त्रिपुरदीक्षाविधानम् — Tripura Dīkṣā: Prescriptive Procedure (Chapter on the Ordinance of Initiation)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । असृजच्च महातेजाः पुरुषं स्वात्मसंभवम् । एकं मायामयं तेषां धर्मविघ्नार्थमच्युतः

Sanatkumāra dijo: Entonces el Señor imperecedero, de gran esplendor, hizo surgir de su propio ser a una sola persona—formada de Māyā—para poner un obstáculo a su empresa conforme al dharma.

Verse 2

मुंडिनं म्लानवस्त्रं च गुंफिपात्रसमन्वितम् । दधानं पुंजिकां हस्ते चालयंतं पदेपदे

Vio a un hombre de cabeza rapada, vestido con ropas desvaídas, llevando un cuenco remendado; con un pequeño hatillo en la mano, lo iba moviendo a cada paso.

Verse 3

वस्त्रयुक्तं तथा हस्तं क्षीयमाणं मुखे सदा । धर्मेति व्याहरंतं हि वाचा विक्लवया मुनिम्

Vieron al sabio con la mano aún aferrada a su paño, el rostro consumiéndose sin cesar; y con voz temblorosa y vacilante no dejaba de pronunciar una sola palabra: «Dharma».

Verse 4

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे सनत्कुमारपाराशर्य संवादे त्रिपुरदीक्षाविधानं नाम चतुर्थोऽध्यायः

Así concluye el Capítulo Cuarto, titulado «El procedimiento de dīkṣā para (la conquista de) Tripura», en la Quinta Sección, el Yuddha-khaṇḍa, de la segunda compilación (Rudra-saṃhitā) del Śrī Śiva Mahāpurāṇa, en el diálogo entre Sanatkumāra y Pārāśarya.

Verse 5

अरिहन्नच्युतं पूज्यं किं करोमि तदादिश । कानि नामानि मे देव स्थानं वापि वद प्रभो

Oh Señor adorable, vencedor de los enemigos e infalible: indícame qué debo hacer. Oh Deva, declárame Tus nombres y también el lugar sagrado donde has de ser adorado, oh Soberano.

Verse 6

इत्येवं भगवान्विष्णुः श्रुत्वा तस्य शुभं वचः । प्रसन्नमानसो भूत्वा वचनं चेदमब्रवीत्

Así, al oír sus palabras auspiciosas, el Señor Viṣṇu, con la mente serena y complacida, pronunció estas palabras en respuesta.

Verse 7

विष्णुरुवाच । यदर्थं निर्मितोऽसि त्वं निबोध कथयामि ते । मदंगज महाप्राज्ञ मद्रूपस्त्वं न संशयः

Dijo Viṣṇu: Comprende; te diré el propósito por el cual has sido manifestado. Oh vástago de mi propio ser, oh grandemente sabio, eres ciertamente de mi misma forma: de ello no hay duda.

Verse 8

ममांगाच्च समुत्पन्नो मत्कार्यं कर्तुमर्हसि । मदीयस्त्वं सदा पूज्यो भविष्यति न संशयः

Nacido de Mi propio cuerpo, eres digno de cumplir Mi designio. Eres Mío; por ello serás venerado siempre—de esto no hay duda.

Verse 9

अरिहन्नाम ते स्यात्तु ह्यन्यानि न शुभानि च । स्थानं वक्ष्यामि ते पश्चाच्छृणु प्रस्तुतमादरात्

Tu nombre será “Arihan”; otros nombres no serán propicios. Más adelante te diré el lugar adecuado—ahora escucha con reverencia lo que se expone.

Verse 10

मायिन्मायामयं शास्त्रं तत्षोडशसहस्रकम् । श्रौतस्मार्तविरुद्धं च वर्णाश्रम विवर्जितम्

Oh embaucador, ese tratado está hecho sólo de ilusión—se extiende a dieciséis mil versos. Se opone a las ordenanzas Śrauta y Smārta (védicas y del Dharmaśāstra) y carece de la disciplina de varṇa y āśrama.

Verse 11

अपभ्रंशमयं शास्त्रं कर्मवादमयं तथा । रचयेति प्रयत्नेन तद्विस्तारो भविष्यति

«Compón un śāstra colmado de habla corrompida y, asimismo, saturado de la doctrina que ensalza el mero acto ritual; hazlo con empeño—y su influjo se extenderá sin duda ampliamente»។

Verse 12

ददामि तव निर्माणे सामर्थ्यं तद्भविष्यति । माया च विविधा शीघ्रं त्वदधीना भविष्यति

«Te concedo el poder de crear; ciertamente llegará a ser. Y la Māyā, múltiple y variada, pronto quedará bajo tu dominio.»

Verse 13

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य हरेश्च परमात्मनः । नमस्कृत्य प्रत्युवाच स मायी तं जनार्दनम्

Al oír aquellas palabras de Hari—el Ser Supremo—el portador de māyā se inclinó en reverencia y luego respondió a Janārdana (Viṣṇu).

Verse 14

मुण्ड्युवाच । यत्कर्तव्यं मया देव द्रुतमादिश तत्प्रभो । त्वदाज्ञयाखिलं कर्म सफलश्च भविष्यति

Muṇḍī dijo: «Oh Deva, oh Señor, ordéname pronto lo que debo hacer, oh Prabhu. Por Tu mandato mismo, toda acción será fructífera y alcanzará el resultado deseado.»

Verse 15

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा पाठयामास शास्त्रं मायामयं तथा । इहैव स्वर्गनरकप्रत्ययो नान्यथा पुनः

Sanatkumāra dijo: Habiendo hablado así, enseñó entonces una escritura, tejida ella misma de Māyā. En verdad, la vivencia del cielo y del infierno se determina aquí mismo, en esta vida; no es de otro modo después.

Verse 16

तमुवाच पुनर्विष्णुः स्मृत्वा शिवपदांबुजम् । मोहनीया इमे दैत्याः सर्वे त्रिपुरवासिनः

Entonces el Señor Viṣṇu habló de nuevo, recordando los pies de loto de Śiva: «Todos estos daityas que habitan en Tripura han de ser confundidos por la Māyā.»

Verse 17

कार्यास्ते दीक्षिता नूनं पाठनीयाः प्रयत्नतः । मदाज्ञया न दोषस्ते भविष्यति महामते

«Ciertamente, oh sabio de gran entendimiento, quienes han recibido debidamente la dīkṣā deben recitar estas enseñanzas con esmero. Por mi mandato, no recaerá sobre ti falta ni demérito alguno.»

Verse 18

धर्मास्तत्र प्रकाशन्ते श्रौतस्मार्त्ता न संशयः । अनया विद्यया सर्वे स्फोटनीया ध्रुवं यते

Allí resplandecen los principios del dharma—los enseñados en la Śruti y los recordados en la Smṛti—sin duda alguna. Por esta ciencia sagrada, todas las ataduras y velos han de ser quebrados con certeza, oh asceta.

Verse 19

गंतुमर्हसि नाशार्थं मुण्डिंस्त्रिपुरवासिनाम् । तमोधर्मं संप्रकाश्य नाशयस्व पुरत्रयम्

Debes partir con el propósito de la destrucción, para abatir a los Mundins que habitan en Tripura. Habiendo revelado plenamente su conducta tamásica, destruye las tres ciudades.

Verse 20

ततश्चैव पुनर्गत्वा मरुस्थल्यां त्वया विभो । स्थातव्यं च स्वधर्मेण कलिर्यावत्समा व्रजेत्

Entonces, oh poderoso, habiendo regresado de nuevo al desierto, debes permanecer allí, cumpliendo con tu deber ordenado, hasta que la era de Kali haya terminado su curso.

Verse 21

प्रवृत्ते तु युगे तस्मिन्स्वीयो धर्मः प्रकाश्यताम् । शिष्यैश्च प्रतिशिष्यैश्च वर्तनीयस्त्वया पुनः

«Cuando aquella era se ponga plenamente en marcha, que tu propia disciplina sagrada sea manifestada de nuevo. Y tú, junto con tus discípulos y los discípulos de tus discípulos, deberéis vivir otra vez conforme a ella y sostenerla.»

Verse 22

मदाज्ञया भवद्धर्मो विस्तारं यास्यति ध्रुवम् । मदनुज्ञापरो नित्यं गतिं प्राप्स्यसि मामकीम्

«Por Mi mandato, tu senda de dharma se extenderá y florecerá sin duda. Siempre entregado a Mi permiso y ordenanza, alcanzarás Mi propio estado: el destino supremo que Me pertenece.»

Verse 23

एवमाज्ञा तदा दत्ता विष्णुना प्रभविष्णुना । शासनाद्देवदेवस्य हृदा त्वंतर्दधे हरिः

Así, Viṣṇu, el sustentador todopoderoso, dio entonces aquel mandato. Y por el decreto del Dios de los dioses (Śiva), Hari se ocultó en lo íntimo de tu corazón.

Verse 24

ततस्स मुंडी परिपालयन्हरेराज्ञां तथा निर्मितवांश्च शिष्यान् । यथास्वरूपं चतुरस्तदानीं मायामयं शास्त्रमपाठयत्स्वयम्

Después, Muṇḍī, obedeciendo el mandato de Hari, custodió aquel encargo y también formó discípulos. Entonces, hábil y fiel a su propia naturaleza, él mismo les enseñó un śāstra tejido de Māyā, adecuado a aquel tiempo, para que el juego del mundo manifestado prosiguiera en el debido orden.

Verse 25

यथा स्वयं तथा ते च चत्वारो मुंडिनः शुभाः । नमस्कृत्य स्थितास्तत्र हरये परमात्मने

Tal como él mismo lo hizo, así también aquellos cuatro auspiciosos rapados inclinaron la cabeza en reverencia y permanecieron allí ante Hari, el Ser Supremo.

Verse 26

हरिश्चापि मुनेस्तत्र चतुरस्तांस्तदा स्वयम् । उवाच परमप्रीतश्शिवाज्ञापरिपालकः

Entonces, allí mismo, Hari (Viṣṇu) también se dirigió personalmente a aquellos cuatro sabios. Reboso de gozo, habló como quien se consagra a cumplir el mandato de Śiva.

Verse 27

यथा गुरुस्तथा यूयं भविष्यथ मदाज्ञया । धन्याः स्थ सद्गतिमिह संप्राप्स्यथ न संशयः

Por mi mandato, llegaréis a ser como vuestro Gurú. Sois verdaderamente bienaventurados; aquí mismo alcanzaréis el estado noble (el destino espiritual verdadero); de ello no hay duda.

Verse 28

चत्वारो मुंडिनस्तेऽथ धर्मं पाषंडमाश्रिताः । हस्ते पात्रं दधानाश्च तुंडवस्त्रस्य धारकाः

Entonces aparecieron cuatro hombres de cabeza rapada, refugiados en un disfraz herético de “dharma”. Llevaban cuencos en las manos y un paño que cubría la boca.

Verse 29

मलिनान्येव वासांसि धारयंतो ह्यभाषिणः । धर्मो लाभः परं तत्त्वं वदंतस्त्वतिहर्षतः

Vestidos sólo con ropas manchadas y hablando poco, proclamaban con júbilo: «Sólo el dharma es la ganancia verdadera; es la Realidad suprema».

Verse 30

मार्जनीं ध्रियमाणाश्च वस्त्रखंडविनिर्मिताम् । शनैः शनैश्चलन्तो हि जीवहिंसाभयाद्ध्रुवम्

Sosteniendo una escoba hecha de jirones de tela, avanzaban muy lentamente—sin duda por temor a dañar a los seres vivientes.

Verse 31

ते सर्वे च तदा देवं भगवंतं मुदान्विताः । नमस्कृत्य पुनस्तत्र मुने तस्थुस्तदग्रतः

Entonces todos ellos, colmados de gozo, se inclinaron de nuevo ante el Señor divino. Tras ofrecer sus reverentes salutaciones, permanecieron allí, de pie, ante el muni.

Verse 32

हरिणा च तदा हस्ते धृत्वा च गुरवेर्पिताः । अभ्यधायि च सुप्रीत्या तन्नामापि विशेषतः

Entonces Hari los tomó en su mano y los presentó a su gurú. Con gran júbilo, pronunció reverentemente también sus nombres—con claridad, íntegros y en todo detalle.

Verse 33

यथा त्वं च तथैवैते मदीया वै न संशयः । आदिरूपं च तन्नाम पूज्यत्वात्पूज्य उच्यते

“Tal como eres tú, así son ellos también: en verdad son Míos, sin duda alguna. Su nombre es ‘Ādirūpa’ (la Forma Primordial) y, por ser dignos de adoración, se les llama ‘Pūjya’ (los Venerables).”

Verse 34

ऋषिर्यतिस्तथा कीर्यौपाध्याय इति स्वयम् । इमान्यपि तु नामानि प्रसिद्धानि भवंतु वः

“Él mismo es conocido como ‘Ṛṣi’, ‘Yati’, ‘Kīr’ y ‘Upādhyāya’. Que estos nombres también lleguen a ser célebres entre vosotros.”

Verse 35

ममापि च भवद्भिश्च नाम ग्राह्यं शुभं पुनः । अरिहन्निति तन्नामध्येयं पापप्रणाशनम्

“Vosotros también debéis aceptar de nuevo para Mí un nombre auspicioso. ‘Arihan’: tal es ese nombre; ha de ser contemplado y recitado, pues destruye los pecados.”

Verse 36

भवद्भिश्चैव कर्तव्यं कार्यं लोकसुखावहम् । लोकानुकूलं चरतां भविष्यत्युत्तमा गतिः

Por ello, vosotros también debéis realizar obras que traigan bienestar al mundo. Quienes viven en armonía con las gentes y con el orden del universo alcanzarán sin duda el destino supremo: la liberación (mokṣa) bajo la gracia de Śiva.

Verse 37

सनत्कुमार उवाच । ततः प्रणम्य तं मायी शिष्ययुक्तस्स्वयं तदा । जगाम त्रिपुरं सद्यः शिवेच्छाकारिणं मुमा

Dijo Sanatkumāra: Entonces aquel que manejaba la māyā, acompañado de su discípulo, se postró ante él; y al instante partió hacia Tripura, obrando conforme a la voluntad de Śiva.

Verse 38

प्रविश्य तत्पुरं तूर्णं विष्णुना नोदितो वशी । महामायाविना तेन ऋषिर्मायां तदाकरोत्

Al entrar de inmediato en aquella ciudad, el poderoso sabio—impulsado por Viṣṇu—empleó entonces la māyā. Siendo un gran dominador de la Mahāmāyā, lanzó esa ilusión en ese mismo momento.

Verse 39

नगरोपवने कृत्वा शिष्यैर्युक्तः स्थितितदा । मायां प्रवर्तयामास मायिनामपि मोहिनीम्

Entonces, habiéndose establecido en un jardín junto a la ciudad, acompañado de sus discípulos, puso en marcha un poder de māyā embaucador, tan fascinante que podía extraviar incluso a quienes dominan la ilusión.

Verse 40

शिवार्चनप्रभावेण तन्माया सहसा मुने । त्रिपुरे न चचालाशु निर्विण्णोभूत्तदा यतिः

Oh sabio, por el poder nacido del culto a Śiva, aquella māyā engañosa fracasó de repente; y en Tripura no pudo moverse en absoluto. Entonces el asceta se volvió pronto desapegado, libre del hechizo.

Verse 41

अथ विष्णुं स सस्मार तुष्टाव च हृदा बहु । नष्टोत्साहो विचेतस्को हृदयेन विदूयता

Entonces recordó al Señor Viṣṇu y lo alabó largamente desde lo hondo del corazón. Su ánimo se había derrumbado; estaba turbado de mente, y por dentro ardía de pena.

Verse 42

तत्स्मृतस्त्वरितं विष्णुस्सस्मार शंकरं हृदि । प्राप्याज्ञां मनसा तस्य स्मृतवान्नारदं द्रुतम्

Así recordado, Viṣṇu al instante evocó en su corazón a Śaṅkara. Tras recibir mentalmente el mandato de Śiva, recordó con presteza a Nārada.

Verse 43

स्मृतमात्रेण विष्णोश्च नारदस्समुपस्थितः । नत्वा स्तुत्वा पुरस्तस्य स्थितोभूत्सांजलिस्तदा

En el mismo instante en que Viṣṇu lo recordó tan sólo en su mente, Nārada apareció de inmediato. Luego, inclinándose y entonando alabanzas ante Viṣṇu, permaneció allí con las manos juntas en reverencia.

Verse 44

अथ तं नारदं प्राह विष्णुर्मुनिमतां वरः । लोकोपकारनिरतो देवकार्यकरस्सदा

Entonces el Señor Viṣṇu—el más excelso en sabiduría entre los sabios—se dirigió a Nārada, siempre dedicado al bien de los mundos y constantemente ocupado en cumplir las obras de los dioses.

Verse 45

शिवाज्ञयोच्यते तात गच्छ त्वं त्रिपुरं द्रुतम् । ऋषिस्तत्र गतः शिष्यैर्मोहार्थं तत्सुवासिनाम्

«Hijo querido, por mandato de Śiva te lo digo: ve con presteza a Tripura. Un ṛṣi ha ido allí con sus discípulos, con la intención de sembrar el engaño y el desconcierto entre los moradores de esa ciudad.»

Verse 46

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य नारदो मुनिसत्तमः । गतस्तत्र द्रुतं यत्र स ऋषिर्मायिनां वरः

Sanatkumāra dijo: Al oír aquellas palabras, Nārada—el mejor de los sabios—fue con presteza al lugar donde se hallaba aquel ṛṣi, el más eminente entre los que manejan la māyā.

Verse 47

नारदोऽपि तथा मायी नियोगान्मायिनः प्रभोः । प्रविश्य तत्पुरं तेन मायिना सह दीक्षितः

Así también Nārada, por mandato del Señor, dueño de la māyā, se hizo portador de māyā y entró en aquella ciudad; y junto con aquel mago recibió debidamente la dīkṣā (iniciación).

Verse 48

ततश्च नारदो गत्वा त्रिपुराधीशसन्निधौ । क्षेमप्रश्नादिकं कृत्वा राज्ञे सर्वं न्यवेदयत्

Luego Nārada se presentó ante el señor de Tripura. Tras hacer las cortesías de rigor, preguntando por su bienestar y demás, informó al rey de todo con detalle.

Verse 49

नारद उवाच कश्चित्समागतश्चात्र यतिर्धर्मपरायणः । सर्वविद्याप्रकृष्टो हि वेदविद्यापरान्वितः

Dijo Nārada: «Ha llegado aquí cierto yati, un renunciante entregado por entero al dharma. En verdad, sobresale en toda ciencia, y está especialmente dotado del sagrado saber de los Vedas».

Verse 50

दृष्ट्वा च बहवो धर्मा नैतेन सदृशाः पुनः । वयं सुदीक्षिताश्चात्र दृष्ट्वा धर्मं सनातनम्

Habiendo contemplado muchos caminos del dharma, ninguno es en verdad igual a éste. Aquí hemos sido bien iniciados, pues hemos contemplado el Sanātana-dharma, el dharma eterno, conforme a Śiva, el Señor que otorga la liberación (mokṣa).

Verse 51

तवेच्छा यदि वर्तेत तद्धर्मे दैत्यसत्तम । तद्धर्मस्य महाराज ग्राह्या दीक्षा त्वया पुनः

Si tu voluntad se inclina de veras hacia ese dharma, oh el mejor de los Daityas, entonces, oh gran rey, debes aceptar una vez más la dīkṣā, la iniciación debida, en ese mismo dharma.

Verse 52

सनत्कुमार उवाच । तदीयं स वचः श्रुत्वा महदर्थसुगर्भितम् । विस्मितो हृदि दैत्येशो जगौ तत्र विमोहितः

Dijo Sanatkumāra: Al oír aquellas palabras, preñadas de hondo sentido, el señor de los asuras quedó maravillado en su corazón; y allí mismo, confundido, habló.

Verse 53

नारदो दीक्षितो यस्माद्वयं दीक्षामवाप्नुमः । इत्येवं च विदित्वा वै जगाम स्वयमेव ह

«Puesto que Nārada ha recibido la dīkṣā, también nosotros hemos alcanzado la iniciación». Sabiendo que así era, se marchó por su propia voluntad.

Verse 54

तद्रूपं च तदा दृष्ट्वा मोहितो मायया तथा । उवाच वचनं तस्मै नमस्कृत्य महात्मने

Entonces, al ver aquella forma, quedó engañado por Māyā. Tras inclinarse con reverencia ante aquel magnánimo, le dirigió estas palabras.

Verse 55

त्रिपुराधिप उवाच । दीक्षा देया त्वया मह्यं निर्मलाशय भो ऋषे । अहं शिष्यो भविष्यामि सत्यं सत्यं न संशयः

El Señor de Tripura dijo: «Oh sabio de intención pura, concédeme la dīkṣā. Seré tu discípulo: verdad, verdad; no hay duda alguna».

Verse 56

इत्येवं तु वचः श्रुत्वा दैत्यराजस्य निर्मलम् । प्रत्युवाच सुयत्नेन ऋषिस्स च सनातनः

Habiendo oído así las palabras puras y francas del rey de los Daityas, aquel sabio eterno respondió con esmero y cuidadosa deliberación.

Verse 57

मदीया करणीया स्याद्यद्याज्ञा दैत्यसत्तम । तदा देया मया दीक्षा नान्यथा कोटियत्नतः

Oh, el mejor de los Daityas: si cumples mi mandato, entonces y sólo entonces te otorgaré la dīkṣā (iniciación sagrada); de otro modo, ni con diez millones de esfuerzos.

Verse 58

इत्येवं तु वचः श्रुत्वा राजा मायामयोऽभवत् । उवाच वचनं शीघ्रं यतिं तं हि कृतांजलिः

Al oír aquellas palabras, el rey quedó agitado por la māyā (confusión interior). Luego, con las palmas juntas en reverencia, habló con prontitud a aquel asceta.

Verse 59

दैत्य उवाच । यथाज्ञां दास्यसि त्वं च तत्तथैव न चान्यथा । त्वदाज्ञां नोल्लंघयिष्ये सत्यं सत्यं न संशयः

Dijo el Daitya: «Cualquier mandato que tú des, así será, y no de otro modo. No transgrediré tu orden. Verdad, verdad; no hay duda».

Verse 60

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य त्रिपुराधीशितुस्तदा । दूरीकृत्य मुखाद्वस्त्रमुवाच ऋषिसत्तमः

Dijo Sanatkumāra: Al oír las palabras de aquel señor de Tripura, el más excelso de los sabios apartó el paño de su rostro y habló.

Verse 61

दीक्षां गृह्णीष्व दैत्येन्द्र सर्वधर्मोत्तमोत्तमाम् । ददौ दीक्षाविधानेन प्राप्स्यसि त्वं कृतार्थताम्

Oh señor de los Daityas, acepta esta dīkṣā, la más excelsa de todos los dharmas. Al conferírtela conforme al debido rito de iniciación, alcanzarás la verdadera plenitud y el cumplimiento de tu propósito.

Verse 62

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा स तु मायावी दैत्यराजाय सत्वरम् । ददौ दीक्षां स्वधर्मोक्तां तस्मै विधिविधानतः

Dijo Sanatkumāra: Habiendo hablado así, aquel señor de la māyā otorgó sin demora al rey de los Dānavas la dīkṣā prescrita por su propia tradición, realizándola para él en plena conformidad con las ordenanzas rituales.

Verse 63

दैत्यराजे दीक्षिते च तस्मिन्ससहजे मुने । सर्वे च दीक्षिता जातास्तत्र त्रिपुरवासिनः

Cuando el rey de los Daityas fue debidamente iniciado por el sabio Sahaja, todos los moradores de Tripura allí presentes quedaron también iniciados.

Verse 64

मुनेः शिष्यैः प्रशिष्यैश्च व्याप्तमासीद्द्रुतं तदा । महामायाविनस्तत्तु त्रिपुरं सकलं मुने

Entonces, oh sabio, en breve toda Tripura quedó colmada e invadida por los discípulos y los discípulos de los discípulos del muni—grandes artífices de la Mahā-Māyā—que se extendieron por doquier en las tres ciudades.