बाणासुरस्य शङ्करस्तुतिः तथा युद्धयाचनम् | Bāṇāsura’s Praise of Śiva and Petition for Battle

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । शृणुष्वान्यच्चरित्रं च शिवस्य परमात्मनः । भक्तवात्सल्यसंगर्भि परमानन्ददायकम्

Sanatkumāra dijo: «Escucha también otro relato sagrado de Śiva, el Ser Supremo; un episodio colmado de Su ternura hacia los devotos y capaz de otorgar la dicha suprema»។

Verse 2

पुरा बाणासुरो नाम दैवदोषाच्च गर्वितः । कृत्वा तांडवनृत्यं च तोषयामास शंकरम्

En tiempos antiguos hubo un asura llamado Bāṇāsura; por un yerro del destino se volvió arrogante. Sin embargo, al ejecutar la danza Tāṇḍava, complació a Śaṅkara (el Señor Śiva).

Verse 3

ज्ञात्वा संतुष्टमनसं पार्वतीवल्लभं शिवम् । उवाच चासुरो बाणो नतस्कन्धः कृतांजलिः

Sabiendo que Śiva—el amado de Pārvatī—estaba complacido en Su corazón, el asura Bāṇa habló, inclinando los hombros con humildad y juntando las palmas en reverencia.

Verse 4

बाण उवाच । देवदेव महादेव सर्वदेवशिरोमणे । त्वत्प्रसादाद्बली चाहं शृणु मे परमं वचः

Bāṇa dijo: «Oh Dios de dioses, oh Mahādeva, joya cimera de todas las deidades. Por tu gracia, yo también soy poderoso. Escucha, te ruego, mi palabra suprema.»

Verse 5

दोस्सहस्रं त्वया दत्तं परं भाराय मेऽभवेत् । त्रिलोक्यां प्रतियोद्धारं न लभे त्वदृते समम्

«El don de mil brazos que me has concedido se volvería para mí una carga pesada. En los tres mundos no hallo adversario igual a ti: fuera de ti, no hay nadie comparable.»

Verse 6

हे देव किमनेनापि सहस्रेण करोम्यहम् । बाहूनां गिरितुल्यानां विना युद्धं वृषध्वज

Oh Señor, ¿qué necesidad tengo siquiera de un millar (de apoyos)? Aun sin batalla lo lograré con mis brazos, semejantes a montañas, oh Vṛṣadhvaja, el del estandarte del toro (Śiva).

Verse 7

कडूंत्या निभृतैदोंर्भिर्युयुत्सुर्दिग्गजानहम् । पुराण्याचूर्णयन्नद्रीन्भीतास्तेपि प्रदुद्रुवुः

Ávido de combate, con brazos contenidos y sin embargo poderosos, apresó a los elefantes guardianes de los rumbos; y, pulverizando aun montañas antiquísimas, avanzó—de modo que los adversarios, aterrados, también huyeron.

Verse 8

मया यमः कृतो योद्धा वह्निश्च कृतको महान् । वरुणश्चापि गोपालो गवां पालयिता तथा

«Por mí, Yama fue hecho guerrero; y Agni también fue engrandecido como poder magnífico y designado. Varuṇa asimismo se volvió vaquero: protector y guardián de las vacas.»

Verse 9

गजाध्यक्षः कुबेरस्तु सैरन्ध्री चापि निरृतिः । जितश्चाखंडलो लोके करदायी सदा कृतः

Kubera, señor de los Guhyakas, fue sometido; también Nirṛti—junto con Sairandhrī—fue conquistada. Incluso Akhaṇḍala (Indra) fue vencido en el mundo y obligado a pagar tributo sin cesar.

Verse 10

युद्धस्यागमनं ब्रूहि यत्रैते बाहवो मम । शत्रुहस्तप्रयुक्तश्च शस्त्रास्त्रैर्जर्जरीकृताः

Dime cómo sobrevino esta batalla—cómo fue que estos brazos míos quedaron destrozados y despedazados por armas y proyectiles arrojados desde las manos del enemigo.

Verse 11

पतंतु शत्रुहस्ताद्वा पातयन्तु सहस्रधा । एतन्मनोरथं मे हि पूर्णं कुरु महेश्वर

Ya sea que caiga en manos del enemigo, o que me derriben en mil pedazos—oh Maheśvara, cumple por completo este anhelo mío.

Verse 12

सनत्कुमार उवाच । तच्छ्रुत्वा कुपितो रुद्रस्त्वट्टहासं महाद्भुतम् । कृत्वाऽब्रवीन्महामन्युर्भक्तबाधाऽपहारकः

Dijo Sanatkumāra: Al oír aquello, Rudra se enfureció. Entonces soltó una risa atronadora, maravillosa, y habló—Él cuya gran ira aparta las aflicciones infligidas a Sus devotos.

Verse 13

रुद्र उवाच । धिग्धिक्त्वां सर्वतो गर्विन्सर्वदैत्यकुलाधम । बलिपुत्रस्य भक्तस्य नोचितं वच ईदृशम्

Dijo Rudra: «¡Vergüenza sobre ti—henchido de orgullo por doquier, el más vil de todos los linajes daitya! Tales palabras no son propias de ti, devoto e hijo de Bali.»

Verse 14

दर्पस्यास्य प्रशमनं लप्स्यसे चाशु दारुणम् । महायुद्धमकस्माद्वै बलिना मत्समेन हि

“Pronto recibirás el feroz y veloz quebrantamiento de esta soberbia. En verdad, de improviso surgirá una gran guerra—contra un poderoso igual a mí en fuerza.”

Verse 15

तत्र ते गिरिसंकाशा बाहवोऽनलकाष्ठवत् । छिन्ना भूमौ पतिष्यंति शस्त्रास्त्रैः कदलीकृताः

Allí, sus brazos—enormes como montañas y duros como leña—fueron cercenados por armas y proyectiles; abatidos como tallos de plátano, cayeron sobre la tierra.

Verse 16

यदेष मानुषशिरो मयूरसहितो ध्वजः । विद्यते तव दुष्टात्मंस्तस्य स्यात्पतनं यदा

Mientras tu estandarte—que porta una cabeza humana y está adornado con plumas de pavo real—permanezca en pie, oh de alma perversa, tu caída se ve contenida; mas cuando ese pendón se desplome, entonces tu ruina llegará sin falta.

Verse 17

स्थापितस्यायुधागारे विना वातकृतं भयम् । तदा युद्धं महाघोरं संप्राप्तमिति चेतसि

Aunque las armas estaban guardadas en la armería, surgió un temor sin causa, como agitado por el viento; y en el corazón se sintió: «Ahora ha llegado una batalla sumamente terrible».

Verse 18

निधाय घोरं संग्रामं गच्छेथाः सर्वसैन्यवान् । सांप्रतं गच्छ तद्वेश्म यतस्तद्विद्यते शिवः

«Habiendo desatado esta guerra terrible con todas tus huestes, ve ahora sin demora a aquella morada, pues allí se halla Śiva.»

Verse 19

तथा तान्स्वमहोत्पातांस्तत्र द्रष्टासि दुर्मते । इत्युक्त्वा विररामाथ गर्वहृद्भक्तवत्सलः

«Y allí, oh de mente perversa, también contemplarás esos grandes presagios funestos, nacidos de tus propios actos». Dicho esto, aquel que ama a los devotos y quiebra el orgullo del corazón guardó silencio.

Verse 20

सनत्कुमार उवाच । तच्छ्रुत्वा रुद्रमभ्यर्च्य दिव्यैरजंलिकुड्मलैः । प्रणम्य च महादेवं बाणश्च स्वगृहं गतः

Dijo Sanatkumāra: Al oír aquello, Bāṇa adoró a Rudra con brotes divinos de la planta ajamli; y, postrándose ante Mahādeva, Bāṇa regresó a su propia morada.

Verse 21

कुंभाण्डाय यथावृत्तं पृष्टः प्रोवाच हर्षितः । पर्यैक्षिष्टासुरो बाणस्तं योगं ह्युत्सुकस्सदा

Interrogado por Kumbhāṇḍa, él, lleno de júbilo, relató todo tal como había sucedido. Entretanto, el asura Bāṇa seguía observando aquella misma disciplina de yoga, siempre ansioso por dominarla.

Verse 22

अथ दैवात्कदाचित्स स्वयं भग्नं ध्वजं च तम् । दृष्ट्वा तत्रासुरो बाणो हृष्टो युद्धाय निर्ययौ

Luego, por un giro del destino, en cierta ocasión se vio que aquel estandarte se había quebrado por sí solo. Al verlo allí, el asura Bāṇa se alegró y salió a la batalla.

Verse 23

स स्वसैन्यं समाहूय संयुक्तः साष्टभिर्गणैः । इष्टिं सांग्रामिकां कृत्वा दृष्ट्वा सांग्रामिकं मधु

Convocó a su propio ejército y, acompañado por los ocho gaṇas, realizó el rito guerrero, el sacrificio consagratorio para la batalla. Hecho esto, contempló el “madhu” del combate: la miel embriagadora que enardece la campaña.

Verse 24

ककुभां मंगलं सर्वं संप्रेक्ष्य प्रस्थितोऽभवत् । महोत्साहो महावीरो बलिपुत्रो महारथः

Tras observar en todas las direcciones los signos auspiciosos, el hijo de Bali—gran guerrero de carro, colmado de alto empeño y heroico poder—se puso en marcha.

Verse 25

इति हृत्कमले कृत्वा कः कस्मादागमिष्यति । योद्धा रणप्रियो यस्तु नानाशस्त्रास्त्रपारगः

Así, fijado en el loto del corazón, ¿quién—y viniendo de dónde—podría alzarse contra él? Pues el guerrero que ama la batalla y es diestro en múltiples armas y proyectiles queda, por ello, inconquistable.

Verse 26

यस्तु बाहुसहस्रं मे छिनत्त्वनलकाष्ठवत् । तथा शस्त्रैर्महातीक्ष्णैश्च्छिनद्मि शतशस्त्विह

Quien aquí corte mis mil brazos como si fuesen simples leños secos del bosque, a ese mismo lo cortaré una y otra vez con armas de filo extremado.

Verse 27

एतस्मिन्नंतरे कालः संप्राप्तश्शंकरेण हि । यत्र सा बाणदुहिता सुजाता कृतमंगला

Entretanto, llegó el instante destinado por el decreto de Śaṅkara. Era el momento en que Sujātā—hija de Bāṇa—estaba allí de pie, consagrada con auspicio y plenamente dispuesta para el rito sagrado.

Verse 28

माधवं माधवे मासि पूजयित्वा महानिशि । सुप्ता चांतः पुरे गुप्ते स्त्रीभावमुपलंभिता

Tras adorar a Mādhava (Viṣṇu) en el mes de Mādhava (Vaiśākha), en aquella gran noche se durmió en los aposentos interiores y ocultos de la ciudad; y al despertar/ser vista, se halló que había asumido el estado de mujer (forma femenina).

Verse 29

गौर्या संप्रेषितेनापि व्याकृष्टा दिव्यमायया । कृष्णात्मजात्मजेनाथ रुदंती सा ह्यनाथवत्

Aunque había sido enviada por Gaurī, fue apartada por la māyā divina. Entonces, apresada por el nieto de Kṛṣṇa, lloró como quien no tiene amparo.

Verse 30

स चापि तां बलाद्भुक्त्वा पार्वत्याः सखिभिः पुनः । नीतस्तु दिव्ययोगेन द्वारकां निमिषांतरात्

Y él, tras ultrajarla por la fuerza, fue de nuevo apresado por las compañeras de Pārvatī y, mediante su poder yóguico divino, fue llevado a Dvārakā en el espacio de un solo parpadeo.

Verse 31

मृदिता सा तदोत्थाय रुदंती विविधा गिरः । सखीभ्यः कथयित्वा तु देहत्यागे कृतक्षणा

Abrumada y quebrantada por el dolor, se levantó entonces, llorando y profiriendo muchas palabras de lamento. Tras hablar con sus amigas, resolvió al instante abandonar el cuerpo, fijando la mente en el acto final.

Verse 32

सख्या कृतात्मनो दोषं सा व्यास स्मारिता पुनः । सर्वं तत्पूर्ववृत्तांतं ततो दृष्ट्वा च सा भवत्

Entonces, oh Vyāsa, su amiga volvió a recordarle la falta cometida por su propia determinación; y después, al contemplar todo el curso de lo sucedido anteriormente, cobró plena conciencia de ello.

Verse 33

अब्रवीच्चित्रलेखां च ततो मधुरया गिरा । ऊषा बाणस्य तनया कुंभांडतनयां मुने

Entonces Uṣā, hija de Bāṇa, habló a Citralekhā con dulce voz, oh sabio; siendo Citralekhā hija de Kumbhāṇḍa.

Verse 34

ऊषोवाच । सखि यद्येष मे भर्ता पार्वत्या विहितः पुरा । केनोपायेन ते गुप्तः प्राप्यते विधिवन्मया

Ūṣā dijo: «Amiga mía, si éste es en verdad el esposo que Pārvatī me destinó desde antiguo, ¿por qué medio podré obtenerlo—siendo tú quien lo mantiene oculto—de manera correcta y conforme al dharma?»

Verse 35

कस्मिन्कुले स वा जातो मम येन हृतं मनः । इत्युषावचनं श्रुत्वा सखी प्रोवाच तां तदा

Uṣā dijo: «¿En qué linaje nació aquel que me ha robado el corazón?» Al oír sus palabras, su compañera le respondió entonces.

Verse 36

चित्रलेखोवाच । त्वया स्वप्ने च यो दृष्टः पुरुषो देवि तं कथम् । अहं संमानयिष्यामि न विज्ञातस्तु यो मम

Dijo Citralekhā: «Oh Diosa, el hombre que viste en un sueño, ¿cómo he de honrarlo si me es desconocido?»

Verse 37

दैत्यकन्या तदुक्ते तु रागांधा मरणोत्सुका । रक्षिता च तया सख्या प्रथमे दिवसे ततः

Dichas aquellas palabras, la hija del asura—cegada por la pasión y aun deseosa de morir—fue entonces protegida por su amiga desde aquel primer día.

Verse 38

पुनः प्रोवाच सोषा वै चित्रलेखा महामतिः । कुंभांडस्य सुता बाणतनयां मुनिसत्तम

Oh excelso de los sabios, Citralekhā, de gran ánimo—hija de Kumbhāṇḍa—volvió a hablar a la hija de Bāṇa (Uṣā).

Verse 39

चित्रलेखोवाच । व्यसनं तेऽपकर्षामि त्रिलोक्यां यदि भाष्यते । समानेष्ये नरं यस्ते मनोहर्ता तमादिश

Dijo Citralekhā: «Apartaré tu aflicción, si puede ser dicha en los tres mundos. Traeré al hombre que te ha robado el corazón: dime quién es.»

Verse 40

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा वस्त्रपुटके देवान्दैत्यांश्च दानवान् । गन्धर्वसिद्धनागांश्च यक्षादींश्च तथालिखत्

Dijo Sanatkumāra: Habiendo hablado así, entonces escribió—en un paquete envuelto en tela—los nombres de los Devas, de los Daityas y Dānavas, y asimismo de los Gandharvas, Siddhas, Nāgas, y de los Yakṣas y demás seres.

Verse 41

तथा नरांस्तेषु वृष्णीञ्शूरमानकदुंदुभिम् । व्यलिखद्रामकृष्णौ च प्रद्युम्नं नरसत्तमम्

Asimismo, entre aquellos hombres señaló a los Vṛṣṇis—Śūra, Ānakadundubhi, y también a Rāma y Kṛṣṇa—y escribió igualmente a Pradyumna, el mejor de los hombres.

Verse 42

अनिरुद्धं विलिखितं प्राद्युम्निं वीक्ष्य लज्जिता । आसीदवाङ्मुखी चोषा हृदये हर्षपूरिता

Al ver el retrato de Aniruddha trazado por Pradyumna, Uṣā se llenó de pudor. Con el rostro inclinado y la voz apagada, permaneció con el corazón colmado de júbilo.

Verse 43

ऊषा प्रोवाच चौरोऽसौ मया प्राप्तस्तु यो निशि । पुरुषः सखि येनाशु चेतोरत्नं हृतं मम

Uṣā dijo: «Amiga, el hombre que vino a mí en la noche es en verdad un ladrón, pues con presteza ha robado la joya de mi corazón».

Verse 44

यस्य संस्पर्शनादेव मोहिताहं तथाभवम् । तमहं ज्ञातुमिच्छामि वद सर्वं च भामिनि

¿Por el mero contacto de quién quedé así de hechizado? A ese deseo conocer. Oh dama resplandeciente, dímelo todo.

Verse 45

कस्यायमन्वये जातो नाम किं चास्य विद्यते । इत्युक्ता साब्रवीन्नाम योगिनी तस्य चान्वयम्

Cuando le preguntaron: «¿En qué linaje nació y qué nombre lleva?», la Yoginī entonces pronunció su nombre y declaró también su estirpe.

Verse 46

सर्वमाकर्ण्य सा तस्य कुलादि मुनिसत्तम । उत्सुका बाणतनया बभाषे सा तु कामिनी

Oh excelso de los sabios, tras oírlo todo acerca de su linaje y origen, la hija de Bāṇa—ansiosa y herida de amor—tomó la palabra.

Verse 47

ऊषोवाच । उपायं रचय प्रीत्या तत्प्राप्त्यै सखि तत्क्षणात् । येनोपायेन तं कांतं लभेयं प्राणवल्लभम्

Dijo Uṣā: «Amiga mía, traza con cariño, en este mismo instante, un medio por el cual yo pueda alcanzarlo: a ese amado, más querido para mí que la propia vida».

Verse 48

यं विनाहं क्षणं नैकं सखि जीवितुमुत्सहे । तमानयेह सद्यत्नात्सुखिनीं कुरु मां सखि

«Amiga, sin él no tengo fuerzas para vivir ni un solo instante. Tráelo aquí de inmediato con todo tu empeño, y hazme dichosa, amiga mía».

Verse 49

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्ता सा तथा बाणात्मजया मंत्रिकन्यका । विस्मिताभून्मुनिश्रेष्ठ सुविचारपराऽभवत्

Dijo Sanatkumāra: Así interpelada por la hija de Bāṇa, la doncella del ministro quedó sobrecogida de asombro, oh el mejor de los sabios, y volvió su mente a una reflexión cuidadosa.

Verse 50

ततस्सखीं समाभाष्य चित्रलेखा मनोजवा । बुद्ध्वा तं कृष्णपौत्रं सा द्वारकां गंतुमुद्यता

Luego, tras hablar con su amiga, la veloz Citralekhā—al comprender que él era nieto de Kṛṣṇa—se dispuso a partir hacia Dvārakā.

Verse 51

ज्येष्ठकृष्णचतुर्दश्यां तृतीये तु गतेऽहनि । आप्रभातान्मुहूर्ते तु संप्राप्ता द्वारकां पुरीम्

En la caturdaśī, el decimocuarto día lunar de la quincena oscura del mes de Jyeṣṭha, cuando había transcurrido el tercer día, llegó a la ciudad de Dvārakā en un muhūrta justo antes del alba.

Verse 52

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहि तायां पंचमे युद्धखण्डे ऊषाचरित्रवर्णनं नाम द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

Así concluye el capítulo quincuagésimo segundo, llamado «Descripción del episodio de Ūṣā», en la quinta sección, el Yuddha-khaṇḍa, de la segunda división (Rudra-saṃhitā) del sagrado Śiva Mahāpurāṇa.

Verse 53

क्रीडन्नारीजनैस्सार्द्धं प्रपिबन्माधवी मधु । सर्वांगसुन्दरः श्यामः सुस्मितो नवयौवनः

Jugando en compañía de mujeres, bebía el dulce licor Mādhavī. De tez oscura, hermoso en cada miembro, con suave sonrisa, resplandecía en la lozanía de una juventud recién nacida.

Verse 54

ततः खट्वां समारूढमंधकारपटेन सा । आच्छादयित्वा योगेन तामसेन च माधवम्

Entonces ella subió al túmulo fúnebre y, mediante un poder yóguico de naturaleza tamásica, cubrió a Mādhava (Viṣṇu) con un velo de oscuridad, velando su percepción.

Verse 55

ततस्सा मूर्ध्नि तां खट्वां गृहीत्वा निमिषांतरात् । संप्राप्ता शोणितपुरं यत्र सा बाणनंदिनी

Luego, alzando aquella parihuela sobre su cabeza, llegó a Śoṇitapura en el espacio de un parpadeo, allí donde moraba la amada hija de Bāṇa.

Verse 56

कामार्ता विविधान्भावाञ्चकारोन्मत्तमानसा । आनीतमथ तं दृष्ट्वा तदा भीता च साभवत्

Afligida por el deseo, su mente se tornó delirante y mostró emociones cambiantes. Pero cuando él fue llevado ante ella y lo vio, entonces se llenó de temor.

Verse 57

अंतःपुरे सुगुप्ते च नवे तस्मिन्समागमे । यावत्क्रीडितुमारब्धं तावज्ज्ञातं च तत्क्षणात्

En aquel encuentro nuevo, dentro del gineceo bien custodiado, apenas habían comenzado sus juegos amorosos cuando se supo al instante, en ese mismo momento.

Verse 58

अंतःपुरद्वारगतैर्वेत्रजर्जरपाणिभिः । इंगितैरनुमानैश्च कन्यादौःशील्यमाचरन्

De pie a la entrada de los aposentos interiores, los asistentes—con bastones y porras en las manos—mediante señas y cuidadosas conjeturas, se condujeron para probar y determinar el carácter y la conducta de la doncella.

Verse 59

स चापि दृष्टस्तैस्तत्र नरो दिव्यवपुर्धरः । तरुणो दर्शनीयस्तु साहसी समरप्रियः

Allí también vieron a un hombre dotado de un cuerpo divino y resplandeciente: joven y grato a la vista, audaz de ánimo y amante del campo de batalla.

Verse 60

तं दृष्ट्वा सर्वमाचख्युर्बाणाय बलिसूनवे । पुरुषास्ते महावीराः कन्यान्तःपुररक्षकाः

Al verlo, aquellos grandes héroes—hombres designados como guardianes del gineceo de las doncellas—informaron de todo a Bāṇa, hijo de Bali.

Verse 61

द्वारपाला ऊचुः । देव कश्चिन्न जानीते गुप्तश्चांतःपुरे बलात् । स कस्तु तव कन्यां वै स्वयंग्राहादधर्षयत्

Los guardianes de la puerta dijeron: «Oh Señor, nadie sabe quién es: por la fuerza se abrió paso y, oculto, se halla dentro del palacio interior. ¿Quién es, pues, ese que con sus propias manos tomó a tu hija y quebrantó el decoro?»

Verse 62

दानवेन्द्र महाबाहो पश्यपश्यैनमत्र च । यद्युक्तं स्यात्तत्कुरुष्व न दुष्टा वयमित्युत

«Oh señor de los Dānavas, de poderosos brazos: mira, mira aquí a ese hombre. Haz lo que sea justo y conveniente. En verdad, no somos malvados», dijeron.

Verse 63

सनत्कुमार उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा दानवेन्द्रो महाबलः । विस्मितोभून्मुनिश्रेष्ठ कन्यायाः श्रुतदूषणः

Sanatkumāra dijo: «Al oír sus palabras, el poderosísimo señor de los Dānavas quedó sobrecogido de asombro, oh el mejor de los sabios, pues había escuchado ya las habladurías denigrantes acerca de la doncella.»