बाणासुरस्य क्रोधाज्ञा तथा अन्तःपुरयुद्धारम्भः (Bāṇāsura’s Wrathful Command and the Onset of Battle at the Inner Palace)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथ बाणासुरः क्रुद्धस्तत्र गत्वा ददर्श तम् । दिव्यलीलात्तवपुषं प्रथमे वयसि स्थितम्

Sanatkumāra dijo: «Entonces Bāṇāsura, airado, fue allí y lo vio: su cuerpo llevaba la impronta del fulgor del juego divino, y permanecía en la primera flor de la juventud.»

Verse 2

तं दृष्ट्वा विस्मितं वाक्यं किं कारणमथाब्रवीत् । बाणः क्रोध परीतात्मा युधि शौंडो हसन्निव

Al verlo asombrado, Bāṇa habló: «¿Cuál es la causa de esto?» Aunque su mente estaba envuelta en ira, aquel guerrero curtido en la batalla, en medio del combate, parecía sonreír al decirlo.

Verse 3

अहो मनुष्यो रूपाढ्यस्साहसी धैर्यवानिति । कोयमागतकालश्च दुष्टभाग्यो विमूढधीः

¡Ay! Este hombre—apuesto, audaz y firme—(es considerado así). Pero, ¿quién es este, cuya hora de la muerte ha llegado, de mala fortuna y entendimiento deludido?

Verse 4

येन मे कुलचारित्रं दूषितं दुहिता हिता । तं मारयध्वं कुपिताश्शीघ्रं शस्त्रैस्सुदारुणैः

Aquel por quien el buen nombre y la conducta de mi linaje han sido manchados, y por quien mi querida hija ha sido agraviada—matadlo de inmediato, enfurecidos como estáis, con armas sumamente terribles.

Verse 5

दुराचारं च तं बद्ध्वा घोरे कारा गृहे ततः । रक्षध्वं विकटे वीरा बहुकालं विशेषतः

«Atad a ese malvado y luego encerradlo en una prisión terrible. Oh héroes valientes, vigiladlo con rigor en ese lugar sombrío—especialmente por largo tiempo.»

Verse 6

न जाने कोयमभयः को वा घोरपराक्रमः । विचार्येति महाबुद्धिस्सं दिग्धोऽभूच्छरासुरः

«No sé quién es éste, tan intrépido, ni quién posee un poder tan terrible.» Al pensarlo así, el sagaz Charāsura quedó colmado de duda.

Verse 7

ततो दैत्येन सैन्यं तु दशसाहस्रकं शनैः । वधाय तस्य वीरस्य व्यादिष्टं पापबुद्धिना

Entonces el demonio, de mente pecaminosa, fue desplegando poco a poco un ejército de diez mil, ordenándole dar muerte a aquel héroe.

Verse 8

तदादिष्टास्तु ते वीराः सर्वतोन्तःपुरं द्रुतम् । छादयामासुरत्युग्राश्छिंदि भिंदीति वादिनः

Así ordenados, aquellos valientes rodearon con presteza el palacio interior por todos lados. Ferosos, avanzaban gritando: «¡Cortad! ¡Abrid brecha!»

Verse 9

शत्रुसैन्यं ततो दृष्ट्वा गर्जमानः स यादवः । अंतःपुरं द्वारगतं परिघं गृह्य चातुलम्

Al ver el ejército enemigo, aquel Yādava rugió con fuerza; tomando la enorme barra de hierro guardada junto a la puerta del palacio interior, se encendió en ansia de combate.

Verse 10

निष्क्रांतो भवनात्तस्माद्वज्रहस्त इवांतकः । तेन तान्किंकरान् हत्वा पुनश्चांतःपुरं ययौ

Entonces salió de aquel palacio como la Muerte misma empuñando el vajra. Por su mano fueron abatidos aquellos sirvientes, y después volvió a entrar en los aposentos interiores.

Verse 11

एवं दशसहस्राणि सैन्यानि मुनिसत्तम । जघान रोषरक्ताक्षो वर्द्धितश्शिवतेजसा

Así, oh el mejor de los sabios, abatió diez mil divisiones del ejército—con los ojos enrojecidos por la ira justa—y su poder y esplendor se acrecentaron por el tejas divino de Śiva.

Verse 12

लक्षे हतेऽथ योधानां ततो बाणासुरो रुषा । कुभांडं स गृहीत्वा तु युद्धे शौंडं समाह्वयत्

Luego, cuando un lakh de guerreros hubo caído, Bāṇāsura, ardiendo de ira, tomó a Kumbhāṇḍa y convocó al valiente Śauṇḍa al combate.

Verse 13

अनिरुद्धं महाबुद्धिं द्वन्द्वयुद्धे महा हवे । प्राद्युम्निं रक्षितं शैवतेजसा प्रज्वलत्तनुम्

En aquel gran y terrible duelo, el muy sabio Aniruddha fue protegido; y Pradyumna—con el cuerpo en llamas—fue resguardado por la radiancia śaiva.

Verse 14

ततो दशसहस्राणि तुरगाणां रथोत्तमान् । युद्धप्राप्तेन खड्गेन दैत्येन्द्रस्य जघान सः

Entonces, con su espada ya presta para la guerra, abatió diez mil de los mejores carros tirados por caballos del rey de los daityas.

Verse 15

तद्वधाय ततश्शक्तिं कालवैश्वानरोपमाम् । अनिरुद्धो गृहीत्वा तां तया तं निजघान हि

Entonces, para darle muerte, Aniruddha tomó aquella śakti (arma a modo de lanza), terrible como el Tiempo y como el fuego que todo lo consume, y en verdad lo abatió con ella.

Verse 16

रथोपस्थे ततो बाणस्तेन शक्त्याहतो दृढम् । स साश्वस्तत्क्षणं वीरस्तत्रैवांतरधीयत

Entonces, estando en el asiento del carro, Bāṇa fue herido con fuerza por aquella lanza. Sin embargo, el héroe recobró al instante y, allí mismo, desapareció de la vista.

Verse 17

तस्मिंस्त्वदर्शनं प्राप्ते प्राद्युम्निरपराजितम् । आलोक्य ककुभस्सर्वास्तस्थौ गिरिरिवाचलः

Al posar su mirada en aquel enemigo invencible, Prādyumna miró hacia todos los rumbos y permaneció firme, inmóvil como una montaña.

Verse 18

अदृश्यमानस्तु तदा कूटयोधस्स दानवः । नानाशस्त्रसहस्रैस्तं जघान हि पुनः पुनः

Entonces, aquel demonio de combate engañoso, permaneciendo invisible, lo golpeó una y otra vez con miles de armas de toda clase.

Verse 19

छद्मनां नागपाशैस्तं बबंध स महाबलः । बलिपुत्रो महावीरश्शिवभक्तश्शरासुरः

Luego el poderoso héroe Śarāsura—hijo de Bali, gran guerrero y devoto de Śiva—con engaño lo ató con lazos de serpiente (Nāgapāśa).

Verse 20

तं बद्ध्वा पंजरांतःस्थं कृत्वा युद्धादुपारमत् । उवाच बाणः संकुद्धस्सूतपुत्रं महाबलम्

Habiéndolo atado y confinado dentro de una jaula, Bāṇa desistió de la batalla. Entonces el enfurecido Bāṇa se dirigió al poderoso hijo de un auriga.

Verse 21

बाणासुर उवाच । सूतपुत्र शिरश्छिंधि पुरुषस्यास्य वै लघु । येन मे दूषितं पूतं बलाद्दुष्टेन सत्कुलम्

Bāṇāsura dijo: "¡Oh hijo de un auriga, corta rápidamente la cabeza de este hombre! Él, con su fuerza malvada, ha profanado mi familia, antes pura y noble".

Verse 22

छित्वा तु सर्वगात्राणि राक्षसेभ्यः प्रयच्छ भोः । अथास्य रक्तमांसानि क्रव्यादा अपि भुंजताम्

"Habiendo cortado todos sus miembros, entrégalos a los Rākṣasas, ¡oh (guerrero)! Luego, que los seres carnívoros también devoren su sangre y su carne".

Verse 23

अगाधे तृणसंकीर्णे कूपे पातकिनं जहि । किं बहूक्त्या सूतपुत्र मारणीयो हि सर्वथा

Arroja al pecador en un pozo profundo cubierto de hierba y mátalo. ¿De qué sirven tantas palabras, oh hijo de un auriga? Ciertamente debe ser muerto de todas las maneras.

Verse 24

सनत्कु मार उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा धर्मबुद्धिर्निशाचरः । कुंभांडस्त्वब्रवीद्वाक्यं बाणं सन्मंत्रिसत्तमम्

Sanatkumāra dijo: Al oír esas palabras, el ser nocturno llamado Dharmabuddhi, junto con Kumbhāṇḍa, se dirigió a Bāṇa, el mejor entre los nobles ministros.

Verse 25

कुंभांड उवाच । नैतत्कर्तुं समुचितं कर्म देव विचार्यताम् । अस्मिन्हते हतो ह्यात्मा भवेदिति मतिर्मम

Dijo Kumbhāṇḍa: «Oh Deva, no es apropiado realizar este acto; te ruego que lo consideres. Pues, según mi entender, si éste es muerto, es como si el propio ātman (el Ser) fuese, por así decirlo, muerto».

Verse 26

अयं तु दृश्यते देव तुल्यो विष्णोः पराक्रमैः । वर्धितश्चन्द्र चूडस्य त्वद्दुष्टस्य सुतेचसा

¡Oh Señor! Este se ve aquí igual a Viṣṇu en proeza. Ha sido fortalecido por el fulgor de Candra-cūḍa (Śiva) y por el poder ígneo de tu hijo malvado.

Verse 27

अथ चन्द्रललाटस्य साहसेन समत्स्वयम् । इमामवस्थां प्राप्तोसि पौरुषे संव्यवस्थितः

Ahora, por tu propia temeraria osadía al desafiar al Señor de la Luna en la frente, te has llevado a esta condición, aferrado firmemente a la sola soberbia varonil.

Verse 28

अयं शिवप्रसादाद्वै कृष्णपौत्रो महाबलः । अस्मांस्तृणोपमान् वेत्ति दष्टोपि भुजगैर्बलात्

Por la gracia del Señor Śiva, este nieto de Kṛṣṇa es de fuerza inmensa. Aunque las serpientes lo muerdan con violencia, nos considera no más que briznas de hierba.

Verse 29

सनत्कुमार उवाच । एतद्वाक्यं तु बाणाय कथयित्वा स दानवः । अनिरुद्धमुवाचेदं राजनीतिविदुत्तमः

Sanatkumāra dijo: Tras comunicar estas palabras a Bāṇa, aquel Daitya—excelente conocedor del arte del gobierno—dijo entonces lo siguiente a Aniruddha.

Verse 30

कुंभांड उवाच । कोसि कस्यासि रे वीर सत्यं वद ममाग्रतः । केन वा त्वमिहानीतो दुराचार नराधम

Kumbhāṇḍa dijo: “¿Quién eres tú y de quién eres hombre, oh guerrero? Di la verdad ante mí. ¿Por quién has sido traído aquí, malvado, el más vil de los hombres?”

Verse 31

दैत्येन्द्रं स्तुहि वीरं त्वं नमस्कुरु कृताजलिः । जितोस्मीति वचो दीनं कथयित्वा पुनःपुनः

«Oh héroe, alaba al señor de los Daityas. Con las palmas juntas en reverencia, inclínate ante él y, una y otra vez, pronuncia humildemente las palabras sumisas: “He sido vencido”.»

Verse 32

एवं कृते तु मोक्षस्स्यादन्यथा बंधनादि च । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य प्रतिवाक्यमुवाच सः

«Sólo cuando se hace de este modo surge la liberación (mokṣa); de otro modo sobrevienen el cautiverio y sus consecuencias. Al oír sus palabras, él respondió a su vez.»

Verse 33

अनिरुद्ध उवाच । दैत्याऽधमसखे करर्पिडोपजीवक । निशाचर दुराचार शत्रुधर्मं न वेत्सि भोः

Aniruddha dijo: «Oh vil amigo de los Daityas, tú que vives apretando las manos ajenas (por extorsión). Oh merodeador nocturno, de conducta perversa: en verdad no conoces el dharma del enemigo en la batalla.»

Verse 34

दैन्यं पलायनं चाथ शूरस्य मरणाधिकम् । विरुद्धं चोपशल्यं च भवेदिति मतिर्मम

«Para un héroe, la humillación y la huida son peores que la muerte. Tal proceder es contrario al dharma y sólo trae deshonra: ésta es mi convicción.»

Verse 35

क्षत्रियस्य रणे श्रेयो मरणं सन्मुखे सदा । न वीरमानिनो भूमौ दीनस्येव कृतांजलिः

Para un kṣatriya, morir en la batalla—de frente al enemigo—es siempre el bien más alto; y no es propio de quien se tiene por héroe permanecer en el campo como un desdichado, con las manos juntas en sumisión impotente.

Verse 36

सनत्कुमार उवाच । इत्यादि वीरवाक्यानि बहूनि स जगाद तम् । तदाकर्ण्य सबाणोऽसौ विस्मितोऽभूच्चुकोप च

Dijo Sanatkumāra: Así le dirigió muchas palabras de valor y heroísmo. Al oírlas, aquel guerrero—con el arma en la mano—quedó sobrecogido de asombro y, acto seguido, se encendió también en ira.

Verse 37

तदोवाच नभोवाणी बाणस्याश्वासनाय हि । शृण्वतां सर्ववीराणामनिरुद्धस्य मंत्रिणः

Entonces habló una voz celestial—en verdad, para tranquilizar a Bāṇa—mientras escuchaban todos los héroes, junto con el consejero de Aniruddha.

Verse 38

व्योमवाण्युवाच । भो भो बाण महावीर न क्रोधं कर्तुमर्हसि । बलिपुत्रोसि सुमते शिवभक्त विचार्यताम्

Dijo Vyomavāṇī: «¡Oh Bāṇa, gran héroe!, no te entregues a la ira. Eres hijo de Bali, oh sabio; reflexiona bien, pues eres devoto de Śiva».

Verse 39

शिवस्सर्वेश्वरस्साक्षी कर्मणां परमेश्वरः । तदधीनमिदं सर्वं जगद्वै सचराचरम्

Śiva es el Señor de todo, la Conciencia testigo y el supremo Gobernante de las acciones. De Él solo depende este universo entero: todo lo que se mueve y lo que no se mueve.

Verse 40

स एव कर्ता भर्ता च संहर्ता जगतां सदा । रजस्सत्त्वतमोधारी विधिविष्णुहरात्मकः

Él solo es por siempre el Creador, el Sustentador y el Disolutor de los mundos. Portando y rigiendo rajas, sattva y tamas, Él es el propio Ser en Brahmā (Vidhi), Viṣṇu y Hara, mostrando que todas las funciones divinas reposan en última instancia en Śiva, el Señor Supremo.

Verse 41

सर्वस्यांतर्गतः स्वामी प्रेरकस्सर्वतः परः । निर्विकार्यव्ययो नित्यो मायाधीशोपि निर्गुणः

Él es el Señor que mora en el interior de todos, el Impulsor íntimo, y sin embargo trasciende todo. Es inmutable, imperecedero, eterno; y aunque es el Soberano de Māyā, permanece más allá de los guṇas (nirguṇa).

Verse 42

तस्येच्छयाऽबलो ज्ञेयो बली बलि वरात्मज । इति विज्ञाय मनसि स्वस्थो भव महामते

Sabe que, por Su voluntad, aun el poderoso se vuelve impotente, oh noble hijo de Bali. Comprendiéndolo en tu interior, permanece firme y en paz en tu mente, oh magnánimo.

Verse 43

गर्वापहारी भगवान्ना नालीलाविशारदः । नाशयिष्यति ते गर्वमिदानीं भक्तवत्सलः

El Señor Bienaventurado—que arrebata el orgullo, diestro en incontables juegos divinos y siempre tierno con Sus devotos—destruirá ahora tu arrogancia.

Verse 44

सनत्कुमार उवाच । इत्याभाष्य नभोवाणी विरराम महामुने । बाणासुरस्तद्वचनादनिरुद्धं न जघ्निवान्

Dijo Sanatkumāra: «Habiendo hablado así, la voz del cielo enmudeció, oh gran sabio. Y Bāṇāsura, atendiendo a aquel mandato, no mató a Aniruddha».

Verse 45

किं तु स्वान्तःपुरं गत्वा पपौ पानमनुत्तमम् । मद्वाक्यं च विसस्मार विजहार विरुद्धधीः

Pero luego, al entrar en sus aposentos interiores, bebió un embriagante excelso; y, con el entendimiento vuelto al revés, olvidó mis palabras y se entregó al desenfreno.

Verse 46

ततोनिरुद्धो बद्धस्तु नागभोगैर्विषोल्बणैः । प्रिययाऽतृप्तचेतास्तु दुर्गां सस्मार तत्क्षणात्

Entonces Aniruddha fue contenido y atado por las espiras de serpientes, feroces por el veneno; y, con el corazón aún insatisfecho por su amada, recordó al instante a la Diosa Durgā.

Verse 47

अनिरुद्ध उवाच । शरण्ये देवि बद्धोस्मि दह्यमानस्तु पन्नगैः । आगच्छ मे कुरु त्राणं यशोदे चंडरोषिणि

Dijo Aniruddha: «¡Oh Diosa, refugio de los desamparados! Estoy atado y las serpientes me abrasan. Ven a mí—concédeme amparo, oh Yaśodā, oh de fiero enojo».

Verse 48

शिवभक्ते महादेवि सृष्टिस्थित्यंतकारिणी । त्वां विना रक्षको नान्यस्तस्माद्रक्ष शिवे हि माम्

Oh Mahādevī, devota de Śiva, Tú que realizas la creación, la preservación y la disolución: fuera de Ti no hay otro protector. Por eso, oh Śivā, protégeme en verdad.

Verse 49

सनत्कुमार उवाच । तेनेत्थं तोषिता तत्र काली भिन्नांजनप्रभा । ज्येष्ठकृष्णचतुर्दश्यां संप्राप्तासीन्महानिशि

Sanatkumāra dijo: Así, en aquel lugar, Kālī—oscura como el kohl—quedó complacida; y en el decimocuarto día lunar de la quincena oscura del mes de Jyeṣṭha, llegó la Gran Noche.

Verse 50

गुरुभिर्मुष्टिनिर्घातैर्दारयामास पंजरम् । शरांस्तान्भस्मसात्कृत्वा सर्परूपान्भयानकान्

Con pesados y demoledores golpes de sus puños, hizo añicos la jaula; y, reduciendo a cenizas aquellas terribles flechas con forma de serpiente, las dejó sin poder.

Verse 51

मोचयित्वा निरुद्धं तु ततश्चांतःपुरं ततः । प्रवेशयित्वा दुर्गा तु तत्रैवादर्शनं गता

Habiendo liberado al que estaba retenido, ella lo condujo a los aposentos interiores. Tras hacerlo entrar, la Diosa Durgā se desvaneció allí mismo, volviéndose invisible.

Verse 52

इत्थं देव्याः प्रसादात्तु शिवशक्तेर्मुनीश्वर । कृच्छ्रमुक्तोनिरुद्धोभूत्सुखी चैव गतव्यथः

Así, oh señor entre los sabios, por la gracia de la Diosa—la Śiva-Śakti, el propio Poder divino de Śiva—él fue liberado de la penuria y del cautiverio, y quedó dichoso, sin aflicción alguna.

Verse 53

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे ऊषाचरित्रे अनिरुद्धोषाविहारवर्णनंनाम त्रिपंचाशत्तमो ऽध्याय

Así, en el Śrī Śiva Mahāpurāṇa—en la segunda Rudra Saṃhitā, en el quinto Yuddha Khaṇḍa—concluye el capítulo quincuagésimo tercero, titulado «Descripción del pasatiempo (līlā) de Aniruddha y Ūṣā», dentro del relato de Ūṣā.

Verse 54

पूर्वंवद्विजहारासौ तया स्वप्रियया सुखी । पीतपानस्सुरक्ताक्षस्स बाणसुतया ततः

Luego, como antes, se recreó feliz con su amada. Después, el yerno de Bāṇa—con los ojos enrojecidos por la bebida—permaneció absorto en el regocijo junto a la hija de Bāṇa.