21

तदभिज्ञानमादाय निवृत्तो रामसन्निधिम् । रावणाऽऽराममाहत्य जघान बहुराक्षसान्

Tomando aquella prenda de reconocimiento, regresó a la presencia de Rāma; y, tras abatir el bosque-jardín de Rāvaṇa, dio muerte a muchos rākṣasas.

Verse 22

तदेव रावणसुतं हत्वा सबहुराक्षसम् । स महोपद्रवं चक्रे महोतिस्तत्र निर्भयः

Habiendo dado muerte a aquel mismo hijo de Rāvaṇa junto con muchos rākṣasas, él—Mahoṭi—sin temor alguno provocó allí una gran conmoción.

Verse 23

यदा दग्धो रावणेनावगुंठ्य वसनानि च । तैलाभ्यक्तानि सुदृढं महाबलवता मुने

Oh sabio, cuando fue prendido en llamas por el poderosísimo Rāvaṇa—después de ser envuelto con firmeza en vestiduras bien untadas de aceite—

Verse 24

उत्प्लुत्योत्प्लुत्य च तदा महादेवांशजः कपिः । ददाह लंकां निखिलां कृत्वा व्याजन्तमेव हि

Entonces aquel mono—nacido de una porción de Mahādeva—saltó una y otra vez, y en verdad incendió por completo la ciudad de Laṅkā, haciéndola arder en llamas.

Verse 25

दग्ध्वा लंकां वंचयित्वा विभीषणगृहं ततः । अपतद्वारिधौ वीरस्ततस्स कपिकुञ्जरः

Tras quemar Laṅkā y, luego, pasar sin dañar la morada de Vibhīṣaṇa, aquel héroe—elefante entre los monos—se arrojó después al océano.

Verse 26

स्वपुच्छ तत्र निर्वाप्य प्राप तस्य परन्तटम् । अखिन्नस्स ययौ रामसन्निधिं गिरिशांशजः

Apagando allí el fuego con su propia cola, alcanzó la orilla opuesta. Sin fatiga, el que portaba una porción de Girīśa (Śiva) se presentó ante Rāma.

Verse 27

अविलंबेन सुजवो हनूमान् कपिसत्तमः । रामोपकण्ठमागत्य ददौ सीताशिरोमणिम्

Sin demora, el veloz Hanumān—el más excelso entre los vánaras—se acercó al Señor Rāma y le ofreció la joya de la diadema de Sītā.

Verse 28

ततस्तदाज्ञया वीरस्सिन्धौ सेतुमबन्धयत् । वानरस्स समानीय बहून्गिरिवरान्बली

Entonces, obedeciendo aquella orden, el héroe poderoso mandó construir un dique-puente sobre el océano; reuniendo a los vánaras, trajo muchas montañas excelentes para consumar la obra.

Verse 29

गत्वा तत्र ततो रामस्तर्तुकामो यथा ततः । शिवलिंगं समानर्च प्रतिष्ठाप्य जयेप्सया

Llegado allí, Rāma—deseoso de cruzar—adoró debidamente un Śiva-liṅga; y anhelando la victoria, lo hizo establecer mediante el rito de consagración.

Verse 30

तद्वरात्स जयं प्राप्य वरं तीर्त्वोदधिं ततः । लंकामावृत्य कपिभी रणं चक्रे स राक्षसैः

Por el poder de aquella gracia alcanzó la victoria; luego, conforme al favor concedido, cruzó el océano, cercó Laṅkā con las huestes de vánaras y trabó batalla con los rākṣasas.

Verse 31

जघानाथासुरान्वीरो रामसैन्यं ररक्ष सः । शक्ति क्षतं लक्ष्मणं च संजीविन्या ह्यजीवयत्

Aquel héroe abatió a los asuras y protegió el ejército de Rāma; y a Lakṣmaṇa, herido por la lanza Śakti, lo devolvió a la vida con la hierba Saṃjīvinī.

Verse 32

सर्वथा सुखिनं चक्रे सरामं लक्ष्मणं हि सः । सर्वसैन्यं ररक्षासौ महादेवात्मजः प्रभुः

De todas las maneras, lo dejó plenamente en paz a Lakṣmaṇa—junto con Rāma. Aquel Señor soberano, hijo de Mahādeva, protegió también a todo el ejército.

Verse 33

रावणं परिवाराढ्यं नाशयामास विश्रमः । सुखीचकार देवान्स महाबलग्रहः कपि

Aquel mono de gran poder, Viśrama, aniquiló a Rāvaṇa junto con todo su séquito; y devolvió a los dioses la dicha y la seguridad.

Verse 34

महीरावणसंज्ञं स हत्वा रामं सलक्ष्मणम् । तत्स्थानादानयामास स्वस्थानम्परिपाल्य च

Tras dar muerte al llamado Mahīrāvaṇa, trajo de aquel lugar a Rāma junto con Lakṣmaṇa; y, salvaguardando también su propia morada, los hizo regresar.

Verse 35

रामकार्यं चकाराशु सर्वथा कपिपुंगवः । असुरान्नमयामास नानालीलां चकार च

El más excelso de los monos cumplió con presteza, en todo sentido, la misión de Rāma. Humilló a los asuras y realizó muchas līlā maravillosas—hechos que manifiestan el poder divino obrando en el mundo para restaurar el dharma.

Verse 36

स्थापयामास भूलोके रामभक्तिं कपीश्वरः । स्वयं भक्तवरो भूत्वा सीतारामसुखप्रदः

El Señor de los monos estableció en la tierra la devoción a Rāma. Haciéndose él mismo el más excelso bhakta, se volvió dador de gozo para Sītā y Rāma.

Verse 37

लक्ष्मणप्राणदाता च सर्वदेवमदापहः । रुद्रावतारो भगवान्भक्तोद्धारकरस्स वै

Él es quien devolvió la vida a Lakṣmaṇa y quien disipa el orgullo de todos los dioses. En verdad, Él es Bhagavān—una encarnación de Rudra—que sin duda libera y eleva a sus devotos.

Verse 38

हनुमान्स महावीरो रामकार्यकरस्सदा । रामदूताभिधो लोके दैत्यघ्नो भक्तवत्सलः

Hanumān es el gran héroe que siempre cumple la obra de Rāma. Conocido en el mundo como el mensajero de Rāma, es el matador de los daityas y siempre tierno con los devotos.

Verse 39

इति ते कथितं तात हनुमच्चरितम्वरम् । धन्यं यशस्यमायुष्यं सर्वकामफलप्रदम्

Así, hijo querido, te he narrado el excelente y sagrado relato de Hanumān. Es auspicioso y bendito: otorga fama y larga vida, y concede los frutos de todos los deseos justos.

Verse 40

य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वा समाहितः । स भुक्त्वेहाखिलान्कामानन्ते मोक्षं लभेत्परम्

Quienquiera que lo escuche con devoción, o, con mente recogida, haga que se recite para otros, tras gozar aquí de todos los fines deseados, al final alcanzará la suprema liberación (mokṣa).